Μια ανανεωμένη προσέγγιση στην αρχιτεκτονική και την πολεοδομία δεν μπορεί να ξεκινήσει αποκλειστικά από συγκεντρωτικές δομές και κυβερνήσεις. Η Doina Petrescu αναδεικνύει τη σημασία ‘άλλων χώρων’, την προσωρινή ιδιοποίηση και χρήση αχρησιμοποίητων χώρων και αστικών κενών, χώρων σχετικής ελευθερίας, όπου οι κανόνες και οι κώδικες μπορούν ακόμη να επαναπροσδιοριστούν.


Η δημιουργία μιας κοινότητας και η δημιουργία χώρου για μια κοινότητα δεν μπορούν να διαχωριστούν. Οι πολεοδόμοι και οι αρχιτέκτονες πρέπει ν’ αρχίσουν να λαμβάνουν υπόψη την εγγενή κοινωνική και συναφή διάσταση των χώρων που δημιουργούν και να εντάσσουν τις συγκεκριμένες προσωρινότητες και μεταβλητότητές τους στη διαδικασία σχεδιασμού. Η θεωρία του Λεφέμπρ για τον κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα της ‘δημιουργίας χώρου’ είναι σήμερα ευρέως αποδεκτή, πολύ πέραν του μαρξισμού και της κοινωνιολογίας, ως βάση για οποιαδήποτε βιώσιμη προσέγγιση της αστικής ανάπτυξης. Παραμένει το ερώτημα του μεθοδολογικού και κριτικού νεωτερισμού, σε ποιο βαθμό τα επαγγελματικά και πολιτικά πλαίσια που εντέλλονται τέτοιες προσεγγίσεις αφήνουν χώρο για το απρόβλεπτο και προωθούν προτάσεις που απορρέουν από πραγματικές διεκδικήσεις. Η αρχιτεκτονική παραγωγή δημόσιου χώρου θα μπορούσε να ξεκινήσει από την κατάταξη των σχετικών διεκδικήσεων. Μερικές φορές, οι διεκδικήσεις είναι μικρές και άτυπες, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι ο τρόπος που μπορούν να μεταβληθούν σε μια σύνοψη, μια πρόκληση και μερικές φορές μια πρόταση που θα αποτελέσει έναυσμα για μια πολλαπλότητα επιθυμιών και αναγκών που εκφράζονται από διάφορες κατηγορίες χρηστών.


Ένα παράδειγμα είναι το πλάνο της καλλιτεχνικής και αρχιτεκτονικής ομάδας muf’s, Small Open Spaces that are not Parks (Μικροί Ανοιχτοί Χώροι που δεν είναι Πάρκα), που παρήγγειλε η Stratford Development Partnership για λογαριασμό της κομητείας Νιούχαμ του Λονδίνου, το 2003. Η παραγγελία αυτή έπρεπε να αποτελέσει αντικείμενο επεξεργασίας με τους κατοίκους για να εντοπιστούν μικροί ανοιχτοί χώροι κατάλληλοι για επένδυση, να βρεθούν προγράμματα και πηγές χρηματοδότησής τους και να γίνουν προβλέψεις για τους νέους. Μετά από εκτεταμένες διαβουλεύσεις, βρέθηκαν τριάντα τέσσερις τοποθεσίες στην κομητεία, στις οποίες συμπεριλαμβάνονταν ορισμένα απρόσμενα είδη ανοιχτών χώρων, που ο κόσμος θεωρούσε ότι ήταν ‘δημόσιοι’, όπως μια γέφυρα για τους πεζούς, το φουαγιέ ενός κινηματογράφου, υπόγειες διαβάσεις, μια λωρίδα πεζόδρομου έξω από ένα μαγαζί, ένα πέρασμα σε ένα δρομάκι και μια αλέα στην οποία σύχναζαν μόνο κορίτσια. Η muf μετέτρεψε αυτή την πραγματογνωμοσύνη σε μια σύνοψη και μια πρόταση με την τυπολογία των χώρων που αναφέρονταν στις καταγραμμένες διεκδικήσεις. Κατέληξαν στην κατασκευή μιας από αυτές τις τυπολογίες, ένα ‘κοινωνικό κλουβί’- έναν στεγασμένο αθλητικό χώρο. Αυτό που έχει σημασία είναι η πολλαπλότητα και η μικρή κλίμακα αυτών των προτάσεων, που εκφράζουν την κλίμακα χρήσης, την ακρίβεια των διεκδικήσεων.


