Όσοι χρησιμοποιούν τον όρο “πειρατεία” αντί για τον κατάλληλο νομικό όρο “παραβίαση” για να περιγράψουν την αντιγραφή, χωρίς άδεια, υλικού προστατευμένου με κοπυράιτ ή ευρεσιτεχνία κατέχουν πολύ καλά την τέχνη της προπαγάνδας. Γνωρίζουν τη δύναμη της γλώσσας και της υποβολής. Με την πάροδο του χρόνου, έχουν καταφέρει να συνδέσουν την αντιγραφή με ανήθικες, εγκληματικές ή ακόμη και βάρβαρες πράξεις. Και το έχουν καταφέρει τόσο καλά που τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και το κοινό αποδέχονται σε γενικές γραμμές την υπόθεση ότι η αντιγραφή προστατευμένου υλικού αποτελεί κλεψιά, κι ακόμη χειρότερα, πειρατεία. Δεν θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι στο μέλλον θα προχωρήσουν περισσότερο, συνδέοντας την παραβίαση με την τρομοκρατία.


Στην πραγματικότητα, μια εντελώς διαφορετική ηθική προοπτική μπορεί να αιτιολογηθεί, έστω κι αν είναι για να δείξει το άλλο άκρο ενός ολόκληρου φάσματος στάσεων που μπορούν να υιοθετηθούν σε σχέση με το μοίρασμα, προστατευμένου ή μη, υλικού με άλλους.


Για μια τέτοια προοπτική, μπορούμε να υιοθετήσουμε ως σημείο εκκίνησης το ακόλουθο βιβλικό απόσπασμα:



Εκείνες τις μέρες που υπήρχε πάλι ένα μεγάλο πλήθος που δεν είχε τίποτα να φάει, κάλεσε τους μαθητές του και είπε: “Η καρδιά μου πονάει για το πλήθος, γιατί εδώ και τρεις μέρες είναι μαζί μου και δεν έχουν τίποτα να φάνε. Εάν τους στείλω πεινασμένους στα σπίτια τους, θα καταρρεύσουν στη διαδρομή και ορισμένοι απ’ αυτούς έχουν έρθει από μακριά”. Οι μαθητές του απάντησαν: “Πού μπορεί κανείς να βρει αρκετό ψωμί για να τους ικανοποιήσει, εδώ, σ’ αυτή την ερημιά;” Τους ρώτησε τότε: “Πόσα καρβέλια έχετε;” “Επτά”, απάντησαν. Διέταξε το πλήθος να κάτσει κάτω. Ύστερα, παίρνοντας τα επτά καρβέλια, τα ευλόγησε, τα έκοψε και τα έδωσε στους μαθητές του να τα μοιράσουν, και τα μοίρασαν στο πλήθος. Είχαν επίσης λίγα ψάρια. Τα ευλόγησε και διέταξε να τα μοιράσουν κι αυτά. Έφαγαν και ικανοποιήθηκαν. Μάζεψαν τα κομμάτια που περίσσεψαν- επτά καλάθια. Ήταν περίπου τέσσερις χιλιάδες άτομα.[1]


Η παραβολή αυτή περιγράφει τη γενναιόδωρη μοιρασιά τροφής που ως εκ θαύματος πολλαπλασιάζεται. Τι είναι η γνώση και η ενημέρωση αν όχι τροφή για το νου; Είναι τροφή που πράγματι πολλαπλασιάζεται καθώς μοιράζεται.


Όποτε μοιραζόμαστε αρχεία με βιβλία, βίντεο, μουσική, λογισμικό και γενικά ό, τι αποτελεί το ψωμοτύρι της μεταμοντέρνας κοινωνίας, κάνουμε εμείς οι ίδιοι το θαύμα με τα καρβέλια.


Στον απόηχο της βιβλικής παραβολής, ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών και ήρωας Τόμας Τζέφερσον (1743-1826) υποστήριξε ότι η γνώση, οι ιδέες και οι εφευρέσεις είναι από τη φύση τους φτιαγμένες για να μοιράζονται και δεν μπορούν να είναι “υποκείμενα ιδιοκτησίας”.[2]



“Εάν η φύση έχει κάνει κάτι που υπόκειται λιγότερο από όλα τα άλλα σε αποκλειστική ιδιοκτησία, είναι η δράση της διανοητικής δύναμης που ονομάζεται ιδέα, την οποία ένα άτομο μπορεί να κατέχει αποκλειστικά όσο την κρατάει για τον εαυτό του. Από τη στιγμή που αποκαλύπτεται, εισέρχεται στην κατοχή του καθένα και ο λήπτης δεν μπορεί να την αποβάλει. Ένα παράξενο χαρακτηριστικό της, επίσης, είναι ότι κανείς δεν κατέχει κάτι λιγότερο, επειδή όλοι την κατέχουν στο σύνολό της. Όποιος λαμβάνει μια ιδέα από μένα, λαμβάνει μια διδαχή χωρίς να μειώσει τη δική μου, όπως εκείνος που ανάβει το κερί του με το δικό μου, λαμβάνει φως χωρίς να με αφήνει στο σκοτάδι. Το γεγονός ότι οι ιδέες πρέπει να διαδίδονται από τον έναν στον άλλο ανά τον πλανήτη, για την ηθική και αμοιβαία διδαχή του ανθρώπου και τη βελτίωση της κατάστασής του, μοιάζει να έχει καλοπροαίρετα σχεδιαστεί από τη φύση που έκανε τις ιδέες, όπως τη φωτιά, να επεκτείνονται σε όλο το χώρο χωρίς να χάνουν σε πυκνότητα σε κανένα σημείο, και όπως τον αέρα όπου αναπνέουμε, κινούμαστε και έχουμε τη φυσική μας ύπαρξη, και δεν μπορεί να περιοριστεί ή να γίνει αντικείμενο αποκλειστικής ιδιοποίησης. Από τη φύση τους, λοιπόν, οι εφευρέσεις δεν μπορούν να είναι υποκείμενο ιδιοκτησίας.”


Το επιχείρημα ότι η γνώση ήταν καλοπροαίρετα σχεδιασμένη από τη φύση” για να μοιράζεται, ενισχύεται από την άποψη ότι η κοινή χρήση και η ανταλλαγή της γνώσης- ή πιο αφηρημένα της επικοινωνίας- αποτελεί εγγενή ανάγκη κάθε ανθρώπινου όντος. Γεννιόμαστε με μια βιολογική προδιάθεση για τη γλώσσα. Οι πολιτισμοί μας προδιαθέτουν κάθε γενιά να μεταφέρει τα αποθέματα της γνώσης της στην επόμενη.


Μέσα από τα γονίδια και τους πολιτισμούς μας, είμαστε φτιαγμένοι για να μοιραζόμαστε.


Κάποιος μπορεί να αντιτάξει ότι οι άνθρωποι μοιράζονται μόνο όταν μπορούν να το κάνουν. Μπορεί να πει πως η αυτοσυντήρηση είναι μια αξία που προέχει της κοινής χρήσης. Το ένστικτο αυτό είναι ακόμη πιο βασικό, καθώς δεν συναντάται μόνο στα ζώα αλλά σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς. Πράγματι, η αυτοσυντήρηση μοιάζει να αιτιολογεί τον εγωϊσμό και τη συσσώρευση.


Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να αιτιολογήσει την ποινικοποίηση της παραβίασης, γιατί ισχύει μόνο για τα υλικά αγαθά που είναι από τη φύση τους ανταγωνιστικά. Όταν μοιράζεσαι ψωμί με έναν άλλον, σημαίνει ότι χάνεις μια μερίδα απ’ αυτό το ψωμί. Όταν μοιράζεσαι ένα ποτήρι νερό, σημαίνει ότι έχεις λιγότερο νερό για σένα. Είναι πράγματι πιο δύσκολο να μοιράζεσαι τόσο απτά πράγματα. Όταν ελάχιστη τροφή ή νερό είναι διαθέσιμα, τότε προέχει η αυτοσυντήρηση.


Δεν γεννάται όμως ανάλογο πρόβλημα με άυλα πράγματα όπως η πληροφορία και η γνώση. Όταν μοιραζόμαστε ένα αρχείο, δεν χάνουμε το αντίγραφό μας. Στην πραγματικότητα, όταν μοιραζόμαστε πληροφορίες και γνώσεις, καταλήγουμε να έχουμε περισσότερες πληροφορίες και γνώση απ’ ό, τι στην αρχή. Το θαύμα με το ψωμί και τα ψάρια στην έρημο αποτελεί ένα φυσικό γεγονός όταν πρόκειται για δυαδικά ψηφία και αρχεία στο Ίντερνετ.


Το ηθικό επιχείρημα μπορεί επίσης να στραφεί εναντίον χωρών και εταιρειών που ποινικοποιούν την ʺπειρατεία της πνευματικής ιδιοκτησίαςʺ, καθώς οι ίδιες είναι συχνά ένοχες για ʺπειρατεία διανοουμένωνʺ από τις φτωχές χώρες τις οποίες κατηγορούν για ʺπειρατείαʺ. Αποτελεί ρουτίνα για τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και άλλες πολύ ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως και πολυεθνικές εταιρίες, η πειρατεία των καλύτερων γιατρών, νοσοκόμων, μηχανικών, επιστημόνων και άλλων επαγγελματιών από τις αναπτυσσόμενες χώρες. Από ηθική άποψη, είναι ένα χειρότερο είδος πειρατείας, επειδή εκείνοι που κάνουν πειρατεία διανοουμένων παίρνουν τα πρωτότυπα χωρίς να αφήνουν αντίγραφο, ενώ εκείνοι που κάνουν πειρατεία πνευματικής ιδιοκτησίας κάνουν απλώς αντίγραφα για τους ίδιους και αφήνουν τα πρωτότυπα.[3]


Το καλύτερο επιχείρημα ότι η “πειρατεία πνευματικής ιδιοκτησίας” δεν αποτελεί θέμα ηθικής ή ηθικών κανόνων είναι η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών τον 18ο και 19ο αιώνα, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ακόμη μια αναπτυσσόμενη οικονομία και ενέχονταν σε μεγάλο βαθμό σ’ αυτή την πράξη. Οι ξένοι συγγραφείς δεν είχαν δικαιώματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, που αποτελούσαν τότε κέντρο πειρατείας βρετανικών βιβλίων και εκδόσεων. “Ως νέο έθνος, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήθελαν να έχουν την ελευθερία να δανείζονται λογοτεχνία και τεχνολογία από οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη”.[4] Ας δούμε τα επιχειρήματα της αμερικανικής Γερουσίας για την απόρριψη ενός νόμου για το κοπυράιτ το 1837:[5] “Μια συμφωνία για το κοπυράιτ θα φέρει υψηλότερες τιμές στα βιβλία και μικρότερες εκδόσεις”, οι τοπικοί εκδότες θα χάσουν μεγάλο μέρος της δουλειάς τους, “πολλοί περισσότεροι Άγγλοι {παρά Αμερικανοί} θα κερδίσουν”, το κοπυράιτ ποτέ δεν θεωρήθηκε από τα έθνη ως “ιδιοκτησία που βασίζεται σε προϊόντα ή εμπόρευμα.”


Στα παραπάνω επιχειρήματα, ανατυπωτές των Ηνωμένων Πολιτειών (σήμερα θα ονομάζονταν “πειρατές”), όπως οι Harpers και Careys, πρόσθεσαν:[6] οι ανατυπωτές παρέχουν στον αμερικανικό λαό χιλιάδες θέσεις εργασίας και φτηνά βιβλία που διαφορετικά θα ήταν πολύ ακριβά αν οι Βρετανοί συγγραφείς και εκδότες είχαν δικαίωμα ʺνα επιβάλουν τις δικές τους τιμές για τα βιβλία τουςʺ, τα διεθνή κοπυράιτ “ενθαρρύνουν το μονοπώλιο που δεν είναι ποτέ για το κοινό συμφέρον” και το κοπυράιτ δεν αποτελεί ʺαπόλυτη και φυσική ιδιοκτησίαʺ αλλά υπάγεται στο δημόσιο συμφέρον που “υπηρετείται καλύτερα μέσω του ελεύθερου ανταγωνισμού και των φτηνών ανατυπώσεων”.


Το γεγονός ότι τα υπέρ και τα κατά της πειρατείας είναι θέμα εθνικού συμφέροντος και όχι ηθικής, δείχνουν μερικά ακόμη παραδείγματα:


Οι κατασκοπευτικοί δορυφόροι των Ηνωμένων Πολιτειών θα μπορούσαν να κατηγορηθούν για πειρατεία στρατηγικών πληροφοριών από χώρες που δεν έχουν δυνατότητα δορυφόρων, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες θα επέμεναν τότε ότι είναι δικαίωμά τους να στέλνουν δορυφόρους σε μεγάλα υψόμετρα και να φωτογραφίζουν οποιαδήποτε χώρα. Όμως, εάν μια χώρα που η τεχνολογία της τής επιτρέπει να στέλνει μόνο σκάφη χαμηλότερου υψόμετρου, έστελνε μερικά πάνω από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να τραβήξει ανάλογες φωτογραφίες, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι οι Ηνωμενες Πολιτείες θα τα κατέρριπταν.


Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες έστειλαν εμπορικούς δορυφόρους στο διάστημα για να εκπέμπουν προγράμματα βίντεο σε άλλες χώρες, ορισμένες χώρες με πιο συντηρητικούς πολιτισμούς διαμαρτυρήθηκαν για το ανάρμοστο περιεχόμενο των βίντεο. Επικαλούμενες την αρχή της “ελεύθερης ροής της πληροφορίας”, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέμειναν ότι είχαν δικαίωμα να εκπέμπουν αυτά τα προγράμματα. Σε πολλούς ανθρώπους άρχισαν τελικά να αρέσουν τα αμερικανικά βίντεο, χάρη σε αυτή την “ελεύθερη ροή πληροφορίας”. Όταν όμως οι άνθρωποι άρχισαν να πιάνουν αυτές τις δορυφορικές εκπομπές και να τις διανέμουν τοπικά μέσω μαγνητοταινιών, δίσκων και τοπικής καλωδιακής τηλεόρασης έτσι ώστε η υπόλοιπη χώρα να απολαμβάνει την ίδια “ελεύθερη ροή πληροφορίας”, οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν να κατηγορούν τους ανθρώπους ότι λάμβαναν, αποκωδικοποιούσαν και αντέγραφαν εμπορικές εκπομπές χωρίς να πληρώνουν γι’ αυτές. Η “ελεύθερη ροή πληροφορίας” άνοιξε νέες αγορές για τα πολιτιστικά υλικά των Ηνωμένων Πολιτειών και η επακόλουθη “προστασία των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας” επέτρεψε στις αμερικανικές εταιρίες να αντλήσουν αξία από αυτά τα υλικά.


Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν σωστό να στέλνουν τους εθνοβοτανολόγους τους σε τροπικές χώρες για να μαθαίνουν από τους τοπικούς θεραπευτές. Οι πρώτοι αποκτούν την προαιώνια γνώση των δεύτερων που βασίζεται σε εκχυλίσματα φυτών και ζώων, και την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλούν “κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας”. Όταν με τη σειρά τους οι χώρες αυτές αντιγράφουν αμερικανικά κείμενα για να αποκτήσουν αμερικανική γνώση, κατηγορούνται για πειρατεία. Οι βιολογικοί ερευνητές των Ηνωμένων Πολιτειών παίρνουν από τις αναπτυσσόμενες χώρες όλων των ειδών τους μικροοργανισμούς, φυτά και άλλες πηγές μονοπωλιακών ουσιών. Ωστόσο, όταν αυτές οι χώρες κατασκευάζουν ανεξάρτητα τα ίδια φάρμακα και άλλες εμπορικές φόρμουλες που έχουν αναπτυχθεί από αυτές τις ουσίες αλλά προστατεύονται τώρα από ευρεσιτεχνία, κατηγορούνται και πάλι για πειρατεία. Η εγχώρια γνώση και η βιοποικιλότητα είναι “κοινή κληρονομιά” επειδή αποτελούν ακατέργαστα υλικά για την φαρμακευτική και γονιδιωματική βιομηχανία των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά τα βιβλία, η μουσική, το λογισμικό, οι αλγόριθμοι, οι φαρμακευτικές φόρμουλες και τα ίδια τα γονίδια αποτελούν “πνευματική ιδιοκτησία”, επειδή οι αμερικανικές εταιρίες πρόλαβαν να κατοχυρώσουν δικαιώματα ιδιοκτησίας σε αυτά τα υλικά.


Με δυο λόγια, η απόκτηση πληροφορίας έχει πολύ προσεκτικά οριστεί και ρυθμιστεί: όταν είναι κακή για τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων ανεπτυγμένων χωρών, αποκαλείται “πειρατεία”, μολονότι μπορεί να είναι καλή για άλλες χώρες. Όταν είναι καλή για τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών, αποκαλείται “ελεύθερη ροή πληροφορίας” και “κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας”, μολονότι μπορεί να είναι κακή για άλλες χώρες.


Είναι καθαρά θέμα εθνικού συμφέροντος- η ηθική και οι ηθικοί κανόνες δεν έχουν καμιά σχέση μ’ αυτό. Οι πρόσφατες διαρροές του WikiLeaks δείχνουν ότι το εθνικό συμφέρον εξακολουθεί να κατευθύνει την πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών για υλικά προστατευμένα με κοπυράιτ και ευρεσιτεχνία,[7] ακόμη κι αν αναγκάζονται να χρησιμοποιούν ανήθικα μέσα για να το κάνουν.


Ποιο είναι λοιπόν το εθνικό συμφέρον μιας αναπτυσσόμενης χώρας; Να προστατεύει με κοπυράιτ και ευρεσιτεχνίες- όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη κάνουν σήμερα μέσω του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, των διμερών διαπραγματεύσεων και της ACTA (εμπορικής συμφωνίας για την καταπολέμηση της παραποίησης) – ή να διασφαλίζει και να προστατεύει την πρόσβαση των πολιτών της στη γνώση και τις τεχνολογίες;

Είναι κάτι που κάθε αναπτυσσόμενη χώρα πρέπει προσεκτικά να ορίσει η ίδια.[8]


Σημειώσεις

[1] New American Bible.Mark 8:1-9. Ελεύθερη μετάφραση. Βλ. http://usccb.org/nab/bible/mark/mark8.htm. (τελευταία πρόσβαση 23 Δεκ. 2010).

[2] Βλ. http://www.movingtofreedom.org/2006/10/06/thomas-jefferson-on-patents-and-freedom-of-ideas/ (τελευταία πρόσβαση 18 Ιαν. 2011).

[3] Για την πλήρη επιχειρηματολογία, βλ. Verzola, Roberto. 2004. Towards a Political Economy of Information. Constantino Foundation, Quezon City. Το πλήρες κείμενο είναι διαθέσιμο στο http://rverzola.files.wordpress.com/2008/01/infoeconomy-verzola.pdf (ελευταία πρόσβαση 18 Ιαν. 2011)

[4] Για την πλήρη υπόθεση, βλ. Barnes, James J. 1974. Authors, Publishers and Politicians: The Quest for an Anglo-American Copyright Agreement, 1815-1854. The Ohio State University Press, Ohio. Αυτό το βιβλίο πρέπει οπωσδήποτε να το διαβάσουν όσοι υποστηρίζουν τη φιλελευθεροποίηση της τοπικής πρόσβασης σε ξένες εκδόσεις και τεχνολογίες. Το πλήρες κείμενο είναι διαθέσιμο στο https://kb.osu.edu/dspace/bitstream/1811/6194/1/AUTHORS_PUBLISHERS_AND_POLITICIANS.pdf (τελευταία πρόσβαση 18 Ιαν.2011).

[5] Barnes, βλ. πιο πάνω, σ. 69-70.

[6] Barnes, βλ. πιο πάνω, σ. 235-236.

[7] Βλ., για παράδειγμα, Kinsella, Stephan “Intellectual Property Appears to Figure Prominently in WikiLeaks Cablegate”, 29 Νοεμβρίου 2010. http://c4sif.org/2010/11/intellectual-property-appears-to-figure-prominently-in-wikileaks-cablegate/ (τελευταία πρόσβαση 18 Ιανουαρίου 2011).

[8] Η Επιτροπή Παραγωγικότητας της αυστραλιανής κυβέρνησης φαίνεται ότι έκανε μια τέτοια προσεκτική μελέτη και κατέληξε ότι η συμπερίληψη της προστασίας πνευματικής ιδιοκτησίας σε εμπορικές συμφωνίες “συνεπάγεται ενδεχομένως ορισμένα κόστη και ρίσκα”. Βλ. http://www.pc.gov.au/projects/study/trade-agreements/report/media-release (τελευταία πρόσβαση 18 Ιανουαρίου 2011).

Αν γίνει σωστά κατανοητή, η λέξη «πειρατεία» (όταν χρησιμοποιείται σε σχέση με την παράνομη διανομή εμπορικών προεγγεγραμμένων μέσων) σήμερα χρησιμοποιείται με ιδιαίτερα αλληγορική σημασία. Οι μεταφορές που περιβάλλουν αυτή τη χρήση έχουν τις ρίζες τους σε αρχές του εθιμικού δικαίου όπως «ο καρπός του μόχθου κάποιου», φέροντας μια διακριτή – και υπολογισμένη – προκατάληψη ενάντια σ’ αυτούς που ασχολούνται ή υπερασπίζονται τέτοιες δραστηριότητες.


1. Μια αντικρουόμενη αλληγορία


Η πειρατεία στην ανοιχτή θάλασσα κανονικά περιλαμβάνει τη στέρηση ενός τρίτου από κάτι πολύτιμο, και την φύλαξη αυτού του πράγματος μακριά από άλλους. Σήμερα βλέπουμε συχνά τους πειρατές να απαιτούν λύτρα σε αντάλλαγμα της απελευθέρωσης αυτού που έχουν παράνομα στην κατοχή τους, συχνά με τη βία ή με την απειλή της βίας.


Η συναισθηματική προκατάληψη που περιέχεται στη μεταφορική χρήση της λέξης «πειρατεία» κατά πολύ πηγάζει από μια φυσική αίσθηση εμπάθειας. Έχει σχηματιστεί βάσει των όρων του Χρυσού Κανόνα: Κανείς δε θέλει να είναι θύμα πειρατών, κι έτσι τα άτομα αποθαρρύνονται από το να θυματοποιούν άλλους με πειρατικές ενέργειες. Το νόημα είναι ότι η απόκτηση κι επαναδιανομή προεγγεγραμμένων εμπορικών μέσων είναι κατακριτέα γιατί στερεί αυτούς που έκαναν την εγγραφή από τα οφειλόμενα κέρδη τους.


