Η Lina Ben Mhenni ήταν μία από τις κύριες ομιλήτριες στη δημόσια εκδήλωση “Δικτυωμένες εξεγέρσεις” που οργανώθηκε στην Αθήνα από τα περιοδικά Re-public και Κοντέινερ. Δημοσιεύουμε την απομαγνητοφωνημένη παρουσίασή της, μαζί με το βίντεο της ομιλίας της που συμπεριλαμβάνει την διαδοχική ελληνική διερμηνεία.


Θα περιγράψω την εμπειρία μας, πρώτα για το τι έγινε στο παρελθόν κι ύστερα για το τι γίνεται αυτή τη στιγμή στην Τυνησία. Εδώ είναι οι εικόνες των πρώτων διαδηλώσεων που έγιναν στην πρωτεύουσα Τύνιδα σε ένδειξη συμπαράστασης στη λαϊκή εξέγερση που άρχισε στο Σίντι Μπουζίντ. Αυτή ήταν η πόλη όπου ο Μοχάμμεντ Μπουαζίζι αυτοπυρπολήθηκε.


Αυτές είναι οι εικόνες της πρώτης διαδήλωσης. Στην αρχή, ο κόσμος δεν πίστευε στην επανάσταση και ο αριθμός των συμμετεχόντων ήταν πολύ μικρός, τελικά όμως οι άνθρωποι άρχισαν να ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο και μπορούμε να δούμε πως στη διαδήλωση που έγινε δυο μέρες μετά από την πρώτη, ο αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος. Από την πρώτη μέρα, οι μπλόγκερς και οι κυβερνοακτιβιστές άρχισαν να παρακολουθούν τα γεγονότα. Επειδή τυχαίνει να είμαι μπλόγκερ, προσπάθησα να είμαι παρούσα στις διαδηλώσεις και να τραβήξω φωτογραφίες, καθώς τα παραδοσιακά ΜΜΕ, εννοώ το ραδιόφωνο, την τηλεόραση και τις εφημερίδες, δεν κάλυπταν τα γεγονότα.




Κατά τη διάρκεια της δεύτερης διαδήλωσης, η οποία έγινε στην Τύνιδα, η αστυνομία ήταν πραγματικά βίαιη, χτυπούσαν και τραυμάτιζαν τον κόσμο. Συνέχισα να καλύπτω τις διαδηλώσεις στην Τύνιδα και ειδικά τις απεργίες των δικηγόρων, που ήταν πολύ ενεργοί στη διάρκεια των γεγονότων. Έναν δικηγόρο που συμετείχε σε αυτές τις πρώτες διαδηλώσεις, μάλιστα, τον απήγαγε η αστυνομία και τον ξυλοκόπησε.


Μολονότι η αστυνομία ήταν εξαιρετικά βίαιη, οι άνθρωποι συνέχισαν να διαδηλώνουν κι εδώ βλέπουμε τη φωτογραφία μιας διαδήλωσης που έγινε στις 8 Ιανουαρίου 2011 κι όπου είναι εμφανές ότι ο αριθμός των διαδηλωτών έχει αυξηθεί. Οι διαδηλώσεις γίνονταν σε όλη τη χώρα κι αυτό εξαγρίωσε την αστυνομία που έγινε ακόμη πιο βίαιη…άρχισαν να σκοτώνουν ανθρώπους παντού στην Τυνησία.


Στις 9 Ιανουαρίου αποφάσισα να εγκαταλείψω την πρωτεύουσα και να πάω στις πόλεις Κασσερίν, Σίντι Μπουζίντ και Ρεγκέμπ, όπου η αστυνομία ήταν εξαιρετικά βίαιη. Στο Ρεγκέμπ, στις 9 Ιανουαρίου, 2011 η αστυνομία σκότωσε πέντε ανθρώπους που διαδήλωναν ειρηνικά. Ορισμένοι μάλιστα από αυτούς δεν διαδήλωναν καν, περπατούσαν απλώς στο δρόμο, αλλά η αστυνομία χρησιμοποίησε πραγματικά πυρά και τους σκότωσε. Τράβηξα φωτογραφίες από αυτά τα γεγονότα λίγες ώρες μετά τις δολοφονίες, τις δημοσίευσα την ίδια μέρα στο Ίντερνετ και δέχτηκα εκατοντάδες σχόλια. Ήρθαν μάλιστα σε επαφή μαζί μου εκπρόσωποι από ξένα ΜΜΕ και μου είπαν ότι ήθελαν να έρθουν στην Τυνησία να καλύψουν τα γεγονότα.