Αρχιτεκτονική τύπου ‘stealth’


Στην εξέταση του ρόλου των αρχιτεκτονικών πρακτικών σχετικά με την επικύρωση των δραστηριοτήτων της καθημερινής ζωής και την επαναξιολόγηση χώρων, μια ‘λαθραία αρχιτεκτονική’ θα μπορούσε ενδεχομένως να βοηθήσει: μια αρχιτεκτονική που θα είχε να κάνει περισσότερο με δραστηριότητες που σχετίζονται με την αρχιτεκτονική παρά με καθαρά αρχιτεκτονικές δραστηριότητες, που θα αντιμετώπιζαν την αρχιτεκτονική σε σχέση με τα συγκεκριμένα μέσα της (εργαλεία, ικανότητες, διαδικασίες) παρά σε σχέση με τους συγκεκριμένους σκοπούς της (κατασκευές και κτίρια). Τι θα μπορούσε να είναι αυτή η αρχιτεκτονική που ‘εισβάλλει στην καθημερινότητα’ όχι για να της δώσει μορφή αλλά για να την ενημερώσει;


Είναι ένα ερώτημα που έθεσα στο δικό μου γραφείο Atelier d’ Architecture Autogeree(AAA) (Εργαστήριο Αυτοδιοικούμενης Αρχιτεκτονικής), όπου γίνεται συλλογική εργασία με αρχιτέκτονες, καλλιτέχνες, πολεοδόμους, σχεδιαστές τοπίου, κοινωνιολόγους, φοιτητές και κατοίκους που ζουν στην περιοχή La Chapelle του Παρισιού. Μαζί κάνουμε έρευνες για συμμετοχικές αστικές δράσεις. Αυτή η πρακτική επιτρέπει την επαν-ιδιοποίηση και επαν-εφεύρεση του δημόσιου χώρου μέσα από τις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής (κηπουρική, μαγειρική, κουβέντα, διάβασμα, δημόσιος διάλογος κλπ), που θεωρούνται δημιουργικές πρακτικές στα αστικά πλαίσια. Στόχος είναι η δημιουργία ενός δικτύου από αυτοδιοικούμενους τόπους, ενθαρρύνοντας τους κατοίκους να αποκτήσουν πρόσβαση στη γειτονιά τους, να ιδιοποιηθούν και να μεταμορφώσουν προσωρινά διαθέσιμους και αχρησιμοποίητους χώρους. Είναι μια προσέγγιση που αξιοποιεί την ευέλικτη και ανατρέψιμη χρήση του χώρου, και στοχεύει στη διατήρηση της αστικής ‘βιο-ποικιλίας’ δίνοντας τη δυνατότητα σε ένα ευρύ φάσμα τρόπων ζωής και πρακτικών ζωής να συνυπάρχουν. Το σημείο εκκίνησης ήταν η διαμόρφωση ενός προσωρινού κήπου, φτιαγμένου από ανακυκλωμένα υλικά σε μια από τις εγκαταλειμμένες τοποθεσίες που ανήκουν στην RFF (τη γαλλική εταιρία σιδηροδρόμων), που βρίσκεται στην περιοχή. Αυτός ο κήπος, που ονομάστηκε ECObox, μετατράπηκε σταδιακά σε μια πλατφόρμα αστικής δραστηριότητας, υπό την επίβλεψη των μελών της ΑΑΑ, κατοίκων και εξωτερικών συνεργατών, με δραστηριότητες στο επίπεδο όλης της γειτονιάς. Εισέβαλε κυριολεκτικά στην καθημερινή ζωή της γειτονιάς.