Όσοι αποτελούν στόχο δίωξης εκ μέρους της βιομηχανίας είναι συνήθως άτομα που διανέμουν παράνομες εγγραφές: ίσως λαθρέμποροι – αλλά όχι πειρατές. Ό,τι αντιγράφουν αυτά τα άτομα – ή πιο συγκεκριμένα, ό,τι διανέμουν (αντί να συσσωρεύουν) – ξεκίνησε σαν μια νόμιμα αποκτηθείσα ανθρώπινη εγγραφή (παρά σαν ένα απτό πράγμα που αποσπάστηκε με τη βία από κάποιον άλλο).


Το σημείο κατά το οποίο ένα συγκεκριμένο αντίγραφο μιας συγκεκριμένης εγγραφής παύει να είναι νόμιμο συμβαίνει όταν ένα άτομο αποφασίζει να μοιραστεί μ’ ένα άλλο κάτι που θεώρησε απολαυστικό. Το να μοιραζόμαστε εκτιμάται θετικά ανάμεσα στους φίλους και στις σχέσεις, και το έχουμε διδαχτεί σαν αρετή από πολύ μικρή ηλικία. Οι εμπειρίες που μοιραζόμαστε επίσης συνιστούν τη βάση του πολιτισμού (και θα έπρεπε να κατέχουμε κάποια γενετική προσταγή να κατανοούμε τις υποκειμενικές εμπειρίες μας ως προς τις κοινές πολιτισμικές τεχνολογίες, όπως είναι οι γλώσσες της τέχνης και της μουσικής, της ποίησης, της αλληγορίας και του νόμου). Υπάρχει κάτι έντονα προσωπικό και βαθιά ανθρώπινο σ’ αυτό το είδος του μοιράσματος. Επίσης δημιουργεί σε πολλούς ανθρώπους χαρά το να μοιράζονται κάτι απολαυστικό με άλλους.


Η σχέση μεταξύ κάποιου που κάνει μια εμπορική εγγραφή για μαζική διανομή, αυτού που πληρώνει γι’ αυτή, αυτού που ρισκάρει, κι αυτού που κερδίζει, είναι «λεπτή» και με πολλούς τρόπους αντι-διαισθητική. Χάρη στους όρους υπό τους οποίους τα μουσικά γκρουπ συνήθως κάνουν συμβόλαια με τα στούντιο, σχετικά λίγα βγάζουν αρκετά κέρδη από τις πωλήσεις των άλμπουμ, εκτός ίσως στο βαθμό που ένα άλμπουμ χρησιμεύει για να διαφημίσει μια ζωντανή συναυλία ή να προωθήσει κάποιο άλλο επώνυμο προϊόν. Οι «πειρατές» λοιπόν, δεν κλέβουν απ’ αυτούς που θα κέρδιζαν από τον «καρπό του μόχθου τους». Αντίθετα, στα εμπορικά προεγγεγραμμένα μέσα το κέρδος που θα βγει είναι συνήθως γι’ αυτούς που συντηρούν ένα συγκεκριμένο σύστημα παραγωγής και διανομής που, κατά τη διάρκεια των δεκαετιών, έχει εξελιχθεί σαν ένα κομμάτι του πολιτισμού με ολοένα αυξανόμενη επιρροή. Μέρος αυτής της επιρροής έχει να κάνει με την επιτυχία με την οποία ιδιωτικές επιχειρήσεις έχουν ασκήσει πιέσεις στις κυβερνήσεις να θεσπίσουν ευνοϊκές νομοθεσίες και πολιτικές.


Όπου υπάρχει κλοπή στη σύγχρονη «πειρατεία» είναι όταν βιομηχανικές εταιρείες χρησιμοποιούν την προσχεδιασμένη απαρχαίωση σαν μορφή εξαναγκασμού για να διαμορφώσουν αγορές και να επιβεβαιώσουν τη συνέχιση των κερδών. Οι δίσκοι βινυλίου ήταν πολύ δημοφιλείς για αρκετό καιρό. Στις τελευταίες δεκαετίες, μια γρήγορη διαδοχή από κασσέτες, οπτικά μέσα και διάφορες μορφές αρχείων έχουν χρησιμοποιηθεί για να κατοχυρώσουν τις συνεχόμενες πωλήσεις των παλιότερων δίσκων. Ο κύκλος των αναβαθμίσεων εξυπηρετεί παρόμοιο σκοπό στη βιομηχανία των λογισμικών. Το marketing δημιουργεί την λανθασμένη αντίληψη ότι αυτές οι αναγκαστικές πιέσεις είναι στην πραγματικότητα πρόοδος, ότι αυτή η πρόοδος θα συνεχίζεται επ’ αόριστον, και ότι επαναλαμβανόμενες επενδύσεις στις βιομηχανίες που διανέμουν αυτή την αέναη πρόοδο θα συνεχίσουν να αποφέρουν μερίσματα χωρίς φθίνουσες αποδόσεις. Η «Πειρατεία» ως εκ τούτου παρέχει ένα απλό μέσο για τα άτομα ώστε να εξαιρεθούν από δυσλειτουργικές και εκμεταλλευτικές συνθήκες της αγοράς.


Αν κάπου υπάρχουν λύτρα, αυτά είναι οι ζωές των καταναλωτών: το cloud computing και τα μοντέλα του λογισμικού – ως- υπηρεσία που αυτή τη στιγμή προβάλλουν στον ορίζοντα θα αξιώσουν από τους καταναλωτές να αγοράζουν πρόσβαση στο διαδίκτυο επ’ αόριστον για να «έχουν» τα προσωπικά τους δεδομένα ή τις εφαρμογές που αγοράζουν. Οι καταναλωτές θα μετατραπούν σε ψηφιακά αντίστοιχα των ενοικιαστών γεωργών. Ψηφιακά πρότυπα της τηλεόρασης όπως η διεπαφή HDMI προωθούνται ως πιο προχωρημένα από τους αναλογικούς προκατόχους τους, αλλά κυρίως ο στόχος τους είναι να αποκλείσουν τελείως τον αναλογικό εξοπλισμό από την αγορά. Ο στρατηγικός σκοπός πίσω από αυτή την ώθηση είναι να αποτρέψουν δήθεν την «πειρατεία» περιεχομένων με πνευματικά δικαιώματα, αλλά στην πράξη, είναι εξίσου πιθανό να αναχαιτίσουν τη νόμιμα προστατευμένη «δίκαιη χρήση». Το αποτέλεσμα είναι ότι νόμιμες μορφές πολιτισμικού διαλόγου λογοκρίνονται αδικαιολόγητα.


2. Μια σύντομη ιστορία σχετικά με τον αλφαβητισμό των μέσων


Το 2007, βοηθούσα μια ομάδα μαθητών του δημοτικού να συλλάβουν, να παράξουν, και να εκθέσουν σύντομα video projects. Ήταν πολύ έμπειροι στη χρήση της βιντεοκάμερας και στο να βρουν πώς θα χρησιμοποιήσουν το λογισμικό επεξεργασίας, αλλά να τους διδάξω πώς να δουν το τέχνασμα πίσω από την τέχνη των κινούμενων εικόνων αποδείχτηκε αληθινή πρόκληση. Τεχνικές σαν το κινηματογραφικό μοντάζ, για παράδειγμα, είναι ταυτόχρονα τόσο φανερές και όμως τόσο ανεπαίσθητες που είναι εύκολο για κάποιον που έχει μεγαλώσει περικυκλωμένος από κινηματογραφικές ταινίες να προσπεράσει τη σκοπιμότητα τέτοιων συμβάσεων.


Για να βοηθήσω τους μαθητές μου να κατανοήσουν το τέχνασμα των συμβατικών κινηματογραφικών ταινιών, οργάνωσα μια εργασία που εκτεινόταν σε πολλαπλές συναντήσεις στην τάξη. Οι μαθητές θα αντέγραφαν τις αγαπημένες τους τηλεοπτικές διαφημίσεις στο σπίτι και έπειτα θα έφερναν τις εγγραφές στο σχολείο για συζήτηση. Αφού συζητούσαμε τις διαφημίσεις ως προς τη δομή, το περιεχόμενο και το ύφος, οι μαθητές θα ξαναέγραφαν τις διαφημίσεις με το δικό τους γλωσσικό ιδίωμα, με κάποιο τρόπο που θα μπορούσε να βιντεοσκοπηθεί στο σχολείο. Οι μαθητές ύστερα θα έκαναν την παραγωγή των επανεκδόσεών τους.


Και τότε μου ήρθε στο μυαλό ότι αυτή η εργασία ήταν εξ ολοκλήρου αδύνατον να πραγματοποιηθεί. Και ξαφνικά κατάλαβα ότι αυτό που την έκανε αδύνατη ήταν ένας τεχνολογικός περιορισμός που δεν υπήρχε στην τεχνολογία της προηγούμενης δεκαετίας. Το 2007, πολύ λίγες οικογένειες είχαν VCR στα νοικοκυριά τους. Πάρα πολλά νοικοκυριά όμως είχαν DVD players – που δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν νέες εγγραφές. Το DVD – παρουσιασμένο από το βιομηχανικό marketing σαν ανώτερο της αναλογικής βιντεοκασέτας – μετέτρεψε το σπιτικό βίντεο σε μια αυστηρά καταναλωτική τεχνολογία, αντίθετα με τον πιο ευέλικτο προκάτοχό του, το VCR, που διεύκολυνε την ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των ατόμων.


Οι συμβατικοί υπαινιγμοί της «προόδου» υπονοούν ότι τα καινούρια προϊόντα είναι πιο εξελιγμένα και θα έπρεπε να παρέχουν μεγαλύτερη λειτουργικότητα ή να είναι κάπως πιο ευπροσάρμοστα από τους προκατόχους τους. Κι όμως να μια συνηθισμένη περίπτωση όπου η εμφανώς χρήσιμη δυνατότητα να κάνει κάποιος νέες εγγραφές απαλείφθηκε στην πιο «προχωρημένη» επανάληψη ενός κοινού οικιακού προϊόντος.


Η ιδέα πίσω απ΄αυτή την εργασία ήταν απλή: πάρε αυτό που έχεις μέσα στο σπίτι σου – μια διαφήμιση της τηλεόρασης- κάτι που κυριολεκτικά στέλνεται μέσα στο σώμα σου κάθε λεπτό της κάθε ημέρας στη διαδρομή προς την απόκτηση κέρδους μιας εταιρείας, αυτό το πράγμα έχει κατασκευαστεί ρητά για να αναπαράγεται και να συζητείται –το οποίο μάλιστα διανέμεται και δωρεάν- και φέρε ένα αντίγραφο στην τάξη να το συζητήσουμε. Στη βάση των εμπειριών μου από την τεχνολογία στην διάρκεια της παιδικής μου ηλικίας, αυτό θα όφειλε να ήταν απλό. Στη βάση της υποτιθέμενης τεχνολογικής προόδου που συντελέστηκε από τότε, αυτό δε έπρεπε να απαιτούσε να στέλνουμε μικρά παιδιά στο σπίτι με ακριβό εξοπλισμό του σχολείου.


3. Η τεχνητή έλλειψη είναι μια συνέπεια της μαζικής εμπορικής διανομής


Η μαζική διάδοση προεγγεγραμμένων μέσων αντιπροσωπεύει μια αλλαγή στον πολιτισμό ίσως της ίδιας τάξης με την εισαγωγή της γραφής ή της γλώσσας. Το περίπλοκο, αλληλοσυνδεόμενο κοινωνικό μωσαϊκό που εκπροσωπούν οι προεγγεγραμμένες τέχνες γίνεται ολοένα και περισσότερο το αντικείμενο ενός επιθετικού πολιτισμικού ιμπεριαλισμού: οι βιομηχανικές επιχειρήσεις στις δημοκρατικές κοινωνίες εξυπηρετούν μια παρόμοια λειτουργία όπως τα γραφεία σχεδιασμού στις συγκεντρωτικές οικονομίες. Συγκεκριμένα, όπου πρόκειται για τις προεγγεγραμμένες τέχνες αυτή η λειτουργία σχεδιασμού έχει να κάνει με τα βασικότερα στοιχεία του ίδιου του πολιτισμού. Επιπλέον, αυτός ο σχεδιασμός διεξάγεται από ισχυρές ιδιωτικές οντότητες, κι όχι από αυθόρμητη πρωτοβουλία ή δημοκρατική διακυβέρνηση.


Η προέλευση αυτής της συγκυρίας μπορεί να εντοπιστεί τουλάχιστον στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν το σύστημα των στούντιο εξελίχθηκε παράλληλα με τις τέχνες των προεγγεγραμμένων τεχνών σαν ένας τρόπος να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι που συνδέονται με την παραγωγή. Η κάθετη ενσωμάτωση έδωσε στα στούντιο τον έλεγχο των καλλιτεχνών, της παραγωγής, της διανομής και της έκθεσης. Αυτή η ποσότητα ελέγχου έκανε την αγορά πολύ περισσότερο προβλέψιμη: όχι τελείως προβλέψιμη, αλλά στα περιθώρια, αρκετά προβλέψιμη ώστε να κερδίσουν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ορισμένες επιχειρήσεις αποστροφής κινδύνου (συχνά με επιπλέον μάρκετινγκ και δημόσιες σχέσεις, καθώς και με την εφεύρεση των «σταρ»). Μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα, η εποχή της κάθετης ενσωμάτωσης ήταν κατά πολύ πλήρης, με καθιερωμένες δυνάμεις μονοπωλίου να ελέγχουν τις μεγαλύτερες βιομηχανίες (και διατηρώντας αυτό το μονοπώλιο με τη συνεργασία των κυβερνήσεων).


Ίσως η μετά την κάθετη ενσωμάτωση περίοδος να περιγράφεται καλύτερα ως ολιγοπώλιο: μια στρατηγική συμβίωση δυνάμεων που είναι κοκκώδεις και μεταστατικές που δεν έχουν το περιθώριο να ανταγωνίζονται στην πραγματικότητα η μία την άλλη, αλλά που ασκούνται στο τέχνασμα του ανταγωνισμού για να προσδώσουν στον εαυτό τους την αύρα της νομιμότητας, και επιπλέον να δρέψουν καινούριες ιδέες όπου η τεχνητή έλλειψη εκτρέφει την καινοτομία (το οποίο πάει να πει: μεταξύ δυνάμεων που προσομοιάζουν στις μονοπωλιακές, η αποδοτικότητα είναι άσχετη γιατί οι πόροι είναι κυριολεκτικά απεριόριστοι).


Η σπανιότητα του χρυσού είναι η προέλευση της αξίας του: η ζήτηση έχει τεράστια σχέση με τη διαθεσιμότητα της προμήθειας. Για προϊόντα όπως τα εμπορικά προεγγεγραμμένα μέσα, που είναι ρητά κατασκευασμένα για μαζική παραγωγή, δεν έχει νόημα να μιλάμε για την αξία σαν μια λειτουργία της έλλειψης. Αυτό συμβαίνει με τόσα πολλά βιομηχανικά προϊόντα, όπου, χάρη στον όγκο των πρώτων υλών που αγοράζονται και της εκτεταμένης χρήσης του αυτοματισμού, το κόστος παραγωγής ανά μονάδα μπορεί να είναι αρκετά χαμηλό σε σχέση με την τιμή πώλησης.


Πολλές βιομηχανίες δημιουργούν τεχνητούς πόρους σχετικής έλλειψης (μέσω υψηλών τιμών, για παράδειγμα, ή με σειρές κατασκευής περιορισμένων εκδόσεων, ή συμφωνίες περιοριστικών αδειών) για να καθορίσουν το κόστος των προϊόντων τους στην αγορά (από το να στηρίζονται στα αυτορυθμιζόμενα χαρακτηριστικά του συστήματος τιμολόγησης, που μπορεί να είναι αρκετά απρόβλεπτα κάπόιες φορές). Η Disney, για παράδειγμα, δεν έχει όλο τον κατάλογό της σε κυκλοφορία, αλλά περιοδικά επαναδιαθέτει κλασσικούς τίτλους. Επειδή οι κλασσικοί τίτλοι της Disney είναι σημαντικά πολιτισμικά αγαθά, και η Disney μπορεί να χρησιμοποιήσει συμφωνίες αδειών κι εμπορευσιμότητας για να διαχειριστεί, από κάποιες απόψεις, τη μακροπρόθεσμη κοινωνική αντίληψη για τα προϊόντα της, υπάρχει ένα σχετικά προβλέψιμο κέρδος όταν επανακυκλοφορεί η «Σταχτοπούτα» σε βίντεο ή στο σινεμά.


4. Συλλογή, remix, ανακύκλωση και τα μπλουζ


Η αλληγορία της «πειρατείας» έχει σαν σκοπό να επηρεάσει τη στάση των ατόμων όπως το να περιορίσει ή αλλιώς να δεσμεύσει κάποιες κοινωνικές πρακτικές, αντιμετωπίζοντας τον πολιτισμό σαν αδαμαντωρυχείο και σαν μεταδοτική ασθένεια την ίδια στιγμή. Πράγματι, κάποιες απ’ αυτές τις κοινωνικές πρακτικές είναι παράνομες, αλλά σ’ αυτή την περίπτωση ο πιο ισχυρός κατήγορος έγραψε τους κανόνες του παιχνιδιού: οι νόμοι δεν εξυπηρετούν τις ανάγκες των ατόμων, αλλά μάλλον των ιδιωτικών επιχειρήσεων. Τα κίνητρα των εταιρικών κερδών στρέφουν τις κυβερνήσεις ενάντια στους πολίτες. Όπως δείχνει ξεκάθαρα η συνεχιζόμενη κρίση, η ηθική και η νομιμότητα δεν ταυτίζονται πάντα (αν και συχνά υπάρχει ουσιαστική αλληλεπικάλυψη). Μερικές φορές οι νόμοι είναι ανήθικοι (όπως αυτοί που δίεπαν τη δουλεία στις πρώιμες ΗΠΑ).


Πολλές από τις συμπεριφορές που ενέχονται στην «πειρατεία» – ιδωμένες από ένα ελαφρώς διαφορετικό πλαίσιο – θεωρούνται ενάρετες. Η ανάπτυξη των παραδόσεων της Αμερικάνικης gospel μουσικής και των blues (κι επομένως της jazz και της rock) μπορούν, κατά μια σημαντική έννοια, να γίνουν κατανοητές από την άποψη μιας ακουστικής παράδοσης «ανακύκλωσης» και «σοφίας». Οι πρώτοι μουσικοί της jazz και των blues συχνά ανακύκλωναν ρυθμούς, μελωδίες και στίχους σαν κομμάτι μιας παρεκβατικής παράδοσης, ενσωματώνοντας γόνιμα αυτά τα δάνεια σε καινούριες συνθέσεις.


Καθώς εν μέρει οφείλεται στη βία του φυλετικού μίσους, η ακριβής προέλευση των blues είναι αδιευκρίνιστη. Η ίδια συστηματική διαγραφή της πολιτιστικής κληρονομιάς που ενέπνευσε τον Malcolm X κι άλλους Αφροαμερικανούς να αποποιηθούν τα επώνυμά τους επίσης τρέχει κάτω από την επιφάνεια των πιο επιτυχημένων προϊόντων της σύγχρονης μουσικής βιομηχανίας.


Οι ίδιες παραδόσεις της συλλογής (compilation), remix, και ανακύκλωσης που γέννησαν τα blues επίσης δημιούργησαν τη Βίβλο: Η Παλαιά Διαθήκη είναι εμφανώς ένα κείμενο που προέρχεται από συλλογή άλλων κειμένων, και τα τέσσερα Ευαγγέλια της κανονικής Καινής Διαθήκης βασίζονται σε προηγούμενες πηγές (όπως το Κοπτικό Ευαγγέλιο του Θωμά και η υποθετική πηγή Q).


Με απίστευτο (ή ειρωνικό) τρόπο, οι ίδιες παραδόσεις που δημιούργησαν μερικές από τις πιο σεβαστές μορφές έκφρασης του πολιτισμού μας είναι ουσιαστικά εκτός νόμου σήμερα- εκτός από τιε περιπτώσεις όπου επιχειρήσεις με τεράστιους πόρους μπορούν να ασκούν νομοθετική επιρροή για να διεκδικούν μεγαλύτερα μερίδια της δημόσιας σφαίρας.


Ό,τι διαισθάνεται ο καλλιτέχνης του remix – και μεταφέρει στο ακροατήριό του/της – είναι ότι η συλλογή, η σύνθεση, ο επανασυνδυασμός και η επαναδιανομή πολιτισμικών τεχνουργημάτων είναι αρχαίες και αξιοσέβαστες πρακτικές, που εμφανίζονται στα ίδια τα θεμέλια πολλών πολιτισμών. Οι πολιτισμοί εξαρτώνται από τις μοιρασμένες εμπειρίες, και είναι βαθιά προβληματικό για τον πολιτισμό το γεγονός ότι γίνεται ολοένα και περισσότερο ιδιόκτητος.


Η ρητορική γύρω από τη σημασία του Web 2.0 διεξάγεται, όπως τόσες άλλες ενσαρκώσεις της τεχνολογίας των υπολογιστών, με τους δικούς της υπερβολικούς όρους. Έχει επεκταθεί τόσο πολύ η συζήτηση, ώστε η πολιτική σημασία και οι πραγματικές λειτουργίες της τεχνολογίας του Web 2.0, συχνά, μένουν στο σκοτάδι. Η συζήτηση γύρω από το Web 2.0, όσον αφορά στη γνωστή τεχνολογία των κοινωνικών μέσων, συμπεριλαμβανομένων των ιστολογίων, των wikis και των ιστότοπων κοινωνικής δικτύωσης, συνοδεύεται, συχνά, από μία λανθασμένη μείξη ελπίδας και απόψεων που έχουν τις ρίζες τους σε έναν ελαφριάς μορφής τεχνολογικό ντετερμινισμό, ο οποίος βεβαιώνει ότι η χρήση των εν λόγω τεχνολογιών μπορεί, ενδεχομένως, να δημιουργήσει ένα σύνολο δημοκρατικών δυνάμεων και κινήτρων – συνεργατικότητα, διαφάνεια, συμμετοχική δημοκρατία και αποκέντρωση.


