Οι συνεισφορές για τον ορισμό ενός συνόλου γνώσεων για το σχεδιασμό υπηρεσιών προέρχονται από δύο κυρίως κατευθύνσεις: η πρώτη εστιάζει σε πραγματικές περιπτώσεις, αναπτύσσοντας έργα που προωθούν την πρακτική του σχεδιασμού υπηρεσιών και καθιστούν το σχεδιασμό υπηρεσιών ορατό σε ιδιωτικές επιχειρήσεις και σε δημόσιους φορείς (Cottam & Leadbeater, 2004; Parker & Heapy, 2006; Thackara, 2007). Η δεύτερη κατεύθυνση αφορά τον ορισμό ενός μεθοδολογικού πλαισίου για το σχεδιασμό υπηρεσιών. Το κύριο ζητούμενο σε αυτές τις μελέτες είναι η ανάπτυξη μεθοδολογικών εργαλείων γα την ανάλυση, το σχεδιασμό και την αναπαράσταση των υπηρεσιών. (Cottam & Leadbeater, 2004; Morelli, 2003, 2009; Sangiorgi, 2004)


Οι δύο κατευθύνσεις που προαναφέρθηκαν αναπτύσσονται στα πλαίσια διαφορετικών γνωστικών παραδόσεων, από τη μια πλευρά αυτή της επιστήμης του μηχανικού, που δίνει έμφαση στις οργανωτικές και τις τεχνικές πτυχές του σχεδιασμού υπηρεσιών (Hollins, 1993; Ramaswamy, 1996), και από την άλλη του σχεδιασμού αλληλεπίδρασης ανθρώπου-μηχανής (interaction design), που εστιάζει σε εμπειρικά ζητήματα σχετιζόμενα κυρίως με τις επαφές υπηρεσιών, που συνδέουν τους πάροχους υπηρεσιών με τους πελάτες. (Parker & Heapy, 2006; Sangiorgi, 2004) Η έμφαση στο σχεδιασμό των αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-μηχανής κυριαρχεί σε πολλές περιπτώσεις καινοτόμων κοινωνικών και δημόσιων υπηρεσιών, ενώ οι σπουδές του μηχανικού καθορίζουν μία σαφή μεθοδολογική προσέγγιση σε υπάρχουσες εταιρικές υπηρεσίες. Η απόκλιση μεταξύ των δύο προσεγγίσεων έχει εμποδίσει το διάλογο ανάμεσά τους. Οι συνέπειες είναι ότι οι εταιρικές υπηρεσίες, που είναι βαθιά ριζωμένες στη βιομηχανική παράδοση, εστιάζουν στις παραγωγικές διαδικασίες παρά στην εμπειρία του χρήστη, ενώ οι δημόσιες υπηρεσίες είναι συχνά πολύ καινοτόμες, αλλά δεν μπορούν να ξεπεράσουν την τοπική διάσταση γιατί η λογική που κυριαρχεί σε αυτές είναι πολύ πιο κοντά στη χειροτεχνία παρά στη βιομηχανική παραγωγή. Και οι δύο προσεγγίσεις πρέπει να αναθεωρηθούν, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε τα προφανή κενά μεταξύ των χώρων λύσεων που καλύπτουν και το χώρο προβλημάτων που προκύπτει από τις ταχύτατες αλλαγές στα κοινωνικά, οικονομικά και τεχνολογικά μας συστήματα.


Ο τομέας των δημόσιων υπηρεσιών έχει γίνει πρόσφατα ένα από τα κυριώτερα πεδία αυτών των αλλαγών. Οι σχεδιαστικές προσπάθειες σ’αυτή την περιοχή εστιάζονται κυρίως στην κοινωνική καινοτομία. Όταν εργάζονται με αντικείμενο τις δημόσιες υπηρεσίες, οι σχεδιαστές υπηρεσιών συνεργάζονται με ανθρωπολόγους και ειδικούς των κοινωνικών επιστημών. Οι σχεδιαστικές παρεμβάσεις σε αυτό τον τομέα έχουν επηρεαστεί πάρα πολύ από τον τομέα interaction design, λόγω του υπόβαθρου πολλών γραφείων συμβούλων σχεδιασμού που δραστηριοποιούνται εκεί. Αυτό το κείμενο θα εστιάσει την προσοχή του σε αυτό τον τομέα προκειμένου να προτείνει ένα λειτουργικό παράδειγμα που υποστηρίζει μία λογική στροφή από έναν «χειροτεχνικό» τρόπο προς μια βιομηχανική λογική στο σχεδιασμό για την κοινωνική καινοτομία και τις δημόσιες υπηρεσίες.


Ένα λειτουργικό παράδειγμα;


Ο όρος λειτουργικό παράδειγμα (operative paradigm) εισήχθη από τους Arbnor και Bjerke (Arbnor & Bjerke, 1997) εννοώντας ένα σύνολο εργαλείων και μεθόδων που επιτρέπουν την επίλυση προβλημάτων σε μία περιοχή μελέτης, δεδομένης μιας συγκεκριμένης μεθοδολογικής προσέγγισης.


Σε αυτή την περίπτωση, η περιοχή μελέτης περιλαμβάνει δημόσιες υπηρεσίες και πρωτοβουλίες κοινωνικής καινοτομίας που προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα αναδυόμενα προβλήματα που δημιουργούνται από ένα συνδυασμό δημογραφικών και κοινωνικών μεταβολών (παγκοσμιοποίση, μετανάστευση, γήρανση πληθυσμού, αλλαγή τόπου εργασίας), τεχνολογικής εξέλιξης (νέες τεχνολογικές εφαρμογές, κοινωνικά δίκτυα), και οικονομικών κρίσεων. Η μεθοδολογική προσέγγιση από την πλευρά της αναφέρεται στην πολιτισμική και λογική κληρονομιά του βιομηχανικού σχεδιασμού, που παραδοσιακά έχει υποστηρίξει τη βιομηχανική παραγωγή πραγματευόμενος την αλληλεπίδραση βιομηχανίας και ανθρώπων.
Σύμφωνα με τους Arbnor και Bjerke, ένα λειτουργικό παράδειγμα συμπεριλαμβάνει τεχνικές που είναι δάνεια από άλλους κλάδους και προσαρμόστηκαν κατάλληλα για να χρησιμοποιηθούν σε ένα συγκεκριμένο τομέα .


Η διαδικασία κατασκευής ενός τέτοιου λειτουργικού παραδείγματος στο σχεδιασμό υπηρεσιών ξεκίνησε με την πιο πρώιμη συνεισφορά από τις επιστήμες του μάνατζμεντ και του μάρκετιν (Shostack, 1982), που πρότειναν τις πρώτες τεχνικές blueprinting. Εκτός του ότι οδήγησαν σε μια σταδιακή βελτίωση των τεχνικών blueprinting, αυτές οι μελέτες πυροδότησαν μια σειρά από έρευνες σε διαφορετικές πτυχές του σχεδιασμού υπηρεσιών.