Το ενδιαφέρον με όλες τις πρακτικές που αναφέρθηκαν πιο πάνω, είναι ότι καμιά από αυτές δεν περιγράφεται ως αρχιτεκτονική με την παραδοσιακή έννοια του όρου. Τοποθετούνται ‘κάπου ενδιαμέσως’ και οι προτεινόμενες επινοήσεις στοχεύουν να αυξήσουν αυτό το ‘κάπου ενδιαμέσως’, να αποκαλύψουν αυτό που είναι διαφορετικό όπως και αυτό που είναι κοινό, μέσα από μια πολύπλευρη προσέγγιση με κοινές μεθόδους και εφεύρεση νέων εργαλείων. Η κοινή μεθοδολογία και διασταύρωση αυξάνει τη δημιουργικότητα και ανοίγει απρόσμενες δυνατότητες σκέψης και δράσης στο δημόσιο χώρο.


Δημόσιος χώρος γειτνίασης


Μια ανανεωμένη προσέγγιση στην αρχιτεκτονική και την πολεοδομία δεν μπορεί να ξεκινήσει αποκλειστικά από συγκεντρωτικές δομές και κυβερνήσεις. Πρέπει επίσης να περιλαμβάνει ‘μικροσκοπικές προσπάθειες’ στο επίπεδο των συλλογικών και ατομικών επιθυμιών στα μικρο-κοινωνικά τμήματα του δημόσιου χώρου: σύλλογοι της γειτονιάς, άτυπες ομάδες, αυτοδιοικούμενες οργανώσεις, μικρά ιδρύματα, εναλλακτικοί χώροι και άτομα. Η πολεοδομική πολιτική πρέπει να μάθει να προβλέπει τέτοιες προσπάθειες.


Η μικρο-διάσταση των παρεμβάσεων στα δημόσια έργα (π.χ. βιομηχανικά προϊόντα, αυτοσχέδια αστική εξάρτιση, καθάρισμα και αποκομιδή κλπ) δίνει ακρίβεια, λεπτομέρεια και τοπικό χαρακτήρα στο δημόσιο χώρο. Αυτές οι δραστηριότητες είναι επιπλέον αποτελεσματικές στις προσπάθειές τους να αλλάξουν και να μεταμορφώσουν το χώρο. Η κλίμακα της εγγύτητας, τα προϊόντα μικρής κλίμακας και οι μικρές αποστάσεις που οριοθετούν την περιοχή παρέμβασης, δίνουν μια άλλη ποιότητα στα δίκτυα και τις σχέσεις ανάμεσα στους συμμετέχοντες. Κάνουν πιο έντονη τη ζωή.