Παρ’ ότι το Web 2.0 έχει αναδειχθεί ως ο σύγχρονος βασιλιάς της θετικής κοινωνικής αλλαγής στο Διαδίκτυο, έχει ήδη ξεκινήσει μία άλλη συζήτηση που επιχειρεί να το εκθρονίσει. Σε αυτό το σύντομο άρθρο, προβάλλω μία θέση ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους και το κάνω για να αποτιμήσω εκ νέου πώς συγκεκριμένες τεχνολογίες του Web 2.0 είναι, πράγματι, σημαντικές για το έργο και το ρόλο των ακτιβιστικών ομάδων, όπως αυτών που ασχολούνται με το κίνημα της κοινωνικής δικαιοσύνης. Και ενώ συμφωνώ με πολλές από τις κριτικές που έχουν γίνει – και θεωρώ ότι θα έπρεπε να υπάρχουν περισσότερες- εδώ θα επιχειρήσω να κατευθύνω τη συζήτηση προς μια λίγο διαφορετική κατεύθυνση, η οποία, ίσως, θα μας αποκαλύψει λιγότερα για τη βασική πολιτική φύση των τεχνολογιών των κοινωνικών μέσων, με την ευρεία έννοια, και περισσότερα για το μικρότερο ρόλο τους στη διασφάλιση και τη δημιουργία πολιτικής αφοσίωσης, καθώς και τη διευκόλυνση της οργάνωσης μεταξύ των ομάδων ακτιβιστών. Για να το επιτύχω, θα ασχοληθώ με δύο αξιόλογες κριτικές για την τεχνολογία των κοινωνικών μέσων- η μία είναι του καθηγητή νομικής Cass Sunstein και η άλλη ενός κριτικού θεωρητικού των μέσων, του Geert Lovink. Στη συνέχεια, παραθέτω δύο παραδείγματα ομάδων ακτιβιστών, οι οποίες χρησιμοποιούν την τεχνολογία των κοινωνικών μέσων στην καθημερινή τους οργάνωση.


Το κεντρικό σημείο της κριτικής του Sunstein μπορεί με λίγα λόγια να συνοψιστεί ως εξής: ενώ νέες τεχνολογίες διαδραστικών λογισμικών προγραμμάτων θεωρείται ότι προσφέρουν ένα πεδίο για κριτικό (και φιλελεύθερο) δημοκρατικό διάλογο – έναν εικονικό τόπο συνάντησης για την επανεξέταση και τον αναστοχασμό των πολιτικών πιστεύω και της αφοσίωσης του ατόμου – στην πραγματικότητα ενισχύουν τις προϋπάρχουσες πολιτικές θέσεις και απόψεις του ατόμου, ένα φαινόμενο βαλκανοποίησης που ο Sunstein αποκαλεί ‘οι καθημερινοί εμείς’ (the Daily We). Ο Geert Lovink ασκεί μια παρόμοια, αλλά πιο καυστική κριτική, διερευνώντας αυτό που περιγράφει ως μηδενιστική, κυνική κουλτούρα αυτοπροβολής, η οποία δημιουργείται από τους bloggers και τα ιστολογία.


Όσο σημαντικά και έξυπνα και αν είναι αυτά τα επιχειρήματα, παραβλέπουν σημαντικά σημεία. Όσον αφορά στον Sunstein, ο τρόπος που προσδιορίζει την πολιτική είναι ανάλογος με ένα κόσμο διαχωρισμένο με αυστηρούς και δυαδικούς όρους – δεξιοί εναντίον αριστερών, φιλελεύθεροι εναντίον συντηρητικών. Ενώ αυτού του είδους οι απλοποιήσεις είναι, συχνά, απαραίτητες για το σχηματισμό ενός επιχειρήματος και είναι βαθιά εδραιωμένες στην Αμερικανική πολιτική φαντασία, είναι απαραίτητο να αναγνωρίσουμε ότι η πολιτική αρένα, ακόμα και στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι πολύ πιο διαφοροποιημένη από ό,τι υπαινίσσεται ο Sunstein. Για παράδειγμα, οι φιλελεύθεροι δημοκρατικοί και προοδευτικοί, συχνά, έχουν αντίθετες θέσεις, ενώ οι ακτιβιστές, οι οποίοι συμμετέχουν στο παγκόσμιο κίνημα για κοινωνική δικαιοσύνη εκφράζουν πιο ριζοσπαστικές θέσεις από τους αποκαλούμενους προοδευτικούς. Οι συντηρητικοί, φυσικά, έρχονται σε ποικίλα αλληλοκαλυπτόμενα, αλλά, μερικές φορές, ασύμβατα μεγέθη και πακέτα. Η πολιτική σφαίρα στην Ευρώπη είναι πολύ πιο διαφοροποιημένη από ό,τι στις ΗΠΑ και αναγνωρίζεται ως τέτοια από την κυρίαρχα ΜΜΕ. Αν αναγνωρίσουμε την εν λόγω διαφοροποίηση, μπορούμε να αναζητήσουμε εκ νέου, αν υπάρχουν μορφές πολιτικού διαλόγου, οι οποίες, ενδεχομένως, συνυπάρχουν στο εσωτερικό μιας ομάδας ανθρώπων που, συνήθως, κατατάσσονται μαζί, π.χ. όπως οι ‘φιλελεύθεροι’, οι οποίοι μετά από προσεκτικότερη εξέταση, φαίνεται ότι διαθέτουν ποικιλία διαφορετικών θέσεων, ακόμα και αν τείνουν προς την αυτή πλευρά του πολιτικού φάσματος. Μπορούμε να θέσουμε την ερώτηση στην έρευνα και στις κριτικές μας, αν, πράγματι, υπάρχει αυτή η ακραία βαλκανοποίηση, ή αν το τοπίο είναι πιο ρευστό. Και αν είναι, μπορούμε να θέσουμε την ακόλουθη ερώτηση: αν οι τεχνολογίες των κοινωνικών μέσων, όπως τα ιστολόγια, παρέχουν πλατφόρμες όχι για τη διεξαγωγή ριζοσπαστικών πολιτικών συζητήσεων, αλλά για έναν πιο επιδέξιο και μετριοπαθή μετασχηματισμό των πολιτικών αντιλήψεων και του διαλόγου από αυτόν που οραματίστηκαν ο Lovink ή ο Sunstein.


Τώρα, ας υποθέσουμε, ότι όπως αξιώνουν, η αλληλοκάλυψη και η έλλειψη στεγανών που μόλις περιέγραψα είναι σπάνια,∙τότε, πράγματι, η τεχνολογία των κοινωνικών μέσων παράγει ‘κοινότητες ανθρώπων, οι οποίοι σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο», ενώ «οι συζητήσεις διεξάγονται από ομογενή σύννεφα ιστολογίων του διαδικτύου’ (σ. 21). Ακόμα και αν αυτό συνέβαινε, παραλείπουν από την ανάλυσή τους το σημαντικό στοιχείο ότι συγκεκριμένες τεχνολογίες των κοινωνικών μέσων θα εξυπηρετούσαν, ούτως ή άλλως, μια πολύτιμη πολιτική λειτουργία με τη δυνατότητά τους να πυροδοτούν και να αναζωογονούν πολιτικές πεποιθήσεις και υποσχέσεις. Σύμφωνα με τον ανθρωπολόγο Jeff Juris, ο οποίος εργάζεται με ακτιβιστές του κινήματος κατά της παγκοσμιοποίησης, τα βίντεο από τις διαδηλώσεις των ακτιβιστών και η βία εναντίον τους είναι σημαντικά όχι γιατί μεταβάλλουν την κοινή γνώμη γενικότερα (αποδεικνύοντας πόσο,συχνά, στην πραγματικότητα δεν το επιτυγχάνουν), αλλά γιατί κατορθώνουν να ανανεώνουν τις πολιτικές πεποιθήσεις μεταξύ των ίδιων των ακτιβιστών που τα δημιουργούν.[1] Ο Juris δείχνει, με άλλα λόγια, ότι το κήρυγμα στους ήδη πιστούς δεν είναι και τόσο κακό όσο ο Lovink ή ο Sunstein το παρουσιάζουν γιατί διασφαλίζει τη συνεχιζόμενη πολιτική συμμετοχή. Τα πολιτικά πάθη δεν είναι ποτέ δεδομένα, αλλά πρέπει να δημιουργούνται και να αναζωογονούνται συνεχώς κατά τη διάρκεια των ετών. Δεδομένης της υπερβολικά μεγάλης πολιτικής απάθειας και του κυνισμού στην εποχή μας, μία από τις σημαντικές λειτουργίες της τεχνολογίας των κοινωνικών μέσων, ενδεχομένως, να βρίσκεται στην ικανότητά της να διευκολύνει τη συνεχή συμμετοχή στην πολιτική αρένα και αυτό περιλαμβάνει την υπόθαλψη πολιτικών θέσεων σε όλο το πολιτικό φάσμα.


Για να τελειώσω τις σκέψεις μου για τη σημασία αυτών των τεχνολογιών για τις ακτιβιστικές ομάδες, θα παραθέσω δύο σύντομα παραδείγματα για το πώς οι ακτιβιστές του κινήματος της αντι-παγκοσμιοποίησης χρησιμοποίησαν την τεχνολογία των κοινωνικών μέσων κατά το παρελθόν και πώς τη χρησιμοποιούν στο παρόν. Αυτά τα παραδείγματα προωθούν την πρόκληση της ιστορικής περιοδοποίησης των τεχνολογιών σαν του Web 2.0 και επιβεβαιώνουν τη σημασία τους, αν και με τρόπους που τονίζουν την ανάγκη να θέσουμε ζητήματα ελέγχου και ιδιοκτησίας στην κριτική μας για τα κοινωνικά μέσα.


Ο όρος Web 2.0 χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον μεγαλοεκδότη Tim O’Reilly για να διαχωρίσει τις σύγχρονες τεχνολογίες (wikis, IM, ιστολόγια, εμφυτευμένα βίντεο) από τους αμέσως προηγούμενους προγόνους τους, όπως τα ηλεκτρονικά μηνύματα και οι στατικές ιστοσελίδες. Αυτή η δεύτερη γενιά τεχνολογιών, όπως υποστήριζε, επιτρέπει μεγαλύτερη αλληλεπίδραση, ευελιξία και συμμετοχή από την προηγούμενη. Καθώς, προφανώς, τα λογισμικά προγράμματα για τα οποία μιλάει εξαπλώθηκαν μαζικά και κυκλοφόρησαν πρόσφατα φέρνοντας μαζί τους πιο φιλικά προς το χρήστη μέσα αλληλεπίδρασης από ό,τι οι πρόγονοί τους, οργανώσεις ακτιβιστών, όπως η ομάδα Indymedia, δημιουργούσαν και ανέπτυξαν τεχνολογίες, οι οποίες ταίριαζαν απόλυτα στο παράδειγμα του Web 2.0, χρόνια πριν. Δημιούργησαν, για παράδειγμα, συστήματα διαχείρισης περιεχομένου, τα οποία επέτρεπαν στο χρήστη να δημιουργήσει περιεχόμενο, συμπεριλαμβανομένης της πλούσιας χρήσης ακουστικών και οπτικών μέσων, της μαζικής συμμετοχής και του σχολιασμού. Οι εν λόγω τεχνολογίες αποτέλεσαν τη βάση της αρχικής ανάπτυξης του Indymedia στις αρχές του 21ου αιώνα.


Η κυρίαρχη ιστορική γενεαλογία του Web 2.0 αναπαράγεται ομοίως, και από τους επικριτές και από τους υποστηρικτές του. Για παράδειγμα, ο Lovink, πρόσφατα, παρακίνησε τους ακτιβιστές του Indymedia να ‘ονειρευτούν το Indymedia 2.0. Όχι πλέον στην ουδετερότητα της Wikipedia. Πού είναι οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης για τους ακτιβιστές; Η ναυαρχίδα του Διαδικτύου του “άλλου κινήματος της παγκοσμιοποίησης”, το Indymedia δεν έχει αλλάξει από την γέννησή του, στο τέλος του 1999′. Η παρακάτω άμεση απάντηση στην πρόσκληση του Lovink δημοσιεύτηκε σε μία λίστα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του Indymedia. Είναι ενδιαφέρουσα γιατί ταυτόχρονα επιβεβαιώνει τη σημασία αυτών των τεχνολογιών αλλά και, συνάμα, δείχνει την υπερβολή της όλης συζήτησης για το Web 2.0, εν μέρει, αμφισβητώντας την αδιαμφισβήτητη ιστορία του:

Η αντίληψή μου είναι ότι οι άνθρωποι το κάνουν ήδη εδώ και κάποιο καιρό.

Αλλά για να κάνουμε ένα βήμα πίσω… τι *σημαίνει* το 2.0; Δεν μιλάμε για τη εκδοχή 2.0 του λογισμικού.. το Indymedia έχει χρησιμοποιήσει πολλές διαφορετικές εκδοχές και πολλές διαφορετικές εκδόσεις λογισμικού , χρησιμοποιώντας πολλές και διαφορετικές γλώσσες προγραμματισμού. Αυτό στο οποίο αναφέρεται το 2.0 είναι το μυθικό Web 2.0, το οποίο διαδίδεται, όπως μια σαλάτα με χαμηλά λιπαρά. Έτσι, το ζήτημα πια είναι ‘να φανταστούμε το Indymedia, έτσι, ώστε να εξισωθεί με ό,τι κάνει η φούσκα του Web 2.0’ γιατί αυτό που κάνουν είναι ΠΑΡΑ πολύ εντυπωσιακό και εμείς είμαστε ΠΑΡΑ πολύ πίσω.


Το Web 2.0 παρέχει: περιεχόμενο που δημιουργείται από το χρήστη, δημοσιογραφία πολιτών, σημασιολογικό διαδίκτυο (semantic web), ιστολόγια, η δυνατότητα του χρήστη να δημιουργήσει το δικό του περιεχόμενο (οπτικό και ακουστικό περιεχόμενο, γραπτά κείμενα κτλ)—αλλά για μια στιγμή, αυτό ακούγεται όμοιο με ότι προσπαθεί να κάνει το Indymedia από το 1999 και εξής.


Υπάρχουν, πάντως, σημαντικές διαφορές μεταξύ των περισσότερων τεχνολογιών, τις οποίες εκθειάζει ο O’Reilly και αυτών που χρησιμοποιούν οι ακτιβιστές του Indymedia: η πιο σημαντική είναι ότι εκείνοι βασίζονται αποκλειστικά στο ελεύθερο λογισμικό, ενώ η πλειονότητα του Web 2.0 είναι ιδιόκτητες πλατφόρμες κατασκευασμένες και διοικούμενες από εταιρίες, και περισσότερο από ποτέ από ένα μικρό μονοπώλιο. Η εν λόγω διαφορά είναι κρίσιμης σημασίας, γιατί η ιδιοκτησία μορφοποιεί καθοριστικά το ρόλο και την αποτελεσματικότητα αυτών των τεχνολογιών ως πολιτικών. Χωρίς τον έλεγχο των χαρακτηριστικών και της πραγματικής ιδιοκτησίας του λογισμικού, αυτά τα εργαλεία καθίστανται όχι μόνο λιγότερο αποτελεσματικά στη σφαίρα της πολιτικής, αλλά, ακόμα χειρότερα, μετατρέπονται σε πολιτική ενοχή.


Ορισμένοι ακτιβιστές στον χώρο της τεχνολογίας έχουν υπόψη τους το ζήτημα της ιδιοκτησίας και αυτός είναι ο λόγος που κινούνται προς την κατεύθυνση δικών τους εναλλακτικών, όπως το Crabgrass – μία νέα τεχνολογική πλατφόρμα, η οποία ενσωματώνει πολλές τεχνολογίες, οι οποίες αποτελούν, αναγνωρισμένα, κομμάτι της οικογένειας του Web 2.0: groupware, εργαλεία ηλεκτρονικής συνηγορίας (e-advocacy), κοινωνική δικτύωση παρόμοια με αυτή του facebook και εργαλεία για τη δημοκρατική λήψη αποφάσεων, η διαφορά έγκειται ότι βρίσκονται γύρω από αποτελεσματικά εργαλεία κοινωνικής οργάνωσης, τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν από τις οργανώσεις, μάλλον, παρά να επικεντρωθούν γύρω από την κοινωνική δικτύωση μέσω της αλληλεπίδρασης με φίλους. Το υπό-κατασκευή Crabgrass, με τη συμμετοχή μελών συλλογικοτήτων, συμπεριλαμβανομένης του Riseup, ελπίζει να εκτοπίσει τις υπηρεσίες του Web 1.0 (ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, κατάλογος επαφών, φιλοξενία ιστοσελίδων), οι οποίες παρέχονται, ήδη, στους χιλιάδες συμμετέχοντες του παγκόσμιου κινήματος κοινωνικής δικαιοσύνης.


Όπως το εγχείρημα Crabgrass αναφέρει στην ιστοσελίδα του: αφού ήδη υπάρχουν τόσοι πολλοί ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης και εργαλεία, γιατί να δημιουργήσουμε και άλλο ένα από την αρχή; Η απάντησή τους είναι σημαντική και αξίζει να την παραθέσουμε ολόκληρη:

Ενώ τα κοινωνικά κινήματα είναι πλέον πιο έμπειρα στη χρήση του διαδικτύου για δημόσια επικοινωνία, χρησιμοποιούμε ακόμα, κυρίως, ακατάλληλα εργαλεία για να επικοινωνήσουμε μεταξύ μας. Οι περισσότερες ομάδες στηρίζονται, κυρίως, στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, σε καταλόγους και wikis – αλλά αυτά τα εργαλεία δεν είναι κατάλληλα για την πολυπλοκότητα των σχέσεων που αντιμετωπίζουν οι οργανώσεις των ακτιβιστών στον πραγματικό κόσμο. Υπάρχουν πολλοί ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης εκεί έξω. Οι προσφορές αυτές, πάντως, δημιουργούνται για να καλύψουν τις ανάγκες των διαφημιστών και ανεπίσημων κοινωνικών ομάδων. Δεν είναι κατάλληλες για οργανωμένη εργασία. Υπάρχουν, επίσης, πολλές υπηρεσίες του διαδικτύου για ομαδική συνεργασία. Αυτοί οι ιστότοποι σχεδιάζονται, τυπικά, για μικρές επιχειρήσεις και δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες οργανωμένων κινημάτων.


Αυτό που μας δείχνει το απόσπασμα και το εγχείρημα Crabgrass είναι η σημασία της χρήσης των εν λόγω τεχνολογιών. Ως κίνημα, το οποίο δημιουργήθηκε, εν μέρει, με τη σύνδεση ανθρώπων από όλο τον κόσμο, οι ακτιβιστές δεν έχουν άλλη επιλογή από το να στραφούν σε αυτές τις τεχνολογίες, οι οποίες πράγματι διευκολύνουν την αλληλεπίδραση και τις συνεργασίες. Πρέπει, όμως, επίσης, να δημιουργηθούν, να διαδοθούν και να παρουσιαστούν από τους ίδιους ανθρώπους, οι οποίοι θα ωφεληθούν περισσότερο από τα εν λόγω εργαλεία. Αλλιώς, υπάρχει ο κίνδυνος να χαθεί ο έλεγχος των χαρακτηριστικών του σχεδιασμού και σαν αποτέλεσμα να καταστούν ευάλωτα σε παραβιάσεις ασφάλειας και προσωπικών δεδομένων.


Σε μια αναλυτική κριτική του κοινωνικού web, θα πρέπει να συμπεριλάβουμε τεκμήρια και παραδείγματα, όπου η τεχνολογία του κοινωνικού web εκπληρώνει σημαντικές πολιτικές εργασίες και μετασχηματισμούς. Αν περιοριστούμε μόνο σε μια αρνητική κριτική – που εστιάζει μόνο στα προβλήματα των κοινωνικών μέσων – διακινδυνεύουμε να παράγουμε μια αφήγηση ενάντια στο Web 2.0, τόσο προβληματική όσο και η υπερβολή του Web 2.0, την οποία επιθυμούμε να αμφισβητήσουμε. Αυτή η τεχνολογία δεν έχει τη δυνατότητα να διευκολύνει αυτού του είδους τους μετασχηματισμούς που οραματίζονται τα φωτεινά μυαλά του Web 2.0 και, όπως πολλοί έχουν δείξει, η συζήτηση για το Web 2.0, συχνά, αποτελεί μόνο ένα πρόσχημα για την εξασφάλιση χρηματοδότησης για νέα εγχειρήματα. Πάντως, τεχνολογίες της ίδιας τάξης βρίσκονται στην υπηρεσία σπουδαίων πολιτικών εγχειρημάτων και βάζοντάς τες στην κεντρική σκηνή, ενδεχομένως, να δείξει τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να αποκτηθεί δύναμη.

[1] Jeffrey Juris, ‘YouTube, the Border, and the Cultural Politics of Seeing’, αδημοσίευτη εργασία που παρουσιάστηκε στην Ετήσια Συνάντηση της Ένωσης Αμερικάνων Ανθροπολόγων, Washington, D.C., 28-30 Νοεμβρίου, 2007.


Πράξη 1η, σκηνή 1η:Η απόφαση ενός γαλλικού δικαστηρίου δίνει την αφορμή ή αλλιώς το Κίνημα του Ανοικτού και η σχέση του με τον Νεοφιλελευθερισμό:


Η απόφαση ενός γαλλικού δικαστηρίου για την αποζημίωση αγοραστών υπολογιστών Acer επειδή αυτή είχαν προεγκατεστημένο λειτουργικό MS Windows έκανε τον Παύλο να αναρωτηθεί, σε ανύποπτο χρόνο:



“έχει πάντως ενδιαφέρον από πολιτικής πλευράς ότι αυτή η νομοθεσία υποστηρίζεται και από τη νεο-φιλελεύθερη θέση. Εντάξει, λίγο κοινοτυπία είναι αυτό…αλλά υπάρχει ένα γενικότερο θέμα με τη σχέση του Ελεύθερου και Ανοικτού Λογισμικού (FLOSS) και νεο-φιλελευθερισμού που τουλάχιστον στα ελληνικά δεν έχω δει κάποιο καλό κείμενο να το αντιμετωπίζει…υπάρχει;”


και τον Θανάση να “καλέσει” μερικούς γνωστούς – αγνώστους να συνεισφέρουν στον προβληματισμό αραδιάζοντας, παράλληλα, μερικούς “χρήσιμους” συνδέσμους:


Capitorgs and Free/Libre And Open Source Software (FLOSS):Toward Critical Technological Literacy and Free/Libre And Open Source Society (FLOSS)

THE CONTESTATION OF CODE: A preliminary investigation into the discourse of the free/libre and open source movements

The Benkler/Lessig Bauwens/Kleiner debate, part four


Πράξη 1η, σκηνή 2η: Η άβολη θέση του κράτους


Ο Στάθης ξεκινά έναν εντυπωσιακό μονόλογο, κάτι που αργότερα θα συνηθίσετε και πιθανόν θα εκτιμήσετε, το ίδιο, όσο και εμείς:


Ο φιλελευθερισμός (και κατ επέκταση και ο νεοφιλελευθερισμός) είναι μια ουτοπική ιδεολογία που έχει σχετικά μια περιορισμένη (και άβολη) σχέση συμβίωσης με την πρακτική του καπιταλισμού όπως τον έχουμε βιώσει ιστορικά από τον 16ο αιώνα μέχρι σήμερα. Έτσι είναι σημαντικό για τη συνέχεια να διαχωρίσουμε τον φιλελευθερισμό ως ιδεολογικό πρόγραμμα και τον “φιλελευθερισμό” ως πολιτική πρακτική.


Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντινομίας είναι η θέση του κράτους μέσα στην φιλελεύθερη ουτοπία. Σύμφωνα με αυτή λοιπόν, το κράτος ως θεσμική μορφή άσκησης βίας, είναι από τη φύση του δαιμονικό και περιοριστικό της φυσικής ελευθερίας των ανθρώπων. Έτσι υιοθετείται μια χομπσική light ιδέα πως αφού το κράτος είναι αναγκαίο κακό, ας εφαρμόζει αυτή τη βία στο ελάχιστο δυνατό σημείο. Η λειτουργία του θα πρέπει να περιορίζεται στη θέσπιση μερικών βασικών κανόνων προκειμένου να λειτουργήσει η αγορά (η οποία και θεωρείται “φυσική” κατάσταση του ανθρώπου) και ιδανικά όποια διαδικασία μπορεί να υποκατασταθεί από την αγορά, καλό είναι αυτό να συμβαίνει, φτάνει να μην παραχωρηθεί αυτό το ελάχιστο μονοπώλιο βίας το οποίο θα προφυλάσσει τον κάθε παίκτη από τους υπόλοιπους (συνεχίζουμε στο μοτίβο χόμπς light).


Πουθενά στην ιστορία του καπιταλισμού δεν έχουμε δει αυτό το μοντέλο να εφαρμόζεται. Οι συσσωρευτές κεφαλαίου που ταυτόχρονα είναι και ιδεολογικοί υπέρμαχοι του φιλελευθερισμού, όχι μόνο αποζητούν το κράτος, αλλά προσπαθούν με κάθε τρόπο να το πάρουν με το μέρος τους. Ας μην ξεχνάμε πως πουθενά στα αστικά πολιτεύματα (λιγότερο ή περισσότερο δημοκρατικοφανή) που κυριάρχησαν στην Ευρώπη από τις αρχές του 19ου αιώνα δεν έχει υλοποιηθεί το πρόγραμμα του ελάχιστου κράτους. Κι αυτό όχι μόνο λόγω του χομπσικού φόβου της αναρχίας και της δολοφονικής μανίας των άβουλων μαζών. Αλλά κυρίως διότι οι συσσωρευτές κεφαλαίου κατανοούσαν πως το κράτος με το μονοπώλιο της βίας που κατέχει μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος τους προκειμένου να προωθήσει το “φυσικό” πρόγραμμά τους:


α) Εισάγοντας τα μέτρα που επιτρέπουν την ακόμα μεγαλύτερη συσσώρευση (όπως η εμμονή στην υπεράσπιση της προστασίας της ιδιοκτησίας) .

β) δημιουργώντας τους κανόνες εκείνους που θα ωθήσουν τα άτομα να “προοδεύσουν”. Οι αγγλικοί νόμοι του 19ου αιώνα είναι γεμάτοι παραδείγματα συνετισμού και εξαναγκασμού των αμόρφωτων και ακαμάτηδων χωρικών (Χομπς Heavy) προκειμένου να μετατραπούν και οι ίδιοι σε συσσωρευτές κεφαλαίου, ενώ εντελώς “κοντόφθαλμα” οι ίδιοι δούλευαν μόνο όσο χρειάζονταν για να ζήσουν. Σε ακόμα πιο αφηρημένο επίπεδο κανόνων, ο εκχρηματισμός της οικονομίας μέσω των φόρων, ωθεί στην εμπορευματοποίηση όλο και περισσότερων αγαθών και άρα στην εξάπλωση του κοσμο-καπιταλισμού.

γ) Μια από τις βασικές λειτουργίες του κράτους τις οποίες ο ιστορικός καπιταλισμός μας μαθαίνει, είναι η αναδιανομή. Αλλά όχι από τους λίγους στους πολλούς. Η βασική λειτουργία των φόρων, όσο αναλογικοί κι αν είναι αυτοί, είναι να πάρεις τα χρήματα από τους πολλούς και μετά να τα κάνεις δημόσιες επενδύσεις, δηλαδή δρόμους, γέφυρες, νοσοκομεία. Αλλά αυτή η λειτουργία τελικά βοηθά στην ακόμα μεγαλύτερη συσσώρευση του χρήματος καθώς την ανάληψη των έργων την κάνουν μεγάλοι συσσωρευτές κεφαλαίου.


Πράξη 1η, σκηνή 3η: Η φαντασίωση του ανταγωνισμού και η φαινομενική σύμπτωση απόψεων


Ο Στάθης συνεχίζει:



Μία κεντρική ουτοπική ιδέα που εμπεριέχεται στο φιλελεύθερο πρόγραμμα είναι η ιδέα του ελεύθερου ανταγωνισμού η οποία μάλιστα ορίζεται και ως φυσική κατάσταση. Εάν δούμε τον ορισμό του ελεύθερου ανταγωνισμού στενά, όπως ορίζεται στα εγχειρίδια πολιτικής οικονομίας, κατανοούμε πως πρόκειται για μια νοητική κατασκευή καθώς οι προϋποθέσεις που θέτει (όπως μια αγορά που είναι ένα στιγμιαία και σημειακή καθώς οι αποστάσεις νοθεύουν τον ανταγωνισμό) είναι αδύνατες να υπάρξουν στην πραγματική ζωή. Αυτό δεν το λέω για να αποκηρύξω ολοκληρωτικά τον ελεύθερο ανταγωνισμό ως ιδέα, αλλά για να δείξω την ουτοπική και αρκετά σαθρή βάση του. Ξεκινώντας από ένα τόσο αδύναμο ιδεολογικό και ανεφάρμοστο κατασκεύασμα είναι πολύ λογικό πως οι “εκπτώσεις” που θα κάνουμε προκειμένου να προσαρμοστεί αυτή η κατασκευή στην “πραγματικότητα” δεν θα βοηθήσουν πολύ στην σταθερότητα του οικοδομήματος μας.


Και πράγματι η ιδέα του ελεύθερου ανταγωνισμού στην ιστορική εμπειρία που έχουμε από τον καπιταλισμό, μας δείχνει πως όχι μόνο δεν είναι η βασική μορφή συναλλαγής στις αγορές, αλλά αντιθέτως πρόκειται για μια πολύ εύθραυστη, φιλάσθενη και σύντομη παρένθεση πριν μεταμορφωθεί σε κάποια άλλη μορφή συναλλαγής (κυρίως τον μονοπωλιακό ανταγωνισμό ή το ολιγοπώλιο). Και κάθε φορά που αναφέρουμε ένα παράδειγμα “ελεύθερου ανταγωνισμού” είμαστε αναγκασμένοι να κάνουμε διαφορετικές “εκπτώσεις” από την βασική ουτοπική ιδέα, πράγμα που δείχνει πως δεν υφίσταται ούτε ένας σταθερός τύπος ελεύθερου ανταγωνισμού light. Δηλαδή ο σχετικός ελεύθερος ανταγωνισμός στην λαϊκή αγορά (αγαπημένο παράδειγμα των οικονομολόγων) δεν είναι καθόλου ίδιος με τον σχετικό ελεύθερο ανταγωνισμό στο χρηματιστήριο συναλλάγματος ή FOREX.


Παρά λοιπόν την σχεδόν φαντασιακή βάση του ελεύθερου ανταγωνισμού στην οικονομική μας εμπειρία, το φιλελεύθερο πρόγραμμα συνεχίζει να τον θεωρεί θεμελιώδη λίθο όχι μόνο της ουτοπίας αλλά και της πρακτικά εφαρμοσμένης ιδεολογίας. Και μέσα σε αυτά τα πλαίσια, είναι λογικό η προ-εγκατάσταση των μονοπωλιακών Windows στα PC να μην κάθεται καλά με το ιδεολογικό προφίλ των think tank που ασπάζονται τον φιλελευθερισμό. Τα οποία αντιθέτως θα προτιμούσαν δεκάδες μικρές εταιρίες να μπορούν να προτείνουν το δικό τους λειτουργικό στους χρήστες.


Όπως άλλωστε έκανε η IBM πολύ παλιά με το πρώτο PC που το έδινε με 3 διαφορετικές επιλογές λειτουργικού. Oι φιλελεύθεροι βέβαια θα νιώσουν πάλι άβολα καθώς τότε στο software υπήρχε σχετικός ανταγωνισμός, όχι βέβαια ελεύθερος αλλά αυστηρά οροθετημένος από την ίδια την IBM (που είχε άλλωστε ένα 20-30% μερίδιο στη Microsoft) στο hardware πάλι όχι, διότι για να παραφράσω τον Ford μπορούσες να αγοράσεις ό,τι PC ήθελες φτάνει να ήταν IBM. Και η ειρωνεία είναι πως το τέλος του μονοπωλίου του PC από την IBM ήρθε λόγω της αποδοχής του MSDOS ως μονοπωλιακού καθολικού λειτουργικού και της Intel ως defacto μονοπωλιακής προμηθεύτριας x86 επεξεργαστών. Άλλα όπως είπαμε τα ιστορικά παραδείγματα πολύ σπάνια είναι ευγενικά με τις φιλελεύθερες ιδέες. Αντίστοιχα σε εξίσου φιλελεύθερο στυλ θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως η “σοφή” αγορά τιμωρεί τη SONY κάθε φορά που τα τελευταία χρόνια προσπαθεί να πλασάρει ένα δικό της κλειστό πρότυπο (και έχει προσπαθήσει πολλές φορές) και άρα η “σοφή” αγορά “προτιμά” τα οικουμενικά (όχι απαραίτητα ανοιχτά) πρότυπα (MiniDV αντί MicroMV, MiniDVD αντί UMD, CDRW αντί MiniDisc κλπ).


Καθώς τα κλασσικά φιλελεύθερα επιχειρήματα περί της ανωτερότητας των μεσαίων “ευπρεπών” τάξεων, έναντι των τεμπέληδων, ακαμάτηδων φτωχών που τους ταϊζουμε δεν έδειχναν να κερδίζουν πολύ έδαφος εκτός της Αγγλίας, οι φιλελεύθεροι προσπαθούν να βρουν καινούργια επιχειρήματα προκειμένου να κερδίσουν τη συμπάθεια των πολιτών. Προσπαθούν να βρουν διάφορα θεωρητικά πλεονεκτήματα του φιλελευθερισμού χωρίς φυσικά να μπαίνουν στις βρώμικες λεπτομέρειες. Όμως αυτή η μικρή σύμπλευση είναι εντελώς συμπτωματική, πρόσκαιρη και το κυριότερο, περιορίζεται μόνο σε ένα λεκτικό/ιδεολογικό επίπεδο διότι υπάρχει η πρακτική αδυναμία – απροθυμία τους να διορθώσουν την τάση των αγορών προς τη συγκέντρωση και το ολιγοπώλιο ή το de facto μονοπώλιο (Microsoft, Intel, Nescafe, κλπ). Άλλωστε ο κρατικός αντιμονοπωλιακός παρεμβατισμός είναι αρκετά δυσάρεστο χάπι για τους φιλελεύθερους καθώς υπερ-ρυθμίζει “αφύσικα” κάτι που θα έπρεπε να λειτουργεί “φυσικά”. Όπως έγινε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις μειώσεις των τιμών περιαγωγής των εταιριών κινητής τηλεφωνίας (κινητάδων), έναν τομέα όπου υποτίθεται πως λειτουργεί ο ανταγωνισμός (ενώ φυσικά μιλάμε για ξεκάθαρα ολιγοπώλια που έχουν σχεδόν απόλυτη συνεννόηση τιμών). Η αντινομία μεταξύ της φαντασίωσης του ελεύθερου ανταγωνισμού και της “φυσικής” τάσης σχεδόν κάθε αγοράς να οδηγείται σε συγκέντρωση και ολιγοπώλιο, είναι τα σκ…τά που τα κάνεις πίσω από την κλειστή πόρτα της τουαλέτας, δεν νιώθεις περήφανος γι’ αυτά και θέλεις να τα εξαφανίσεις όσο πιο γρήγορα γίνεται τραβώντας το καζανάκι. Όταν πια η λεκάνη είναι καθαρή, μπορείς να βγεις έξω νιώθοντας ξανά πόσο ανώτερο και πνευματικό ον είσαι. Αλλά καίτοι τα σκ…τά εξαφανίζονται από μπροστά σου, δεν παύουν να υπάρχουν.


Πράξη 1η, σκηνή 4η: το ελεύθερο και ανοικτό λογισμικό (FLOSS) και ο φιλελευθερισμός


Ο Στάθης συνδέει την κριτική στον φιλελευθερισμό με το FLOSS:



Αν όμως θέλουμε να χαράξουμε μια στρατηγική για το FLOSS και τη θέση που κατέχει ο φιλελευθερισμός απέναντι σε αυτό, θα πρέπει να λάβουμε περισσότερο υπόψη μας όχι μόνο την ουτοπική ρητορεία, αλλά και την πολιτική πρακτική του που όπως φαντάζεστε από τα παραπάνω παραδείγματα, θεωρώ πως είναι δύο εκ διαμέτρου αντίθετες καταστάσεις ύπαρξης.


Το ιδεολογικό κομμάτι είναι σχετικά εύκολο και αρκούντως μαοϊκό. Αφήστε 1000 λουλούδια να ανθίσουν, αφήστε τον κόσμο να έχει επιλογή, διότι ο ανταγωνισμός θα βοηθήσει στην “πρόοδο” και ας νικήσει ο ικανότερος όπως δαρβινικά μεταφράζουν την πάλη των ειδών. Αυτό είναι μια ουτοπική πρόταση που συνδέεται με ανεκπλήρωτα ευχολόγια και θεωρεί πως υπάρχει μια αρχική ουδετερότητα στην πάλη, πράγμα όχι μόνο αδύνατο, αλλά ούτε καν αρεστό από τον πρακτικό/μπακαλίστικο/πολιτικό φιλελευθερισμό. Δεν νομίζω πως έχει πρακτική σημασία ούτε καν ως κομμάτι ιδεολογικής αντιπαράθεσης, καθώς οι αδυναμίες και η τεράστια ευρύτητα του φιλελευθέρου προγράμματος έχουν κάνει τους φιλελεύθερους εντυπωσιακά ελαστικούς και ανθεκτικούς σε τέτοιου είδους αντινομίες. Και η βολονταριστική λύση της βουτιάς προς το μέλλον, διότι ακόμα -500χρόνια τώρα- εφαρμόζουμε κάποιο κατώτερο είδους καπιταλισμού, είναι πάντα μια εύκολη και ανακουφιστική απάντηση στα πρακτικά αδιέξοδα.


Ένα άλλο σημείο που αξίζει να σημειώσουμε στην ιδεολογική σχέση FLOSS-φιλελευθερισμού είναι η ιδέα της φιλανθρωπίας. Οι φιλελεύθεροι ξεκινάνε πάντα ορμώμενοι από την πασίγνωστη φράση του Adam Smith πως δεν είναι η φιλευσπλαχνία του φούρναρη που μας προσφέρει το ψωμί αλλά το προσωπικό του συμφέρον. Και οι πιο διαβασμένοι θα οπλιστούν με ιδεολογικά επιχειρήματα που ή θέλουν τα οικονομικά υποκείμενα κάτι ελάχιστα περισσότερο από α-ηθικές υπολογιστικές μηχανές (πχ το παιχνίδι των φυλακισμένων στη θεωρία των παιγνίων), ή βασίζονται σε υποτιθέμενες γενετικά προκαθορισμένες ιδιότητες της ανθρώπινης φύσης (το πασίγνωστο εγωιστικό γονίδιο του Dawkins). Είναι φανερό πως για τους φιλελεύθερους ο κοινοτικός χαρακτήρας του FLOSS και η ανάγκη προσφοράς που νιώθουν πολλοί άνθρωποι, είναι terra Australis. Μάλιστα τείνουν να απορρίπτουν οποιαδήποτε τέτοια ανάγκη ως ά-λογη και δείγμα οικονομικού επαρχιωτισμού που είναι καταδικασμένο να εκλείψει δαρβινικά καθώς είναι πιο αποτυχημένο από τον άπληστο εγωιστή homo economicus που ευαγγελίζονται. Είναι εντυπωσιακά δύσπιστοι σε οτιδήποτε δεν μπορεί να εξηγηθεί με οικονομικούς όρους για να φτάσουμε στον επίσης γνωστό αφορισμό της Θάτσερ πως δεν υπάρχει κοινωνία.


Θα μπορούσαμε να βρούμε διάφορα εγωιστικά επιχειρήματα που να εξηγούν γιατί οι άνθρωποι ασχολούνται με το FLOSS (όπως ας πούμε για να βελτιώσουν τις γνώσεις τους στον προγραμματισμό, ή να κερδίσουν φήμη που θα οδηγήσει σε καλύτερες πιθανότητες εύρεσης εργασίας), αυτά από μόνα τους δεν είναι αρκετά για να εξηγήσουν την ενασχόληση τους με κάτι -που πλην εξαιρέσεων- ελάχιστα τους προσφέρει ως οικονομικό αντάλλαγμα, σήμερα ή στο μέλλον. Οπότε όλη η ιδέα του FLOSS προκαλεί σαφέστατα κύματα δυσπιστίας γιατί δεν μπορεί να εξηγηθεί επαρκώς με οικονομικούς όρους απόλυτα εγωιστικών και υπολογιστικών ανθρώπων.


Φυσικά δεν πρέπει να ξεχνάμε τα διδάγματα του Dawkins, ή της θεωρίας των παιγνίων, αλλά θα ήταν πολύ καλύτερα να χρησιμοποιήσουμε οι ίδιοι τα όπλα τους για να βγάλουμε τα δικά μας (λιγότερο ανθρωποφοβικά και χομπσικά ελπίζω) συμπεράσματα. Διότι το συμπέρασμα του Ντώκινς δεν είναι πως οι άνθρωποι είναι κάτι άβουλες μηχανές που άγονται και φέρονται από των εγωισμό των γονιδίων τους. Αυτή είναι η απλοϊκή μετάφραση που του έδωσαν αγράμματοι φιλελεύθεροι για να ταιριάζει με το ήδη προκαθορισμένο ιδεολογικό τους υπόβαθρο.


Όπως επίσης, και δυστυχώς για την κα Θάτσερ και τους συνοδοιπόρους της, οι άνθρωποι τείνουν να σχηματίζουν κοινωνίες και κοινότητες πολύ πριν την αρχή του πολιτισμού (οι κοινωνίες των πιθήκων είναι χαρακτηριστικές) και παρά τα όποια συμπεράσματα των οικονομολόγων, συνεχίζουν να νιώθουν την ανάγκη να το κάνουν. Εάν ίσχυε πως ο Απόλυτα Εγωιστής Μοναχικός Άνθρωπος είναι πιο ικανός από τους ανθρώπους που επιλέγουν τις κοινωνίες, τότε οι κοινωνίες θα είχαν διαλυθεί χιλιάδες χρόνια πριν γιατί εξελικτικά ο ΑΕΜΑ θα είχε υπερισχύσει αιώνες πριν. Ή εάν οι γονείς που δίδασκαν τον απόλυτο εγωισμό έβγαζαν ικανότερους απογόνους, τότε κανείς δεν θα δίδασκε την αγάπη προς τον πλησίον και την φιλανθρωπία διότι όλα τα κορόιδα θα είχαν πεθάνει.


Η πλάκα είναι πως η απάντηση που δίνει ο φιλελευθερισμός σε αυτή την αντίθεση, είναι τυπικά μεταφυσική. Δεν φταίει λέει η θεωρία τους που δεν εφαρμόζεται, φταίνε οι άνθρωποι που δεν είναι αρκετά “ορθολογιστές”. Φυσικά το γεγονός ότι φτιάξαμε μερικά ανθρωποφοβικά και απαισιόδοξα μοντέλα όπως το δίλημμα του φυλακισμένου στη θεωρία των παιγνίων (και η προδοσία στο αρχικό παιχνίδι είναι μαθηματικά αποδεδειγμένη από την ισορροπία του Nash) , και οι άνθρωποι δεν ταιριάζουν μέσα σε αυτά, θα έπρεπε κανονικά να μας κάνει καχύποπτους για τα μοντέλα και όχι για τους ανθρώπους. Και πράγματι εάν στο ίδιο απαισιόδοξο παιχνίδι δώσεις μια πιο ρεαλιστική διάσταση (όπως αυτή της συνέχειας), τότε αυτόματα το ίδιο παιχνίδι μετατρέπεται σε έναν ύμνο υπέρ της συνεργασίας των ανθρώπων (Ματ Ρίντλεϋ, Οι ρίζες της αρετής).


Δεν νομίζω πως αμφισβητεί κανείς εύκολα την τάση που έχουν οι άνθρωποι να είναι εγωιστές και άπληστοι. Αυτό που τίθεται σε κριτική είναι η ο ολοκληρωτισμός και η καθολικότητα αυτής της τάσης καθώς και η αντιμετώπισή τους ως “φυσική”, και “φυσιολογική” συμπεριφορά από τους φιλελεύθερους. Το FLOSS αποτελεί μια ανωμαλία στην ιδεολογία της μη κοινωνίας και της εγωιστικής μονάδας του homo economicus, και είναι λογικό να προκαλέσει τη δυσπιστία και την αμηχανία των φιλελεύθερων ως προς τους σκοπούς του.


Ας αφήσουμε όμως κατά μέρους τις ιδεολογικές διαφορές, διότι ο φιλελευθερισμός έχει και ένα πρακτικό σκέλος πολύ άμεσο, σάρκινο, καθημερινό και εξίσου μαοϊκό. Αφήστε τα λουλούδια να ανθίσουν αρκεί να είναι κόκκινα. Η καπιταλιστική πρακτική ως θεμελιώδες κομμάτι της φιλελεύθερης ιδεολογίας εκφράζει σύμφωνα με αυτή τη “φυσική” κατάσταση των ανθρώπων όπως διαμορφώθηκε, αρχικά, με τη φυσική φιλοσοφία του 18ου αιώνα. Μάλιστα η απάντηση του φιλελεύθερου δόγματος στις περισσότερες αντινομίες και προβλήματα που ο καπιταλισμός δημιουργεί είναι μεταφυσικά επιθετική. Τα δεινά που έχουμε οφείλονται στον πολύ λίγο και περιορισμένο καπιταλισμό. Καθώς η συσσώρευση κεφαλαίου είναι από τις κεντρικές ιδέες και πρακτικές του ιστορικού καπιταλισμού θα δείξουμε πως το FLOSS είναι αντίθετο με την έννοια της μεγαλύτερης συσσώρευσης και γενικότερα με την έννοια της εμπορευματοποίησης, σένα κρίσιμο πια για τον δυτικό κόσμο κομμάτι της καπιταλιστικής κοσμο-οικονομίας (αυτό των άυλων αγαθών).