Ένα κουτί εργαλείων για βιομηχανοποιημένες υπηρεσίες


Πολλές πρόσφατες συνεισφορές προερχόμενες κυρίως από τον τομέα του interaction design εστιάζουν στο σημείο επαφής μεταξύ πάροχου υπηρεσίας και πελατών. Αυτή η μεταφορά, μαζί με τη ιδέα του ταξιδιού, επέτρεψε να συλλάβουμε ποσοτικά και άυλα ζητήματα στο σχεδιασμό υπηρεσιών, όπως ο χρόνος και η εμπειρία. (Parker & Heapy, 2006)


Οι μεθοδολογίες που αναπτύχθηκαν σε αυτό το πλαίσιο παρέχουν ενδιαφέρουσες ιδέες για το front-office μιας υπηρεσίας, αν και η έμφασή τους στους παράγοντες αλληλεπίδρασης και εμπειρίας τείνει να υποσκελίσει τη συστημική φύση των υπηρεσιών, που με τη σειρά της θα υποδείκνυε ένα ευρύτερο πεδίο που θα περιελάμβανε οργανωτικά και τεχνικά στοιχεία του back-office. Τέτοια στοιχεία έχουν μελετηθεί σε έρευνες προερχόμενες από τις επιστήμες του μηχανικού και τις οργανωσιακές σπουδές. (Hollins, 1993; Ramaswamy, 1996) Αν και δεν καταλήγουν σε ένα υλικό προϊόν, οι υπηρεσίες συνιστούν ένα σύστημα παραγωγής, επομένως μπορεί να επιδέχονται εφαρμογή λειτουργικών μεθόδων ενός παραγωγικού συστήματος. Όμως οι πιο αξιόπιστες τεχνικές διαχείρισης συστημάτων, όπως η Διαχείριση Ολικής Ποιότητας (TQM) και η τεχνική Just-in-time, μετά βίας μπορούν να προσαρμοστούν σε ένα σύστημα που περιλαμβάνει πελάτες ως συμπαραγωγούς αξίας (Normann, 2000), λόγω της υψηλής πολυπλοκότητας και της μη προβλεψιμότητας αυτών των συστημάτων. Η προσέγγιση σε ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να συνίσταται στη δημιουργία ευέλικτων αρχιτεκτονικών, στις οποίες η γνώση και οι δεξιότητες που χρειάζονται για το σχεδιασμό υπηρεσιών αποσυναρμολογούνται σε δομικά στοιχεία και κατανέμονται στο σύστημα. Κάθε δομικό στοιχείο αντιπροσωπεύεται από έναν κάτοχο γνώσης (έναν παραγωγό, πάροχο, ή χρήστη). Ο ρόλος των σχεδιαστών επομένως μεταβάλλεται ανάλογα με τις μεταβολές στο αποτέλεσμα της σχεδιαστικής δραστηριότητας, από υλικά προϊόντα μέχρι σύνθετες λύσεις που περιλαμβάνουν συνδυασμό προϊόντων, τεχνολογιών και υπηρεσιών.


Το σημείο εκκίνησης της σχεδιαστικής διαδικασίας μπορεί και πάλι να είναι το σημείο επαφής μεταξύ πελατών και πάροχου, με εστίαση στην εμπειρία των πελατών, και να παράγει μορφές συμμετοχής που θα αύξαναν την αίσθηση των πελατών ότι η υπηρεσία τους ανήκει. Πάντως, η διαδικασία δεν μπορεί να σταματήσει εδώ. Προκειμένου να υποστηριχθεί η εμπειρία του πελάτη, όλο το back-office του συστήματος πρέπει να σχεδιαστεί ώστε κάθε ξεχωριστή φάση της συμπεριφοράς του πελάτη να συνταιριάζεται με κατάλληλη συμπεριφορά του συστήματος στο παρασκήνιο. Γι’αυτό το σκοπό έχουν χρησιμοποιηθεί περιπτώσεις χρήσης που απομονώνουν κάθε ξεχωριστή λειτουργία μιας υπηρεσίας και παράγουν απαιτήσεις για τη δομική αρχιτεκτονική της υπηρεσίας. (Morelli, 2007)
Η διαδικασία χτισίματος μιας υπηρεσίας ξεκινώντας από την εμπειρία του πελάτη μπορεί να συγκριθεί με μια διαδικασία αντίστροφης μηχανικής (reverse engineering) αυτής της εμπειρίας . Η εμπειρία αποσυντίθεται σε στοιχειώδη δομικά στοιχεία. Ένα σύνολο δεξιοτήτων, γνώσεων και τεχνολογιών συνδέεται με κάθε ένα από αυτά τα δομικά στοιχεία. Θεμελιώνοντας αυτή τη διαδικασία στη συμμετοχή των πελατών, μπορούμε να συλλάβουμε νέες μορφές γνώσης, όπως την εμπειρική γνώση των πελατών που αλλιώς θα ήταν πολύ δύσχρηστη και προβληματική για να ενταχθεί σε μια διαδικασία παραγωγής. (von Hippel, 1994)


Η διάσπαση των συστημάτων υπηρεσιών σε δομικά στοιχεία καθιστά δυνατή τη μεταστροφή της παραγωγικής διαδικασίας για αυτές τις υπηρεσίες από μία συγκεντρωτική και κατακόρυφη λογική προς μία αποκεντρωμένη και οριζόντια.

Ένα γεύμα για ηλικιωμένους στη Δανία είναι συνήθως μία συγκεντρωτική και αρκετά δύσκαμπτη υπηρεσία, στην οποία μία κεντρική κουζίνα παρέχει έτοιμα γεύματα σε ηλικιωμένους που μένουν στο δικό τους σπίτι. Οι ηλικιωμένοι ασχολούνται μόνο με την κατανάλωση, αν και κάποιοι από αυτούς θα ήταν ευτυχείς να συμμετέχουν στη διαδικασία προετοιμασίας του γεύματος. Αν θεωρηθούν μέρος της διαδικασίας παραγωγής του γεύματος, μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη γνώση τους (σχετικά με προσωπικά γούστα ή με την προσαρμογή της κατανάλωσης του γεύματος στην ιδανική ώρα της ημέρας και την κοινωνική περίσταση), για να παράγουν μία άκρως εξατομικευμένη λύση. Οι πάροχοι των γευμάτων μπορούν να συντονίσουν τη δραστηριότητα της παραγγελίας, ενδεχομένως με ανάθεση μέρους της διαδικασίας προετοιμασίας του γεύματος σε τοπικά εστιατόρια και καταστήματα.


