Ο Ernesto, ιδρυτής του TorrenFreak.com, μίας από τις πιο έγκυρες πηγές ενημέρωσης για θέμα που αφορούν την ψηφιακή ανταλλαγή αρχείων μιλά για την πολιτική σημασία των Πειρατικών Κομμάτων, τις παραγωγικές επιπτώσεις της πειρατείας, την αυξανόμενη ποινικοποίηση της πειρατείας από τις δυνάμεις στήριξης του κόπυραιτ, και τις μελλοντικές προοπτικές της ψηφιακής ανταλλαγής αρχείων. Ο Ernesto υποστηρίζει ότι οι χρήστες “θα βρίσκουν πάντα τρόπους να παρακάμπτουν τους νόμους και τους κανόνες και τελικά η τεχνολογία θα βρίσκεται πάντα ένα βήμα πιο μπροστά από τα συστήματα κατά της πειρατείας” και συμπληρώνει τονίζοντας, ότι ο”μόνος τρόπος για να μειωθεί η πειρατεία είναι να γίνει το περιεχόμενο πιο εύκολα διαθέσιμο, και σε προσιτό και δίκαιο τίμημα.”


Π.Χ.: Πολλά πολιτικά κόμματα, κοινότητες διαμοιρασμού αρχείων και καλλιτέχνες έχουν εκούσια υιοθετήσει την ταυτότητα του “πειρατή” ή της “πειρατείας”. Πιστεύετε ότι αυτή η κίνηση έχει βοηθήσει στην πολιτικοποίηση του κινήματος ενάντια στο κοπυράιτ;


Ernesto: Πιστεύω ότι τα Πειρατικά Κόμματα έχουν πολύ αποτελεσματικά βάλει τα θέματα του κοπυράιτ και της ιδιωτικότητας στην πολιτική ατζέντα σε πολλές χώρες. Στην αρχή, ο όρος “πειρατής” βοήθησε ασφαλώς ως προς το ότι προσέλκυσε την προσοχή, αλλά σε μερικές περιπτώσεις η ετικέτα αυτή αποτελεί εμπόδιο για να σε πάρουν στα σοβαρά. Τα Πειρατικά Κόμματα γίνονται συχνά αντιληπτά ως μονοθεματικά κόμματα που στηρίζονται κυρίως σε νεολαίους, αλλά στην πραγματικότητα οι ιδέες τους προχωρούν πέρα από το θέμα της “κοινής χρήσης αρχείων” και υποστηρίζονται από ανθρώπους όλων των ηλικιών.


Τελικά, πιστεύω ότι ο όρος πειρατής ήταν μια σωστή επιλογή, χωρίς αυτή το κίνημα δεν θα είχε τόση δημοσιότητα. Πέραν τούτου, τα Πειρατικά Κόμματα δεν είναι σε γενικές γραμμές κατά του κοπυράιτ, αλλά κατά της κατάχρησης του κοπυράιτ από μεγάλες εταιρίες και κακοπροαίρετους ανθρώπους.


Π.Χ.: Πιστεύετε ότι η πειρατεία είναι παραγωγική και με την έννοια ότι φέρνει καινοτομία στην κατασκευή ψηφιακών δικτύων, στην παροχή νέων εργαλείων, που μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για διάφορους σκοπούς;


Ernesto: Ναι, απολύτως. Πιστεύω κατηγορηματικά ότι το iPod και άλλα MP3-players δεν θα μπορούσαν να αναπτυχθούν τόσο γρήγορα εάν δεν υπήρχε η πειρατεία. Αυτά τα εναλλακτικά κανάλια διανομής δίνουν συχνά το σήμα για το τι θέλει ο πελάτης πολύ πριν δημιουργηθούν νόμιμες υπηρεσίες που μπορούν να το προσφέρουν. Κατά κάποιο τρόπο, πρόκειται για ένα ευρύ τμήμα έρευνας και ανάπτυξης όπου οι πελάτες δείχνουν στη βιομηχανία τι είδους υπηρεσίες επιθυμούν. Η βιομηχανία πρέπει τότε να βρει νόμιμους τρόπους για να παράσχει τις ίδιες υπηρεσίες, προκειμένου να ανταγωνιστεί με την πειρατεία.


Π.Χ.: Πώς βλέπετε τις σημερινές προσπάθειες για την ποινικοποίηση της ανταλλαγής αρχείων; Πού πιστεύετε ότι αποσκοπούν;


Ernesto: Οι περισσότερες προσπάθειες αποσκοπούν στη δημιουργία ενός αποτρεπτικού αποτελέσματος και στη μεταστροφή της κοινής γνώμης προς την καταδίκη της κοινής χρήσης του υλικού που προστατεύεται από κοπυράιτ, φοβάμαι όμως πως είναι πολύ αργά γι’ αυτό. Οι άνθρωποι θα βρίσκουν πάντα τρόπους να παρακάμπτουν τους νόμους και τους κανόνες και τελικά η τεχνολογία θα βρίσκεται πάντα ένα βήμα πιο μπροστά από τα συστήματα κατά της πειρατείας. Ο μόνος τρόπος για να μειωθεί η πειρατεία είναι να γίνει το περιεχόμενο πιο εύκολα διαθέσιμο, και σε προσιτό και δίκαιο τίμημα.


Π.Χ.: Πιστεύετε ότι οι πολλαπλές πράξεις ενάντια σε αυτή την ποινικοποίηση είναι αποτελεσματικές; Για παράδειγμα, η δίκη-θέαμα (spectrial) που έστησε η ομάδα του Piratebay the spectrial ή οι διανεμημένες επιθέσεις άρνησης υπηρεσιών (DDoS) που εγκαινίασαν οι Operation Payback?


Ernesto: Όλες αυτές οι πρακτικές προσελκύουν την προσοχή στα θέματα που διακυβεύονται, και μ’ αυτόν τον τρόπο μπορεί να είναι αποτελεσματικές. Ωστόσο, το κίνημα κατά της πειρατείας χρησιμοποιεί τις ίδιες πράξεις εξουδετέρωσης για να δείξει στο κοινό πόσο κακοί είναι αυτοί οι άνθρωποι. Είναι δύσκολο να πεις ποιο θα είναι το τελικό αποτέλεσμα.


Π.Χ.: Μετά την αυξανόμενη δαιμονοποίηση του πρωτοκόλλου Bit Torrent, βλέπετε μια μεταστροφή της κοινής χρήσης αρχείων προς άλλα είδη τεχνολογίας;

Ernesto: Ναι και όχι. Πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το BiTorrent. Στην πραγματικότητα, η χρήση του BitTorrent αυξάνεται. Ωστόσο, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο υπηρεσίες για να κρύβουν την ταυτότητά τους και την κίνηση του BitTorrent online για να αποφεύγουν πιθανές αρνητικές συνέπειες. Σε ό,τι αφορά την κοινή χρήση αρχείων, το τοπίο αλλάζει επίσης, οι υπηρεσίες με ένα κλικ γίνονται πιο δημοφιλείς επειδή οι χρήστες αυτών των υπηρεσιών γίνονται σπάνια στόχος.


Π.Χ.: Βλέπετε την κοινή χρήση αρχείων και την ψηφιακή πειρατεία ως ένα είδος μόνιμης κατάστασης στην ψηφιακή εποχή; Μπορούμε να φανταστούμε ότι σε ένα διάστημα 10 ετών, οι ίδιες, και ίσως πιο παρακμιακές, βιομηχανίες ψυχαγωγίας θα συνεχίσουν να κυνηγούν όσους κάνουν κοινή χρήση αρχείων;


Ernesto:: Νομίζω ότι η κοινή χρήση αρχείων θα παραμείνει πάντα, εάν όμως η βιομηχανία ψυχαγωγίας είναι αρκετά έξυπνη, θα βρει υπηρεσίες που θα κάνουν την ʺπαράνομηʺ μεταφορά άχρηστη για τους περισσότερους ανθρώπους. Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι δεν θέλουν να περιμένουν χρόνια μέχρι να δουν τα αγαπημένα τους τηλεοπτικά σόου στην τηλεόραση, γι’ αυτό χρησιμοποιούν BiTorrent. Αυτό έχει να κάνει περισσότερο με τη διαθεσιμότητα παρά με το γεγονός ότι αυτά τα σόου είναι δωρεάν. Το ίδιο ισχύει με τις ταινίες και τη μουσική, το κοινό ζητά καλύτερες υπηρεσίες και μεγαλύτερη διαθεσιμότητα σε καλή τιμή. Προσωπικά, βλέπω την κοινή χρήση αρχείων περισσότερο ως δείγμα απουσίας καλών νόμιμων υπηρεσιών.