Ένα από τα πολύ βασικά οχήματα της εξάπλωσης της καπιταλιστικής κοσμο-οικονομίας είναι ο εκχρηματισμός των ανθρώπινων δραστηριοτήτων (τη συμβολή του κράτους σε αυτόν την αναφέραμε ήδη), προκειμένου να εμπορευματοποιηθούν όλο και περισσότερες ανθρώπινες δραστηριότητες. Το όνειρο του Τζέφερσον για μια κοινωνία πολιτών που θα είναι ελεύθεροι διότι θα είναι αυτόνομοι, αυτάρκεις και αυτεξούσιοι (the right to bear arms) ήταν ακριβώς η παλιά μη εκχρηματισμένη / εμπορευματοποιημένη ζωή. Δυστυχώς όμως το όνειρο αυτό ήταν εκτός της πραγματικότητας του αγγλοσαξονικού εμπορικού πνεύματος των πιο δραστήριων αποίκων της νεαρής δημοκρατίας. Η ιδέα πως σε αυτή την αχανή νεαρή δημοκρατία, οι άνθρωποι θα είχαν αρκετή γη προκειμένου να ζήσουν και να βγάλουν ένα μικρό πλεόνασμα που θα το αντάλλασσαν με τους συμπολίτες τους εντελώς αποκομμένοι από την εγχρήματη “σκλαβιά”, όπως είδαμε δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Κι αυτό διότι είναι θεμελιακά αντίθετη με την ιδέα της “προόδου”, όπως την αντιλαμβανόταν ο εμπορικός και φιλελεύθερος βορράς. Το όχημα για την κατάκτηση των επαρχιωτών ήταν φυσικά τι άλλο από το μισητό κράτος όπως έγινε και στον παλιό κόσμο. Οι φόροι που θα έπρεπε να πληρωθούν με χρήμα ανάγκασαν τους αγρότες να βρουν και μια εγχρήματη απασχόληση μόνο και μόνο για να πληρώσουν αυτούς τους φόρους. Η κατάργηση των κοινοτικών γαιών και η θέσπιση αυστηρών κανόνων προστασίας της ιδιοκτησίας βοήθησαν την συγκέντρωση των κτημάτων σε λίγους γαιοκτήμονες (συσσώρευση κεφαλαίου) που εμπορευματοποίησαν την αγροτική παραγωγή (και άρα πωλούσαν την παραγωγή έναντι χρημάτων). Ταυτόχρονα ανάγκασαν τους ακτήμονες πια γεωργούς να πάνε στις πόλεις και να εμπορευματοποιήσουν την εργασία τους προκειμένου να βγάλουν τα απαραίτητα χρήματα για να αγοράσουν εγχρήματα πια τα τρόφιμα που είχαν ανάγκη και που στην εποχή των γονιών τους ήταν ακόμα “ελεύθερα” αγαθά.


Όλα αυτά είναι λίγο-πολύ γνωστά παραδείγματα της οικονομίας της στενότητας, όπου η διαδικασία είναι να εμπορευματοποιούμε όλο και περισσότερα “ελεύθερα” αγαθά. Αυτή η διαδικασία συνεχίζεται τόσο οριζόντια (οι μάζες των κ


Κινέζων εργατών που πηγαίνουν στις πόλεις να βρουν εγχρήματη απασχόληση), όσο και κάθετα, (όλο και περισσότερα “ελεύθερα” αγαθά εμπορευματοποιούνται) . Και το κάθετο κομμάτι στον δυτικό μας κόσμο έχει μεγάλη σημασία. Διότι καθώς τα ελεύθερα αγαθά τείνουν να εκλείψουν (ακόμα και το νερό έχει εν πολλοίς εμπορευματοποιηθεί), η αδυναμία του καπιταλισμού να μείνει στάσιμος (καθώς οι ομοιότητες με τις γνωστές πυραμίδες είναι απολαυστικές) μας αναγκάζει να επεκτείνουμε την έννοια της εμπορευματοποίησης σε όσο το δυνατόν περισσότερες ανθρώπινες δραστηριότητες. Και νομίζω εδώ πως η διαστροφή της ιδέας των πνευματικών δικαιωμάτων (από παραχώρηση προς τους καλλιτέχνες/επιστήμονες για να βγάζουν το παντεσπάνι τους) και πρακτικά η εμπορευματοποίηση των ιδεών και της σκέψης κατέχει θεμελιώδη σημασία στην παραπέρα προώθηση αυτής της διαδικασίας. Μην ξεχνάμε πως πια ολόκληρες φράσεις ή σλόγκαν προστατεύονται εμπορικά από τους νέους νόμους. Η όλο και μεγαλύτερη νομολογία υπέρ της “προστασίας” των πνευματικών δικαιωμάτων καθώς και η μεγάλη ζέση με την οποία αυτά προωθούνται θυμίζουν πολύ την διαδικασία εκμοντερνισμού των αγροτών του 19ου αιώνα στις “φυσικές” αλήθειες της καπιταλιστικής κοσμο-οικονομίας (ο max weber εδώ προσφέρει υπέροχα παραδείγματα για την ανάγκη μιας νέας καπιταλιστικής ηθικής σε έναν κόσμο που κοινωνικά δεν ήταν έτοιμος ακόμα να δεχθεί τις νέες “φυσικές” καπιταλιστικές αλήθειες). Και όλη αυτή η υπερ-νομολογία χαιρέκακα θα τονίσω πως δεν ταιριάζει στη φιλελεύθερη φαντασίωση, όσο κι εάν είναι απαραίτητη για την συνέχιση της πορείας του ιστορικού παραδείγματος του καπιταλισμού. Άρα βαφτίζεται λίγο άβολα ως “απαραίτητο πλαίσιο για τη λειτουργία της αγοράς” (εδώ μπορούμε να δείξουμε πως αυτό το πλαίσιο δημιουργείται και τελικά η φιλελεύθερη ιδέα περί “φυσικής” εγχρήματης αγοράς είναι τουλάχιστον αστεία, αλλά θα ξεφύγουμε από το θέμα μας).


Καθώς λίγο πολύ γνωρίζουμε τις ιδεολογικές αδυναμίες της πνευματικής ιδιοκτησίας και τα παράδοξα που αυτή η ιδέα γεννά, δεν θα επεκταθώ περισσότερο όσο κι εάν αυτό μας στερεί μερικές στιγμές γνήσιας χαράς και γέλιου.


Πράξη 1η, σκηνή 5η: Ελάχιστος κοινός παρονομαστής


Ο Στάθης κλείνει την 1η Πράξη:



Η ιδέα του FLOSS καίτοι μας φαίνεται απολύτως φυσική και έλλογη, είναι άκρως αντίθετη με την περιχαράκωση που προτείνει η πνευματική ιδιοκτησία και η περαιτέρω εμπορευματοποιηση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Φαντάζομαι δεν είμαι ο πρώτος που κάνω τον παραλληλισμό της μετατροπής των ελεύθερων γαιών σε περίφρακτες ιδιοκτησίες με την μετατροπή των ελεύθερων ιδεών σε περίφρακτες πνευματικές ιδιοκτησίες. Αν και δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να σκεφτώ κάποιον, το γεγονός πως σίγουρα υπάρχουν αρκετοί με κάνει υπόλογο έναντι της πνευματικής ιδιοκτησίας τους. Άρα το FLOSS είναι μια αντίθετη δύναμη στην πορεία του ιστορικού καπιταλισμού και είναι αδύνατο να υιοθετηθεί καθώς υπενθυμίζει στους ανθρώπους την επικίνδυνη ιδέα πως τελικά μπορεί να υπάρχουν (επανα-ανακαλυφθούν) πολλών ειδών “ελεύθερα” αγαθά.


Τώρα θα μπορούσε η φιλελεύθερη ιδεολογία να ασπαστεί την ιδέα του Free software (as in beer, δηλαδή δωρεάν αλλά όχι ελεύθερο); Φυσικά, καθώς ο Bill Gates εφάρμοσε πρώτος και ευρηματικά την ιδέα του μάρκετινγκ περί δείγματος δωρεάν. Διότι το software σε αντίθεση με τα υλικά αγαθά δεν έχει επιπλέον κόστος παραγωγής για κάθε αντίτυπο που δίνεις δωρεάν και αυτό κάνει την εφαρμογή του δείγματος δωρεάν προνομιακή (στα εγχειρίδια μάρκετινγκ το δείγμα δωρεάν θεωρείται κοστολογικά από τις πιο ακριβές ενέργειες). Άλλωστε το DRM (Digital Rights Management) πια μπορεί να βάλει αυτό το δωρεάν σε ένα πλαίσιο χρονικά καθορισμένο που ήταν πάντα ένα μεγάλο όνειρο των στελεχών του hollywood -αυτών των πιονέρων της εμπορευματοποίησης της πνευματικής ιδιοκτησίας- από την εποχή του VHS.


Τότε προσπαθούσαν να σκεφτούν πως μπορούν να ελέγξουν α) πόσες φορές θα δεις τη νοικιασμένη ταινία, β) πόσα άτομα θα την δουν μαζι την ίδια φορά, διότι αυτά τα δύο μεταφράζονταν σε διαφυγόντα κέρδη εισιτηρίων κινηματογράφου. Και απάντηση βρήκαν αρχικά μόνο στο πρώτο, καθώς οι πρώτες νοικιασμένες VHS κλείδωναν μόλις η ταινία έφτανε στο τέλος της, μέτρο που εγκαταλείφθηκε αργότερα. Σήμερα το DRM δίνει ακόμα μεγαλύτερο έλεγχο. Στην πραγματικότητα όλη η τάση του software να πουλάει συνδρομές, εμπορευματοποιεί όχι μόνο το ίδιο το software αλλά τελικά και τον χρόνο, κάνοντας το software ή τη μουσική ή την ταινία αγαθό με ημερομηνία λήξης (άρα και επαναγοράς, ανανέωση της συνδρομής). Ένα τέτοιο αγαθό είναι η νούμερο δύο καπιταλιστική φαντασίωση από τον 19ο αιώνα. Η νούμερο ένα ήταν η κατάκτηση της Κίνας (με το γνωστό τι θα γινόταν αν ο κάθε Κινέζος έπινε μια κόκα-κόλα). Τολμώ να πω πως ο συνδυασμός των δύο αυτών ονειρώξεων ήταν οι πόλεμοι του οπίου (πόλεμοι που έγιναν υπό την σκέπη του φιλελευθερισμού και του laisser faire).


Το free (as in beer) λοιπόν είναι μια καθ’ όλα έλλογη πρακτική μάρκετινγκ, πολύ συμβατή με τις πρακτικές πεπατημένες του φιλελευθερισμού. Αντίθετα η ανακύκλωση του κώδικα που χρησιμοποιείται ευρύτατα στο FLOSS καταστρέφει την αξία του κώδικα καθώς τον απο-εμπορευματοποιεί κάνοντας τον πρακτικά “ελεύθερο” αγαθό.


Πράξη 2η, σκηνή 1η: Μια βουτιά στον ωκεανό του ελεύθερου και ανοικτού λογισμικού


Ο Θανάσης προσπαθεί να πει κάτι, ας το ονομάσουμε, πρακτικά πολιτικό:



“Το free (as in beer) λοιπόν είναι μια καθ’ όλα έλλογη πρακτική μάρκετινγκ, πολύ συμβατή με τις πρακτικές πεπατημένες του φιλελευθερισμού. Αντίθετα η ανακύκλωση του κώδικα που χρησιμοποιείται ευρύτατα στο FLOSS καταστρέφει την αξία του κώδικα καθώς τον απο-εμπορευματοποιεί κάνοντας τον πρακτικά “ελεύθερο” αγαθό.”


Τι έγινε, λοιπόν, και δημιουργήθηκε ένα οικοσύστημα – μια αγορά (λογισμικού) που απέκτησε σε πολλά της επίπεδα (servers, browsers κτλ) κάποια χαρακτηριστικά “πραγματικού” ανταγωνισμού;


Κατά γενική ομολογία, τρία πράγματα, τα παραθέτω με συμβολικούς χαρακτηρισμούς:



τα bytes (ψηφιακό – άυλο προϊόν), το Internet (αποκεντρωμένο, ανοικτό δίκτυο δικτύων) και η copyleft άδεια παροχής λογισμικού “GPL” (εναλλακτικοί τρόποι διάθεσης των προϊόντων που κρατά ελεύθερο το λογισμικό ακόμα και αν χρησιμοποιείται εμπορικά). Τα τρία αυτά στοιχεία, συνδυαστικά, επαναπροσδιορίζουν για την αγορά λογισμικού, σε ένα βαθμό, τα όσα ξέραμε για την παραγωγή, την διάθεση και την επικοινωνία των προϊόντων της. Δημιούργησαν τις προϋποθέσεις (υποδομές, χρήστες, τεχνογνωσία) για να εμφανιστούν εταιρείες – πλατφόρμες όπως το ebay, η google, τα facebookia, η wikipedia κοκ αλλά και για να “αναγκαστεί” ο ΟΟΣΑ να μετρήσει το περιεχόμενο που δημιουργείται απο χρήστες (user generated content) καθώς και για αρκετά άλλα φαινόμενα (ηλεκτρονική κυβέρνηση, δημοκρατία και δεν συμμαζεύεται)


Ανοικτό λογισμικό (OSS, κάνω ότι θέλω με τον κώδικα μπορώ και να τον κλείσω) = Ελεύθερο και ανοικτό λογισμικό (FLOSS, κάνω ότι θέλω με τον κώδικα φτάνει να επιστρέφω τις αλλαγές και να μην τον κλείνω) ;


Σύμφωνα με την ανάλυση των παραπάνω, όχι. Η ύπαρξη της GPL και άλλων copyleft αδειών είναι κλειδί για την απο-εμπορευματοποίηση του κώδικα. Μπορούμε να πούμε πολλά πάνω σε αυτό αλλά το γεγονός ότι υπήρχε και υπάρχει μεγάλος αριθμός ελεύθερων και ανοικτών project λειτούργησε και λειτουργεί θετικά και για τα δυο κινήματα.


Και μετά ήρθε η Google: Αναζήτηση, μεταδεδομένα και υπηρεσίες όλα σε μια ανοικτή (ως προς το opt out – output σκέλος) πλατφόρμα… Βέβαια δεν πρέπει να επικεντρωνόμαστε στην google, το περιεχόμενο που δημιουργείται απο όλους μας (κυρίως p2p εφαρμογές, communication data κοκ) είναι πολύ πιο ευρύ απο την πλατφόρμα αυτή. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τελικά, αχρηστεύεται, η GPL και η επίδρασή της; Και ΝΑΙ και ΟΧΙ, ανάλογα με το είδος και το πλήθος των χρηστών στο οποίο απευθύνεται η εκάστοτε εφαρμογή – περιεχόμενο.


Ο ελάχιστος κοινός παρανομαστής είναι τα ανοικτά πρότυπα: ανοικτά πρότυπα χωρίς πολλά project GPL – like δεν θα δούμε ΠΟΤΕ. Πέρα απο ανοικτά, ελεύθερα και κλειστά προϊόντα λογισμικού είναι ελάχιστη απαίτηση αφενός να μιλούν μεταξύ τους μέσα απο ανοικτούς κανόνες (πχ. XML, ODF) αφετέρου να μπορεί ο χρήστης να επαναχρησιμοποιήσει τα δεδομένα που επιθυμεί.


Και το δημόσιο χρήμα – περιεχόμενο (έργα, μελέτες κοκ) ; Για μένα εδώ είναι η ουσία. Που επενδύεις το δημόσιο χρήμα και πόσο ανοίγεις το δημόσιο περιεχόμενο. Πολύ στεγνά, και το συζητάμε, σε ανοικτά δίκτυα οπτικών ινών και project GPL like, χύμα, να υπάρχουν. Και οι ομότιμες (p2p) υπηρεσίες, θέμα το οποίο πρέπει να δούμε πιο αναλυτικά, στην συνέχεια.


Πράξη 2η, σκηνή 2η: το ελεύθερο και ανοικτό λογισμικό (FLOSS) και ο φιλελευθερισμός (συνέχεια)


Ο Στάθης προσθέτει αρκετά ενδιαφέροντα:



Η αρχική ερώτηση εάν την κατανόησα σωστά ήταν ποια η σχέση φιλελευθερισμού και FLOSS με αφορμή την απόφαση του γαλλικού δικαστηρίου υπερ της ACER. Φυσικά δεν ζούμε σε έναν φιλελεύθερο κόσμο και υπάρχουν δυνάμεις έξω από αυτόν αρα και δυνάμεις που τον αμφισβητούν/υπερβαίνουν. Συνεχίζω να πιστεύω πως για το φιλελεύθερο πρόγραμμα η ιδέα του FLOSS είναι ασύμβατη και οι (αποτυχημένες μέχρι στιγμής) προσπάθειες για τις πατέντες στο λογισμικό στην ΕΕ αυτό ακριβώς δείχνουν. Αρα στρατηγικά πιστεύω (και αυτή είναι η κύρια θέση μου) πως θα τους βρίσκουμε αντιμέτωπους κι όχι σύμμαχους.


Τώρα στο δια ταύτα έχω μια μικρή δυσπιστία για τη συμμαχία Google-FLOSS. Το ebay, η google και οι υπόλοιποι λειτουργούν με τον τρόπο που λειτούργησε η microsoft για να υποσκάψει την παντοκρατορία της IBM. Επειδή δεν μπορούσε να χτυπήσει την IBM στο γήπεδό της, άλλαξε το γήπεδο και έκανε το hardware αδιάφορο και generic, as long as ο χ86 επεξεργαστής ήταν INTEL. Έτσι η microsoft κατάφερε να γίνει μονοπώλιο παρά τις καλές προθέσεις της IBM να την περιορίσει, γιατί η IBM πια δεν ήταν ο κατασκευαστής PC, αλλά ένας κατασκευαστής PC.


Ανάλογα η Google προσπαθεί να χτυπήσει την Microsft αλλάζοντας γήπεδο και κάνοντας το λειτουργικό αυτή τη φορά αδιάφορο. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας browser. Κι αυτόν χρηματοδοτεί (firefox), ως hedging (εξασφάλιση) απέναντι στην παντοκρατορία του IE. Αν και πρόσκαιρα μπορούμε να δούμε τη Google ως σύμμαχο και χρηματοδότη σε GPL projects, το όνειρο της google δεν διαφέρει από της Microsoft. Θέλει να μπορει πχ να πουλά η ίδια χρονο-υπηρεσίες οι οποίες θα έχουν ανοικτά πρότυπα μεν αλλά τόσο ο κώδικας όσο και ο έλεγχος θα είναι συγκεντρωμένος στους server της. Στην πραγματικότητα η google μεταφέρει το αγαθό προς πώληση από το software στον χρονο (συνδρομες κλπ). Ο έλεγχος της Google πανω στον κώδικα είναι ακόμα πιο απόλυτος, όπως φυσικά και πάνω στους χρήστες. Αρα ακόμα και μέχρι αποδείξεως του αντιθέτου για εμένα η google είναι η επόμενη microsoft αλλά σε ένα νέο γήπεδο πολύ πιο περιοριστικό για τους πολίτες και επικίνδυνο συστημικά για τις ελευθερίες μας.


Πράξη 2η, σκηνή 3η: Δημόσιο χρήμα, δημόσιες υποδομές


απο τον Στάθη:



Τα δίκτυα οπτικών ινών ανήκουν στις υποδομές και σύμφωνα με τον φιλελευθερισμό (φαντασιακό και πρακτικό) θεωρούνται υποχρέωση του κράτους. Διότι τις περισσότερες φορές που ιδιώτες προσπάθησαν να φτιάξουν ιδιωτικές υποδομές καταστράφηκαν (τα δίκτυα καναλιών στις ΗΠΑ, οι σιδηρόδρομοι κλπ), καθώς όπως είπαμε οι επενδυτές δεν μπορούν να κοιτάξουν παρά το κοντόφθαλμο συμφέρον τους και γρήγορα απογοητεύονταν απο την αργή απόδοση των κεφαλαίων τους.


Ο προβληματισμός μου πάνω στις δημόσιες υποδομές που ανοικτά θα χρησιμοποιούν οι ιδιωτικές εταιρίες (μέθοδος που χρησιμοποιείται πολύ στις ΗΠΑ) είναι. Γιατί να προσφέρεις ένα τόσο σημαντικό κεφάλαιο απο το δημόσιο χρήμα στην εκμετάλλευση των ιδιωτών; Οι δύο λογικές απαντήσεις που μπορώ να βρω είναι


α) Διοτί οι ιδιώτες θα περιμένουν πρώτα την αγορά να δημιουργηθεί για να επενδύσουν σ’ ένα γνωστό κυνήγι κότας και αυγού, κι αυτό θα σημαίνει καθυστέρηση για την κοινωνία.

β) για να κάνει το entry cost σε έναν νέο παίκτη στην αγορά μικρότερο και έτσι να προσπαθήσεις να δημιουργήσεις ανταγωνισμό. Αλλά το entry cost για μια εταιρία τηλεπικοινωνιών είναι πραγματικά μεγάλο για να αποτρέψεις τη συγκέντρωση στην αγορά, το equilibrium τιμων και τελικά το ολιγοπώλιο όπως συμβαίνει με τις εταιρίες κινητής. Άρα εσύ ξόδεψες ένα τεράστιο ποσό σε επενδύσεις δημοσίου χρήματος για να παραχωρήσεις το δικαίωμα της εκμετάλλευσης και κερδών σε μια μικρή ομάδα ανθρώπων. Έδωσες με λίγα λόγια δύναμη από τους πολλούς στους λίγους. Με τα γνωστά προβλήματα που αυτό θα δημιουργήσει (οι λίγοι θα θέλουν μερίδιο στην εξουσία για να κάνουν κι άλλα δώρα υποδομών στους εαυτούς τους κλπ κλπ, όπως γίνεται με τις κατασκευαστικές και τους εκδότες πχ).


Ο κοινωνικός έλεγχος επίσης, όσο η συγκέντρωση θα συνεχίζεται θα είναι ακόμα μικρότερος. Κι αυτό θα σου δημιουργήσει συστημικούς κίνδυνους. Όπως έγινε με τα δίκτυα μεταφοράς ρεύματος στις ΗΠΑ ή τις γραμμές των τρένων στην Αγγλία που κανείς δεν ήθελε να συντηρήσει. Ή όπως αν θέλεις έγινε τον Αύγουστο με το liquidity crunch στις αγορες, που ο συστημικός κίνδυνος της κατάρρευσης του χρηματοοικονομικού συστήματος από την “άλογη” συμπεριφορά των τραπεζών ανάγκασε την ECB να εισάγει χρήμα στην αγορα και να αυξήσει την προσφορά χρήματος σύμφωνα με τον Triche κατά 17% φέτος. Κάτι που βιώνουμε ως κοινωνικό σύνολο ήδη ως αύξηση των τιμών και πληθωρισμό (που φυσικά κανένα επίσημο όργανο δεν θα καταγράψει).