Η επανασυνένωση των δομικών στοιχείων γνώσης σε νέεες υπηρεσίες είναι δυνατή χρησιμοποιώντας μεθοδολογικά εργαλεία για να ελεγχθεί η διαδικασία τόσο σε επίπεδο λεπτομέρειας όσο και σε μακροσκοπικό επίπεδο. Στο επίπεδο της λεπτομέρειας, κάθε στιγμή της εμπειρίας του χρήστη πρέπει να αντιστοιχεί σε κατάλληλη συμπεριφορά του συστήματος υπηρεσίας. Για το σκοπό αυτό μπορούν να χρησιμοποιηθούν περιπτώσεις χρήσης, που απομονώνουν κάθε ξεχωριστή λειτουργία του συστήματος (π.χ. για το παραπάνω παραδειγμα: κράτηση, προετοιμασία γεύματος, παράδοση). Για κάθε χρονικό κλάσμα των διαφόρων φάσεων της υπηρεσίας, η περίπτωση χρήσης επιτρέπει την οπτικοποίηση της αντιστοιχίας μεταξύ front-office και back-office.


Στο μακροσκοπικό επίπεδο μπορούν να χρησιμοποιηθούν σενάρια σχεδιαστικού προσανατολισμού (design orienting scenarios – DOS), για να ορίσουν τα χαρακτηριστικά του συστήματος υπηρεσιών (Manzini & Jegou, 2000), και σε αυτή τη βάση μπορούν να συντεθούν πλατφόρμες υπηρεσιών, οι οποίες καθορίζουν την αλληλεπίδραση μεταξύ των διαφόρων δομικών στοιχείων, της πληροφορίας, του χρήματος και των υλικών ροών. (Manzini, Collina, & Evans, 2004)


Τελικές σκέψεις


Όταν στρέφουμε το ενδιαφέρον μας από την εμπειρία του πελάτη στο συνολικό μετασχηματισμό του βιομηχανικού συστήματος για το σχεδιασμό μιας νέας υπηρεσίας, τότε αναδύεται μία νέα προοπτική που περιλαμβάνει στοιχεία του παρελθόντος σε ένα νέο συνδυασμό. Στην παραδοσιακή λογική της βιομηχανικής παραγωγής, οι εξατομικευμένες λύσεις ήταν ενδογενώς ασυμβίβαστες με τη βιομηχανική παραγωγή, λόγω της ανάγκης να πραγματοποιηθεί οικονομία κλίμακας. Σε αυτή τη λογική, η εμπειρία του χρήστη, που είναι μοναδική και άκρως εξατομικευμένη, δε θα μπορούσε ποτέ να ταιριάξει με μια βιομηχανική απόκριση.


Μια συστημική προσέγγιση που καλύπτει τόσο το front-office όσο και το back-office και υποστηρίζει την τοπική, ατομική, μη κωδικοποιημένη, εμπειρική γνώση, δημιουργεί τις συνθήκες για μια νέα σύγκλιση μεταξύ τοπικών, ατομικών λύσεων και βιομηχανικής παραγωγής. Αυτή η προσέγγιση θεμελιώνεται στη στροφή από τις οικονομίες κλίμακας (που βασίζονται στην υλική παραγωγή), προς τις οικονομίες σκοπού (που βασίζονται στην οργανωσιακή γνώση). (Morelli, 2007; Morelli & Nielsen, 2008) Η πρόκληση που υπονοείται από αυτή την αλλαγή προοπτικής συνίσταται στη μετατόπιση της ιδέας των δομικών στοιχείων από τα προϊόντα στην οργανωσιακή γνώση. Τα δομικά στοιχεία γνώσης αφορούν στοιχειώδη συστατικά μιας υπηρεσίας, επομένως αναφέρονται σε δραστηριότητες που μπορούν να εκτελεστούν από τοπικούς φορείς ή υποκείμενα, καθιστώντας έτσι εφικτές τις εξειδικευμένες λύσεις για άτομα και τοπικά πλαίσια. Σε μια ευρύτερη προοπτική, αυτή η πρόκληση υπονοεί μια ριζική στροφή στον τρόπο που οι επιχειρήσεις, οι φορείς και οι σχεδιαστές θα ερμηνεύουν τα οικονομικά συστήματα και θα αρπάζουν νέες ευκαιρίες.


Τα δομικά στοιχεία γνώσης είναι τα τούβλα της αρχιτεκτονικής για τοπικές λύσεις. Το κονίαμα αντιπροσωπεύεται από τα ατομικά κίνητρα και τα κοινά ενδιαφέροντα μεταξύ όλων αυτών που συμμετέχουν στο σύστημα.

References

- Arbnor, I., & Bjerke, B. (1997). Methodology for creating business knowledge (2η έκδοση). Thousand Oaks, Καλιφόρνια; Λονδίνο: Sage.

- Cottam, H., & Leadbeater, C. (2004). Open Welfare: Designs on the public good. Λονδίνο: British Design Council.

- Hollins, G., Hollins, Bill. (1993). Total Design: Managing the design process in the service sector. Λονδίνο: Pitman.

- Manzini, E., Collina, L., & Evans, S., (επιμ.). (2004). Solution Oriented Partnership. How to Design Industrialised Sustainable Solutions. Cranfield: Cranfield University. European Commission GROWTH Programme.

- Manzini, E., & Jegou, F. (2000). The Construction of Design Orienting Scenarios. Final Report. SusHouse project (Final Report). Delft, Netherlands: Faculty of Technology, Policy and Management, Delft University of Technology.

- Morelli, N. (2003). Product-Service Systems: a Perspective Shift for Designers. A Case Study: the Design of a Telecentre. Design Studies, 24(1), 73-99.

- Morelli, N. (2007). Social Innovation and New Industrial Contexts: Can Designers “Industrialize” Socially Responsible Solutions? Design Issues, 23(4), 3-21.

- Morelli, N. (2009). Service as Value co-production: reframing the service design process. Journal of Manufacturing Technology and Management, υπό έκδοση (ειδικό αφιέρωμα για τον σχεδιασμό υπηρεσιών).

- Morelli, N., & Nielsen, L. M. (2008). Beyond mass customization: exploring the features of a new paradigm. Στο F. Piller & F. Steiner (επιμ.), Mass Customization and Personalization (σσ. 24): World Scientific.

- Normann, R. (2000). Service management : strategy and leadership in service business (3η έκδοση). Chichester ; Νέα Υόρκη: Wiley.

- Parker, S., & Heapy, J. (2006). The Journey to the Interface – How public service design can connect users to reform: Demos.

- Ramaswamy, R. (1996). Design and management of service processes. Reading, Mass.: Addison-Wesley Pub. Co.

- Sangiorgi, D. (2004). Design dei Servizi come Design dei Sistemi di Attivitá. Politecnico di Milano, Μιλάνο.

- Shostack, L. G. (1982). How to Design a Service. European Journal of Marketing, 16(1), 49-63.

- Thackara, J. (2007). Would it be Great if… Λονδίνο: Dott07.

- von Hippel, E. (1994). “Sticky Information” and the Locus of Problem Solving: Implications for Innovation. Management Science, 40(4), 429-439.