————————-

Ο Ernesto συζήτησε μέσω e-mail με τον Παύλο Χατζόπουλο

1. Το Wikileaks αποτελεί την σκοτεινή πλευρά της φιλελεύθερης αντίληψης για την διαφάνεια


Το Wikileaks ενσαρκώνει την σκοτεινή πλευρά των εκστρατειών της επικυρωμένης από το κράτος διαφάνειας από το ίδρυμα Sunlight, τον Lawrence Lessig και τόσους άλλους. Οι σκοτεινές και οι επικυρωμένες σταυροφορίες διαφάνειας, εντούτοις, δεν είναι και τόσο ριζοσπαστικά διαφορετικές. Κατά κάποιο τρόπο, αμφότερες, έχουν σαν τελικό στόχο “να κάνουν την κυβέρνηση πιο διαφανή”, αν και οι φιλελεύθεροι σταυροφόροι αναλαμβάνουν αυτό το έργο με την κρατικές ευλογίες και χρηματοδοτήσεις, ενώ το Wikileaks εναντιώνεται στο κράτος. Το Wikileaks εργάζεται ενάντια στη βούληση των κυβερνητικών στελεχών (όχι όλων φυσικά, μιας κι εξαρτάται από τη συνεργασία κάποιων που δρουν σαν βασικοί συνεργοί στις διαρροές), ενώ οι φιλελεύθεροι σταυροφόροι λειτουργούν σε μια σχέση διαχειρίσημης έντασης με κυβερνητικά στελέχη, παραπονούμενοι συνεχώς ότι η κυβέρνηση τηρεί, κάποιες φορές, υποκριτική στάση στην υποστήριξή της διαφάνειας ή ότι δεν είναι προετοιμασμένη να φτάσει την υπόθεση ως το τέλος. Τα εγχειρήματα τύπου Sunlight που χαρτογραφούν που ξοδεύεται το κρατικό χρήμα ή που προσπαθούν να συσχετίσουν τo πώς ψηφίζουν τα μέλη του Αμερικανικού Κονγκρέσου με τις δωρεές που λαμβάνουν και το ποιους εκπροσώπους λόμπυ συναντούν παρασκηνιακά, μπορούν να θεωρηθούν ως συμπληρώματα του Wikileaks. Κατά κάποιον τρόπο, το Wikileaks απλά ενισχύει την επιτάχυνση της μηχανής της διαφάνειας.


2. Το Wikileaks ενσαρκώνει την αποθέωση του πληροφορικού ψηφιακού θεάματος


Οι διαμάχες γύρω από το Wikileaks σηματοδοτούν την εκτόξευση του πληροφορικού ψηφιακού θεάματος στη μαζική κατανάλωση. Το δράμα του Wikileaks φέρνει σε κοινή θέα όλες τις κρυμμένες πλευρές της, κατά τα άλλα, ομαλής λειτουργίας των ψηφιακών δικτύων. Με το Wikileaks, οι εξαιρέσεις αποκτούν αισθητική λειτουργία και γίνονται ο πυρήνας της ψηφιακής κινητικότητας. Οι επιθέσεις κατανεµηµένης άρνησης παροχής υπηρεσιών (DDoS) υπέρ (από τη λεγεώνα των Ανωνύμων) και κατά του Wikileaks (από δεξιούς χάκερς, υποστηριζόμενους ή δρώντας ανεξάρτητα από το Πεντάγωνο). Η άρνηση φιλοξενίας DNS στο Wikileaks. Η διάσπαρτη εξάπλωση εκατοντάδων καθρεπτών (mirrors) της ιστοσελίδας του Wikileaks σ’ όλο τον κόσμο. Οι πρόσφατες δημιουργίες μεταλλάξεων του Wikileaks που έχουν βαπτιστεί ως Brussels- , Balkans-, και βεβαίως πολλά άλλα μελλοντικά -leaks. Οι διαμάχες γύρω από κρυπτογραφήσεις, αποκρυπτογραφήσεις και τo δικαίωμα στην ανωνυμία. Το πληροφορικό ψηφιακό θέαμα αποκτά σάρκα και οστά μέσω της αισθητικοποίησης της κινητικότητας των δικτύων, με το Wikileaks να αποτελεί το βασικό αισθητικό σημαίνον σ’ αυτή τη διαδικασία. Το πληροφορικό ψηφιακό θέαμα που παράγεται από το Wikileaks μοιάζει, επίσης, να περιστρέφεται γύρω από ζητήματα συνδεσιμότητας και τις πιθανότητες αυτή να απαγορευτεί προσωρινά.


Το τηλεοπτικό θέαμα των διαρροών υποτίθεται ότι στοχεύει να αποκαλύψει την ενοχή: να δείξει με το δάχτυλο τα κυβερνητικά στελέχη που έσφαλαν (που καταχράστηκαν την εξουσία, που παρανόμησαν) και να σπρώξει προς την κατεύθυνση της απομάκρυνσής τους από τα δίκτυα της κυβέρνησης. Ως προς αυτό σκεφτείτε το Watergate σαν την παραδειγματική υπόθεση. Το Wikileaks αποκαλύπτει, αντίθετα, με κάπως αυτοαναφορικό τρόπο απλά ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει την πληροφορία, ούτε τα πληροφορικά κανάλια των πληροφοριών της. Στο Cablegate, δεν υπάρχει υπαιτιότητα, ούτε κατηγορούνται στελέχη για κατάχρηση εξουσίας ή παραβίαση του νόμου. Οι διαρροές αποκαλύπτουν ακριβώς αυτό: Ότι οι διαρροές δεν μπορούν να περιοριστούν, το ξεκάθαρο γεγονός ότι το κράτος δεν μπορεί πλέον να ελέγξει τις μεταλλάξεις του πληροφορικού ψηφιακού θεάματος.


3. Το Wikileaks ανοίγει τον νεκρό πηγαίο κώδικα της κυβέρνησης


Από την προοπτική της ηθικής του χακτιβισμού, το Wikileaks είναι ζωτικής σημασίας μιας και ανοίγει τον “πηγαίο κώδικα της κυβέρνησης”. Ακόμη κι αν δεν είμαστε ενάντιοι σ’ αυτό, τι ακριβώς αποκαλύπτει αυτός ο πηγαίος κώδικας; Και τώρα που τον έχουμε, τι μπορούμε να βάλουμε αυτόν τον κώδικα να κάνει; Σχεδόν τίποτα: ο κώδικας είναι νεκρός. Ένας κώδικας που οργανώνει καθημερινές κυβερνητικές δραστηριότητες: συναντήσεις κυβερνητικών στελεχών με άλλα στελέχη, ή με πληροφοριοδότες–κλειδιά, ή με άλλους έμπιστους συνομιλητές, τις αξιολογήσεις όλων αυτών για όποια παγκόσμια κατάσταση αυτοί θεωρούν κρίσιμη, τις προτάσεις τους για δράσεις που είναι κυρίως εκτός θέματος και απραγματοποίητες. Το κράτος βασίζεται σε πορώδη κανάλια επικοινωνίας που είναι εκτός συγχρονισμού με την πραγαμτικότητα, σε άσχετους πληροφοριοδότες-κλειδιά, σε μεγαλομανή στελέχη που απολαμβάνουν γεωπολιτικές φιλοδοξίες σαν να βρίσκονταν ακόμα στον 19ο αιώνα.