Για να παραφράσω λίγο το ζήτημα με τα πνευματικά δικαιώματα, το άνοιγμα του LLU σε ιδιώτες είναι ένα κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ ιδιωτών και κοινωνίας προκειμένου να αναπτυχθούν οι τηλεπικοινωνίες. Καταστρέφεις την αξία από ένα μονοπωλιακό, διεφθαρμένο, αντιπαραγωγικό ΟΤΕ και την νομενκλατούρα των εργαζομένων του, ξαναμοιράζοντας την πίτα. Κάποιο κομμάτι από αυτή την αξία θα περάσει στους καταναλωτές ως φθηνότερες τιμές και κάποιο κομμάτι αξίας θα περάσει σε κάποιους λίγους ιδιώτες. Η ισορροπία όμως είναι πολύ λεπτή και σύντομα θα ξεπεράσουμε το σημείο που αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο θα λειτουργεί υπέρ της κοινωνίας. Τόσο ως αύξηση του συστημικού κινδύνου που κανείς δεν υπολογίζει αλλά όλοι πληρώνουμε στο τέλος (όπως είδαμε να συμβαίνει με τις τράπεζες πριν δυο μήνες), όσο και μέσω της δημιουργίας ολιγοπωλίου όταν η συγκέντρωση της αγοράς ολοκληρωθεί. Και τότε στους 3 νέους διεφθαρμένους, αντιπαραγωγικούς ιδιωτικούς ΟΤΕ που θα έχεις δημιουργήσει θα μπορείς πολύ δύσκολα να επέμβεις, γιατί αυτοί οι 3 θα έχουν προσπαθήσει να ελέγξουν την εξουσία για λογαριασμό τους.


Παράδειγμα, μπορεί η ΕΕΤΤ να κάνει το λιοντάρι απέναντι στον ΟΤΕ αλλά δεν έχει ανοίξει το LLU των κινητάδων στον ανταγωνισμό. Κι όταν ή εάν το κάνει σε λίγα χρόνια αυτό θα είναι σχετικά αδιάφορο καθώς η συγκέντρωση θα έχει ήδη επιτευχθεί έτσι ώστε να είναι πολύ δύσκολο να μπουν νέοι παίκτες στην αγορά και να δημιουργηθεί ανταγωνισμός.


Από την άλλη στην χρηματοδότηση GPL projects είμαι πραγματικά υπέρ, φτάνει να μπορέσουμε να περάσουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη υπεραξία και γνώση στους πολίτες/developers και στους πολίτες καταναλωτές και όχι στις εταιρίες που θα το διαχειριστούν. Με λίγα λόγια τα projects θα πρέπει να είναι ανοιχτά σε όλους όσο μικροί κι αν είναι και να μην ακολουθήσουμε τη γνωστή τεμπέλικη μέθοδο των κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια που δίνει τα χρήματα σε 3 μεγάλους ιδιώτες κι αυτοί αναλαμβάνουν το micrοmangment του έργου (μειώνοντας κατά πολύ την υπεραξία που θα αποκτήσουν οι developers στο ενδιάμεσο). Διότι τότε πολύ φοβάμαι πως θα έχουμε ένα ακόμα κτηματολόγιο στα σκαριά.

vΠράξη 3η : το ελεύθερο και ανοικτό λογισμικό (FLOSS) και ο φιλελευθερισμός



Γνωρίστε τον Παύλο:



Η βάση της συζήτησης ως τώρα είναι περιορισμένη. Το μοντέλο βρείτε τις ομοιότητες ή τις διαφορές μεταξύ FLOSS και φιλελευθερισμού δεν αρκεί. Είναι μια κλασσική προσέγγιση ιστορίας ιδεών και κάπως φιλελεύθερη. Το κύριο ζήτημα είναι η ιστορική συγκρότηση αυτών των κινημάτων. Το FLOSS γεννήθηκε και έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο της κυριαρχίας μιας φιλελεύθερης εκδοχής του καπιταλισμού. Και σήμερα έχει μια πολύπλοκη σχέση με αυτό το σύστημα, που οπωσδήποτε δεν είναι πλήρως ανταγωνιστική. Σε μερικές περιπτώσεις το FLOSS κυνηγιέται από το κυρίαρχο σύστημα, σε άλλες αντιμετωπίζεται με ανοχή, σε άλλες χρηματοδοτείται. Η σχέση FLOSS και φιλελευθερισμού δεν είναι πάντως εξωτερική. Γιατί;


Μία απάντηση μπορεί να είναι γιατί ο καλός σύγχρονος καπιταλισμός όλα τα αλέθει και όλα τα συγχωρεί. Το οτιδήποτε μπορεί να ενσωματωθεί στο σύστημα, ακόμα και οι ποικίλες αμφισβητήσεις του, πχ adbusters. Ο σημερινός φιλελεύθερος καπιταλισμός δεν έχει έξω. Ο Hardt και ο Negri το είπαν Αυτοκρατορία.


Σε αυτή την περίπτωση το δίπολο εμπορευματοποίηση/απο-εμπορευματοποίηση δεν αντικατοπτρίζει πλέον την πάλη κακού-καλού. Παράδειγμα η google που λέει και ο Θανάσης. Η google πιάνει ταυτόχρονα και τις δύο πλευρές του δίπολου. Αυτό που λέει ο Στάθης ότι “η Google μεταφέρει το αγαθό προς πώληση” είναι κατά τη γνώμη μου ακριβώς αυτό. Ο σημερινός καπιταλισμός μπορεί πολύ άνετα να απο-εμπορευματοποιήσει ένα αγαθό, μόνο εφόσον όμως εμπορευματοποιήσει κάποιο άλλο που σχετίζεται με αυτό. Αυτό τίνει να γίνει ένα γενικότερο φαινόμενο που δεν θα περιορίζεται στο πεδίο του net economy. Αν όμως αυτό είναι σωστό -που μπορεί και να μην είναι- τα πράγματα όσον αφορά το FLOSS γίνονται περίπλοκα. Γιατί, στη χειρότερη περίπτωση ακόμα και η ουτοπική -ή όχι και τόσο ουτοπική- παγκόσμια επικράτηση του FLOSS μπορεί να είναι κατά κάποιο τρόπο μια τρύπα στο νερό. Να συμβεί στο πλαίσιο μια πλήρους εμπορευματοποιημένης οικονομίας με τα όλα της, τα ολιγοπώλιά της, την εκμετάλλευση της, κτλ – μάλλον, όχι απλώς ‘να συμβεί’ αλλά να υποστηριχθεί από αυτά.


Μια άλλη απάντηση – σε αντίθεση με το πρώτο κείμενο του Στάθη – είναι ότι το φιλοσοφικό-πολιτικό υπόβαθρο του FLOSS, όπου υπάρχει, αλλά κυρίως εκεί όπου δεν υπάρχει, είναι κάθε άλλο παρά απρόσβλητο σε μία τέτοιου είδους ιδιοποίηση. Αυτό κυρίως βγάζω από την ανάλυση του Berry: Ο Stallman και το FSF είναι ομόλογα σε μεγάλο βαθμό με έναν καντιανό φιλελευθερισμό, ο Raymond, όσο και αν δεν είναι αντιστοίχως ο πάπας του opensource, είναι δαρβινιστής, κτλ.


Ακόμα και αν έχει δίκιο ο Berry δεν έγινε και τίποτα – σημασία έχει τι δημιουργείται στην πράξη από ένα κίνημα και τι δρόμους ανοίγει, πολλές φορές και χωρίς τη συγκατάβαση ή την προηγούμενη γνώση αυτών που το δημιούργησαν. Αλλά, τι νόημα έχουν όλα αυτά; Δεν έχω ιδέα. Μάλλον για να είμαι συνεπής με τα προηγούμενα θα έπρεπε να πω ότι η δυνατότητα αμφισβήτησης του FLOSS είναι να ακολουθήσει μια πολιτική κοινωνικής ανυπακοής απέναντι σε οτιδήποτε προωθεί την εμπορευματοποίηση. Μη αναγνώριση, μη συνεργασία – αλλά αυτό ίσως παραείναι αναρχικό, ακυρώνει το ερώτημα του Θανάση για το που πρέπει να επενδυθούν κρατικά φράγκα, και τελικά θα οδηγούσε το FLOSS να είναι μια διαρκής μειονότητα. Δεν το εννοώ ως ηθική στάση. Μπορεί ένας FLOSS προγραμματιστής μια χαρά να δουλεύει όπου να ναι, αλλά ο ανατρεπτικός χαρακτήρας αυτών που πιθανόν κάνει σχετίζεται μόνο με τις αυτόνομα εναλλακτικές δομές που δημιουργεί.


Τον οποίο “συμπληρώνει” ο Στάθης:


Μου άρεσε πολύ αυτό που είπες για τους προγραμματιστές. Γιατί αυτό κάνουμε όλοι λίγο πολύ. Εγώ είμαι ένας τεχνικός υπολογιστών που πουλάω επ’ αμοιβή τις υπηρεσίες μου στην καπιταλιστική κοσμο-οικονομία και αποδέχομαι τις συμβάσεις αυτής. Επιπρόσθετα στον ελεύθερο χρόνο μου ασχολούμαι με το πως θα καταστρέψω το καλό μαγαζί που με πληρώνει. Κι επειδή με το να συζητώ μαζί σας δεν πληρώνομαι, η δράση μας αυτή είναι απο-εμπορευματοποιημένη μέχρι ενός επιπέδου. Μέχρι δηλαδή το επίπεδο που ο Θανάσης θα γίνει Υπουργός και θα παίρνει μίζες απο την google Ελλάς ΑΕ.


Άρα ενώ ως τεχνικός υπολογιστών βρίσκομαι μέσα στην καπιταλιστική κοσμο-οικονομία, Ως καφενόβιος βρίσκομαι έξω. Φανταστείτε τώρα οριζόντια πόσα εκατομμύρια ανθρώπων βρίσκονται εκτός της καπιταλιστικής διαδικασίας. Ο μεγάλος αποπληθωρισμός στην εργασία τα τελευταία χρόνια συνέβη ακριβώς διότι εκατομμύρια Κινέζοι εισήλθαν στην καπιταλιστική κοσμο-οικονομία (και πάλι δεν έχουν εισέλθει ούτε οι μισοί). Άρα υπάρχουν πολλά κομμάτια ανθρώπινης δραστηριότητας που βρίσκονται εκτός καπιταλιστικής διαδικασίας, και ακόμα περισσότερα που βρίσκονται εντός/εκτός.


Ναι ο εφαρμοσμένος φιλελευθερισμός ενσωματώνει πολλά στοιχεία από παντού (εδώ ενσωμάτωσε τον κενσιανισμό για να μη πεθάνει το 1930). Αλλά όχι δεν πιστεύω ότι δεν υπάρχει εκτός. Υπάρχει και αποτελεί ακόμα μεγάλο μέρος της ανθρώπινης δραστηριότητας. Βέβαια αυτό το λέω χωρίς να έχω διαβάσει το Empire που μόλις κατέβασα (klopyrighter), όποτε διατηρώ μια επιφύλαξη.


Έχεις δίκιο πως τα πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα, αλλά δεν χρειάζεται και να είναι. Δηλαδή μπορεί από τη μία η Google να χρηματοδοτεί το firefox γιατί ψάχνει έναν εναλλακτικό browser και γιατί, προσπαθώντας να αλλάξει το γήπεδο, δεν την πειράζει να καταστρέψει λίγη αξία (από το software). Αυτό όμως δεν κάνει την google αγαπημένη μας φίλη. Όπως ο Gates που αφηνε τα windows σχεδόν ελεύθερα δεν ήταν ακριβώς φίλος μας. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως μείωσε δραματικά το κόστος απόκτησης υπολογιστή σε εκατομμύρια ανθρώπους (think Mac της ίδιας εποχής), αλλά δημιούργησε μια έξη στα windows και το office που ακόμα πληρώνουμε (και θα πληρώνουμε). Δεν προσπαθώ να γίνω ρεβιζιονιστής και να ισχυριστώ πως η Microsoft ήταν ο κακός της παρέας (ή Sony και η Apple ήταν πιο κακοί), αλλά πως δεν μπορούμε να αγκαλιάζουμε εταιρίες με αυτοκρατορικές βλέψεις, ακόμα κι όταν σε κάποια πράγματα για κάποιο χρονικό διάστημα συμπλέουμε.


Αντίθετα η κίνηση της IBM να υποστηρίξει το FLOSS ως εναλλακτική πρόταση τη βρίσκω πιο ειλικρινή και κοντινή. Η IBM είναι μια εταιρία hardware που κάποιος (Microsoft,Intel) της έφαγε την αγορά. Τώρα και παλιότερα (beOS) προσπαθεί να δημιουργήσει εναλλακτικές λύσεις και το FLOSS για την IBM είναι μια Win-Win κατάσταση. Να μην ξεχνάμε βέβαια πως χρειάστηκε να φτάσουμε στα τέλη της δεκαετίας του 90 για να αποδεχθεί η IBM πως δεν θα ελέγχει το software. Το όνειρο των πατέρων της αμερικάνικης επανάστασης για Power to the People θα γίνει ακόμα πιο μακρινό σε ένα μέλλον όπου ο γούγλης θα ελέγχει όχι μόνο την πληροφορία αλλά και τις εφαρμογές, έχοντας εμπορευματοποιήσει τον χρόνο και έχοντας μεταφέρει όλο τον κώδικα στους server του. Διότι καθώς μια κερδοσκοπική επιχείρηση πρέπει να βγάζει κέρδη, η καπιταλιστική διαδικασία την αναγκάζει να θέλει να βγάζει παραπάνω κέρδη κάθε χρόνο. Και αυτό αναγκαστικά θα την ωθήσει να εμπορευματοποιήσει όλο και μεγαλύτερο μέρος της διαδικασίας ή /και να δημιουργήσει συνθήκες στην αγορά που θα τη βολεύουν (μονοπώλιο).


Ένα πολύ χαρακτηριστικό κομμάτι της δημιουργίας ψεύτικης στενότητας πόρων (scarcity), είναι οι τηλεφωνάδες. Σε χρεώνουν περισσότερο, όσο περισσότερο μιλάς, τη στιγμή που η υποδομή είναι λίγο πολύ σταθερή και αποσβεσμένη. Αυτη η ιδέα της χρονοχρέωσης νομίζω είναι και βάση του μοντέλου που έχουν αρχίσει να ακολουθούν όλοι οι softwareαδες εδω και μερικά χρόνια.


Τα κρατικά χρήματα από την άλλη δεν χρειάζεται να επενδύονται σε μεγαλους FLOSS εργολαβους, αν και το FLOSS απο τη φύση του θα βοηθήσει αρκετά να μην υπάρχουν μεγάλοι FLOSS εργολάβοι διότι το κεφάλαιο που μπορεί να συσσωρευθεί πάνω στο αντικείμενο (καθώς ο κώδικας δεν ανήκει στον εργολάβο) έχει να κάνει κυρίως με τους υπαλλήλους/προγραμματιστές που εάν δεν δεθούν με σχέσεις δουλοπαροικίας δεν βλέπω να μένουν εκτός της υπεραξίας. Επίσης τα χρήματα μπορούν να δίνονται σε μορφές που δεν βοηθούν τη συγκέντρωση-συσσώρευση (ας πούμε ως επίδομα παντεσπανιού για να τρώει καλά ο developer). Το FLOSS είναι τόσο αποκεντρωμένο που δεν χρειάζεσαι καν την τεράστια διοικητική δομή που δημιουργεί μαύρες τρύπες κόστους (η γραφειοκρατία δεν είναι προνόμιο μόνο του δημοσίου). Όποτε το δημόσιο ως ο μεγαλύτερος συσσωρευτής κεφαλαίου μπορεί να αποφασίσει το ίδιο τη μορφή που θα δώσει και την εξουσία που θα δώσει στα projects, πόσο αναρχικά ή περιθωριακές θα είναι οι σχέσεις τους. Μπορεί να ψηφίζουν μεταξύ τους οι developers ενός project για το ποιος θα πάρει πόσα χρήματα, υπάρχουν πολλά παιχνίδια που μπορείς να κάνεις για να φτιάξεις ενα δίκαιο γήπεδο αλλά ταυτόχρονα να αποτρέψεις την υπερβολική συσσώρευση/συγκέντρωση.


Σου υπόσχομαι να διαβάσω την ανάλυση του berry και να επανέλθω. Αν και ο φιλελευθερισμός ως κίνημα είναι ευρύτατος και δεν αφορά μόνο την οικονομία. Σε πολλά σημεία μας είμαστε όλοι φιλελεύθεροι γιατί όλοι είμαστε παιδιά της νεωτερικότητας (διαφωτισμού). Και φαντάζομαι πως είμαστε όλοι δαρβινιστές πάνω στην ιδέα της εξέλιξης των ειδών όχι επειδή (όπως λέει ο ντώκινς) είναι μια τέλεια θεωρία, αλλά επειδή δεν έχουμε κάποια καλύτερη μέχρι στιγμής. Τώρα το να μεταφέρουμε τον δαρβινισμό από μια θεωρία εξέλιξης των ειδών, σε αναπόδραστη κοινωνική αλήθεια και μέτρο των πάντων είναι τουλάχιστον προβληματικό και αυτό πρέπει να πολεμήσουμε. Γιατί ο ντώκινς ποτέ δεν είπε πως τα γονίδια είναι οι οδηγοί της συμπεριφοράς μας, όπως η αναπαραγωγή δεν είναι ο οδηγός της σεξουαλικής συμπεριφοράς μας.


Ο Στάθης διάβασε τον Berry (ο Παύλος τον είχε φέρει στην κουβέντα) και συνεχίζει:


Τελειώνοντας το διάβασμα του berry νομίζω θα μείνω στην παραπάνω θέση. Ο stallman χρησιμοποιεί ακριβώς την φιλελεύθερη παράδοση για να υποστηρίξει τις θέσεις του και μάλιστα στην κάπως πιο αναρχική (ή εάν θέλουμε καλύτερα αρχο-φοβική) εκδοχή των πατέρων της αμερικάνικης ανεξαρτησίας. Διαφωνώ μαζί του σε κάποιες ερμηνείες (κύριως ηθικές), αλλά στη γενική βάση νομίζω πως όλοι ως παιδιά της νεωτερικότητας θα συμφωνούμε. Ιδιαίτερα στο γεγονός πως όλα αυτά που συζητάμε δεν αφορούν σε καμία περίπτωση έναν απλό κώδικα, αλλά μια ολόκληρη κοινωνική συμπεριφορά. Είναι οι διαστροφές του εφαρμοσμένου φιλελευθερισμού που πρέπει να πολεμήσουμε, και κυρίως την παραφουσκωμένη ιδέα της ιδιοκτησίας. (που από ένα σημείο και περα δημιουργεί άχρηστη κοινωνικά συσσώρευση , διότι στο κάτω κάτω δεν θα τα πάρουμε και μαζί μας λολ.)


Τώρα για τον Raymond απο αυτά που διάβασα είναι αυτό που αποκαλώ πως οι φιλελεύθεροι δεν πιάνονται από πουθενά γιατί είναι ρευστοί κι αόριστοι. Ακολουθεί πολλές “εμμονές” του νεο-φιλελευθερισμού που είναι εντελώς ντετερμινιστικές και θεολογικές στη φύση τους. Ας πούμε αυτή η απέχθεια προς τον αλτρουισμό ή τελοσπάντων προς το μη οικονομικά μετρήσιμο συμφέρον, έχει καταντήσει βαρετή, ειδικά όταν γύρω μας βλέπουμε συνεχώς αντίθετα παραδείγματα. Οι άνθρωποι δεν συνεργάζονται κατά λάθος, ούτε πάντα από το βέλτιστο συμφέρον τους. Το κατασκεύασμα του είναι γεμάτο τρύπες. Προσπαθεί πάρα πολύ να θέσει το ζήτημα του FLOSS απολιτικά και ανιστόρητα λες και η σημερινή καπιταλιστική αγορά είναι μια αναπόδραστη κοσμική αλήθεια και όχι μία ακόμα ιστορική κατάσταση. Λες και η ιδιοκτησία είχε πάντα τη σημερινή μορφή. Αυτά είναι μπούρδες της τάξης το τέλος της ιστορίας. Πραγματικά όταν έρθουμε στα πράγματα θα τους φυλακίσουμε όλους αυτούς και για βασανιστήριο θα τους βάλουμε να διαβάζουν από το πρωί μέχρι το βράδυ χέγκελ, μήπως και καταλάβουν κάποια στιγμή πως όλοι είμαστε παιδιά της εποχής μας.


Για να ξεφύγω λίγο από το παραλήρημα μου και να επιστρέψω στη γη, τίποτα δεν είναι απρόσβλητο. Μήπως ο “ανθρωπισμός” είναι απρόσβλητος από τον ιμπεριαλισμό και τις βόμβες? Μήπως η “δημοκρατία” είναι απρόσβλητη από τις μονοκομματικές ελίτ? Αλλά είμαστε εμείς που θα δώσουμε περιεχόμενο στο FLOSS. Αν αφήνουμε τον Raymond να θέτει το περιεχόμενο του τι είναι FLOSS, τότε το FLOSS θα γίνει αυτό που περιγράφεις στο μια τρύπα στο νερό. Όπως αφήσαμε στον Cheney και τον Couchner να ορίσουν το τι είναι ανθρωπισμός. Εμείς φτιάχνουμε το γήπεδο που παίζουμε. Ούτε η αγορά είναι μια αναπόδραστη ανιστόρητη κατάσταση, ούτε τα γονίδιά μας κάποιοι μικροσκοπικοί αόρατοι δικτάτορες που μας κατευθύνουν τυφλά. Νομίζω αυτό το μάθημα του μάρκετινγκ μάνατζμεντ (πως να αλλάξεις γήπεδο) είναι από τα μεγαλύτερα μαθήματα που πρέπει να πάρουμε.


Σημείωση: Ο raymond εκφράζει όλη τη δυσπιστία των φιλελεύθερων απέναντι στο FLOSS και απλά ψάχνει έναν τρόπο να το χωρέσει στην ήδη διαμορφωμένη ιδεολογία του. Πρακτικά όμως (όπως το έχουμε δει ιστορικά να επαναλαμβάνεται) ενώ θα εκθειάζεις του μικρούς ιδιώτες παραγωγούς, η μη παρέμβαση στο αόρατο χέρι θα σημαίνει πως θα αφήσεις τον ροκεφέλερ να τους φάει όλους. Αυτή είναι η αντιδιαστολή μεταξύ ιδεολογικού και πρακτικού φιλελευθερισμού. Κι αυτός είναι ο δρόμος για την κόλαση μεταξύ των όμορφων φιλελεύθερων ιδεών και του κόσμου που ζούμε.