Η ρευστή και μεταβαλλόμενη με γρήγορους ρυθμούς αγορά, σε ένα ανταγωνιστικό, διεθνούς εμβέλειας πλαίσιο (Bauman, 2002), ο συνεχώς αυξανόμενος επιθετικός ανταγωνισμός (οφειλόμενος στη μείωση του κόστους παραγωγής και όχι μόνο) καθώς και η υψηλή μεταβλητότητα του τρόπου χρήσης και συνδυασμού προϊόντων και υπηρεσιών, επιβάλλουν στις εταιρίες, και ιδιαίτερα στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και τις βιοτεχνίες, να αναπτύξουν καινούριες ικανότητες, προκειμένου να δημιουργήσουν «οράματα» και να ερμηνεύσουν τα «σημάδια» των αλλαγών αυτών.


Είναι ήδη αποδεδειγμένο ότι, στο μέλλον, οι εταιρίες δε θα είναι σε θέση να καινοτομούν μόνο με τη βοήθεια μιας αυστηρά τεχνολογικής επένδυσης. Υπό αυτή την προοπτική, όπου οι εταιρίες δραστηριοποιούνται ως προς απαιτήσεις στρατηγικής σημασίας, το ντιζάιν γίνεται βασική προϋπόθεση ως αξία του συστήματος παραγωγής. Σύμφωνα με τον τελευταίο ορισμό αυτού (ακόμα κι αν δεν έχει παγιωθεί μονοσήμαντα), ο «χώρος» του ντιζάιν έχει αναμφισβήτητα εξελιχθεί, χάρη στο διεπιστημονικό (ή πολυδιάστατο) πυρήνα του (Bertola, Manzini, 2004) από την κατάσταση της «εφαρμοσμένης τέχνης» ή το πεδίο της «καλλιτεχνικής δημιουργίας», σε έναν πιθανό ή και στο μοναδικό τρόπο καινοτομίας στο σύστημα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην Ιταλία, αποκτώντας αξιοπρέπεια, τόσο σε οικονομικό, όσο και σε διοικητικό επίπεδο (Fortis 2005, Bettiol Micelli 2005, Rullani 2004…).


Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, το εν λόγω δοκίμιο παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο εργαλείο (Design_Hub), το οποίο, έχοντας ως γνώμονα ότι για τη δημιουργία κοινωνικών συνόλων χρησιμοποιούνται οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ICT), στοχεύει στη δημιουργία ενός μόνιμου χώρου συνάντησης για την ανταλλαγή γνώσης και την παραγωγή καινοτόμων έργων, αλλάζοντας τη σχέση μεταξύ νέων ντιζάινερ και μικρομεσαίων επιχειρήσεων μη εξοικειωμένων σε θέματα ντιζάιν. Το εργαλείο αυτό έχει ως στόχο να ορίσει ένα καθ’ όλα κοινό «χώρο δραστηριότητας», ένα χώρο παραγωγής συλλογικής νοημοσύνης (Lévy 1996), υποστηριζόμενο τόσο από το Πανεπιστήμιο, όσο και από Συνδέσμους Επιχειρηματιών, που δρουν ως εμπνευστές εμπιστοσύνης (Fukuyama 1996).


To Design_Hub εκμεταλλεύεται τις δυνατότητες που προσφέρει το Web 2.0, πιο ορθά “Social Read/Write Web” (SRWW), όπου οι χρήστες μπορούν να είναι συντάκτες, καταναλωτές, παραγωγοί και διανομείς περιεχομένου. Κατάλληλα συνδυασμένα, αυτά τα χαρακτηριστικά δημιουργούν ένα χώρο δημιουργικότητας ανοιχτού κώδικα (open source), με χαμηλό κόστος και χαμηλό αντίκτυπο, εξίσου αξιοποιήσιμου τόσο από εταιρίες όσο κι από νέους χρήστες, ως ένα είδος «δημοκρατίας της καινοτομίας».


Αυτό το έργο αντιπροσωπεύει τη συστηματοποίηση και την οργάνωση μιας διετούς εμπειρίας και συγκεκριμένων πειραματισμών μέσα στα πλαίσια του προγράμματος DAC Design for Arts & Craft (Arquilla 2006), εξελιγμένου και υλοποιημένου (DAC, DAC_Tool and Design_Hub) από μια ομάδα ερευνητών του Τμήματος INDACO, Politecnico di Milano και της POLI.design Consortium, σε συνεργασία με το Confartigianato Brescia (το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε από την περιοχή της Λομβαρδίας και την υπηρεσία Unioncamere _ Convenzione Artigianato).


Βασισμένο στο ευρύτερο πλαίσιο δράσης-έρευνας, το πρόγραμμα DAC λαμβάνει υπ’όψη του κι αξιοποιεί το μηχανισμό μεταβίβασης τεχνολογίας και γνώσης σχετικά με το ντιζάιν (Tasch A.F. 1995), μέσα από τη φυσική μεταβίβαση παραγόντων καινοτομίας (ντιζάινερ που έχουν αποφοιτήσει πρόσφατα) μέσα στις επιχειρήσεις. Με την υποστήριξη ερευνητών, αυτός ο μηχανισμός οδηγεί στην ανάπτυξη προϊόντων, υπηρεσιών και έργων επικοινωνίας, με τη συμμετοχή των ίδιων των επιχειρήσεων. Αυτό το μοντέλο αποκαλείται «αύξηση ανθρώπινου κεφαλαίου» (Romer 1989) και προσδίδει εξειδίκευση στην επιχείρηση, στα πλαίσια μιας προοπτικής βασισμένης στη δράση. Το πρόγραμμα αναπτύχθηκε με τη βοήθεια μιας πρακτικής διαδικασίας «μαθαίνω κάνοντας» και «μαθαίνω αλληλεπιδρώντας», μέσα από την οποία οι εταιρίες (οι οποίες προηγουμένως δεν ήταν εξοικειωμένες με το ντιζάιν), είχαν την ευκαιρία να κατανοήσουν και να εφαρμόσουν καινοτόμες δυνατότητες του ντιζάιν, ενώ οι νέοι ντιζάινερ εμβάθυναν σε τεχνικές γνώσεις σχετικές με τα προϊόντα και τις διαδικασίες παραγωγής μέσα σε πραγματικές εργασιακές συνθήκες.


Τα αποτελέσματα του έργου (38 έργα σε 34 επιχειρήσεις, σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας παραγωγής, με τη συμμετοχή 38 νέων ντιζάινερ) και η επιτυχία του μαρτυρούν την αξία αυτού του μοντέλου, αποκαλύπτοντας όμως τα όριά του εφόσον δεν πραγματοποιείται σε τακτά διαστήματα. Συνεπώς, το Design_Hub έχει ως στόχο την οργάνωση τέτοιου είδους συναντήσεων, την εδραίωση των αποτελεσμάτων τους και την εκκίνηση και κοινή χρήση νέων διαδικασιών καινοτομίας.