Ύστερα επέστρεψα στην πρωτεύουσα, Τύνιδα, και συνέχισα να καλύπτω τα γεγονότα στις γειτονικές περιοχές. Η αστυνομία εξακολουθούσε να ασκεί επανειλλημμένα βία κι εγώ εξακολουθούσα να καλύπτω τα γεγονότα μέχρι τις 14 Ιανουαρίου που οι Τυνήσιοι κατέβηκαν μαζικά στους δρόμους και φώναξαν με δυνατή φωνή “Μπεν Άλι, φύγε!” Στις 14 Ιανουαρίου υπήρξε πάλι βία, η αστυνομία χρησιμοποίησε δακρυγόνα και πραγματικά πυρά και σκότωσε μερικούς διαδηλωτές ακόμη. Η αλήθεια είναι ότι η τυνησιακή λαϊκή εξέγερση έδιωξε τον πρόεδρο απ’ την εξουσία τον Ιανουάριο, ανοίγοντας το δρόμο σε ενδεχόμενες μεταρρυθμίσεις, αλλά η κατάσταση δεν άλλαξε πραγματικά. Μετά τις 14 Ιανουαρίου, η αστυνομία παρέμεινε εξαιρετικά βίαιη. Τράβηξα φωτογραφίες στις 26 Ιανουαρίου, στη διάρκεια μιας καθιστικής διαμαρτυρίας που οργάνωσαν νεαροί Τυνήσιοι που ζητούσαν τη διάλυση του πολιτικού κόμματος του πρώην προέδρου.


Ακόμη και σήμερα η κατάσταση στην Τυνησία είναι ιδιαίτερα προβληματική. Πρόσφατα, μετά τη δημοσίευση ενός βίντεο που έδειχνε τον πρώην επικεφαλής του υπουργείου Εσωτερικών να κάνει αποκαλύψεις για την παραίτησή του και την προσωρινή κυβέρνηση, κάποιοι Τυνήσιοι βγήκαν στους δρόμους για να καταγγείλουν τις κυβερνητικές πρακτικές και η αστυνομία χρησιμοποίησε ξανά βία. Αυτό συνέβη χθες. Η αστυνομία δεν έκανε καν εξαίρεση για τους μπλόγκερς και τους δημοσιογράφους. Εδώ μπορείτε να δείτε τη φωτογραφία ενός Τυνήσιου μπλόγκερ, του Μπετζίμ Μπουγκάρ, που ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά βρίσκεται τώρα στην Τυνησία. Χθες η αστυνομία τον απήγαγε και τον ξυλοκόπησε άγρια, ενώ εκείνος το μόνο που έκανε ήταν να τραβάει φωτογραφίες από τη διαδήλωση που γινόταν στην κεντρική λεωφόρο της Τύνιδας. Την προηγουμένη, η αστυνομία χτύπησε άγρια στο κεφάλι μια δημοσιογράφο από το ραδιόφωνο, ενώ εκείνη έκανε απλώς τη δουλειά της.


Ευτυχώς το Ίντερνετ είναι ακόμη εδώ και το χρησιμοποιούμε για να καταγγέλλουμε όλες αυτές τις απολυταρχικές πρακτικές. Πιστεύω ότι το Ίντερνετ και τα κοινωνικά δίκτυα έπαιξαν και εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο στην τυνησιακή επανάσταση. Επειδή τα παραδοσιακά ΜΜΕ απουσίαζαν και αποσιωπούσαν τα γεγονότα, τα κοινωνικά δίκτυα δεν κάλυψαν απλώς τα γεγονότα αλλά συνέβαλαν στην κινητοποίηση των ανθρώπων προκειμένου να συμμετάσχουν στις διαδηλώσεις και τις διάφορες δράσεις εναντίον του καθεστώτος Μπεν Άλι. Το 2008, αντίθετα, όταν ξέσπασαν κοινωνικές αναταραχές στο Νότο της Τυνησίας, το καθεστώς κατάφερε να τις ελέγξει και να τις καταστείλει αρκετά έυκολα, επειδή οι Τυνήσιοι δεν ήταν τότε εξοικειωμένοι με το Facebook. Μόνο μια μειοψηφία χρησιμοποιούσε το Facebook, τα μπλογκς και τα social media. Έτσι, το καθεστώς διέταξε απλά την αστυνομία να συλάβει τους ηγέτες αυτού του κινήματος, η αστυνομία τους φυλάκισε και το κίνημα εξαφανίστηκε.


