O Vijay Vaitheeswaran συζητά για τη μετάβαση από μία ενεργειακή βιομηχανία που βασίζεται στο πετρέλαιο προς το μοντέλο της ‘έξυπνη μικροενέργεια’, ένα νέο παράδειγμα που έχει να κάνει με ένα έξυπνο δίκτυο που ενσωματώνει αποκεντρωμένες και κεντρικές εγκαταστάσεις ενέργειας με εύρωστες μεθόδους. Εξηγεί πώς η επερχόμενη αποκέντρωση του ενεργειακού συστήματος θα οδηγήσει απαραίτητα και στον εκδημοκρατισμό των υποδομών, μακριά από μονοπωλιακά συμφέροντα.


Bασίλης Kωστάκης/Παύλος Χατζόπουλος: Πώς θα αποτιμούσατε την παραγωγή μικροενέργειας από το 2005 που γράψατε το Power to the People; Ποια είναι τα κυριότερα εμπόδια για την περαιτέρω ανάπτυξή της;


Vijay Vaitheeswaran: Ο βαθμός ανάπτυξης της μικροενέργειας την περασμένη δεκαετία ξεπέρασε τις μεγαλύτερες προσδοκίες μου. Υπάρχει τώρα περισσότερη νέα μικροενέργεια, που εγκαθίσταται κάθε χρόνο, παρά πυρηνική ενέργεια, και η τάση αυτή ευνοεί σαφώς την αποκέντρωση.


B.K./Π.Χ.: Πώς βλέπετε τη σημερινή συνύπαρξη των μεγάλων ενεργειακών εγκαταστάσεων με τις κατανεμημένες τεχνικές παραγωγής ενέργειας;


Vijay Vaitheeswaran: Νομίζω ότι μικρο- και μεγα- ενέργεια θα συνυπάρχουν για αρκετό καιρό. Μια αιτία είναι το θέμα του κληρονομημένου ενεργητικού: ωφέλειες που έχουν ξεπληρωμένες επενδύσεις σε λιθάνθρακα ή πυρηνικές εγκαταστάσεις δεν θα εγκαταλειφθούν, εκτός κι αν υπάρξει υποχρέωση εξαιτίας ρυθμίσεων ή τιμής του άνθρακα. Μια άλλη αιτία είναι ο χρόνος που απαιτείται για να αυξηθεί κλιμακωτά η παραγωγή μικροενέργειας, που σημαίνει ότι θα υπάρξουν πολλές προοπτικές για τις υπάρχουσες εγκαταστάσεις ώστε να αναπτυχθούν παρέχοντας ένα δίκτυο σταθερότητας. Τελικά, πιστεύω στην ‘έξυπνη μικροενέργεια’, ένα νέο παράδειγμα που έχει να κάνει με ένα έξυπνο δίκτυο που ενσωματώνει αποκεντρωμένες και κεντρικές εγκαταστάσεις ενέργειας με εύρωστες μεθόδους- όσο, φυσικά, αυτές οι εγκαταστάσεις είναι καθαρές.


B.K./Π.Χ.: Στο όραμά σας για την ενεργειακή επανάσταση, ποια είναι η θέση της παραγωγής ενέργειας με κατανεμημένο τρόπο;


Vijay Vaitheeswaran: Πιστεύω ότι στην επερχόμενη ενεργειακή επανάσταση θα υπάρξει μια δραματική κίνηση προς τα εμπρός της αποκεντρωμένης ενέργειας. Οι βασικές τεχνολογίες που την επιτρέπουν είναι η αποθήκευση ενέργειας και οι τεχνολογίες έξυπνου δικτύου.


B.K./Π.Χ.: Είναι δυνατόν τόσο διαφορετικοί παράγοντες όπως το κράτος, οι κοινότητες ομότιμης παραγωγής και οι αγορές να συνυπάρξουν αρμονικά στην ενεργειακή σφαίρα;


Vijay Vaitheeswaran: Νομίζω ότι ο καλύτερος τρόπος να προχωρήσουμε μπροστά είναι οι δημόσιοι και ιδιωτικοί παίκτες να συνεργαστούν, αλλά με κοινούς στόχους και διαφοροποιημένες ευθύνες. Εναπόκειται στην κυβέρνηση, για παράδειγμα, να εγκαινιάσει πολιτικές (όπως ο φόρος στον άνθρακα) που αντιμετωπίζουν δίκαια ‘αλληλεπιδράσεις παραγωγής και κατανάλωσης’, όπως οι εκπομπές CO2. Ωστόσο, ο ιδιωτικός τομέας και η εύρωστη αλληλεπίδραση μεταξύ πνευματικού και οικονομικού κεφαλαίου πρέπει να επιλέγουν τους νικητές της τεχνολογίας- όχι οι γραφειοκράτες του κράτους.