Ο κύριος στόχος του Design_Hub είναι η εξάπλωση αυτού του δικτυακού μοντέλου σε εθνικό επίπεδο, μέσα από τη χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών, με τη μεσολάβηση μιας προσέγγισης εστιασμένης στο ντιζάιν. Ο στόχος είναι η δημιουργία ενός σταθερού και μόνιμου δεσμού ανάμεσα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους νέους ντιζάινερ, μέσα από ένα ήπιο μοντέλο κοινωνικής δικτύωσης και την ενθάρρυνση της ανάπτυξης καινοτόμων έργων. Κάτι τέτοιο πρέπει να οδηγεί στην υλοποίηση ενός δημιουργικού ψηφιακού χώρου δραστηριότητας, μέσα στον οποίο τα μέλη της κοινότητας τροφοδοτούν την καινοτομία, ενεργοποιώντας μηχανισμούς συλλογικής και αυθόρμητης συνδημιουργίας.


Το Design_Hub είναι ένα πρόγραμμα για το ντιζάιν, με στόχο την προαγωγή του σε ένα συστημικό και δημοκρατικό επίπεδο: αν μπορούσε το ντιζάιν να φέρει ένα ορισμένο είδος χρηστών κοντά στην τεχνολογία, η επιδίωξη είναι η ενεργοποίηση της ίδιας δυναμικής προκειμένου άνθρωποι μη εξοικειωμένοι με το ντιζάιν να έρθουν σε επαφή με το ίδιο το ντιζάιν.


Το πρόγραμμα Design_Hub λειτουργεί σύμφωνα με ένα σύστημα βασισμένο στην ηλεκτρονική συμμετοχή όλων των μελών του δικτύου καινοτομίας: από τη μια, έχουμε τη δημιουργική τάξη, η οποία αποτελείται από επαγγελματίες και νέους ντιζάινερ και τις εταιρίες δημιουργίας, κι από την άλλη έχουμε τις εταιρίες των εθνικών περιφερειών, που συμμετέχουν σε μια διαδικασία η οποία διευθύνεται και συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο και διευκολύνεται από τους επαγγελματικούς συλλόγους, μέσα από φυσικά και εικονικά παράθυρα. Ο στόχος είναι η δημιουργία μιας κοινότητας η οποία εδραιώνει μεγάλης διάρκειας σχέσεις συνεργασίας και διευρύνει το δίκτυο σχέσεων και ικανοτήτων της χάρη στην ύπαρξη και τη δραστηριότητα του ιστοχώρου.


Η αρχική σελίδα παίζει ένα κρίσιμο και καταλυτικό ρόλο για τη δημοσιοποίηση των δραστηριοτήτων της κοινότητας και γίνεται το κομβικό σημείο γύρω από το οποίο κινείται ολόκληρη η υπηρεσία. Η αρχική σελίδα πρέπει να επιτρέπει μια συνεχόμενη πρόσβαση στον ιστοχώρο, χάρη στο σχεδιασμό των γραφικών της, αλλά πάνω απ’ όλα πρέπει να εμπνέει αξιοπιστία για το περιεχόμενο: σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Web 2.0, πρέπει να εγγυάται τη συνεχή ενημέρωση (παράθεση νεότερων πληροφοριακών στοιχείων) και την αξιοπιστία των πηγών. Η αρχική σελίδα του Design_Hub σχεδιάστηκε έτσι ώστε να ανταποκρίνεται σε αυτές τις ανάγκες, λειτουργώντας ως ένας «κοινός πίνακας ανακοινώσεων», τα περιεχόμενα του οποίου (κυρίως νέα και δελτία τύπου), προέρχονται από τα ίδια τα μέλη της κοινότητας.


Ο πυρήνας του ιστοχώρου, σε ό, τι αφορά την πολυπλοκότητα της πληροφορίας, αποτελείται από τους δύο τομείς που απευθύνονται στις Εταιρίες και τους ντιζάινερ αντίστοιχα. Αυτές οι δύο περιοχές μοιάζουν υπερβολικά, καθώς εμφανίζουν όμοιες λειτουργίες, σύνθετα εργαλεία αναζήτησης της βάσης δεδομένων της κοινότητας και παρέχουν τη δυνατότητα επιλογής των χρηστών στη δεδομένη κατηγορία, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη ενημέρωση που πραγματοποίησαν.


Υπάρχει μια περιοχή «Υπηρεσιών», όπου διανέμονται τεχνολογίες και γνώσεις, τις οποίες θέτει στη διάθεση των επιχειρήσεων το Πανεπιστήμιο. Επίσης, υπάρχει μια περιοχή «Βέλτιστης Πρακτικής», που ονομάζεται “DAC_Lab”, όπου θα δημοσιεύονται τα έργα ντιζάιν που πραγματοποιηθήκαν, χάρη στην ηλεκτρονική αλληλεπίδραση-σε αυτόν τον ιστοχώρο. Τέλος, μια περιοχή «Μεταφόρτωσης» θα επιτρέπει στους χρήστες να βλέπουν πληροφοριακό υλικό σχετικό με το ντιζάιν.


Έχουν δημιουργηθεί κι άλλες πληροφοριακές και θεσμικές περιοχές (πληροφορίες για χορηγούς, περιοχή δελτίων τύπου, F.A.Q., κλπ….), οπτικά διαφοροποιημένες στο μενού πλοήγησης.


Μετά από μια πρώτη φάση δοκιμής, κατά τη διάρκεια της οποίας η υπηρεσία θα προσφέρεται εντελώς δωρεάν, η βιωσιμότητα του έργου θα αξιολογηθεί, καθώς και η πιθανότητα προσθήκης επιπλέον υπηρεσιών με χρέωση (για παράδειγμα, σχεδιάζεται μια περιοχή, όπου θα πραγματοποιείται η ηλεκτρονική διαχείριση των έργων).


Τελειώνοντας, η πρόκληση που θέτει το Design_Hub είναι πολυεπίπεδη:

– Σε πρώτο επίπεδο, η μείωση του χάσματος που υπάρχει ανάμεσα στο ντιζάιν, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την τεχνολογική καινοτομία, επικοινωνώντας τον τρόπο με τον οποίο μια στρατηγική χαμηλού κινδύνου βασισμένη στο ντιζάιν μπορεί να έχει επικερδή αποτελέσματα μακροπρόθεσμα.

– Σε δεύτερο επίπεδο, η χρήση της ίδιας της Τεχνολογίας (Web) για τη διανομή καινοτομιών, μέσω ενός νέου και εμπειρικά αποτελεσματικού τρόπου επικοινωνίας (κοινωνικά δίκτυα).

– Σε τρίτο επίπεδο, η ενίσχυση της σχέσης ανάμεσα στους νέους ντιζάινερ, το Πανεπιστήμιο και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, μέσω των διαύλων επικοινωνίας των κλαδικών οργανώσεων.

– Έπειτα, η προσφορά μιας υπηρεσίας ικανής να ερμηνεύει τις ανάγκες των νέων ντιζάινερ σύμφωνα με ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο επαγγελματικό χώρο, που τους υπόσχεται ένα μέλλον στο χώρο του ντιζάιν, μετά την αποφοίτησή τους.