Όπως έχω ήδη επισημάνει, η επανάσταση στην Τυνησία συνεχίζεται…ο λαός δεν είναι ικανοποιημένος με την προσωρινή κυβέρνηση της χώρας κι εξακολουθεί να μάχεται για τα δικαιώματά του, ιδιαίτερα για την αξιοπρέπειά του, που ήταν ίσως και το κυριότερο αίτημα κατά τη διάρκεια της εξέερσης. Προσωπικά πιστεύω ότι οι Τυνήσιοι δεν θα δεχτούν τις όποιες απολυταρχικές κυβερνητικές πρακτικές. Εξακολουθούμε να αγωνιζόμαστε για ελευθερία, για την ελευθερία του λόγου, γιατί δεν έχουμε ακόμη πετύχει τους στόχους μας. Έτσι λοιπόν, η μάχη για τη δημοκρατία και την ελευθερία στην Τυνησία συνεχίζεται.

Ο Malek Khadhraoui ήταν ένας από τους κύριους ομιλητές στη δημόσια εκδήλωση “Δικτυωμένες εξεγέρσεις” που οργανώθηκε στην Αθήνα από τα περιοδικά Re-public και Κοντέινερ. Δημοσιεύουμε την απομαγνητοφωνημένη παρουσίασή του, μαζί με το βίντεο της ομιλίας του που συμπεριλαμβάνει την διαδοχική ελληνική διερμηνεία.


Σας ευχαριστώ που μου δίνετε την ευκαιρία να μιλήσω για τις εμπειρίες μας στην Τυνησία, για το πώς τα social media και το Ίντερνετ μπορούν να συμβάλουν για να κάνουν τα πράγματα να αλλάξουν. Χρησιμοποιώ τη λέξη “συμβάλουν” επειδή το μεγάλο ερώτημα τώρα είναι αν η επανάσταση παράγεται άμεσα μέσω Ίντερνετ ή αν το Facebook και το Ίντερνετ μπορούν να δημιουργήσουν μια επαναστατική κατάσταση. Θα ξεκινήσω λοιπόν μιλώντας για τη δουλειά μας στην ομάδα Nawaat, που είναι ένα συλλογικό μπλογκ το οποίο ξεκίνησε το 2004. Nawaat, στα Αραβικά, σημαίνει πυρήνας.


Η κατάσταση στην Τυνησία είναι ιδιαίτερη, καθώς η κυβέρνηση προώθησε από την αρχή το Ίντερνετ και προσπάθησε να το κάνει προσβάσιμο στο σύνολο του πληθυσμού. Την ίδια στιγμή όμως που εισήχθη το Ίντερνετ, το 1995, άρχισε και η λογοκρισία του. Όταν η κυβέρνηση εισήγαγε την τεχνολογία στην Τυνησία, έδωσε αρχικά πρόσβαση μόνο στα Πανεπιστήμια…χρειάστηκε να περάσουν όμως δυο χρόνια έως ότου η τεχνολογία αυτή τεθεί στη διάθεση όλων. Αυτό το χρονικό διάστημα χρησιμοποιήθηκε για να βρεθούν τρόποι ελέγχου, να εκπαιδευτεί η ηλεκτρονική αστυνομία στο πώς θα το ελέγχει και θα το διαχειρίζεται. Απ’ την αρχή η κυβέρνηση χρησιμοποίησε το Ίντερνετ ως εργαλείο κρατικής προπαγάνδας, ως μέσο προώθησης της εικόνας της, και ως ζωντανή απόδειξη για το ότι προωθεί τις νέες τεχνολογίες και την θέτει στη διάθεση όλων. ταυτόχρονα, όμως, οι αρχές φοβόντουσαν κατά πόσο το Ίντερνετ θα μπορούσε να γίνει εργαλείο αντιπροπαγάνδας ή μέσο αυτο-οργάνωσης των πολιτών εναντίον του καθεστώτος.