Το Cablegate, όπως και τα ημερολόγια του Αφγανιστάν πριν από αυτό, γίνεται απλά μια αυτοαναφορική διαδικασία αποκάλυψης πληροφοριών που είτε έχουμε ήδη υποπτευθεί πως υπάρχουν ή που είναι έτσι κι αλλιώς αντιπαραγωγική ως προς τη πιθανή μελλοντική χρήση τους. Με όρους ψηφιακής πληροφορικής, το cablegate αποκαλύπτει ότι το κράτος έχει χάσει το βασικό ρόλο του στην καινοτομία της ψηφιακής πληροφορικής.


3+1. Έχει μείνει κάτι για να αποκαλυφθεί;


Η διαρροή δεν είναι το ίδιο με την αποκάλυψη. Η διαρροή που πραγματοποιήθηκε από το Wikileaks δεν υπονοεί την αποκάλυψη του δικτύου εξουσίας που θέτει η κυβέρνηση σε κίνηση. Το πρόβλημα δεν είναι τόσο ότι τα τηλεγραφήματα των πρεσβειών ή τα ημερολόγια του πολέμου δεν έχουν ήδη πλήρως αναλυθεί από τα παραδοσιακά δημοσιογραφικά μέσα με τα οποία συνεργάζεται το Wikileaks ή από άλλους αναλυτές. Αντίθετα, η διαρροή μοιάζει να αιχμαλωτίζει κυβερνητικές πληροφορίες των οποίων η αποκάλυψη δεν σημαίνει κάποια ριζοσπαστική αλλαγή στις σύγχρονες λειτουργίες της εξουσίας. Η αναγωγή σε μύθο αυτών των πληροφοριών έγκειται κυρίως στη λαϊκή σύλληψη πως αυτές υποτίθεται ότι θα έπρεπε να παραμείνουν οπωσδήποτε απόρρητες, αν και αποτελούσαν ήδη στόχο της διακρατικής κατασκοπείας και είχαν ήδη συζητηθεί σε διπλωματικούς κύκλους. Η αδιαφάνεια δεν είναι, με άλλα λόγια, ένα βασικό εμπόδιο για τη δημοκρατική διακυβέρνηση. Η εξουσία (συμπεριλαμβανομένης της κυβερνητικής) μοιάζει να λειτουργεί στο σύγχρονο κόσμο, περισσότερο με το να κάνει την πρόσβαση δυνατή, με το να προπογανδίζει την ανοικτότητα, με το να κάνει τα πράγματα γνωστά, παρά περικλείοντας, αποκρύβοντας, ή εμποδίζοντας την πρόσβαση. Η σύγχρονη διακυβέρνηση λειτουργεί πρωτίστως μέσω διαδικασιών συμπερίληψης παρά αποκλεισμού.


Αντί να επιμένουμε στην αποκάλυψη και την αποποίηση της βίας που μας επιβάλλει ο αποκλεισμός μας από την κυβέρνηση και τις λειτουργίες της, πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε με κριτικό τρόπο τη βία που συνεπάγεται από τη συμμετοχή μας στα δίκτυα της κυβέρνησης και τα πληροφοριακά της κανάλια.

Το εργαστήρι που οργάνωσε το περιοδικό Re-public προσπάθησε να συμβάλλει σε μια κωδικοποίηση πολιτικών προτάσεων και ακτιβιστικών δράσεων για το άνοιγμα των δημόσιων δεδομένων στην Ελλάδα. Η συζήτηση αυτή έγινε σε μία συγκυρία όπου μοιάζει να πολλαπλασιάζεται η πίεση των πολιτών για ψηφιοποίηση και ελεύθερη διάθεση της δημόσιας πληροφορίας.[1]


Πέρα από τους διαχωρισμούς μεταξύ της ανοικτής ή κλειστής πληροφορίας, των δημόσιων ή ιδιωτικών δεδομένων, οι συμμετέχοντες διατύπωσαν την κοινωνική και πολιτική σημασία της παραγωγής δημόσιων ποιοτικών δεδομένων και την ελεύθερη επαναχρησιμοποίησή τους.


Μία τέτοια δυναμική θα δώσει την δυνατότητα σε πολίτες, ΜΚΟ, επιχειρήσεις, αλλά και σε πολλούς οργανισμούς του δημόσιου να αναπτύξουν πληθώρα εφαρμογών διαχείρισης πόρων και θα αποτελέσει ένα εργαλείο για περισσότερη διαφάνεια, συμμετοχή, ισηγορία.


Ποιοι παράγουν δημόσια πληροφορία;


Ποιοτικά, ανοικτά δημόσια δεδομένα παράγει δυνητικά ο κάθε πολίτης. Πρώτα από όλα, όμως, το κάνει το κράτος στο όνομά τους. Ενώ, η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την πρόσβαση στην περιβαλλοντική πληροφορία που προβλέπεται από τη σύμβαση του Aarhus αλλά και η εφαρμογή της οδηγίας για την διάθεση δεδομένων δημοσίου τομέα, PSI είναι ιδιαίτερα προωθημένες και έχουν κυρωθεί από το ελληνικό κράτος, στην πράξη αγνοούνται από τις περισσότερες κρατικές υπηρεσίες.


Το άνοιγμα και η ελεύθερη διάθεση της πληροφορίας που συλλέγεται από το κράτος δεν είναι απαραίτητα ένα δισεπίλυτο πρόβλημα. Δεν θα ήταν τόσο κοστοβόρο να ξεκινούσαμε από το άνοιγμα των δεδομένων από συμβάσεις προμηθειών του Ελληνικού Δημοσίου. Να δημοσιεύονται με ανοικτά πρότυπα όλες οι πληρωμές του Δημόσιου προς Νομικά Πρόσωπα με περιγραφή του αντικείμενου, το πόσο της σύμβασης και το ΑΦΜ του δικαιούχου. Δεν θα ήταν τόσο χρονοβόρο να δημοσιεύονται με ανοικτά ψηφιακά πρότυπα όλα τα αρχεία με τα πρωτογενή στοιχεία της ΕΣΥΕ, τα αρχεία του Εθνικού Τυπογραφείου, τα αρχεία με γεωγραφική πληροφορία( ψηφιακά υπόβαθρα και μεταδεδομένα ) των Υπουργείων ΠΕΧΩΔΕ και Γεωργικής Ανάπτυξης καθώς και τα αποχαρακτηρισμένα της ΓΥΣ.


Όμως όλες αυτές οι δράσεις όχι απλώς δεν έχουν δρομολογηθεί, αλλά ούτε καν αποτελούν βάση διαλόγου για τις αντίστοιχες κρατικές υπηρεσίες.


Και χωρίς το κράτος


Οι περισσότερες φωνές διαμαρτυρίας στο εργαστήρι επανέλαβαν την έλλειψη πολιτικής βούλησης. Αυτή η έλλειψη, όμως, μπορεί να παρακαμφθεί από τη βούληση των πολιτών. Δεν είναι μόνο οι δράσεις που μπορούν να πιέσουν προς το άνοιγμα της δημόσιας πληροφορίας από κρατικές υπηρεσίες, αλλά και αυτές που είτε μπορούν να απελευθερώσουν αυτήν την πληροφορία είτε να την δημιουργήσουν από μηδενική βάση.


Ένα υπόδειγμα για την πρώτη περίπτωση είναι η εθελοντική πλατφόρμα τήλαφος. Για την δεύτερη, μια καλή πρακτική είναι το ελεύθερο/ανοικτό λογισμικό – ΕΛ/ΛΑΚ.


Ο τήλαφος βασίζεται σε μια συστηματική αντιγραφή γεωγραφικών πληροφοριών από τα ΦΕΚ και μια επιτόπου καταγραφή από εθελοντές πολίτες που καταλήγει στην δημιουργία ελεύθερα προσβάσιμων και ελεύθερα διαθέσιμων ψηφιακών χαρτών που αποτυπώνουν με ακρίβεια τις καμένες και τις αναδασωτέες περιοχές στην ελληνική επικράτεια. Είναι ένα απαραίτητο εργαλείο για οποιαδήποτε δημοκρατική περιβαλλοντική πολιτική αλλά και για κάθε σχετική ακτιβιστική δράση.