B.K./Π.Χ.: Μολονότι οι επιχειρηματικές ομάδες που βλέπουν μακριά θα έπρεπε αναπόφευκτα να είναι μέρος της λύσης, λένε ότι η άποψη της ελεύθερης αγοράς για το ενεργειακό πρόβλημα δεν μπορεί να οδηγήσει σε ένα ευτυχές τέλος σε έναν κόσμο πεπερασμένων πόρων και καταχρήσεων. Πώς απαντάτε σε αυτού του είδους την κριτική;


Vijay Vaitheeswaran: Δεν υπάρχει ελεύθερη αγορά στην ενέργεια, και δεν έχει υπάρξει σε οποιαδήποτε στιγμή τον τελευταίο αιώνα. Ας θυμηθούμε ότι ο ΟΠΕΚ επιχειρεί να ρυθμίσει την αγορά πετρελαίου, προηγουμένως οι Εφτά Αδελφές των γιγάντων του πετρελαίου προσπάθησαν να συντονίσουν την παραγωγή- και πριν απ’ αυτό η Texas Railway Commission ενήργησε επίσης ως ρυθμιστής των τιμών. Η απουσία κατάλληλης αποτίμησης των άμεσων αλληλεπιδράσεων παραγωγής και κατανάλωσης σημαίνει ότι πολλές αγορές ενέργειας υφίστανται μια αποτυχία αγοράς και πολιτικής. Χρειαζόμαστε πεδία για παιχνίδι επιπέδου, που απαιτούν κρατικούς και ιδιωτικούς παίκτες για να υπάρξει αλλαγή συμπεριφοράς.


B.K./Π.Χ.: Μιλήσατε για τη σημασία που έχουν οι νεωτεριστικές αποκεντρωμένες τεχνολογίες στη βελτίωση των ενεργειακών συστημάτων. Μπορεί η χρήση τους να οδηγήσει σε εκδημοκρατισμό της ενέργειας;


Vijay Vaitheeswaran: Πιστεύω ότι η αποκέντρωση της ενέργειας θα οδηγήσει αναπόφευκτα στον εκδημοκρατισμό της. Το καλύτερο παράδειγμα προέρχεται από το πετρέλαιο: ένας κόσμος που ενεργοποιείται από βιοκαύσιμα ή υδρογόνο ή ηλεκτρικές μεταφορές δεν μπορεί ποτέ να είναι όμηρος ενός πολιτικοποιημένου καρτέλ όπως ο ΟΠΕΚ ή οι Εφτά Αδελφές, γιατί οποιοσδήποτε οπουδήποτε μπορεί να φτιάξει υδρογόνο ή βιοκαύσιμα ή ηλεκτρική ενέργεια.


Ο Rifkin, ερευνητής στο University of Pennsylvania και ιδρυτής του Foundation of Economic Trends, διατυπώνει μια τετραπλή πρόταση, απαντώντας στις προκλήσεις της άντλησης, της δέσμευσης, της αποθήκευσης και της διανομής της ενέργειας.


Ο ομιλητής πρότεινε οι σύγχρονες οικονομίες να στραφούν σε ενεργειακές τεχνολογίες μεταγενέστερες του άνθρακα για ένα αυτοσυντηρούμενο περιβάλλον, εν αντιθέσει με τις τεχνολογίες χαμηλής παραγωγής (διοξειδίου του) άνθρακα, οι οποίες επιμηκύνουν το χρόνο ζωής μας στη γη, αλλά δεν επιλύουν τα περιβαλλοντολογικά προβλήματα. Ο πρώτος πυλώνας της πρότασης του Rifkin είναι η «καθαρή» ενέργεια, όπως η αιολική, η ηλιακή, η γεωθερμική και τα απορρίμματα.