Όπως με το σχέδιο της ΑΑΑ στο Παρίσι και το πλάνο της muf Small Open Spaces that are not Parks, η μικρή κλίμακα μπορεί να φτάσει να ορίζει τον ίδιο το δημόσιο χώρο. Παρόμοια πλάνα βασίζονται στην προσωρινή ιδιοποίηση και χρήση αχρησιμοποίητων χώρων και αστικών κενών, και συχνά περιλαμβάνουν χώρους που έχουν μείνει ανεκμετάλλευτοι από την αγορά ακινήτων ή λόγω προσωρινής αμέλειας της πολεοδομικής πολιτικής. Αυτοί είναι ‘άλλοι χώροι’, ‘άλλοι’ από αυτούς που αποτελούν τη ‘σχεδιασμένη’ πόλη. Οι μελέτες έχουν δείξει πως στις μεγάλες πόλεις λειτουργούν εναλλακτικά σε σχέση με τις συμβατικές μορφές δημόσιου χώρου, που στις μέρες μας επιτηρούνται και ελέγχονται όλο και περισσότερο. Οι ‘αχρησιμοποίητοι’ είναι χώροι σχετικής ελευθερίας, όπου οι κανόνες και οι κώδικες μπορούν ακόμη να επαναπροσδιοριστούν. Αυτοί οι ‘χώροι αβεβαιότητας’, για να δανειστούμε τον όρο των αρχιτεκτόνων Cuppers και Miessen, που είναι ακριβώς το αντίθετο των λειτουργικών χώρων της πόλης, αναδιαμορφώνουν έναν δημόσιο χώρο ετερογενή, ευαίσθητο, απροσδιόριστο, αποσπασματικό και πολλαπλό. Το καθεστώς αυτών των χώρων ενέπνευσε τη στρατηγική της ΑΑΑ , που στόχος της είναι να αφήσει χώρο για ‘άλλους’, άλλους από τους συνήθεις παίκτες της πολεοδομικής διαδικασίας, ορατούς και λιγότερο ορατούς παίκτες, μέσα από μια διαδικασία που θα τους επιτρέψει να εμπλακούν στη λήψη αποφάσεων και να αναλάβουν τον έλεγχο χώρων στην περιοχή στην οποία ζουν. Είναι επίσης μια πολιτική διαδικασία. Το πρόβλημα είναι πώς να μην παγιωθούν οι λειτουργίες σε αυτούς τους χώρους και παράλληλα να διατηρηθεί η ευελιξία τους, η προγραμματική ‘αβεβαιότητά’ τους, ο ευαίσθητος και απροσδιόριστος χαρακτήρας τους.


Ένας άλλος τρόπος για τη δημιουργία ενός δημόσιου χώρου γειτνίασης είναι ο υπολογισμός των προσωρινών δυναμικών. Η στρατηγική της ΑΑΑ επιχειρεί να διαχειριστεί αυτές τις διαφορετικές προσωρινότητες, πολιτικές χρήσης και ιδιοκτησιακά καθεστώτα, αντιπροτείνοντας προσωρινές οικήσεις που θα δημιουργήσουν νέες χρήσεις και νέες αστικές λειτουργίες στην περιοχή. Η προσωρινότητα προϋποθέτει κινητικότητα και πολλαπλότητα.


Οι μονάδες κινητής επίπλωσης, δρώντας ως αστικοί καταλύτες στην περιοχή, δημιουργούν προσωρινές υπηρεσίες και διαμορφώνουν προοδευτικά δίκτυα παικτών. Καθώς οι στόχοι εξελίσσονται συνεχώς σύμφωνα με νέες χωροταξικές ευκαιρίες, η συμμετοχή γίνεται μια διαδικασία-σε-εξέλιξη. Συνήθως, η συμμετοχική διαδικασία σταθεροποιείται μόλις οι στόχοι επιτευχθούν: όταν ένας αμφισβητούμενος χώρος καταληφθεί, ένα πλάνο υλοποιηθεί κλπ. Ο ρόλος των προσωρινών δραστηριοτήτων είναι να διατηρήσουν τη χρήση του χώρου και τη διαδικασία αποφάσεων ανοιχτές.


Η βιωσιμότητα των διαδικασιών στις προσωρινές (καλλιτεχνικές) παρεμβάσεις είναι ένα από τα προβλήματα των προγραμμάτων αναμόρφωσης που στοχεύουν σε ακριβείς παρεμβάσεις χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τη συνέχεια των δυναμικών που δημιούργησαν. Να μπορέσουν οι χώροι να λειτουργήσουν (σε ό, τι αφορά τόσο στη χρηματοδότηση όσο και στην πολιτική τους) ανάλογα με τις δικές τους δυναμικές, να ενθαρρυνθούν διάφορες προσωρινές, αυτοδιοικούμενες δράσεις να εκδηλωθούν έγκαιρα, αυτή είναι η λύση για να υπάρξει δημόσια συμμετοχή και να γίνει μια βιώσιμη, αναμορφωτική διαδικασία.