Η κοινωνική και πολιτική διάσταση του ΕΛ/ΛΑΚ σχετίζεται, κατά πρώτο λόγο, με την δημιουργία ανοικτών εργαλείων και προτύπων που η χρήση τους ενδυναμώνει κοινωνικές ομάδες και τους πολίτες. Στο εργαστήρι παρουσιάστηκαν τέτοιου είδους εφαρμογές που μπορούν να καταγράψουν με ακρίβεια τη γεωγραφική διασπορά κεραιών κινητής τηλεφωνίας, την ελληνόφωνη επιστημονική βιβλιογραφία και που μπορούν να φιλοξενήσουν διαρκής τιμοληψίες.


Τι μπορεί να ξεκινήσει;


Θα θέλαμε να διατυπώσουμε τα συμπεράσματά μας και συνθηματολογικά. 1000 Τήλαφοι με ανοιχτά δεδομένα είναι περισσότερο χρήσιμοι για τους πολίτες από την κλειστή γι’ αυτούς Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού. 1000 OLPC laptops μπορούν να ταρακουνήσουν περισσότερο το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα από την συγγραφή 10 νέων βιβλίων από τον Οργανισμό Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων. Δεν τίθονται, βέβαια, αυτά τα διλήμματα. Κάποια φορά, όμως, όταν μια ομάδα ειδικών συγκεντρωθεί και πάλι γύρω από ένα τραπέζι για να καταρτίσει άλλον έναν προϋπολογισμό ενός κρατικού οργανισμού, ίσως κάποιος πρέπει να τα θέσει. Πιστεύουμε πως αυτή η στιγμή δεν θα αργήσει.

[1]Η συζήτηση έχει αποκτήσει κάποιο ιστορικό. Στον διάλογο που έγινε στο πλαίσιο του συνεδρίου του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος ( http://www.karounos.gr/blog/?p=24 & http://www.republic.gr/podcasts/?cat=2 ) και στις πρωτοβουλίες για τα ψηφιακά δικαιώματα (http://digitalrights.gr ), την ομότιμη παραγωγή και ανταλλαγή ψηφιακών αγαθών (http://bloggr.p2pfoundation.net/ ) και πρόσφατα με την κίνηση πολιτών 4Δ (http://publicdata.gr)

Το εργαστήρι θα πραγματοποιηθεί στο Φόρουμ Μεταναστών, Φερών 18, πλατεία Βικτωρίας.

Πρόγραμμα workshop


10.00 – 12.00 – Η δημιουργία δημόσιων δεδομένων: Προβλήματα και καλές πρακτικές


Θα παρουσιαστούν παραδείγματα/υποδείγματα προσπαθειών δημιουργίας βάσεων ανοιχτών, δημόσιων δεδομένων στην Ελλάδα και στη Μεγάλη Βρετανία.



– Michael Cross, Free our data, Guardian για την καμπάνια για το άνοιγμα των δημόσιων δεδομένων από τις κρατικές υπηρεσίες στη Μεγάλη Βρετανία



– Δημήτρης Ζαχαριάδης, tilaphos, δημόσια δεδομένα που δημιουργούνται από τους πολίτες.



– Νίκος Χούσος, Υπεύθυνος Μονάδας Ανάπτυξης Εφαρμογών ΕΚΤ για την δράση http://openaccess.gr



– Διομήδης Σπινέλλης, εταιρεία πανεπιστημίων για το ανοικτό λογισμικό, για το ποιές τεχνολογικές επιλογές διασφαλίζουν την πρόσβαση και την ανοικτότητα των δεδομένων.



– Τα δεδομένα δεν μένουν πάντα κλειστά: η εμπειρία από τους χάκερ: Νίκος Κοσσυφίδης, Τάκης Βλαχογεωργακόπουλος


Σχολιασμός των παρουσιάσεων από τον Πάσχο Μανδραβέλη, Καθημερινή



12.30 – 14.00 - Πολιτικές για το άνοιγμα των δημόσιων δεδομένων,

Στρογγυλό τραπέζι



– Παρεμβάσεις που αναδεικνύουν τομείς ενδιαφέροντος. Ποια δεδομένα είναι χρήσιμα για συγκεκριμένους σκοπούς, γιατί δεν είναι διαθέσιμα;

• Περιβάλλον
• Οικονομία
• Μετανάστες
• Πολιτισμός
• Εκπαίδευση

Στο στρογγυλό τραπέζι θα συμμετέχουν εκπρόσωποι από τους τομείς Περιβάλλοντος, Ανάπτυξης (Ιωάννης Ζαμπετάκης), και Παιδείας του ΠΑΣΟΚ.

Η υλοποίηση της αρχής της ανοιχτής πρόσβασης, εξηγεί ο Michael Geist, απαιτεί βραχυπρόθεσμα τη δυνατότητα μιας μεγαλύτερης πρόσβασης του κοινού στη γνώση, με την υιοθέτηση πιο ανοιχτών προσεγγίσεων σε ό, τι αφορά στη δημοσιοποίηση. Μακροπρόθεσμα, το κοινό θα μπορεί να αναμένει ότι αυτή η γνώση θα είναι γρήγορα διαθέσιμη και έτσι θα διευκολύνουμε τη δημιουργία μιας καλύτερα ενημερωμένης κοινωνίας, με βαθύτερη γνώση.

Μία συνέντευξη με τον Θανάση Πρίφτη για το Re-public


Θανάσης Πρίφτης: Όλες αυτές οι πρόσφατες και σημερινές διαφωνίες για τις πολλαπλές λειτουργίες του Ίντερνετ πρέπει ή θα έπρεπε, κατά τη γνώμη σας, να μεταφερθούν στη γλώσσα των δικαιωμάτων; Είναι, με αυτή την έννοια, τα ‘ψηφιακά δικαιώματα’ μια χρήσιμη αντίληψη;


Michael Geist: Νομίζω ότι η συζήτηση για τα ψηφιακά δικαιώματα έχει αξία. Τα ‘δικαιώματα’ αντιμετωπίζονται δικαίως ως κάτι εγγενές σε όλους τους πολίτες, που δεν πρέπει να περιορίζονται ή να καταργούνται χωρίς βάσιμο λόγο. Στο ηλεκτρονικό φάσμα, η συζήτηση για τα ψηφιακά δικαιώματα πλαισιώνει το θέμα με τρόπο που να γίνεται αμέσως κατανοητό στα άτομα, τους διαμορφωτές πολιτικής και τους πολιτικούς.


Θ.Π.: Θεωρείτε τα ψηφιακά δικαιώματα ως ατομικά ή ως συλλογικά;


M.G.: Και τα δυο. Τα ψηφιακά δικαιώματα μπορούν να εκχωρηθούν σε ένα άτομο- π.χ. ηλεκτρονική ελευθερία λόγου. Μπορούν επίσης να εκπροσωπούν ένα συλλογικό δικαίωμα- π.χ. ελευθερία επικοινωνίας και δικαίωμα πρόσβασης.


Θ.Π.: Στη δουλειά σας δίνετε έμφαση στην αρχή της ανοιχτής πρόσβασης, μια έννοια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα που αλλάζει ριζικά τον τρόπο που βλέπουμε την επιστήμη, τη εκπαίδευση και τη γνώση. Νομίζετε, όμως, ότι η πρόσβαση στο περιεχόμενο αρκεί για τον εκδημοκρατισμό της γνώσης;


M.G.: Δεν νομίζω ότι είναι αρκετή, αποτελεί όμως αναγκαία προϋπόθεση. Υπάρχουν ασφαλώς πρόσθετα θέματα- ικανότητα διασύνδεσης, ευέλικτη νομοθεσία για το κοπυράιτ κλπ, που είναι επίσης βασικά, αλλά η πρόσβαση στο περιεχόμενο είναι σημαντική.