Η λογοκρισία του Ίντερνετ ήταν, λοιπόν, συνυφασμένη με τη διάδοσή του στην Τυνησία, ενώ ο έλεγχος όλου του περιεχομένου ήταν μια από τις ιδιαιτερότητες του Δικτύου στην Τυνησία. Ιδρύθηκε μια κυβερνητική υπηρεσία, η ΑΤΙ, για να ελέγχει όλο τον όγκο μεταφοράς δεδομένων μέσα από το Ίντερνετ – όλες οι διαδικτυακές επικοινωνίες περνούσαν απ’ αυτή την κυβερνητική υπηρεσία. Οι χρήστες του Ίντερνετ στην Τυνησία προσπάθησαν απ’ την αρχή να σκεφτούν πώς μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν αυτό το εργαλείο για να υποστηρίξουν την ελευθερία έκφρασης ή συνεταιρισμού και τους δημοκρατικούς τρόπους διακυβέρνησης. Για να παρακάμψουν τη λογοκρισία χρησιμοποίησαν καρικατούρες και σατιρικά μέσα έκφρασης, προκειμένου να στρέψουν την προπαγάνδα εναντίον του καθεστώτος. Βλέπουμε εδώ ένα σκίτσο ενός διάσημου σκιτσογράφου που λέγεται Ζ και μας διδάσκει πώς μπορεί να γίνει καρικατούρα ο πολυαγαπημένος μας δικτάτορας Μπεν Άλι. Απ’ την αρχή, η καρικατούρα ήταν ο μόνος τρόπος, ένας σατιρικός τρόπος για να κάνεις μπλόγκινγκ. Ήταν ο πιο σημαντικός τρόπος να πεις τι συμβαίνει στην Τυνησία.


Το Ίντερνετ έγινε επίσης ένα εργαλείο για την οργάνωση της νεολαίας, για να ξεκινήσουν εκστρατείες και να δείξουμε στον κόσμο τι συνέβαινε στην Τυνησία. Το καθεστώς κατάφερε, όμως, για πολύ μεγάλο διάστημα να διατηρήσει μια θετική εικόνα στα μάτια της Δύσης. Χώρες όπως η Γαλλία ή οι ΗΠΑ δεν ανησυχούσαν για την Τυνησία γιατί θεωρούσαν ότι η οικονομία μας ήταν σε καλή κατάσταση, ότι είμασταν μια από τις πιο προοδευτικές χώρες στην περιοχή σε ό,τι αφορά τη θέση των γυναικών, ενώ δεν τους απασχολούσε ιδιαίτερα η παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η λογοκρισία και τέτοιου είδους θέματα. Οι ακτιβιστές στην Τυνησία άρχισαν να στοχοποιούν αυτή την διεθνή εικόνα μέσα από εκστρατείες εναντίον του καθεστώτος και πολλές απ’ αυτές γίνονταν στο Ίντερνετ, επειδή ήταν ο μόνος τρόπος να διαμαρτυρηθεί κανείς αφού οι διαδηλώσεις στους δρόμους ήταν εντελώς απαγορευμένες και επομένως αδύνατον να οργανωθούν.


Τα επίσημα, παραδοσιακά ΜΜΕ στην Τυνησία ελέγχονταν επίσης πλήρως από το κράτος. Οι παράνομοι κυβερνοακτιβιστές χρησιμοποιούσαν το Ίντερνετ για να δημοσιοποιούν πληροφορίες για υποθέσεις διαφθοράς και για όλες τις καταχρήσεις που έκανε αυτό το καθεστώς. Ήταν λοιπόν ο μόνος τρόπος να πολεμήσει κανείς αυτή την προπαγάνδα. Γι’ αυτό το λόγο ξεκινήσαμε ένα εγχείρημα που λέγεται Tunileaks. Είναι ένα μπλογκ που δημοσιεύει όλες τις πληροφορίες για τις καταχρήσεις ή τις υποθέσεις διαφθοράς με τις οποίες σχετίζεται η οικογένεια του τέως προέδρου της χώρας. Πρόσφατα, όταν το Wikileaks δημοσίευσε στο Ίντερνετ τα τηλεγραφήματα της αμερικανικής πρεσβείας στην Τύνιδα, ανακαλύψαμε ότι όλες αυτές οι ιστορίες ήταν ήδη δημοσιευμένες από εμάς στο Tunileaks. Είδαμε πως ό,τι βρισκόταν στο Wikileaks αποτελούσε την επιβεβαίωση όλων αυτών που λέγαμε τα τελευταία 10 χρόνια. Υπάρχει ένα συγκεκριμένο τηλεγράφημα που λέγεται ʺΔιαφθορά στην Τυνησία: ό,τι είναι δικό σου είναι δικό μουʺ που είναι αντικείμενο διαρροής και ολόκληρη η ιστορία αυτού του τηλεγραφήματος ήταν στο μπλογκ μας και σε άλλα μπλογκ και δεν υπάρχει κάτι καινούργιο σ’αυτό. Το Ίντερνετ λοιπόν είναι πραγματικά ένας τρόπος για να έχει ο χρήστης ακριβή πληροφόρηση, κοντά στην πραγματικότητα. Ένα άλλο θέμα, που κυριαρχούσε στα τηλεγραφήματα ήταν τα χρηματικά ποσά που το καθεστώς έβγαζε απ’ την Τυνησία…Είχαμε ήδη δημοσιοποιήσει, από το 2008, ένα γράφημα που περιείχε πολύ λεπτομερείς πληροφορίες για το ίδιο ακριβώς θέμα. Το Ίντερνετ δεν είναι λοιπόν μόνο ένας χώρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να μοιραστούν τις σκέψεις τους για το τι συμβαίνει, αλλά που παρέχει επίσης πολύ ακριβείς πληροφορίες τις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να ανακαλύψουν.