Διαβάστε ακόμα


Η διαμεσολάβηση και η δημιουργία πληθυσμών (στα Αγγλικά)


Au rez de chaussée de la ville (στα Γαλλικά)

H ανάπτυξη ή αναμόρφωση των σύγχρονων Ευρωπαϊκών πόλεων δεν είναι μία ομαλή διαδικασία. Παίρνοντας αφορμή από την πόλη της Βαρκελώνης, η Ana Betancour αναδεικνύει τα δύσκολα ερωτήματα: ποιες πολιτιστικές ομάδες εκπροσωπούνται σε αυτά τα πολεοδομικά σχέδια, από ποιόν και για ποιόν; Ποιος κάνει τις επιλογές, πού και πώς αυτές επιδρούν;


Η πόλη της Βαρκελώνης έχει αυτό-ανακηρυχθεί ως πρότυπο πόλης και εργαστήριο αστικής σκέψης, ένα πρότυπο που χρησιμοποιεί τον πολιτισμό και την αρχιτεκτονική ως καταλύτες για την αναμόρφωση της πόλης. Σε αυτή την προσπάθεια, οι αστικές παρεμβάσεις κάνουν ‘μια πόλη απομιμήσεων, μια πόλη τηλεόραση, την πόλη ως ‘θεματικό πάρκο’ και η βιομηχανία του πολιτισμού είναι στην υπηρεσία οικοδόμησης της πόλης ως σφραγίδα. Αναγνωρισμένο διεθνώς ως πετυχημένο παράδειγμα μιας στρατηγικής για αναμόρφωση, το πρότυπο της Καταλονίας θεωρείται ότι ενθάρρυνε και καλλιέργησε την αστική επαν-ανάπτυξη και τις σχέσεις ανάμεσα στην πόλη, τον περιφερειακό πολιτισμό και την αρχιτεκτονική ταυτότητά του.


Μια πιο προσεκτική ματιά σ’ αυτό το πρότυπο αστικής αναμόρφωσης δείχνει ότι η πόλη υπέστη μια ριζοσπαστική μεταμόρφωση από τα μέσα της δεκαετίας του ογδόντα, τα πολιτιστικά γεγονότα έφεραν κατεδαφίσεις σε ευρεία κλίμακα, οι εισαγωγές νέων υποδομών και πολιτιστικών θεσμών κατέληξαν στην εκτόπιση των τοπικών κοινοτήτων, την ομοιογένεια και την ιδιωτικοποίηση. Οι στρατηγικές μελέτες και τα πολιτιστικά γεγονότα, καθώς και οι νέοι πολιτιστικοί θεσμοί, πρέπει λοιπόν ‘να νομιμοποιηθούν στη βάση της σαφούς πολιτικής και οικονομικής τους χρήσης’.


Θα παρουσιάσω εδώ με συντομία πρακτικές δημιουργικής διαφωνίας, συνεργατικές καλλιτεχνικές προτάσεις που βρίσκονται μεταξύ δημόσιας τέχνης και νέων κοινωνικών κινημάτων- μια πρωτοβουλία που τέθηκε σε εφαρμογή τα τελευταία τρία χρόνια (2003-2006) στη Βαρκελώνη. Υποστηρίζω πως μια πιο προσεκτική εξέταση των τρόπων δράσης σ’ αυτές τις πρακτικές, μπορεί να δώσει μερικές απαντήσεις ως προς το ποια εργαλεία και τακτικές μπορούν να εισαχθούν προκειμένου να εξουδετερώσουν τη διαδικασία ομοιογένειας και εταιρειοποίησης στην αστική ανάπτυξη.


Βαρκελώνη: Πρότυπο αστικής αναμόρφωσης;