– Τέλος, ο ορισμός ενός διαδικτυακού προτύπου, το οποίο θα μπορούσε να συνθέσει βέλτιστα όλες αυτές τις πτυχές σε ένα εύχρηστο και πάνω απ’ όλα χρήσιμο εργαλείο: το Design_Hub αποδεικνύει επιτέλους ότι η μείωση του χάσματος μεταξύ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και της τεχνολογίας μέσω του ντιζάιν, συνεπάγεται τη μείωση του χάσματος μεταξύ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και του ντιζάιν με ένα βιώσιμο και δημοκρατικό τρόπο.



Οπτική Αναπαράσταση



Η εικόνα περιγράφει την ιστορική διεργασία και τα κύρια στοιχεία που συνθέτουν τον πυρήνα, που οδήγησαν στη δημιουργία του “Design_Hub”

&ltspan style=”font-size: 10pt; font-family: Arial” lang=”EN-GB”>Πηγές

- Arquilla V., (a cura di), 2006, Design e imprese artigiane. Un modello per l’innovazione, ed. Poli.design, Milano

- Bauman Z., 2002, Modernità liquida, Laterza, Roma-Bari

- Bettiol M., Micelli S. (a cura di), 2005, Design e creatività nel Made in Italy. Proposte per i distretti industriali, Mondadori, Milano

- Fortis M., 2005, Il Made in Italy nel “nuovo mondo”: Protagonisti, Sfide, Azioni, Ministero delle Attività Produttive

- Fukuyama, F., 1996, Fiducia. Come le virtù sociali contribuiscono alla creazione della prosperità, Rizzoli

- Manzini E., Bertola P. (a cura di), 2004, Design Multiverso, Ed. Poli.Design, Milano

- Lévy P., , 1996, L’intelligenza collettiva. Per un’antropologia del cyberspazio, Feltrinelli, Milano
Romer P.M., 1989, Human Capital And Growth: Theory and Evidence, NBER Working Papers 3173, National Bureau of Economic Research, Inc, revised

- Rullani E., 2004, Economia della conoscenza, creatività e valore nel capitalismo delle reti, Carocci, Roma

- Tasch A.F., 1995, Knowledge and technology transfer: a university experience and perspective, Microelectron. Res. Center, Texas Univ., Austin, TX; University/Government/Industry Microelectronics Symposium


Τα μέλη της κοινότητας του ντιζάιν βλέπουν έναν κόσμο στον οποίο κάθε αντικείμενο και κάθε σύστημα έχουν έρθει, ως ένα βαθμό, σε επαφή με το ντιζάιν. Οι ντιζάινερ σαγηνεύονται από τη δυνατότητα του ντιζάιν να επιλύει πολύπλοκα προβλήματα, κάνοντάς τους να πιστέψουν ότι το ντιζάιν μπορεί να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος ή ότι είναι «η συντομότερη οδός προς την άμεση δημοκρατία».”[1] Αυτές οι πεποιθήσεις, μαζί με την εκδημοκρατική επίδραση των τεχνολογιών της πληροφορίας έχουν δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον. Τώρα οι ντιζάινερ οραματίζονται έναν νέο κόσμο, στον οποίο όλοι θα έχουν ένα ρόλο στη διαδικασία του ντιζάιν και θα μπορούν αν αξιοποιούν το στοχασμό πάνω στο ντιζάιν, ως εργαλείο. Αλλά πώς είναι ο κόσμος έξω από την κοινότητα των ντιζάινερ; Το ντιζάιν είναι συνήθως αόρατο στο ευρύ κοινό. Η σημασία του ντιζάιν για το κάθε άτομο ξεχωριστά και για το κοινό χαρακτηρίζεται από περιορισμένη σαφήνεια, συχνά συνδεόμενη με ένα τελικό προϊόν. Προκειμένου το ευρύ κοινό να μπει στη διαδικασία να αποδεχτεί τους νέους του ρόλους, στην κοινότητα των ντιζάινερ, οι επαγγελματίες του ντιζάιν πρέπει να διανείμουν την ικανότητα του ντιζάιν. Πώς κάνουμε το ντιζάιν ορατό, προκειμένου να ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού να ασχοληθεί με αυτό; Κι ακόμα, πώς οι επαγγελματίες ντιζάινερ τοποθετούν τους εαυτούς τους στο επίκεντρο αυτού του υπό αλλαγή προτύπου; Πιστεύω ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε αυτήν τη μετατροπή, εξερευνώντας τα περιβάλλοντα στα οποία εφαρμόζεται το ντιζάιν.


Οι ρίζες του ντιζάιν αποδεικνύουν, ότι η διάκριση ανάμεσα σε ντιζάινερ και “μη-ντιζάινερ”, αποτελεί σύγχρονο φαινόμενο. «Πριν εξελιχθεί σε ένα διακριτό επάγγελμα, με το ντιζάιν καταπιάνονταν τα περισσότερα μέλη της κοινότητας. Δεν υπήρχε συγκεκριμένη εκπαίδευση και πράγματι το ντιζάιν δεν κατείχε τη θέση μιας διακριτής δραστηριότητας. Επρόκειτο για την εποχή του μη-συνειδητού ντιζάιν.” [2] Αυτή η αντίληψη διερευνά τη μετατροπή του «μη-συνειδητού» ντιζάιν στο «συνειδητό» ντιζάιν που εφαρμόζεται σήμερα από την κουλτούρα μας. Το ντιζάιν αναδείχθηκε ως επάγγελμα, δηλαδή το επαγγελματικοποιημένο ντιζάιν που εφαρμόζεται από τη σημερινή μας κουλτούρα. Το ντιζάιν αναδείχθηκε ως επάγγελμα καθώς τα προβλήματα έγιναν πιο εξειδικευμένα και πολύπλοκα, εξαιτίας των απαιτήσεων ενός καπιταλιστικού συστήματος. Πλέον, τα προβλήματα έχουν αυξηθεί ως προς το μέγεθος και τη πολυπλοκότητα και οι «συνειδητοί» ντιζάινερ αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι η μαζική μετάβαση σε ένα βιώσιμο μέλλον απαιτεί τη συμμετοχή των «μη συνειδητών» ντιζάινερ της κοινότητας.