Κατά τη διάρκεια των ταραχών και της εξέγερσης του λαού της Τυνησίας, το Ίντερνετ βρισκόταν στο επίκεντρο του αγώνα κατά του καθεστώτος. Όλες οι πιθανές τεχνολογικές πλατφόρμες χρησιμοποιήθηκαν, το Facebook, το Twitter, το Tor, κοκ. Ακόμη και μετά τις 14 Ιανουαρίου, 2011 το Ίντερνετ χρησιμοποιήθηκε για την αποτροπή της χειραγώγησης από την προπαγάνδα του καθεστώτος. Βλέπουμε παρακάτω, για παράδειγμα, τη φωτογραφία ανθρώπων που προσπαθούν να ληστέψουν τράπεζες και καταστήματα, αμέσως μετά την 14η Ιανουαρίου. Οι μπλόγκερς που ανέλυσαν αυτή τη φωτογραφία έδειξαν ότι τα κράνη των κλεφτών ήταν τα ίδια με εκείνα που φορούν οι αστυνομικοί. Βλέπουμε λοιπόν ότι αυτή αποκαλύφθηκε σαν μία περίπτωση χειραγώγησης από το καθεστώς, ήταν η αστυνομικοί που έκαναν τις ληστείες.


Προσπάθησα να δείξω, εδώ, ότι το Ίντερνετ στην Τυνησία [στην Αίγυπτο η κατάσταση ήταν κάπως διαφορετική], ήταν απ’ την αρχή ο μόνος δημόσιος χώρος όπου οι χρήστες μπορούσαν να οργανωθούν, να μοιραστούν πληροφορίες και να πολεμήσουν την προπαγάνδα του καθεστώτος. Στη διάρκεια της εξέγερσης, ήταν το μόνο μέσο για να ενημερώνονται οι χρήστες για το τι πραγματικά συνέβαινε και μετά τις 14 Ιανουαρίου βλέπουμε πως το Ίντερνετ παίζει ακόμη καίριο ρόλο σε ό,τι αφορά την οργάνωση συλλογικών δράσεων στους δρόμους. Το ερώτημα είναι “κατά πόσο το Ίντερνετ παρήγαγε αυτή την επαναστατική κατάσταση”. Η απάντησή μου είναι ότι το Ίντερνετ ήταν καίριο εργαλείο για την εξέγερση και τα γεγονότα στην Τυνησία, χωρίς όμως τη βούληση του πληθυσμού και τη αυξανόμενη συνειδητοποίηση της νεολαίας δεν πιστεύω ότι θα αρκούσε για τίποτα. Το Ίντερνετ από μόνο του δεν θα μπορούσε να κατεβάσει τον κόσμο στους δρόμους για να αντιμετωπίσει τη βαναυσότητα και τη βία της αστυνομίας. Επομένως, το Ίντερνετ είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο αλλά χωρίς πολιτική συνειδητοποίηση και πραγματική ανάγκη του πληθυσμού για αλλαγή μπορεί να είναι απλώς ένα μέσο ψυχαγωγίας. Σήμερα δεν μπορούμε να επιχειρήσουμε να αλλάξουμε μια κατάσταση ή μια χώρα χωρίς να χρησιμοιήσουμε το Ίντερνετ, αυτό όμως δεν αρκεί για να ξεκινήσουμε μια επανάσταση ή να κάνουμε τον κόσμο να εξεγερθεί ενάντια στις δικτατορίες. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ που με ακούσατε.