Το τελευταίο μείζων καλλιτεχνικό και πολιτιστικό γεγονός στη Βαρκελώνη, το Φόρουμ των Πολιτισμών 2004, σχεδιάστηκε ως μέρος ενός από τα μεγαλύτερα προγράμματα αστικής αναμόρφωσης της πόλης, 22@ BCN. Ήταν ένα πολιτιστικό γεγονός που οργανώθηκε από την τοπική δημοτική αρχή, την περιφερειακή κυβέρνηση της Καταλονίας και την ισπανική κυβέρνηση, τελούσε υπό την αιγίδα της UNESCO των Ηνωμένων Εθνών και επικεντρώθηκε σε τρία θέματα: ειρήνη, πολυ-πολιτισμικότητα και βιώσιμη ανάπτυξη. Χορηγοί ήταν πολυεθνικοί γίγαντες όπως η Indra, η ισπανική βιομηχανία όπλων, η General Electric, η Coca Cola, η Nestle και πολλοί άλλοι. Κατασκευάστηκε μια νέα αστική συνοικία, που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα έργα αναμόρφωσης στην πόλη, σε μια τοποθεσία 50 εκταρίων, ένα έργο που μπορεί να συγκριθεί με την επαν-ανάπτυξη για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1992.


Το Φόρουμ των Πολιτισμών προκάλεσε έντονη κριτική από κοινωνικά κινήματα, διανοούμενους, κατοίκους και την κοινή γνώμη στη Βαρκελώνη. Οι αντιδράσεις κατά του πλάνου αστικής αναμόρφωσης του 22@BCN, έκαναν ορατές τις υπάρχουσες διαμάχες και αντιφάσεις στο Φόρουμ 2004. Οι κριτικές δράσεις και πρωτοβουλίες, που έλαβαν χώρα την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2004, ξεκίνησαν από διάφορες ομάδες, δίκτυα και κολεκτίβες.


Το αποτέλεσμα αυτών των δικτύων, δράσεων και καλλιτεχνικών πλάνων δεν προκάλεσε μόνο ένα δημόσιο διάλογο, αλλά έθεσε κι ένα πιθανό πλαίσιο σε ό, τι αφορά στις πιο μακροπρόθεσμες στρατηγικές για την καθιέρωση εναλλακτικών χώρων πολιτισμού και στις αντιδράσεις κατά των σχεδίων αστικής αναμόρφωσης για την περιοχή Poble Nou- όπως οι πρωτοβουλίες για αστικές παρεμβάσεις για τη διεκδίκηση του ParcCentralpark και οι δράσεις κατά της κατεδάφισης των παλιών εργοστασίων που περιβάλλουν το πάρκο. Θα αναφερθώ πιο συγκεκριμένα στην πρόσφατη κατάληψη και το πλάνο για έναν εναλλακτικό χώρο πολιτισμού στο παλιό εργοστάσιο Can Ricart, όπου στεγάζονται καλλιτεχνικά στούντιο, μικρές βιοτεχνίες χειροτεχνημάτων και διάφορες τοπικές οργανώσεις της γειτονιάς.


Αστική δημιουργικότητα και σημεία πολιτισμού


Το παλιό εργοστάσιο του Can Ricart, ένα εμβληματικό κοινωνικο-πολιτιστικό σημείο συνάντησης στην πόλη, απειλήθηκε με εξαφάνιση για να δοθεί χώρος στην ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων. Η Πλατφόρμα να σωθούν τα κτίρια, Salvem Can Ricart, απέσπασε την προσοχή των μέσων μαζικής επικοινωνίας με επιτυχία. Με μια δημαγωγική κίνηση, η τοπική δημοτική αρχή απάντησε με ένα νέο πλάνο πολιτιστικής κληρονομιάς των βιομηχανικών μνημείων Ωστόσο, το νέο πλάνο ήρθε σε ένα στάδιο που τα περισσότερα από τα ιστορικά κτίρια είχαν ήδη κατεδαφιστεί ή εγκαταλειφθεί. Στη θέση του Can Ricart, το οποίο σύμφωνα με τα νέα σχέδια της πόλης θα διατηρηθεί, ένας νέος πολιτιστικός θεσμός θα αντικαταστήσει τις υπάρχουσες δραστηριότητες: ‘La Casa de las Voces’ (Το Σπίτι των Φωνών). Έχοντας παρεμβληθεί στα παλιά κτίρια, αυτό το νέο πολιτιστικό κέντρο εκτοπίζει τον υπάρχοντα πολιτισμό και τις δημιουργικές καλλιτεχνικές πρακτικές που στεγάστηκαν στο παλιό εργοστάσιο τα τελευταία 20 χρόνια.