Πράξη 4η, σκηνή 1η: αριστερά αδιέξοδα (p2p πολιτικές, υπηρεσίες, υποδομές, δημόσιες επενδύσεις)


Ο Θανάσης πετά ιδέες για έναν χώρο που νόμιζε πως ήξερε κάπως καλύτερα:


Λιγότερη ανάπτυξη (και σίγουρα περισσότερο ποιοτική), επαναπροσδιορισμός δημοσίων και κοινών αγαθών (άλλο το ένα άλλο το άλλο), διαφάνεια (κοινωνικός έλεγχος, μέσα απο το διαδίκτυο, εφαρμογές p2p) και δικαιώματα (ανθρώπινα και άλλα)


Οι αυτόνομες εναλλακτικές δομές με έχουν βάλει σε σκέψεις. Τι χαρακτηριστικά έχουν; Πόσο περιθωριακές είναι; Ποιά επιρροή μπορούν να έχουν σε αυτό που λέμε “νεοφιλελευθερισμό”; Μιλάμε για καταλήψεις χώρων, για single taxers, για “blixers“, για κάτι άλλο ή για όλα μαζί; Ακούγοντας και τον Lessig να χαροπαλεύει με την διαφθορά σκέφθηκα πόσο μακριά είμαστε από το να αποδομήσουμε τον φιλελευθερισμό, να οριοθετήσουμε και να δομήσουμε το μέτα – φιλελεύθερο κίνημα. Γι’ αυτό και θα πρότεινα τα παραπάνω ως βασικές αρχές μιας σχετικής συζήτησης (γι’ αυτό και με ξενέρωσε λίγο ο Lessig)


Η κριτική στις δημόσιες υποδομές αλλά και στο άνοιγμά τους έχει ενδιαφέρον. Εδώ προσπάθησα με λίγα λόγια να πω ότι οι δημόσιες υποδομές δεν ήταν ποτέ ανοικτές και ότι ποτέ δεν είχαμε να κάνουμε μια υποδομή με τα χαρακτηριστικά του διαδικτύου. Συμφωνώ ότι το θέμα δεν είναι το άνοιγμα του LLU, το θέμα είναι να έχεις την δημόσια – ανοικτή οπτική ίνα κοντά στο σπίτι και να αποφασίζει ο χρήστης πως θα συνδεθεί. Δηλαδή, ρίχνεις οπτική ίνα ως δημόσια υποδομή, κοστολογείς στο κόστος συντήρησης (συντήρηση, όχι κέρδος) και ζητάς απο τους χρήστες να αποφασίσουν πως θα συνδεθούν: αν είμαι πολυκατοικία και θέλω να έχουμε οπτική ίνα βρίσκω μια λύση με τον Χ πάροχο ή τον Ψ εργολάβο, αν είμαι εταιρεία αλλιώς, αν είμαι μόνος μου πχ. με ασύρματο κοκ Το θέμα δεν είναι να μπορεί να συνδεθεί ο Χ πάροχος, το θέμα είναι να μπορώ να επιλέξω εγώ πως θα συνδεθώ ή πως θα εξυπηρετηθώ. Αυτό σημαίνει διαφάνεια, όταν μπαίνει σαν προϋπόθεση στον σχεδιασμό μια υπηρεσίας απο την αρχή μέχρι το τέλος. Δεν μου αρέσει ο όρος p2p, τον χρησιμοποιώ για να συνεννοηθούμε κάπως.


Όταν θα γίνω Υπουργός θα σχεδιάσω το FLOSS Social Venture Capital με τον Στάθη :-)))


Δεν κάνω πλάκα, η πρόταση υπάρχει, (όχι για να γίνω Υπουργός) αλλά δεν υπάρχει ανάλογο “έδαφος”. Μόνο θάλασσα και βροχή.


“Οπότε το δημόσιο ως ο μεγαλύτερος συσσωρευτής κεφαλαίου να μη μπορεί να αποφασίσει το ίδιο τη μορφή που θα δώσει και την εξουσία που θα δώσει στα projects, πόσο αναρχικά ή περιθωριακές θα είναι οι σχέσεις τους. Μπορεί να ψηφίζουν μεταξύ τους οι developers ενος project για το ποιος θα πάρει πόσα χρήματα, υπάρχουν πολλά παιχνίδια που μπορείς να κάνεις για να φτιάξεις ένα δίκαιο γήπεδο άλλα ταυτόχρονα να αποτρέψεις την υπερβολική συσσώρευση/συγκέντρωση.”


ΑΚΡΙΒΩΣ ! Σκεφτόμουν και απλή χρηματοδότηση με απλούς κανόνες: για να ξεκινήσεις, για να συνεργαστείς, για να βγάλεις το project σου στον αέρα κτλ. Ελπίζω μόνο να μην χρειαστεί να γίνει κάποιος απο εμάς Υπουργός για να πραγματοποιηθεί κάτι τέτοιο… Προτείνω να συμφωνήσουμε – διαφωνήσουμε σε μερικά σημεία:


Ο Στάθης λέει “ότι είμαστε όλοι φιλελεύθεροι γιατί όλοι είμαστε παιδιά της νεωτερικότητας (διαφωτισμού), ότι υπάρχουν πολλά κομμάτια ανθρώπινης δραστηριότητας που βρίσκονται εκτός καπιταλιστικής διαδικασίας, και ακόμα περισσότερα που βρίσκονται εντός/εκτός”. Και ότι η καπιταλιστική διαδικασία καθορίζεται και απο την καθημερινή μας δράση (δική μου ελεύθερη απόδοση). Ξεκινάμε απο εδώ;


Η κεντροαριστερά (σε ευρωπαϊκό πλαίσιο) προσπαθεί να διαμορφώσει μια επιχειρηματολογία του στυλ: η, εναλλακτική πρόταση στον καπιταλισμό, είναι άνθρωποι με γνώση, έφεση στην καινοτομία και ευελιξία με κάποια κοινωνική προστασία. Αποτυγχάνει όμως να την εμβαθύνει για αυτό και δεν καταλαβαίνουμε την διαφορετική της, απο την κεντροδεξιά, πρόταση. Είμαι απο αυτούς που πιστεύουν ότι υπάρχουν διαφορές και μάλιστα σημαντικές (πολλά απο αυτά που γράψαμε προηγουμένως δείχνουν κάποιες απο τις διαφορές).


Ένα απο τα πολλά προβλήματα της κεντροαριστεράς είναι ότι, σημαντικό μέρος της, δεν καταλαβαίνει την ίδια της την πρόταση. Θεωρεί, μάλλον, ότι η νέα αυτή πρόταση μπορεί να “περάσει” όπως οι προηγούμενες με λίγο λαϊκισμό, λίγο lobbying και, πρόσφατα, λίγο συμμετοχή. Αδιέξοδο. Αν χρησιμοποιούμε την GPL και τις p2p δομές ως βασικά νέα παραδείγματα είναι ακριβώς γιατί η “συμμετοχή” έχει γίνει πλέον μια διεργασία που απαιτεί συνολική αλλαγή του τρόπου που λειτουργεί ένα σύστημα για να την υποδεχτεί. Μάλλον, είναι αμφίβολο αν η κεντροαριστερά μπορεί να υποδεχτεί τέτοιου είδους δομική αλλαγή και το ερώτημα είναι που είναι η δική της προστιθέμενη αξία στην “κοινωνική καινοτομία” η οποία συμβαίνει γύρω μας…


Το ερώτημα γίνεται περισσότερο πολύπλοκο για όλους μας λόγο του ρόλου του Κράτους. Τί θέλουμε να κάνει; Τι μπορεί απο την ίδια του την σύσταση να κάνει; O Στάθης το έθιξε, αυτή είναι η “τραγωδία” μας ως πολίτες. Πληρώνουμε φόρους, απαιτούμε “διάφορα” απο το Κράτος και τελικά το μεγεθύνουμε συνεχώς. Το πρόβλημα είναι ότι το Κράτος έχει δείξει πολύ περιορισμένη ικανότητα να εξυπηρετήσει το “κοινό καλό”. Άλλο όμως Κράτος, άλλο ρύθμιση της αγοράς. Μήπως θέλουμε ρύθμιση της αγοράς όχι, όμως, αποκλειστικά απο το Κράτος; Και πως μπορούν εκλεγμένοι πολιτικοί – δημόσιοι υπάλληλοι να απεμπολήσουν μέρος της “ελευθερίας” για συναλλαγή με την αγορά;


Συνεργασία, συμμετοχή και έλεγχος παντού απο τους πολίτες, είναι η μοναδική στάση – απάντηση που καταλαβαίνω αφού υπάρχει το μέσο που διευκολύνει (διαδίκτυο) και ενισχύει την αίσθηση ότι πρέπει να προκύψουν νέες δομές πέρα του Κράτους και της Αγοράς και δεν αναφέρομαι, μόνο, σε ΜΚΟ. Αν η αριστερά δεν θέλει να “αυτο ακυρωθεί” και οι πολίτες δεν ενδιαφέρονται για τα “κοινά” τότε μάλλον πρέπει να αντιστρέψουμε και τα δυο


Καλά, το κλείνω γιατί είμαι αλλού, το άτομο, πρέπει να δω αυτή η αντιβίωση τι στο διάολο περιέχει …


Πράξη 4η, σκηνή 2η: τα αριστερά αδιέξοδα γίνονται ακόμα πιο έντονα


Ο Στάθης εντείνει τα αδιέξοδα:



Εγώ πάλι αυτή τη βδομάδα είχα μερικές πολύ ενδιαφέρουσες συζητήσεις με έναν υπο-φορητό γεμάτο πορτοκαλάδα, μια μετακόμιση ολόκληρου γραφείου σε άλλο όροφο και δύο διακοπές ίντερνετ λόγω εξυγίανσης καλωδίων.


Η κεντροαριστερά έτσι όπως την αναφέρεις (και όπως αυτοαναφέρεται) δεν μας λέει τίποτα για την κουτάλα. Διότι πέρα από τις περίπλοκες αναλύσεις, η οικονομία είναι μια κοινωνική επιστήμη που ασχολείται με την κατανομή των αγαθών ανάμεσα στους πολίτες. Και οι “…άνθρωποι με γνώση, έφεση στην καινοτομία και ευελιξία με κάποια κοινωνική προστασία.” είναι μία αμήχανη πρόταση που δεν μας εξηγεί τίποτα για την κατανομή. Δεν φταίει ο Θανάσης σε αυτό, φταίει όλη η κεντροαριστερή πρόταση. Σε αυτό το σημείο οι νεοφιλελεύθεροι είναι σαφέστατα πιο καθαροί. Μπορεί να λένε ψέματα και να δείχνουν το ποτήρι μισογεμάτο, αλλά το πρόγραμμά τους είναι πολύ πιο καθαρό όσον αφορά την κατανομή των αγαθών. Ή όπως είπε πριν 3-4 χρόνια και ο Γουόρεν Μπάφετ ειρωνικά “δεν ξέρω εάν υπάρχει πια πάλη των τάξεων, αλλά γνωρίζω με σαφήνεια πως εάν υπάρχει, η τάξη μου είναι αυτή που κερδίζει” Διότι ξέρετε και οι δεξιοί φιλελεύθεροι τα ίδια πράγματα λένε . Γνώση, καινοτομία, ευελιξία κάποια κοινωνική προστασία (μη βγει και στον δρόμο ο κόσμος).


Αυτή την μη-πρόταση της κεντροαριστεράς οι πολίτες την καταλαβαίνουν. Και νιώθω πως όχι μόνο επειδή διοχετεύεται με λάθος τρόπους όπως αναφέρει ο Θανάσης, αλλά και γιατί στη βάση της δεν έχει περιεχόμενο. Ας γίνω λίγο κουραστικός κι εας ρωτήσω:


Έφεση στην καινοτομία : Αυτή η καινοτομία από που θα έρθει? Και ποιος θα επωφεληθεί από αυτή? Και μην ακούσω όλοι ε γιατί θα τραβήξω το πιστόλι μου. Διότι πχ το να πληρώσουμε ως κράτος τη βασική ερεύνα για το γονιδίωμα για να γίνουν πλούσιοι μετά 15000 βιολόγοι/γενετιστές που θα πουλάνε τις πατέντες τους για να ζούνε περισσότερο και καλύτερα οι ίδιοι και άλλοι συσσωρευτές κεφαλαίου δεν ακούγεται ιδιαίτερα διαφορετικό από τη δεξιά φιλελεύθερη πρόταση για τον τρίτο κόσμο μέσα στον πρώτο. Μπορούμε να απαγορεύσουμε τις πατέντες ή να τις περιορίσουμε στα 2-3 έτη? Και τότε δεν θα αναγκάσουμε τους επιστήμονες να στραφούν προς συγκεκριμένα πεδία έρευνας που θα είναι προσοδοφόρα μέσα σε 2-3 έτη?


Ευελιξία: Αυτό εγώ το λέω φάουλ. Όταν χρησιμοποιείς ως κεντρο-αριστερά μια λέξη που της έχει δοθεί πολύ συγκεκριμένη ουσία από την εξουσία (και τη δική σου εξουσία) τα τελευταία 15 χρόνια και δεν είσαι διατεθειμένος να γράψεις κάτι ανάλογο του κεφαλαίου για να ανασκευάσεις, τότε είσαι ειλικρινά άξιος της μοίρας σου. Βγείτε στον δρόμο και ρωτήστε τι σημαίνει ευελιξία για τους ανθρώπους. Σημαίνει λιγότερες ώρες δουλειάς με ακόμα λιγότερα χρήματα, σημαίνει ανασφάλιστη εργασία, σημαίνει ανασφάλεια, σημαίνει εισοδήματα που δεν φτάνουν για να ζήσεις αν δεν χρησιμοποιείς κάποιο άλλο συσσωρευμένο κεφάλαιο, σημαίνει 12ωρα απλήρωτα, σημαίνει Κυριακές απλήρωτες, σημαίνει χαμηλότερη ποιότητα ζωής. Προτείνω λοιπόν να μην ξαναχρησιμοποιήσουμε τη λέξη μέχρι να γράψουμε ένα τετράτομο έργο που θα ονομάσουμε ευελιξία και θα της δώσουμε μια νέα ερμηνεία


Και να καταλήξω τρίζοντας τα δοντάκια μου στη μητέρα όλων των ζητημάτων.


Συμμετοχή: Για να ξεκαθαρίσω τη θέση μου πάνω στο θέμα της εξουσίας, εξουσία είναι βία. Και για να θυμηθούμε τον χάτινγκτον, η δυτική ανωτερότητα βασίστηκε στην δυνατότητα άσκησης οργανωμένης βίας. Τελεία και παύλα. Μπορούμε να παίξουμε όποιο παιχνίδι θέλετε, όπου εγω θα έχω την βία και εσείς οποιαδήποτε εξουσία θέλετε. Και βάζω στοίχημα πως θα σας κερδίζω. Χωρίς να σηκώσω ούτε ένα γκλόμπ. Όποτε όταν μιλάμε για συμμετέχοντες πολίτες μιλάμε για άτομα χωρίς δικαίωμα βίας μεμωνομένα και με κάποιο μικρό δικαίωμα βίας οργανωμένα. Το να μιλάμε για πρωτόλεια p2p δίκτυα που θα καταφέρουν να υπερισχύσουν, είναι σαν να μιλάμε για τη μάχη μεταξύ poum και των μούρων του Φράνκο. Ναι ίσως εάν είχαν 10 χρόνια μπροστά τους να κατάφερναν να οργανωθούν και να φτιάξουν κάτι για το οποίο θα είμασταν πραγματικά περήφανοι ως είδος, αλλά το ζήτημα είναι πως δεν θα κατάφερναν να επιβιώσουν τόσο πολύ.


Όταν το κράτος ελέγχεται όλο και περισσότερο από τους συσσωρευτές κεφαλαίου, τοπικούς ή υπερεθνικούς, το να ισχυρίζεσαι πως θα αντιταχθείς σε αυτό με κάτι που ακόμα δεν δουλεύει και δεν ξέρεις πότε και αν και με ποιον τρόπο θα δουλέψει είναι τουλάχιστον προβληματικό για ένα κόμμα εξουσίας. Διότι στο ενδιάμεσο των προσπαθειών σου εσύ πρέπει



α) να κυβερνήσεις με το υπάρχον καθεστώς (που ξέρουμε πόσο μικρό είναι το κράτος απέναντι στους συσσωρευτές κεφαλαίου). Άρα ποια θα είναι η πολιτική σου μέχρι να φτάσουμε στον “σοσιαλισμό”?

β) να φροντίσεις έτσι ώστε οι “αντίπαλοί” σου (που είναι πιο δυνατοί από εσένα) να μην αλλάξουν τους κανόνες ώστε να πεθάνει το σχέδιο σου στη θερμοκοιτίδα. Ας θυμηθούμε πως όταν οι φτωχοί αγράμματοι αγρότες βρήκαν πως (λόγω της θέσης της βρετανικής κλωστο-υφαντουργίας στον κόσμο) μπορούσαν να εργάζονται 2 μέρες την εβδομάδα και τις υπόλοιπες να κάθονται, οι προοδευτικοί άνθρωποι της εποχής τους φρόντισαν να αυξήσουν τις τιμές του ψωμιού για να τους αναγκάσουν να εργάζονται κάθε μέρα και να καρπωθούν τη διαφορά οι μεγάλοι γεωκτήμονες. Για να το θέσω ως πιο μοντέρνο παράδειγμα, για όσους πιστεύουν πως οι αγρότες της Αγγλίας του 1830 δεν αφορούν το σήμερα: όταν θέλεις να “βοηθήσεις” τους ανθρώπους να δουλέψουν περισσότερο, ακριβαίνεις τις υπηρεσίες που τους είναι απαραίτητες. Μειώνεις την εξασφάλιση της σύνταξης και αυξάνεις το κόστος των υπηρεσιών υγείας ιδιωτικοποιώντας το. Με αυτόν τον τρόπο έχεις δύο παρόμοια κέρδη με το 1830. Βάζεις τον κόσμο να δουλεύει περισσότερο για να ζήσει και ταυτόχρονα το παραπάνω κόστος το αναδιανέμεις ως κέρδος στους συσσωρευτές κεφαλαίου με τους οποίους είσαι συνδεδεμένος.


Η πιο δοκιμασμένη και πετυχημένη μέθοδος άσκησης βίας από τους πολίτες, είναι όταν κάποιοι που τους υπερασπίζονται πάρουν το κράτος στα χέρια τους. Αν και τα προβλήματα αυτής της προσέγγισης είναι γνωστά και καταγεγραμμένα, μέχρι στιγμής δεν ξέρουμε άλλο τρόπο. Γιαυτό και δεν έχω πεισθεί ακόμα για το μικρό κράτος. Διότι όταν το κράτος γίνει μικρό, κάποιος άλλος πρέπει να πάρει τη θέση του. Κι αυτός ο άλλος είναι συνήθως αυτός που έχει τη δυνατότητα άσκησης οργανωμένης βίας. Εάν αυτό θα έχει την αδρή μορφή μιας blackwater hellas, ή θα έχει την πιο εκλεπτυσμένη μορφή του Υγεία ΑΕ, δεν έχει μεγάλη σημασία. Όταν λοιπόν ζητάμε από το κράτος να καταστραφεί πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας κάποιον να το διαδεχθεί. Σε αυτό το σημείο οι δεξιοί φιλελεύθεροι είναι πολύ ασαφείς γιατί ξέρουν ποιον έχουν στο μυαλό τους να το διαδεχθεί αλλά συνήθως διστάζουν να το πουν. Μια περισσότερο ανεύθυνη μορφή εξουσίας που θα ελέγχεται πιο άμεσα και πιο νόμιμα από τους συσσωρευτές κεφαλαίου. Κι αυτή δεν είναι άλλη από την επιχείρηση (Corporation). Ή αν το θέλετε με τους όρους του 19ου αιώνα, δημοκρατία βάση εισοδήματος (ή μετοχών).


Εμείς λοιπόν ως αριστεροί φιλελεύθεροι (συνεχίζω καταχρηστικά τον διαχωρισμό των χεγκελικών σε αριστερούς/δεξιούς), όταν μιλάμε για μικρό κράτος, ποιον έχουμε στο μυαλό μας να πάρει τη θέση του? Εάν πούμε οι πολίτες, δεν μας πιστεύει κανείς και καλά κάνουν. Εάν πούμε οι πολίτες με γνώση, τότε θα μας υποπτευτούν όλοι και καλά θα κάνουν εξίσου. Διότι οι πολίτες με γνώση είναι κι αυτοί μια ελίτ. Με λίγα λόγια κάτι κρύβουμε. Είναι σαν το τέχνασμα του υπουργού τεχνοκράτη (που διαψεύστε με αλλά πρώτο στην Ελλάδα το εισήγαγε το ίδιο το ΠΑΣΟΚ). Λες και οι τεχνοκράτες δεν έχουν αντιλήψεις ή νευρώσεις, ή φαντασιώσεις. Λες και η επιστημονική διακυβέρνηση είναι, μία, αδιαίρετη, ορθή και αλάνθαστη. Οπότε λοιπόν όταν λες στον κόσμο πως ο υπουργός οικονομίας θα πρέπει να είναι τεχνοκράτης από το lse, τότε απλά βρίσκεις ένα καλό σπιν για να πεις πως ο Υπ. Οικονομίας θα είναι ένας νεο-φιλελεύθερος ελαφρά αγράμματος μπακάλης που θα σας αλλάξει τα ράμματα με βίβλο τη θεολογία της αγοράς (και συγνώμη από του λίγους φωτισμένους απόφοιτους του lse)..


Η ρύθμιση της αγοράς είναι για να το θέσω πιο μοντέρνα μία μορφή μετα-βίας και ισχύει, ό,τι ισχύει με τη βία του κράτους. Επιμένω πως δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να μας ορίσει μία φυσική αγορά ή ένα μοντέλο τέλειας ρεαλιστικής αγοράς για να μπορέσουμε να ρυθμιστούμε προς αυτόν τον παράδεισο. Άρα κάθε ρύθμιση της αγοράς είναι η θέσπιση των σχετικά αυθαίρετων κανόνων που θα παίζεται το παιχνίδι από τους παίκτες. Το ποιον θα ωφελήσουν οι κανόνες το ορίζει η βία ή εάν το θέλετε με το γνωστό αστείο του χρυσού κανόνα: He who has the gold, makes the rules..


Καταλαβαίνω πως ακούγομαι λίγο παραδοσιακός αλλά η ενασχόληση μου με τον κόσμο των αγορών μου έμαθε πως η πιο απατηλή και ακριβή φράση στην ιστορία της κερδοσκοπίας είναι : Its different this time. Και μπορεί οι σημερινές καταστάσεις να διαφέρουν σε κάποια πράγματα, δεν πιστεύω όμως πως αντιμετωπίζουμε μια απόλυτα πρωτότυπη κατάσταση. Μάλλον το αντίθετο. Αντιμετωπίζουμε μια κοινότοπη κατάσταση με κάποιες πρωτότυπες διαφορές. Μπορούμε να αλλάξουμε πολλά πράγματα με τα νέα δεδομένα, φτάνει να μην ξεχνάμε τα βασικά. Ή για να το θέσω πιο ποιητικά, νικημένο μου αστέρι δεν αλλάζουν οι καιροί, με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί.