Θ.Π.: Η υπόθεση έχει βγει στον αέρα: πέντε ηγετικά ευρωπαϊκά ερευνητικά ιδρύματα απηύθυναν έκκληση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εγκαθιδρύσει μια νέα πολιτική σύμφωνα με την οποία η έρευνα που χρηματοδοτείται από τις κυβερνήσεις θα πρέπει να είναι διαθέσιμη στο κοινό λίγο μετά τη δημοσίευση. Πείτε μας κάτι παραπάνω. Πώς οργανώθηκε αυτή η προσπάθεια; Έπειτα από την αρχική επιτυχία, προτίθεστε να συνεχίσετε;


M.G.: Πιστεύω ότι αυτό οφείλεται σε πολλούς ακτιβιστές για την Ανοιχτή Πρόσβαση που επιδιώκουν την κινητοποίηση της κοινής γνώμης για το θέμα. Σίγουρα η μάχη θα συνεχιστεί- παρόλο που υπάρχει κάποια υποστήριξη κι ένα κίνημα γι’ αυτό το θέμα, απέχουμε ακόμη πολύ από το να υπάρξουν εντολές για Ανοιχτή Πρόσβαση στους μεγαλύτερους χρηματοδότες ανά τον κόσμο. Επιπλέον, πολλοί ερευνητές και ακαδημαϊκοί δεν αφιερώνουν ακόμη πολλή σκέψη στον τρόπο με τον οποίον μπορεί να υπάρχει μεγαλύτερη πρόσβαση στο έργο τους.


Θ.Π.: Ποια αναμένετε να είναι τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας;


M.G.: Βραχυπρόθεσμα θα υπάρξει μια αυξανόμενη συνειδητοποίηση για τη δυνατότητα μιας μεγαλύτερης πρόσβασης του κοινού στη γνώση, με την υιοθέτηση πιο ανοιχτών προσεγγίσεων σε ό, τι αφορά στη δημοσιοποίηση. Μακροπρόθεσμα, το κοινό θα μπορεί να αναμένει ότι αυτή η γνώση θα είναι γρήγορα διαθέσιμη και θα διευκολύνουμε τη δημιουργία μιας καλύτερα ενημερωμένης κοινωνίας, με βαθύτερη γνώση.


Θ.Π.: Το περιεχόμενο και η πληροφορία έχουν να κάνουν με τον τρόπο οργάνωσης της έρευνας και των εκπαιδευτικών οργανισμών, έτσι ώστε να υπάρχει εύκολα και αποτελεσματικά πρόσβαση, άντληση πληροφοριών και χρήση; Μ’ αυτή την έννοια, πού νομίζετε ότι πρέπει να εστιαστούν οι περισσότερες προσπάθειες; Στην οικοδόμηση Συστημάτων Πληροφορίας, στην ψηφιοποίηση του περιεχομένου ή πού αλλού;


M.G.: Είναι ακόμη νωρίς γι’ αυτά. Ο Google είναι ασφαλώς ο κυρίαρχος παίκτης στον κόσμο της έρευνας, αλλά απομένουν ακόμη πολλά να ψηφιοποιηθούν και υποψιάζομαι ότι θα δούμε να εμφανίζονται εναλλακτικές, ιδιαίτερα στους φιλολογικούς κλάδους.


Διαβάστε ακόμα


Ανοιχτή πρόσβαση: Επαναχαράσοντας τους κανόνες της έρευνας (στα αγγλικά)


Η δύναμη της πληροφορίας: Μία ανεξάρτητη έρευνα (στα αγγλικά)

H αντιδραστική νομοθεσία για το κοπυράιτ και η τεχνολογία για το DRM (Διαχείριση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων) επιφέρουν, υποστηρίζει η Εύα Γαρμπή, ισχυρό πλήγμα στις ελευθερίες των ανθρώπων, αποστερώντας τους από φυσικά και συνταγματικά κατοχυρωμένα ανθρώπινα δικαιώματα.


Ο όρος ‘Ψηφιακά Δικαιώματα’ αναφέρεται σε εκείνα τα δικαιώματα που ανήκουν στη σφαίρα του ψηφιοποιημένου κόσμου και ισχύουν για ψηφιακό περιεχόμενο δημοσιευμένο και διανεμημένο σε ηλεκτρονικό σχήμα. Τα Ψηφιακά Δικαιώματα δείχνουν την ελευθερία των ατόμων να εκτελούν ορισμένες πράξεις χρησιμοποιώντας μια ηλεκτρονική συσκευή έναν επεξεργαστή ή γενικά ένα διαδραστικό δίκτυο. Αυτή η παλέτα πράξεων είναι συναφής με τα ατομικά δικαιώματα που έχουν κατοχυρωθεί και διασφαλιστεί στον φυσικό κόσμο αλλά έχουν δεχτεί τις επιδράσεις των προκλήσεων της ψηφιακής τεχνολογίας και, κατά συνέπεια, μια λυσσαλέα πολεμική από εκείνους που θεωρούν εσφαλμένα το Ίντερνετ ως τόπο ανεξέλεγκτης και απεριόριστης ελευθερίας. Στις μέρες μας, ένα απλό κλικ, ένα σύρσιμο του ποντικιού και η επιλογή προγράμματος είναι οι μόνες βασικές κινήσεις για να τεθεί μια νέα ιδέα ή έκφραση στο επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής, κι αυτό αποτελεί μια νέα πρόκληση έναντι των παραδοσιακών τρόπων προστασίας, όπως αυτός που προσφέρει η παραδοσιακή νομοθεσία για το κοπυράιτ. Πράγματι, στις περισσότερες εθνικές δικαιοδοσίες, το ψηφιακό περιεχόμενο υπόκειται στις ρυθμίσεις της νομοθεσίας για το κοπυράιτ.


Συνεπώς, ενώ το Ίντερνετ αποτελεί μια θαυμάσια λεωφόρο, που προφέρει μια τρομερή ποσότητα δεδομένων και δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης, παρέχοντας στα άτομα νέα μέσα για τη μετάδοση και την αναζήτηση της γνώσης σε παγκόσμιο επίπεδο, επικρατεί ευρέως η αντίληψη, ιδίως από την πλευρά ορισμένων ισχυρών ομάδων πίεσης υπέρ του κοπυράιτ, ότι αποτελεί ένα εξαιρετικά επικίνδυνο πεδίο που προλειαίνει το έδαφος για τους αμφισβητίες έτσι ώστε να τα βάζουν με ένα υποτιθέμενα ακλόνητο προπύργιο νόμων, κανόνων και ρυθμίσεων που καθιερώθηκαν από πολλά νομικά συστήματα ανά τον κόσμο. Πασίγνωστα προβλήματα μεταξύ των οποίων τα δίκτυα κοινών αρχείων μεταξύ ομότιμων (Peer-to-Peer) , δηλαδή το λογισμικό που χρησιμοποιείται για (βασικά παράνομη) ανταλλαγή μουσικής και άλλων αρχείων, πυροδότησαν μια σειρά από μάχες στη σύγχρονη μουσική ιστορία και έθεσαν στο προσκήνιο τη νομοθεσία για το κοπυράιτ. Γι’ αυτό το λόγο, παρατηρείται μια αυξανόμενη τάση αυτο- ρύθμισης, έτσι ώστε να διασφαλιστεί και να διατηρηθεί η εφαρμογή και η παρακολούθηση της παραδοσιακής νομοθεσίας για το κοπυράιτ, με τη χρήση τεχνολογιών όπως τα φίλτρα σε σημεία κοινής πρόσβασης, προκειμένου να διασφαλιστεί, να εντοπιστεί και να ελεγχθεί το ψηφιακό περιεχόμενο.


Η νομοθεσία και η τεχνολογία προχωρούν χέρι-χέρι για να σχεδιάσουν το περίγραμμα ενός ρυθμιστικού-προστατευτικού πλαισίου για το ψηφιακό περιεχόμενο. Στην πραγματικότητα, η αντιδραστική νομοθεσία για το κοπυράιτ και η τεχνολογία για το Digital Rights Management –DRM (Διαχείριση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων) (1) επιφέρουν ισχυρό πλήγμα στις ελευθερίες των ανθρώπων, αποστερώντας τους από φυσικά και συνταγματικά κατοχυρωμένα ανθρώπινα δικαιώματα.