Η άντληση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν είναι κάτι καινούριο για τους μηχανικούς ενεργειακών συστημάτων. Ωστόσο, η δέσμευση της καθαρής ενέργειας από αυτές τις πηγές ενέργειας αποτελεί ακόμα πρόκληση. Η παραδοσιακή συγκεντρωτική παραγωγή ενέργειας φαίνεται να έχει κάποια μειονεκτήματα: το κόστος εξαρτάται από τις τιμές ορυκτού καυσίμου και η διαθεσιμότητα στηρίζεται στις γεωπολιτικές συνθήκες. Η καθαρή ενέργεια υπάρχει παντού (αέρας, ήλιος, απορρίμματα), συνεπώς η διανεμημένη παραγωγή ενέργειας θα μπορούσε να ανταποκριθεί στην πρόκληση για δέσμευση ενέργειας. «Η ενέργεια στα χέρια των ανθρώπων», είπε ο Rifkin, «σημαίνει ότι κάθε μεμονωμένο κτίριο, γραφείο, σχολείο και κάθε κατασκευή πάνω στη γη μπορεί να μετατραπεί σε ένα μικρό σταθμό παραγωγής ενέργειας, φιλικό προς το περιβάλλον, που αιχμαλωτίζει την καθαρή ενέργεια».


Το πρόβλημα με πηγές ενέργειας, όπως η αιολική και η ηλιακή είναι ότι δεν είναι πάντα διαθέσιμες ή δεν υπάρχουν αρκετά αποθέματα, ώστε να καλυφθούν οι διάφορες ανάγκες. Η διακοπτόμενη φύση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας γεννά μια πρόκληση, αυτή της αποθήκευσης της ενέργειας με ένα φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο. Ο καθηγητής Rifkin εξήγησε ότι η πιο καθαρή τεχνολογία αποθήκευσης ενέργειας, σήμερα, είναι το υδρογόνο. Το πλεόνασμα της ενέργειας που παράγεται από τους εσωτερικούς μας σταθμούς παραγωγής ενέργειας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την πραγματοποίηση ηλεκτρόλυσης του νερού και συνεπώς για την παραγωγή υδρογόνου, το οποίο μπορεί να αποθηκευτεί σε ενεργειακές κυψέλες.


Με επαρκείς εγκαταστάσεις άντλησης, δέσμευσης και αποθήκευσης ενέργειας, ο Rifkin προχώρησε την πρότασή του ένα βήμα παραπέρα κάνοντας λόγο για τη δυνατότητα δημιουργίας ομότιμων ενεργειακών δικτύων (peer-to-peer power grids). Κάτι τέτοιο αντιστοιχεί στις πλατφόρμες διαμοιρασμού αρχείων (file sharing platforms) σε δίκτυα υπολογιστών, που χρησιμοποιούνται από όλους για την εύρεση ενός μουσικού κομματιού ή για την μεταφόρτωση μιας ταινίας. Κάθε συσκευή που καταναλώνει ενέργεια περιλαμβάνει μια κάποιας μορφής ψηφιακή επικοινωνία με τις υπόλοιπες συσκευές του δικτύου και συνεπώς τις κρατάει ενημερωμένες σχετικά με τις ενεργειακές της ανάγκες. Ομοίως με ένα χρήστη ηλεκτρονικού υπολογιστή, ο οποίος ζητά ένα μουσικό κομμάτι από άλλους χρήστες στα πλαίσια ενός δικτύου διαμοιρασμού αρχείων, κάθε συσκευή μπορεί να απαιτήσει ενέργεια προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες της.


Ο καθηγητής Rifkin ζήτησε από τους Σοσιαλιστές αρχηγούς να αναλάβουν άμεση δράση προκειμένου να ενδυναμώσουν τους ανθρώπους δίνοντάς τους την ευκαιρία να παράξουν ενέργεια. Κάλεσε πολιτικούς να απελευθερώσουν τους ανθρώπους από την εξάρτησή τους από την παραγωγή και εμπορία της ελίτ ενέργειας.


«Σήμερα, πρέπει να αναγνωριστεί ένα νέο Ανθρώπινο Δικαίωμα σε όλους τους ανθρώπους του πλανήτη, μηδενός εξαιρουμένου ˙ το δικαίωμα σε μια δίκαιη κατανομή ενέργειας», τόνισε ο Rifkin.


Με την ομιλία του ο Jeremy Riffkin έθεσε μια καινούρια διάσταση στοχασμού για τους Σοσιαλιστές, αναφορικά με ζητήματα ενέργειας. «Ο καθηγητής Riffkin εισήγαγε την αντίληψη για συλλογική παραγωγή και κατανομή της ενέργειας που αγγίζει τις καρδιές μας», σχολίασε ο Πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, Γεώργιος Α. Παπανδρέου.