Ο αγώνας διάσωσης των κτιρίων του Can Ricart και άλλων αυτόνομων πολιτιστικών σημείων στην πόλη εγκαινίασε έναν δημόσιο διάλογο για το ρόλο του πολιτισμού, τους τρόπους αντίστασης και τις τακτικές σε σχέση με την οικοδόμηση δημιουργικών χώρων- σημεία πολιτισμού αντί για πολιτιστικά κέντρα. Η έννοια της αστικής δημιουργικότητας ως οικοδόμησης του πολιτισμού της καθημερινής ζωής, γίνεται αναπόσπαστη από την οικοδόμηση του πολιτικού σώματος. Η έννοια της δημιουργικότητας γίνεται το πλαίσιο για πολιτική δράση. Η δημιουργία ανεξάρτητων χώρων πολιτισμού γίνεται εδώ μια πλατφόρμα και ένας χώρος για τοπική αυτονομία και αυτοδιοίκηση.


Ο χώρος έχει μετατραπεί σε σύμβολο στη Βαρκελώνη, δείχνοντας την επείγουσα ανάγκη συντήρησης και δημιουργίας άλλων ανεξάρτητων δημιουργικών σημείων στην πόλη. Ένα παράδειγμα είναι η κατάληψη εγκαταλειμμένων πολιτιστικών κτιρίων, όπως το παλιό θέατρο El Molino, που έγινε από την Espai Alliberat, μια ανεξάρτητη ομάδα καλλιτεχνών και ακτιβιστών των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ο στόχος αυτών των πλάνων είναι να γίνουν δίκτυα αστικής, κοινωνικής και πολιτιστικής δημιουργικότητας, σε τοπικό όπως και σε παγκόσμιο επίπεδο, που να επιτρέπουν την ανταλλαγή εμπειριών και τακτικών σε σχέση με την ιδιοποίηση αστικών χώρων. Η αστική δημιουργικότητα ‘κινητοποιείται για τη επίλυση κοινωνικών προβλημάτων, δεσμεύοντας και εξουσιοδοτώντας περιθωριοποιημένες κοινότητες’.


Διεκδικώντας σημεία πολιτισμού


Στην περίπτωση της Βαρκελώνης, η εφαρμογή της πολιτιστικής πολιτικής στην αστική αναμόρφωση δεν καθοδηγείται από τις πολιτιστικές αρχές. Οι ρόλοι των φεστιβάλ και των νέων πολιτιστικών θεσμών βρίσκονται στα χέρια της δημιουργικής βιομηχανίας, ‘όπου ο πολιτισμός συνδέεται με την κυνική αναμόρφωση του κεφαλαίου μέσα από τον πολιτιστικό λαϊκισμό, την πολιτιστική πολιτική και διαχείριση, που ορίζεται από ‘εργολάβους της κουλτούρας’- μια επιχείρηση που στοχεύει στο άνοιγμα αστικών περιοχών για την ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων.


Η εξαφάνιση των πολιτιστικών σημείων, των τοπικών πολιτισμών και των αυτοδιοικούμενων αυτόνομων κοινοτικών χώρων δεν αποτελεί φαινόμενο που συμβαίνει μόνο στη Βαρκελώνη: συναντιέται και σε πολλές άλλες πόλεις. Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι οι σύγχρονες πόλεις χάνουν τα ‘κέντρα των πολιτισμών τους και αυτά αντικαθίστανται από πολιτιστικά κέντρα’. Αυτή η εξέλιξη θέτει την προβληματική της πολιτιστικής εκπροσώπησης: ποιες πολιτιστικές ομάδες εκπροσωπούνται, από ποιόν και για ποιόν; Ποιος κάνει τις επιλογές, πού και πώς αυτές επιδρούν;


Διαβάστε ακόμα


City mine(d) (στα αγγλικά)


Διεθνής συμμαχία των κατοίκων (στα αγγλικά)