Οι μεγάλες εταιρίες των μέσων επικοινωνίας, προκειμένου να διατηρήσουν τα όλο και πιο ξεπερασμένα επιχειρηματικά πρότυπά τους, οι μεγάλες εταιρίες των μέσων επικοινωνίας προσπαθούν να περιορίσουν την πρόσβαση στο περιεχόμενό τους, κλειδώνοντάς το με το DRM. Κάποτε, το DRM αποτελούσε μια πρόσθετη πρόνοια στην παραδοσιακή προστασία του κοπυράιτ, σήμερα όμως έχει μεταμορφωθεί σε έναν περίπλοκο και πολύ-επίπεδο μηχανισμό άμυνας που ελέγχει με κακό τρόπο την αναπαραγωγή και τη διανομή της ηλεκτρονικής πληροφορίας, εμποδίζει την ελεύθερη πρόσβαση των ανθρώπων στο WWW και υπονομεύει την ελευθερία τους να ασκήσουν τα ψηφιακά τους δικαιώματα. Επιπλέον, σα να μην είναι ήδη αρκετά ισχυρό, το DRM έχει ενισχυθεί από τους νόμους και υποστηριχθεί από μέτρα κατά της παράκαμψης. Οι μεγάλες εταιρίες των μέσων επικοινωνίας έχουν επιτυχώς ασκήσει πιέσεις στις κυβερνήσεις για να υιοθετήσουν νέες ρυθμίσεις, οι οποίες εκτός του ότι επιτρέπουν και επικυρώνουν τη χρήση του DRM, απαγορεύουν την παράκαμψή του, ανεξάρτητα από το αν η χρήση του υλικού που υπόκειται στο κοπυράιτ και γίνεται δυνατή από την παράκαμψη αυτή συνιστά παραβίαση του κοπυράιτ. Το 1998, για παράδειγμα, τέθηκε σε ισχύ το Digital Millennium Copyright Act (DMCA), για να παρέχει στους κατόχους του κοπυράιτ πρόσθετη ασφάλεια. Το DMCA είναι ο νομικός κώδικας που προσφέρει προστασία στον κώδικα λογισμικού που παρέχει το DMR, το οποίο με τη σειρά του στοχεύει στην υποστήριξη του νομικού κώδικα του κοπυράιτ. Γίνεται βεβαίως εμφανές ότι το αποτέλεσμα μιας τέτοιας δια-υποστηρικτικής αλληλουχίας μπορεί να είναι πολύ κακό, να προκαλεί σύγχυση και να θέτει σε κίνδυνο τις συνταγματικά κατοχυρωμένες ελευθερίες των ανθρώπων. Πράγματι, όταν η ψηφιακή ελευθερία έκφρασης των ανθρώπων γίνεται υπόθεση ‘διαχείρισης’ της τεχνολογίας, τότε είναι καιρός η ανθρώπινη γνώση να αντισταθεί σ’ αυτή την παρακμή. Πέραν τούτου, το DMCA έχει προχωρήσει ακόμη πιο μακριά, προγράφοντας συσκευές που προτίθενται να παρακάμψουν τα μέτρα προστασίας του κοπυράιτ, ακόμη κι αν η παράκαμψη αυτή γίνεται για την άσκηση δικαιωμάτων εύλογης χρήσης ή για την ελευθερία του λόγου. Πιο αυστηρό από την παραδοσιακή νομοθεσία για το κοπυράιτ, το DMCA ενθαρρύνει τον απόλυτο έλεγχο στα δημιουργικά έργα, αποτρέποντας έτσι την άνθηση ενός ‘αποδεσμευμένου’ πολιτισμού.


Αυτός ο εντελώς απάνθρωπος φαύλος κύκλος κατά των ανθρώπινων δικαιωμάτων και ελευθεριών έχει σταδιακά επεκταθεί και νόμοι όπως το DMCA έχουν τώρα διαδοθεί σε όλο τον κόσμο. Η δίωξη των ψηφιακών δικαιωμάτων έχει γίνει, στις μέρες μας, παγκόσμιο φαινόμενο. Η Ιαπωνία, η Αυστραλία και πολλές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει περιορισμούς του κοπυράιτ σαν το DMCA. Τουλάχιστον εννιά ακόμη χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Χιλής, της Γουατεμάλας και της Σιγκαπούρης, δέχονται πιέσεις για να θέσουν σε ισχύ νόμους όπως το DMCA, έπειτα από ενοχλητικά παζάρια με Αμερικανούς διαπραγματευτές του εμπορίου που ισχυρίζονται ότι αυτό αποτελεί προϋπόθεση για την ασφάλεια των συμφωνιών του ελεύθερου εμπορίου που ρυθμίζουν το εμπόριο. Τα ανθρώπινα δικαιώματα θυσιάζονται στο όνομα της υποτιθέμενης κοινωνικής ασφάλειας και σταθερότητας, σε μια δίωξη που δεν λαμβάνει υπόψη την πιο σημαντική λεπτομέρεια από όλες, που είναι η διασφάλιση και προώθηση αυτών ακριβώς των δικαιωμάτων ως μοναδική βάση για να επιτευχθούν οι προαναφερόμενες επιθυμητές αξίες.


Πριν από το Ίντερνετ, ο νόμος και ειδικότερα το δικαστήριο, ο δικαστής, καθόριζε το θέμα της προστασίας του κοπυράιτ και τον τρόπο εφαρμογής της νομοθεσίας για το κοπυράιτ. Ο ανθρώπινος παράγοντας ήταν ο κύριος και μοναδικός διαχειριστής της ρυθμιστικής εξουσίας της νομοθεσίας για το κοπυράιτ κι αυτό το καθεστώς έδινε μια αίσθηση φυσικότητας στη νομική διαδικασία και συνεπώς μια αίσθηση κοινωνικής ασφάλειας. Ωστόσο, στην ψηφιακή εποχή όλα υπάρχουν πέρα από τον έλεγχο της γνώσης και είναι βασικά το Ίντερνετ και όχι πλέον τα δικαστήρια που διαχειρίζονται τη δικαιοσύνη. Ένας ‘αναίσχυντος’ κώδικας για το κοπυράιτ αποτελεί το μέλλον του κοπυράιτ, όπου οι προγραμματιστές θα κωδικοποιούν τον έλεγχο για την πρόσβαση στο περιεχόμενο, έναν έλεγχο που οι δικαστές δεν θα μπορούν να τσεκάρουν και τα δικαστήρια να επικυρώσουν. Η τεχνολογία DRM έχει προχωρήσει λίγο παραπέρα από την απλή διασφάλιση της δημόσιας πρόσβασης, τη διατήρηση της εύλογης χρήσης και της προστασίας των κατόχων ψηφιακών δικαιωμάτων από την παράνομη μεταφορά δεδομένων, αποδυναμώνοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα ιδίως στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης και της ιδιωτικότητας. Υπάρχει, όμως, κάτι που μπορούσε ν’ αλλάξει την τροχιά αυτού του δυναστικού κύκλου, θα μπορούσαν τα ψηφιακά δικαιώματα να έχουν ένα δικό τους χώρο πέρα από τα περιοριστικά όρια της νομοθεσίας για το κοπυράιτ και των τεχνολογιών DRM;


Το σύστημα αδειών του Creative Commons (CC) ήρθε ως σωτήρας για να βελτιώσει και να προσαρμόσει το σύστημα του κοπυράιτ στη σημερινή ψηφιοποιημένη πραγματικότητα και να δώσει μια ανάσα στην πληθώρα των ψηφιακών δικαιωμάτων, που λαχταρούν να υπάρξουν.