Από ιστορική άποψη, η κοινότητα έχει εφαρμόσει ασυναίσθητα τις αρχές του ντιζάιν, σε πολλά περιβάλλοντα. Η κοινότητα όντως είχε ενεργό ρόλο σε δραστηριότητες του ντιζάιν, μέσω της σφαίρας επιρροής του δημαρχείου. Παρόλα αυτά, οι δραστηριότητες αυτές δε θεωρούνταν ντιζάιν, όμως εμπεριείχαν αναμφίβολα χαρακτηριστικά της διαδικασίας του ντιζάιν όπως η κριτική ανάλυση και η λήψη αποφάσεων. Περιγράφοντας τα βασικά φυσικά χαρακτηριστικά του δημαρχείου: ένα κοινοτικό έδαφος για την ομάδα που εξυπηρετεί. Είναι κατασκευασμένο με τέτοιο τρόπο, ώστε να καλεί τους ανθρώπους για εξυπηρέτηση, αυθόρμητα, να συζητήσουν δημόσια περί πολιτικής και η ανοιχτή έκταση γύρω από το κτίριο είναι διαμορφωμένη ώστε να αντέχει τη συγκέντρωση και την παραμονή των ανθρώπων.[3] Σε ένα μεγάλο βαθμό, η αποτελεσματικότητα του δημαρχείου βασιζόταν στις αλληλεπιδράσεις στα πλαίσια του φυσικού περιβάλλοντος. Παρόλο που το δημαρχείο δεν έχει εκλείψει από την κουλτούρα μας, έχει παραμεριστεί υπέρ των νέων τεχνολογιών.


Το περιβάλλον της κοινωνικής συμμετοχικότητας έχει αλλάξει δραματικά με τη μεγάλη διάδοση των διαδικτυακών κοινοτήτων. Σήμερα, οι διαδικτυακές κοινότητες εξυπηρετούν ως ο κεντρικός χώρος για συμμετοχή και συνδημιουργία. Η τεχνολογία της πληροφορίας έχει συνεισφέρει αρκετά στον εκδημοκρατισμό του ντιζάιν. Κατ’αρχήν, η ανάπτυξη της τεχνολογίας της πληροφορίας βοήθησε στη δημιουργία σχεδιαστικών νοοτροπιών, προσφέροντας στο κοινό αυτή τη δυνατότητα για συμμετοχή κι όχι απλά σερβίροντας «μασημένη» πληροφορία.[4] Κατά δεύτερο λόγο, έχει υποστηρίξει την ανάπτυξη θεωριών εκδημοκρατισμού του ντιζάιν, όπως συμμετοχικός σχεδιασμός, μετα-ντιζάιν, σχεδιασμός ανοιχτού κώδικα, ντιζάιν επικεντρωμένο στο χρήστη και σχεδιασμός κοινωνικών συστημάτων. Τέλος, και το πιο σχετικό εδώ, έχει φέρει το ντιζάιν έξω από το καθαρά επαγγελματικό περιβάλλον, κάνοντας το σχεδιασμό ρεαλιστικό στα πλαίσια της προσωπικής και κοινωνικής ζωής του καθενός, καθιστώντας προσιτή μια ποικιλία εργαλείων και πόρων, από τη χρήση συλλογικού λογισμικού έως τα νέα κοινοτικά δίκτυα για ντιζάιν, όπως το Design 21 SDN. Παρόλο που το διαδικτυακό περιβάλλον έχει συνεισφέρει με την αύξηση της προώθησης του ντιζάιν και τη δημιουργία νέων δυνατοτήτων, θέτει επίσης προκλήσεις. Οι διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις, κρίσιμες για την επιτυχία του δημαρχείου, συχνά παραβλέπονται, αφήνοντας έτσι την κυρίως αρένα των ένας-προς-έναν σχέδιαστικών αλληλεπιδράσεων στον επαγγελματικό χώρο.


Από τότε που το ντιζάιν έγινε επάγγελμα, οι δραστηριότητες του ντιζάιν κατά κύριο λόγο λαμβάνουν χώρα σε επαγγελματικά περιβάλλοντα. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να αποτελεί ένα από τα εμπόδια για μεγαλύτερη συμμετοχή, εξαιτίας του ρόλου που παίζουν οι ντιζάινερ σήμερα στον επαγγελματικό χώρο. «Το πρόβλημα δεν οφείλεται στην αντίληψη της συμμετοχικότητας, αλλά στους ρόλους που έχουν αναλάβει οι ντιζάινερ και οι οργανωτές στις σχέσεις με τους πελάτες τους και τα έργα. Η παραδοσιακή κουλτούρα της επαγγελματικής πρακτικής μπορεί να χαρακτηριστεί ως προσφορά υπηρεσίας στον πελάτη κι όχι ως δημιουργία οραμάτων». [5] Τώρα γίνεται η αρχή, ώστε να γίνει αποδεκτή από την επαγγελματική κοινότητα η δύναμη του ντιζάιν. Αλλά είναι αυτό το ιδανικό περιβάλλον για την πραγματοποίηση δραστηριοτήτων ντιζάιν; Επιπλέον, η κοινότητα εμπιστεύεται το επαγγελματικό περιβάλλον ως χώρο κατάλληλο για δεσμεύσεις; Το ντιζάιν συχνά κάνει συμβιβασμούς όταν πρόκειται για το επαγγελματικό περιβάλλον, στο οποίο τα κέρδη μπαίνουν πάνω από τις κοινωνικές αξίες. Για να γίνει το ντιζάιν αντιληπτό, πρέπει να δημιουργήσουμε νέα περιβάλλοντα για την εφαρμογή του ντιζάιν, νέα περιβάλλοντα τα οποία δεν θα κυριαρχούνται από οικονομικούς παράγοντες αλλά πρόθυμα θα προτάξουν κοινωνικές αξίες.


Πολλά από αυτά τα περιβάλλοντα αναπτύσσονται μέσω του πεδίου κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Αλλά αυτοί οι ιδιώτες και οι οργανώσεις που ασχολούνται αποκλειστικά με τη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος έχουν τα εργαλεία για ντιζάιν; Στο βιβλίο Blessed Unrest, ο συγγραφέας Paul Hawken αναγνωρίζει ένα «αόρατο κίνημα» ανθρώπων, ενεργών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της εποχής μας.[6] Ο John Thackara, μια ηγετική φυσιογνωμία στην καινοτομία του ντιζάιν απαντάει σε αυτήν την περιγραφή του κινήματος, επισημαίνοντας: «Πρόκειται για ένα μεγάλο κίνημα, αλλά στερείται δεξιοτήτων ντιζάιν».[7] Ο Thackara υποστηρίζει ότι η αξιοποίηση εργαλείων ντιζάιν σε περιβάλλοντα που ήδη κάνουν τη διαφορά θα πολλαπλασιάσει τον αντίκτυπο. Ο Hawken επισημαίνει ότι η ομορφιά αυτού του «μη σχεδιασμένου» κινήματος έγκειται στο ότι δε διακατέχεται από μεγάλες ιδεολογίες. Ελεύθερο από κάθε μορφής δόγμα, δημιουργεί μια προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω, δημιουργώντας χώρο για συμμετοχή της κοινότητας. Η κοινότητα του ντιζάιν αποσυναρμολογεί τώρα τις «μεγάλες» της ιδεολογίες, όπως αυτή του ντιζάινερ-σταρ, ώστε να δημιουργήσει νέους ρόλους στα πλαίσια της διαδικασίας του ντιζάιν. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πια χώρος για έναν ντιζάινερ-σταρ; Όχι, αυτό σημαίνει ότι ο ρόλος όλων των επαγγελματιών ντιζάινερ θα αποκτήσει αυξημένη σημασία, καθώς θα πρέπει να πλοηγηθεί μέσα σε νέες προκλήσεις και καθήκοντα.