Το CC αποτελεί έναν από τους πιο φιλόδοξους ανα-προσανατολισμούς του συστήματος του κοπυράιτ που ‘καλλιεργεί ένα commons όπου οι άνθρωποι μπορούν να νιώσουν ελεύθεροι να μοιραστούν τα δικαιώματά τους, να χρησιμοποιήσουν εκ νέου όχι μόνο ιδέες αλλά και λέξεις, εικόνες και μουσική. Επιδιώκει να δημιουργήσει έναν ‘ελεύθερο πολιτισμό’, ενισχυμένο από ένα ήθος μοιράσματος, δημόσιας εκπαίδευσης και δημιουργικής δια-δραστηριότητας’. Το CC παρέχει εναλλακτικά συστήματα παροχής αδειών και συμβολαίων που επιτρέπουν στους δημιουργούς να οργανώνουν, να διαχειρίζονται και να χρησιμοποιούν εκ νέου τα ψηφιακά δικαιώματά τους, χωρίς να ζητούν την άδεια του κράτους ή της υπάρχουσας νομοθεσίας. Παρέχοντας απλώς τα εργαλεία για την επωφελή χρήση των δυνατοτήτων που προσφέρει το Ίντερνετ, το CC επιχειρεί να αποκαταστήσει την ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των ψηφιακών δικαιωμάτων και τις ανάγκες της κοινωνίας για διασφάλιση της προόδου στις τέχνες και τις επιστήμες, χωρίς να λέει στους κατόχους ψηφιακών δικαιωμάτων τι να κάνουν τις ελευθερίες τους. Οι άδειες CC επιδιώκουν να δημιουργήσουν μια ‘ζώνη άνευ δικηγόρου’ όπου τα ψηφιακά δικαιώματα υπάρχουν χωρίς περιορισμούς, άδειες και νομικές παρεμβάσεις. Η ιδέα τους να διευκολύνουν και να ενθαρρύνουν τη δημιουργικότητα με γενναιόδωρους όρους χορήγησης αδειών, που ευνοούν το μοίρασμα και την εκ νέου χρήση του ψηφιακού περιεχομένου, δείχνει μια θετική στάση απέναντι στην έννοια της ανοικτής πρόσβασης, της κοινότητας και της συνεργασίας, μιας τριάδας που παρέχει ευρύτερη πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία.


Το σύστημα αδειών του CC αποτελεί μια ελπιδοφόρα πρωτοβουλία, μια απόλυτη αλλαγή στην αποδοτικότητα των ατόμων και εγκαινιάζει ένα νέο σχήμα διαχείρισης των ψηφιακών δικαιωμάτων, παρέχοντας ένα εντελώς νέο πρότυπο, πλήρως προσαρμοσμένο στις απαιτήσεις της ψηφιοποιημένης εποχής.

——————————————————————————–

(1) Οι επικριτές του DRM υποστηρίζουν ότι ο όρος “διαχείρηση πνευματικών δικαιωμάτων” (digital rights management) είναι ανακριβής θα έπρεπε να αντικατασταθεί με την φράση “περιρορισμός ψηφιακών δικαιωμάτων” (digital restrictions management).


Διαβάστε ακόμα


Εκστρατεία του Free Software Foundation ενάντια στο DRM


Δεσμευμένοι από το νόμο; (στα αγγλικά)

H επανεφεύρεση της ‘ανοιχτής πρόσβασης’ δεν σηματοδοτεί το τέλος της πνευματικής ιδιοκτησίας, παρατηρεί o Christopher May. Είναι μάλλον το τέλος της περιόδου που η πνευματική ιδιοκτησία έμοιαζε να αποτελεί το κυρίαρχο παράδειγμα για να κατανοήσει κανείς πώς η γνώση και η πληροφορία ταιριάζουν στη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας


Όπως βλέπουμε στη ‘Θεία Κωμωδία’ του Δάντη, η ιδέα της διεύρυνσης ενός πόρου μέσω της μοιρασιάς του δεν είναι πρωτότυπη. Πράγματι, αυτοί οι στίχοι του δωδέκατου αιώνα θα μπορούσαν σχεδόν να αποτελέσουν μια έκκληση για την υποστήριξη της αναδυόμενης σφαίρας της ‘ανοιχτής πρόσβασης’ στην αυξανόμενη αντιπαράθεσή της με το παγκόσμιο καθεστώς της πνευματικής ιδιοκτησίας. Οπωσδήποτε, πολλοί από μας χρησιμοποιούμε την Wikipedia, εξαρτιόμαστε από το Google για την αναζήτηση στο Ίντερνετ και προτιμούμε το Firefox (όλα εκ των οποίων βασίζονται σε λογισμικό ανοιχτού πηγαίου κώδικα). Πρέπει όμως να μπορούμε να αναγνωρίσουμε με ποιο τρόπο αυτές οι πρακτικές αποτελούν μέρος μιας πιο διαδεδομένης πολιτικής και οικονομικής μεταβολής προς την ‘ανοιχτή πρόσβαση’ και όχι απλώς προσωπικές και πρακτικές τεχνολογικές επιλογές.


Τις δυο τελευταίες δεκαετίες οι υπηρεσίες και τα προϊόντα που βασίζονται στην πληροφορία και/ή τη γνώση εμπλέκονται όλο και περισσότερο με τις πρακτικές και τα πρωτόκολλα της πνευματικής ιδιοκτησίας. Σ’ αυτό το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο, η κρατική νομοθεσία παίζει κεντρικό ρόλο στη δόμηση και τη διαμόρφωση των κοινωνικών σχέσεων μέσω της ρύθμισης και της εκτέλεσης: το κράτος συγκροτεί πάντα, σε κάποιο βαθμό, την κοινωνία μέσω των νομικών μορφών που υιοθετεί για να αναγνωρίσει και να νομιμοποιήσει ορισμένες δραστηριότητες, ενώ καθιστά κάποιες άλλες απαγορευμένες και υποκείμενες σε κυρώσεις- η (λεγόμενη) κοινωνία της πληροφορίας δεν είναι διαφορετική. Πράγματι, μπορούμε να πούμε ότι η νομική μορφή που υποστήριξε την επιταχυνόμενη εμπορευματοποίηση του Ίντερνετ και, στη συνέχεια, την ιδιοποίηση της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας της πληροφορίας, είναι πνευματική ιδιοκτησία, νομοθετημένη από κράτη.


Το νομικό καθεστώς της πνευματικής ιδιοκτησίας


Η εγκαθίδρυση (έστω μερικώς) της παγκόσμιας κοινωνίας της πληροφορίας προκάλεσε την επέκταση της πνευματικής ιδιοκτησίας σε τομείς που μέχρι τότε δεν μπορούσε να γίνει κακή χρήση, προτρέποντας σε διεκδικήσεις κυριότητας σε πτυχές γνώσης και/ ή πληροφορίες που προηγουμένως παρέμεναν στο ‘δημόσιο τομέα’ ή αποτελούσαν μέρος μιας σφαίρας που τώρα ορίζεται ως ‘τα commons της γνώσης’ . Εάν ο καπιταλισμός απαιτεί νέες αγορές για να ανοιχτεί, μια διευρυμένη νομική μορφή της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι αναγκαία προκειμένου να συνεχιστεί η επέκταση στην κοινωνία της πληροφορίας, εφόσον νέοι εμπορεύσιμοι πόροι μπορούν να διαμορφωθούν από την πληροφορία και τη γνώση. Επομένως, αντί η κοινωνία της πληροφορίας να αποτελεί μια πρόκληση για το κράτος ή ένα φαινόμενο έξω από τον έλεγχό του, το κράτος (οι νομοθέτες και οι εκτελεστές του νόμου) είναι σε μεγάλο βαθμό συνεργοί σε ό ,τι αφορά στην ανάπτυξη ενός καπιταλισμού που βασίζεται στην πληροφορία και/ή τη γνώση. Τα κράτη μεσολαβούν (πάλι) μέσω της νομοθεσίας ανάμεσα στα αντικρουόμενα συμφέροντα του κεφαλαίου και των πολιτικών αντιπάλων του.


Επιπλέον, το κράτος είναι εγγυητής της πνευματικής ιδιοκτησίας και δεν αντιμετωπίζει πραγματικούς ανταγωνιστές. Αυτό υπογραμμίζεται από τα αιτήματα του ιδιωτικού τομέα, που γίνονται πιο συγκεκριμένα μέσω της Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights Agreement- TRIPs (Συμφωνία για τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας), υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου , που αφορά στη θεσμοθέτηση μιας επαρκούς παγκοσμιοποιημένης προστασίας της ιδιοκτησία τους, μέσα από τις νομικές δραστηριότητες του κράτους. Ενώ γενικά οι πολυεθνικές εταιρίες ζητούν λιγότερη ρύθμιση σε ορισμένους τομείς, η πνευματική ιδιοκτησία δεν είναι ένας από αυτούς. Αντίθετα, βασικό στοιχείο της TRIPs είναι η ριζική διεύρυνση και θεσμοποίηση της κρατικής αρχής- συμπεριλαμβανομένης της αναζήτησης και σύλληψης ατόμων με βάση απλώς και μόνο την υποψία παραβίασης, όπως και της φυλάκισης των ‘χάκερς’ που προσπαθούν να δημιουργήσουν μεθόδους για πρόσβαση χωρίς άδεια σε αυτές τις ιδιοκτησίες.


Η αμφισβήτηση της πνευματικής ιδιοκτησίας


Η προσπάθεια να ενισχυθεί το νομικό καθεστώς και να διευρυνθεί η ικανότητα επιβολής των δομών του προκάλεσε μια απρόσμενη αντίδραση. Η ‘εποχή της πληροφορίας’ εισήγαγε νέες μεθόδους για τη διάδοση και χρήση της πληροφορίας και της γνώσης, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως οι προηγούμενες θεωρήσεις του τρόπου με τον οποίον τα ιδιωτικά δικαιώματα εξισορροπούνται με τα δημόσια, σε ό, τι αφορά στη χρήση και την πρόσβαση σε σημαντικά ‘commons γνώσης’, αγνοήθηκαν. Ήδη, πολλοί δημιουργοί, συγγραφείς και σχολιαστές μοιράζονται τη δουλειά που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Ίντερνετ και ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς που θα εμφανιστεί στη συνέχεια σε ‘κανονικές’ διόδους, εμφανίζεται πρώτα στο διαδίκτυο.


Η διάδοση του ιστολόγιου ως μορφή δημοσίευσης και η αυξανόμενη χρήση κοινωνικών δικτυακών χώρων ως ανταλλαγή πληροφοριών (όπως το mySpace) αποτελούν απλώς τα πιο ορατά δημοσίως και πρόσφατα στάδια μιας τάσης που οδήγησε την τελευταία δεκαετία σε μια στροφή προς όλο και πιο διαθέσιμες λειτουργίες συνεχούς ροής. Ωστόσο, ορισμένοι άρχισαν να ανησυχούν ότι η κυκλοφορία της δουλειάς στο διαδίκτυο μπορεί να επιτρέψει σε ανενδοίαστους χρήστες να ενσωματώσουν αυτή την εύκολα προσβάσιμη εργασία σε εμπορικά προϊόντα και να αποκομίσουν κέρδη από την αναπαραγωγή της- εκεί παραμένει πάντοτε η δυνατότητα κακής χρήσης. Η ανάπτυξη της άδειας ‘Creative Commons’ αποτελεί μια απάντηση σε αυτή την ανησυχία, καθώς οι παραγωγοί πληροφορίας και/ή γνώσης επιθυμούν να διασφαλίσουν διευρυμένη πρόσβαση, διατηρώντας παράλληλα κάποιο έλεγχο στη δουλειά τους. Οι άδειες ‘Creative Commons’, παρόμοιες με τη ‘General Public License’ (Γενική Άδεια Χρήσης) που χρησιμοποιείται από τους υπέρμαχους του ελεύθερου λογισμικού, επιτρέπουν διανεμημένη χρήση του περιεχομένου, αλλά επίσης, κι αυτό έχει σημασία, δεν επιτρέπουν την κακή χρήση του (ή ‘περίφραξη’ του) όταν χρησιμοποιείται σε άλλα πλαίσια. Η άδεια είναι διαμορφωμένη ως μενού επιλογών σχετικά με το βαθμό ελεύθερης πρόσβασης που ένας δημιουργός επιθυμεί να επιτρέψει: επιτρέπει μια επιλογή από μια σειρά όλο και μεγαλύτερων ‘ελευθεριών’ χρήσης, τροποποίησης και διανομής.


Αυτή η επέκταση της ιδέας της ‘ανοιχτής πρόσβασης’, που υποστηρίζει την ελευθερία πρόσβασης ως άμεση αντίθεση στην κυριότητα και την εξατομικευμένη ιδιοκτησία στη γνώση, είναι εν μέρει ένα δείγμα της αυξανόμενης πρόσβασης στο διαδίκτυο και τις τεχνολογίες που συνδέονται με αυτό. Ωστόσο, αυτές οι τεχνικές εξελίξεις, ενώ διευκολύνουν τις αντισταθμιστικές κινήσεις έναντι της πνευματικής ιδιοκτησίας, δεν αποτελούν τη μόνη αιτία τους. Αντίθετα, και αυτό είναι προφανές στην κοινότητα του λογισμικού όπου οι ιδέες για ανοιχτή πρόσβαση επανήλθαν, η έκκληση για ανοιχτή πρόσβαση αποτελεί άμεση απάντηση στη στροφή προς μια πιο αποφασιστική προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας που παρατηρείται τις δυο τελευταίες δεκαετίες. Η επιθυμία των ‘ιδιοκτητών’ να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους με τεχνικά μέσα όπως η διαχείριση ψηφιακών δικαιωμάτων και μέσω δικαστηρίων, προκάλεσε μια αντίδραση ενάντια σε αυτές τις τόσο επεκτατικές εκφράσεις των δικαιωμάτων των ιδιοκτητών. Εκείνοι που επιδιώκουν πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία αντέδρασαν σε αυτή τη διευρυμένη κακή χρήση, αναζητώντας τρόπους (τεχνικούς και κοινωνικούς) υπονόμευσης της μετατροπής της γνώσης σε εμπορεύσιμο πόρο (ή προϊόν).


Κατά συνέπεια, αυτό που ξεκίνησε ως προβληματισμός για την προστασία των δικαιωμάτων των δημιουργών και των νεωτεριστών ως ανταμοιβή για τις προσπάθειές τους, ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη τεχνικών μέσων προστασίας αυτών των δικαιωμάτων, προκάλεσε τελικά μια αντίδραση καθώς εξετάστηκαν οι αρχικές θεωρίες για κίνητρα και ανταμοιβές που αποτελούν την καρδιά της πνευματικής ιδιοκτησίας, και βρέθηκαν ελλιπείς. Όπως συμβαίνει με όλα τα περίπλοκα κοινωνικά φαινόμενα, δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επιστροφή στην ‘ανοιχτή πρόσβαση’ είναι αποτέλεσμα μιας ποικίλης σειράς κοινωνικών και τεχνολογικών μεταβολών. Ωστόσο, το πολιτικό κλίμα, όπου το κράτος εμφανίζεται να έχει αυξημένη βούληση να υποστηρίξει τα αιτήματα ιδιωτών ιδιοκτητών πνευματικής ιδιοκτησίας, αποτελεί σημαντικό παράγοντα που συμβάλει σε αυτή την αλλαγή. Η επιστροφή στην ‘ανοιχτή πρόσβαση’ επαναφέρει στο προσκήνιο την ανθρωπιστική έννοια του μοιράσματος, που σχεδόν δεν έχει ιστορικό προηγούμενο, και που στο τέλος του εικοστού αιώνα σαρώθηκε από το θρίαμβο της εξατομικευμένης ιδιοκτησίας. Ωστόσο, η επανεφεύρεση της ‘ανοιχτής πρόσβασης’ δεν σηματοδοτεί το τέλος της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά μάλλον το τέλος της περιόδου που η πνευματική ιδιοκτησία έμοιαζε να αποτελεί το κυρίαρχο παράδειγμα για να κατανοήσει κανείς πώς η γνώση και η πληροφορία ταιριάζουν στη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας: τώρα υπάρχει επιλογή- ανάμεσα στην ιδιοκτησία και την ανοιχτή πρόσβαση.


Διαβάστε ακόμα


Η διαχείρηση των ψηφιακών πνευματικών δικαιωμάτων (στα αγγλικά)


Ανάμεσα στην εμπορευματοποίηση και την ανοιχτή πρόσβαση (στα αγγλικά)