Οι νέοι ρόλοι για τον ντιζάινερ είναι να έχει διορατικότητα και να υποκινεί τη συμμετοχικότητα της κοινότητας στο σχεδιασμό. «Ο ρόλος του επαγγελματία του σχεδιασμού είναι να αναπτύξει πόρους, να οργανώσει συμφωνίες και να δημιουργήσει ευκαιρίες, μέσω των οποίων μια κοινότητα του ντιζάιν μπορεί να μάθει πώς να μετέχει στο ντιζάινσχεδιασμό του συστήματός τους».[8] Οι μέθοδοι και τα εργαλεία της διαδικασίας ντιζάιν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σχεδόν σε όλα τα επαγγέλματα. Η AIGA, περιγράφοντας τη διαδικασία ντιζάιν, εφιστά την προσοχή στον αριθμό των επαγγελματιών που παίρνουν μέρος. «Ένας Διευθύνων Σύμβουλος είναι ο ντιζάινερ μιας νέας εταιρίας, ένας δήμαρχος ενός νέου κέντρου, ένα κυβερνητικό στέλεχος ενός καλύτερου ψηφίσματος, ένας περιβαλλοντολόγος ενός καλύτερου τρόπου μαζικής μεταφοράς των ανθρώπων».[9] Η κοινότητα του ντιζάιν πρέπει να συνηγορεί υπέρ της χρήσης σχεδιαστικών εργαλείων και μεθόδων σε ένα ευρύτερο πεδίο επαγγελμάτων και πρέπει να είναι ικανή να διευκολύνει αυτό το ρόλο.


Με μια τόσο λεπτή γραμμή διαφοροποίησης ανάμεσα στο ντιζάινερ και τον μη-ντιζάινερ, πώς μπορούν οι επαγγελματίες σχεδιαστές να υπερπηδήσουν το εμπόδιο του να σχεδιάζουν, δημιουργώντας νέους συνεταίρους και συνεργάτες, διατηρώντας την απαραίτητη διαφοροποίηση ώστε να μείνει ανέπαφο το επάγγελμα του ντιζάιν; Αυτό πάνω στο οποίο μπορούν να βασίζονται οι επαγγελματίες ντιζάινερ, είναι η έντονη ικανότητά τους να βάζουν σε τάξη το χάος της διαδικασίας σχεδιασμού. Η διαδικασία του ντιζάιν δεν είναι εύκολο να «τιθασευτεί» και πρέπει να έχει κανείς διαίσθηση, κότσια και διορατικότητα, που μπορεί να χρειαστούν χρόνια εμπειρίας μέχρι να αναπτυχθούν. Η διαδικασία του ντιζάιν μπορεί να αποτύχει και θα αποτυγχάνει κατά καιρούς. Ένας επαγγελματίας ντιζάινερ ξέρει πώς να εκτελεί τη διαδικασία σχεδιασμού ώστε αυτή να αποφέρει καρπούς.


Λοιπόν, πώς θα κάνουμε αντιληπτό το ντιζάιν στην κοινότητά μας; Το να ξεκινήσουμε να δώσουμε μια απάντηση φαντάζει αντιφατικό: να βρούμε ευκαιρίες για ντιζάιν εκτός του επαγγελματικού πεδίου και ταυτόχρονα να χρησιμοποιούμε εργαλεία του ντιζάιν σε ένα ευρύτερο φάσμα πεδίων. Αυτή η απάντηση μπορεί να τροφοδοτήσει ποικίλες αντιδράσεις από την κοινότητα του ντιζάιν. Η μειονότητα των ντιζάινερ εναντιώνεται στον εκδημοκρατισμό του σχεδιασμού, πιθανότατα επειδή τον έχει ελαφρώς οικειοποιηθεί., ενώ άλλοι έχουν ήδη βαρεθεί αυτήν την αντίληψη. Η πλειοψηφία της κοινότητας ντιζάιν χαρακτηρίζεται από την εμμονή του να επιφέρει αυτήν την αλλαγή. Ωστόσο, αυτό που είναι εμφανές είναι ότι ολόκληρη η κοινότητα αισθάνεται μια αλλαγή να συμβαίνει. Σύμφωνα με το ίδρυμα NextDesign Leadership, ένα ίδρυμα που ασχολείται με τη αλληλογονιμοποίηση ντιζάιν και βιομηχανίας: «Αντιληφθήκαμε ότι κάτω από όλες αυτές τις αναταραχές στη βιομηχανία, κρύβεται στην πραγματικότητα μια μεγάλη προσπάθεια για τον επανασχεδιασμό του νοήματος που συνδέεται με τη λέξη ντιζάιν.” [10] Η γέφυρα για ένα βιώσιμο μέλλον έχει περισσότερα από ένα μονοπάτια για τους ντιζάινερ και πάνω από μία κατευθύνσεις. Ενήμερη σχετικά με μελλοντικά οράματα, η κοινότητα του ντιζάιν και όποιος άλλος θέλει να μας ακολουθήσει πρέπει να διασχίζουμε συνεχώς αυτή τη γέφυρα και να φέρνουμε νέες ιδέες, για να παρουσιάσουμε και να ενημερώσουμε πλήρως την κοινότητα σχετικά με τα βήματα που πρέπει να κάνουμε όλοι μαζί, για να περάσουμε απέναντι.


Notes

[1] See Jean Schneider. “Why a War?”, NextD Journal ReReThinking Design, Special Issue (2007): σ. 21, at http://www.nextd.org/02/10/BD/index.html

[2] Panagiotis Louridas, “Design as Bricolage: Anthropology Meets Design Thinking” Design Studies 20, Νο. 6 (October 1999) σ. 7.

[3] Christopher Alexander, Pattern Language (New York: Oxford University Press, 1977) σ. 237.

[4] Gerhard Fischer, “Meta-design- Design for Designers” Center for Lifelong Learning and Design σ. 8.

[5] Mark Francis, “Proactive Practice: Visionary Thought and Participatory Action in Environmental Design” Places (Cambridge, Mass.) 12 νο 2, 60-62, 1999.

[6] Paul Hawken. Blessed Unrest ( New York: Penguin Books, 2007) σ. 16.

[7] John Thackara. NextD Journal ReReThinking Design, Αφιέρωμα (2007): σ. 10, στο http://www.nextd.org/02/10/BD/index.html

[8] Gorden Dyer, “Repositing Thinking for Future Social System Design” Systemic Practice Research and Action Research, 17, no. 4, (2004)

[9] American Institute of Graphic Arts, “Why Design?”, στο http://www.aiga.org/content.cfm/professional-resources

[10] “NextD Overview” NextD Design Leadership Institute, στο http://www.nextd.org/01/index.html