Για να μη γίνομαι χαοτικός ως συνήθως, ας ορίσουμε πρώτα στο μοντέλο μας ποιος θα έχει τη βία και με ποιον τρόπο θα τη διατηρεί/ανανεώνει και μετά θα μπορέσουμε να βρούμε επιμέρους λεπτομέρειες για το πως θα λειτουργεί αυτό το μοντέλο, αν θα έχει πατέντες ή θα είναι ανοιχτό ή θα λειτουργεί p2p. Ποιους θα ωφελεί και ποιούς θα δυσαρεστήσει. Οι δεξιοί φιλελεύθεροι έχουν μια απάντηση γιαυτό πίσω από τα ευχολόγιά τους. Οι αριστεροί όχι.


Ο Παύλος συνεισφέρει, προσπαθώντας (ανεπιτυχώς) να κλείσει τη συζήτηση:



Με την χορηγία της otenet που έριξε το δίκτυο του γραφείου (αλλά και όλης της χώρας) και μου έδωσε χρόνο να σκοτώσω…


Ένας καλός άνθρωπος που τον έλεγαν Ντελέζ έγραψε ένα κείμενο με τίτλο Postscript on the societies of control πριν από καμιά 20 χρόνια. Και ένας άλλος καλός άνθρωπο –εγώ- θα προσπαθήσω με βάση αυτό το κείμενο να πω κάτι για όλα όσα έχουμε γράψει ως τώρα. Βία-εξουσία -βία στη βία της εξουσίας- καταστολή της βίας στη βία της εξουσίας, κοκ.


Η εξουσία είναι κάτι πολύ ευρύτερο και οικονομικότερο από τη βία. Έχει να κάνει περισσότερο με το ερώτημα του γιατί ζούμε σαν κοινωνία και σαν άτομα όπως ζούμε και όχι κάπως αλλιώς. Η απάντηση δεν είναι πάντα και για όλες τις εποχές: γιατί αν δεν το κάνουμε θα μας μπουζουριάσουνε. Πχ., Αν ήσουν δουλοπάροικος στο χωράφι κάποιου φεουδάρχη το 1002 στη Γαλλία μάλλον αυτό ίσχυε – αν προσπαθούσες να την κοπανήσεις και σε έπιαναν θα σου έκαναν κάτι παραπάνω από ένα απλό μπουζούριασμα. Αν ήσουν όμως κλωστοϋφαντουργός σε ένα εργοστάσιο του Μάντσεστερ το 1823 δεν θα συνέβαινε το ίδιο. Το να έφευγες από το εργοστάσιο στη μέση της δουλειάς δεν θα είχε το ίδιο αποτέλεσμα. Αλλά, πιθανόν, αν το έκανες να ανακάλυπτες ότι δεν έχεις στον ήλιο μοίρα. Γιατί δεν θα μπορούσες να γίνεις πάλι κτηνοτρόφος που ήσουν πριν αφού οι κοινές εκτάσεις που χρησιμοποιούσαν τα ζώα σου δεν υπήρχαν πια, γιατί δεν υπήρχε ταμείο ανεργίας, αλλά και γιατί ίσως πίστευες ότι κάτι θα κερδίσεις σαν εργάτης –και όντως κάτι κέρδιζες- φράγκα για να τα πιεις το βράδυ στη παμπ, σκεφτόσουν ότι θα προαχθείς και να γίνεις επιστάτης, κτλ. Συνήθως, λοιπόν, έμενες στο εργοστάσιο, αλλά έπρεπε να πειθαρχείς στους κανόνες του – αυστηρό ωράριο, υπακοή στον επιστάτη, κτλ. Η εξουσία είχε γίνει οικονομικότερη, δεν μπουζούριαζε τόσο πολύ αλλά κατά κάποιο τρόπο έπειθε (κυρίως γιατί απέκλειε τις εναλλακτικές επιλογές).


Ερχόμαστε τώρα στα χρόνια τα δικά μας και στον τιμημένο προγραμματιστή της Google. Στην περίπτωση του, η εξουσία έχει γίνει ακόμα οικονομικότερη: κυρίως τον έχει πείσει ότι γαμάει και δέρνει και κατά κάποιο τρόπο το κάνει κιόλας. Ούτε μπουζούριασμα ούτε τίποτα. Ο προγραμματιστής είναι περήφανος που μπορεί να πηγαίνει πάνω-κάτω όποτε γουστάρει στο γραφείο του στη Google, την ίδια στιγμή όμως «είναι επιτρεπτό» να τον ειδοποιήσει στις 11 το βράδυ ο project manager και να του ζητήσει να τεστάρει ένα application ως το άλλο πρωί, ή ακόμα και αν ο project manager δεν τον ειδοποιήσει, μπορεί ο προγραμματιστής να είναι τόσο πωρωμένος που να κάτσει να το κάνει από μόνος του. Του δίνεται η δυνατότητα να δουλεύει σε δικά του project δυο φορές την εβδομάδα, αλλά η Google φαντάζομαι ότι παρακολουθεί ποια είναι αυτά και αν δει ότι βγάζουν κάποια άκρη κάνει μια συμφωνία που δεν μπορεί να αρνηθεί ο προγραμματιστής μας και αγοράζει αυτά τα project. Μπορεί αν δεν προλαβαίνει να τους βλέπει διαφορετικά να φέρνει την οικογένειά του να παίζει στα παράπλευρα Googloχώραφα και να βγαίνει από το γραφείο του και να παίζει μαζί τους, τελικά όμως καταλήγει το σύνολο της κοινωνικής του ζωής να καθορίζεται και άρα να ελέγχεται από την εταιρία στην οποία είναι υπάλληλος.


Ο Ντελέζ όλη αυτή την ιστορία την λέει μετάβαση της μορφής εξουσίας από την Κυριαρχία, στην Πειθαρχία, και τελικά στον Έλεγχο. Εγώ το είπα έτσι γιατί έχω απωθημένο να αφηγούμαι ιστορίες αλλά οι γονείς μου μού το έκοψαν να σπουδάσω σινεμά και κρίνοντας εκ των υστέρων μάλλον καλά έκαναν.


Και τι με όλα αυτά; Βλ. το τέλος, «αντίσταση»


Κράτος, κρατικό χρήμα, FLOSS projects με τον Θανάση υπουργό και το Στάθη σύμβουλό του: Με μια λέξη τζίφος. Πρώτον γιατί θα τσακωνόσασταν. Δεύτερον γιατί το κράτος αντανακλά ως ένα σημείο το τι συμβαίνει στην κοινωνία και τους συσχετισμούς δυνάμεων που επικρατούν εκεί οπότε δεν μπορεί να αλλάξει κάτι ριζικά αν δεν υπάρχουν κοινωνικές δυνάμεις που το στηρίζουν. Άρα εύκολα το ξεπετάω αυτό και πάω στην επόμενη ενότητα που είναι:


Πράξη 4η, σκηνή 3η: Σοσιαλ-οτιδήποτε



Παύλου συνέχεια:



Συμφωνώ περίπου με το Στάθη, αλλά μάλλον για τους λάθος λόγους. Ναι, η σοσιαλ-οτιδήποτε τα έχει κάνει σκατά. Το πρόβλημα με την σοσιαλ-οτιδήποτε παγκοσμίως δεν είναι ότι δεν αντιλαμβάνεται ότι η πλειοψηφία των μη-προνομιούχων, αδυνάμων, αποκλεισμένων, εργατικών τάξεων όπως θέλετε πες τε το, ζει σήμερα μακριά ή και αισθάνεται ότι απειλείται από μοδάτους όρους τύπου καινοτομία, ευελιξία, αλλά αντίθετα ότι δεν τους προωθεί αρκετά ή ίσως καλύτερα ότι τους προωθεί μόνο σε ένα συντηρητικό πλαίσιο. Δηλαδή επειδή με την ευελιξία της εργασίας υπονοείται σήμερα η ευελιξία του εργοδότη να απολύει, να μην πληρώνει ασφαλιστικές εισφορές, να κάνει ότι είδους συμβόλαια θέλει, δεν σημαίνει ότι η σοσιαλ-οτιδήποτε θα πρέπει να στηρίζει τη μονιμότητα. Η ευελιξία μπορεί να έχει και άλλο περιεχόμενο, πχ η ευελιξία αυτού που παράγει να διαλέγει που και τι θα παράγει (σε ένα συλλογικό πλαίσιο) και με την εξασφάλιση ότι και να τα σκατώσει το κράτος θα του δίνει ένα βασικό μισθό. Λέμε τώρα…αλλά το ότι κάτι τέτοιο φαίνεται ακόμα απίθανο να συμβεί είναι αποτέλεσμα του πόσο διστακτικά είναι τα σοσιαλ-οτιδήποτε κόμματα να απορρίψουν το νέο-φιλελεύθερο μοντέλο.


Στο κάτω-κάτω η σοσιαλ-οτιδήποτε έχει παραδοσιακά στόχο να αλλάξει μερικούς από τους βασικούς όρους που παίζεται το παιχνίδι του καπιταλισμού χωρίς βέβαια να τον καταργήσει. Αυτό ήταν ο κευνσιανισμός – αυτό αντιστοίχως μπορεί να γίνει το p2p κοινωνικό μοντέλο. Τα γεγονός ότι είναι σήμερα περιθωριακό δεν λέει τίποτα. Ένας από τους λόγος είναι ότι και κανένας πολιτικός οργανισμός δεν το έχει αξιοποιήσει πολιτικά. Και για να το συνδέσω με τα προηγούμενα, η σοσιαλ-οτιδήποτε δεν έχει καταλάβει σε ποια μορφή εξουσίας βρισκόμαστε. Ταλαντεύεται μεταξύ του να συνεχίζει να υποστηρίζει τα μέτρα που είχε υιοθετήσει στο πλαίσιο της κοινωνίας του ελέγχου: εργασία για όλους, κοινωνική ασφάλιση, κτλ, και να υποδέχεται χαρμόσυνα τη νέα εποχή της κοινωνίας του ελέγχου, ευελιξία, δια βίου εκπαίδευση, συνεχής αξιολόγηση, χωρίς όμως να έχει μια κριτική στάση απέναντί της.


Ξεκινήσαμε από τη σχέση φιλελευθερισμού και FLOSS και για μείνουμε πιστοί στο σημείο εκκίνησης αν το ερώτημα γίνει «είναι το FLOSS κίνημα αντίστασης στο υπάρχων σύστημα εξουσίας;», εγώ θα απαντούσα εξαρτάται. Αν το δούμε σε ένα εφήμερο πλαίσιο τότε θα έλεγα σίγουρα ναι – δηλαδή το FLOSS καθιέρωσε έναν άλλο τρόπο παραγωγής αγαθών αντέχοντας στην επίθεση των εταιριών που παρήγαγαν παρόμοια αγαθά με αντίθετο τρόπο. Αλλά, λιγότερο εφήμερα, το FLOSS μπορεί σχετικά εύκολα να εγγραφεί, σε κάποια του μορφή έστω, στο υπάρχων σύστημα. Νομίζω ότι αυτό το είπα και την προηγούμενη φορά…


Και πως κάτι μπορεί μην εγγραφεί στον υπάρχων σύστημα; Δεν ξέρω. Μια ιδέα που έχουν ρίξει κάποιοι Ιταλοί αυτονομιστές είναι αυτή της εξόδου – όχι με την έννοια της παραίτησης ή του να την κάνεις για ένα έρημο νησί, αλλά κατά κάποιο τρόπο με την άρνηση συμμετοχής. Πάλι αυτό πάει για το ίδιο το δίκτυο όχι για την προσωπική στάση απαραίτητα. Για το FLOSS αυτό θα σήμαινε το τέλος του interoperability. Δεν θέλουμε split discs, δεν θέλουμε να παίζουμε και με Microsoft applications, δεν θέλουμε πιθανόν να παίζουμε και στο Facebook ούτε και στο Google. Αρνούμαστε δηλαδή να συμπράξουμε με οτιδήποτε μπορεί να έχει στόχο να μας ελέγξει. Το δίκτυο στο οποίο παίζουμε είναι μόνο το δικό μας, συνδεόμαστε μόνο με πλατφόρμες που έχουν τις ίδιες αρχές.


Πράξη 5η : επίλογος: βία, τεχνολογία και … δημοσίευση



Απο τον Στάθη:



Δεν νομίζω πως διαφωνεί κανείς στην οικονομία της βίας και τον μετασχηματισμό της σε πιο ήπιες μορφές. Όσο λιγότερη βία αναγκάζεται να χρησιμοποιεί η εξουσία, όσο πιο οικειοθελής είναι η “εκούσια δουλεία” τόσο πιο οικονομική είναι η διακυβέρνηση. Η απειλή χρήσης βίας, σε σχέση με τη βία είναι το πρώτο βήμα στην μικρότερη σπατάλη δυνάμεων για την διατήρηση της εξουσίας. Αλλά δεν πιστεύω πως αυτή η “προοδευτική” πορεία είναι μονόδρομος. Πιστεύω μάλιστα πως πολλές φορές επιστρέφουμε σε μορφές πιο απροκάλυπτης βίας και μια στο τόσο επιστρέφουμε και στην καθαρή βία. Φυσικά οι ερυθρές ταξιαρχίες είχαν λάθος να προσπαθούν να επιβάλουν με τη βία μια κατάσταση που κανείς δεν ήθελε, αυτό όμως δεν αποκλύει τη βία για πάντα. Άλλωστε όσο πιο οικονομικό είναι ένα καθεστώς στη βία του, τόσο πιο εύκολα ανατρέπεται από μικρές ομάδες ή μικρά γεγονότα.


Κατά πόσο δηλαδή πηγαίνουμε από ένα μοντέλο με υψηλές περιεκτικότητες σε βία σε ένα χαμηλότερο. Νιώθω πως στην καθοδική κοντράτιεφ που διανύουμε ας πούμε χοντρικά με τον θατσερισμό και το νεοσυντηρητικό ρεύμα στις ΗΠΑ (τέλη 70), αυτή η διαδικασία της ελάχιστης δυνατής βίας απέναντι στους πολίτες γύρισε. Άλλωστε η βία δεν χρειάζεται να εξασκηθεί με μπουζούριασμα, αλλά με απλή διοικητική απόφαση ή και μόνο ολιγωρία ως προς την εφαρμογή των κανόνων. Δηλαδή δεν νιώθω πως οι συμφοιτητές μου που δουλεύουν 10-12 ώρες την ημέρα για 1200ευρώ το μηνα το κάνουν επειδή νιώθουν πως έχουν επιλογή. Και το θεσμοθετημένο 12ωρο των στελεχών είναι μια πράξη που εδραιώθηκε με βία σε σχέση με τη γενιά των γονιών μας. Δεν είναι πια θέμα επιλογής. Όπως και η βραδινή βάρδια που πληρώνεται ως κανονική. Όπως και το προσδόκιμο ζωής ανάλογα με το εισόδημα και τα φάρμακα και τους γιατρούς που μπορείς να αγοράσεις. Όλα αυτά είναι πολύ βίαια πράγματα χωρίς απαραίτητα να έχουν αίμα, ή βούρδουλα.


Πήδηξα πολύ γρήγορα αυτές τις διαδικασίες για να φτάσω στο ζουμί πως πρέπει να έχουμε (απειλή) βία(ς) στα χέρια μας για να εδραιώσουμε οτιδήποτε σε σχέση με τις ομάδες που προωθούν άλλα πράγματα και ήταν λάθος μου. Φυσικά δεν πρόκειται να βγουν ελεύθεροι σκοπευτές για να σταματήσουν τις κινητοποιήσεις για το ασφαλιστικό, όμως σε τελική ανάλυση η κυβέρνηση μπορεί να περάσει ό,τι εκείνη επιθυμεί και η ΓΣΕΕ το ξέρει. Το πρόβλημα με τις κινήσεις πολιτών είναι πως έχουν πολύ μικρή δυνατότητα επιβολής οργανωμένης βίας (ακόμα κι εάν αυτή η βία είναι συμβολική ή φτωχή σε “αίμα”). Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συγκέντρωση στο σύνταγμα για τη φωτιά στην Πάρνηθα (και η ιστορία στο γουάκο του τέξας).


Και σταματώ εδώ διότι θα νομίσετε πως τρέφομαι με αίμα καθημερινά και διατηρώ συλλογή με κονσερβοκούτια στο ντουλάπι μου. Θα κλίνω το γόνυ για το γρήγορο ξεπέταγμα με τον υπουργό Θανάση και τον Στάθη πίσω από την κουρτίνα (φοράω και 46 νούμερο παπούτσι και θα φαίνομαι). Φυσικά οι κοινωνίες έχουν τις κυβερνήσεις που τους αξίζουν και προσωπικά βαριέμαι να αποδείξω οτιδήποτε σε οποιονδήποτε δεν είναι διατεθειμένος να συζητήσει ειλικρινά, άρα δεν κάνω για avant garde (θέλω να πεθάνω ένα ευτυχισμένο τίποτα). Αλλά όλη η δομή των κομμάτων και της εξουσίας τουλάχιστον στη Δύση βασίζεται στο λενινιστικό μοντέλο της μικρής avant garde που θα φέρει τη φώτιση στον λαό. Το ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ, το μπααθ, ακόμα και η Αλ Κάιντα ακολουθούν το ίδιο νεωτερικό ιδεολογικό υπόβαθρο. Με τα χιλιάδες προβλήματα που όλοι ξέρουμε.


Από την άλλη δυστυχώς το μοντέλο του μέσου όρου και της ισορρόπησης προσωπικών συμφερόντων των πολιτών, όχι μόνο δεν είναι ειλικρινές στις προθέσεις του, αλλά καταλήγει πολύ γρήγορα στην εφαρμογή του ελάχιστου κοινού παρονομαστή και την υπηρέτηση των συμφερόντων μιας μικρής ομάδας. Γι αυτό και βρισκόμαστε όλοι σε μια αμηχανία. Δηλαδή ωραία το κράτος το μισούμε. Κάτω ο βασιλιάς. απορύθμιση παντού. Αλλά ξεχνάμε για ποιο λόγο δημιουργήθηκε η ανάγκη του βασιλιά στην Ευρώπη. Για να περιορίσει την αυθαιρεσία των βαρώνων. Θα μου πεις να θέσουμε κανόνες, αλλά όπως είδαμε πολύ πρόσφατα με την αν.αρ.πρ (προσωπικών δεδομένων) οι κανόνες χωρίς (απειλή) βίας είναι για κλάματα. (άλλα παραδείγματα Vodaphone, καρτέλ γάλακτος που πήραν και δημόσιες αποφάσεις αύξησης της ισχύς του καρτέλ -περιορισμός μετακίνησης των παραγωγών από εταιρία σε εταιρία).


Ναι η σοσιαλ-οτιδηποτε έχει χάσει την μπάλα εδώ και πολλά χρόνια. Πολύ πιο πριν την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. Και συνεχίζει να παίζει αμυντικό μονότερμα. Ο θατσερισμός και η δεξιά αντεπίθεση είναι ένα φαντασιακό ιδεολογικό κατασκεύασμα αλλά είναι ριζοσπαστικό. Υπήρχε ένα πρόβλημα το 70 και αυτοι πρότειναν μια λύση. Με λίγα λόγια το κατεξοχήν πεδίο της αριστεράς, η ουτοπία και οι ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις σταμάτησε να είναι όπλο της και έγινε όπλο της δεξιάς. Ο κέινς και ο Γκαλμπράιθ είναι η τελευταία φορά που ακούσαμε κάτι “αριστερό” στην οικονομία και το εφαρμόσαμε. Όσο και να τους κατηγορούν, είναι τόσες πολλές οι φαντασιακές μπούρδες που έχουμε εφαρμόσει από τους “δεξιούς” οικονομολόγους που μπροστά τους οι μεγαλύτερες πατάτες του Τσάβεζ φαντάζουν αθώα λάθη (για να μείνουμε στον μικρό ναπολέοντα και να μην πιάσουμε πιο σοβαρούς τύπους σαν τον Κίρχνερ της αργεντινής).


Οπότε ναι συμφωνώ μαζί σου Παύλο, ας προτείνουμε κάτι ριζοσπαστικό αλλά όταν στην τηλεοπτική μας δημοκρατία των τριών φράσεων, το κάνουμε με τη φρασεολογία της δεξιάς (ευελιξία), τότε η πρόταση μας είναι καταδικασμένη (ειδικά όταν δεν έχουμε ξεκάθαρη φαντασίωση για την ουτοπία μας). Η ιδέα των Ιταλών αυτονομιστών (οι Ιταλοί έχουν παράδοση στην αυτονομία), έχει όλα τα προβλήματα του wacko του Texas. Ακόμα κι εάν εσύ ζεις χαρούμενος στη σαπουνόφουσκα σου, κάποιος με ένα μακρύ παλούκι θα έρθει να στη σπάσει. Για παράδειγμα θα θέσει απαγορευτικά κόστη στο εναλλακτικό δίκτυό σου (για να μη νομίζετε πως όταν λέω βία εννοώ πάντα αίμα).


Το κομμάτι με τον βασικό μισθό (να το επεκτείνω και στη βασική στεγή) είναι αδύνατο να γίνει καθώς δεν βολεύει τον σημερινό τρόπο παραγωγής. Αν σου δώσω σπίτι (είναι πάμφθηνο να φτιάξουμε σπίτια για όλους), βασικό μισθό και περίθαλψη τότε εσύ γιατί να δουλέψεις; Θα φτιάξουμε πολλούς ενδιαφέροντες καλλιτέχνες και ακόμα περισσότερους ευτυχείς ανθρώπους, αλλά θα καταστρέψουμε αυτό το παραπάνω κάθε χρόνο που πρέπει να παράγουμε και που κάνει τον καπιταλισμό να δουλεύει (ποιος είπε πως ο πληθωρισμός είναι κακό πράγμα;). Η ανασφάλεια σε κάνει πιο παραγωγικό (όχι ποιοτικά αλλά ποσοτικά). Το να δημιουργείς έναν τρίτο κόσμο μέσα στον πρώτο σου προσφέρει εκτός απο φθηνή εργασία και ένα στόχο για τη μεσαία τάξη να μην ξεπέσει που είχε χαθεί στα πρώτα πλούσια χρόνια μετά τον πόλεμο. Στο Παρίσι του 1860 είχες να αγωνιστείς για να μην καταλήξεις φτωχός. Στο Παρίσι του 1960 αυτή η διάκριση είχε χαθεί. Τώρα ξαναδημιουργείται…

————————————————————


Για αρχή: Η ευπλαστότητα της κοινωνίας της πληροφορίας


Η Ντελεζιανή/Καστελσιανή ιδέα ότι η κοινωνία της πληροφορίας είναι κάπως περισσότερο ‘φασματική’, ‘εύπλαστη’ ή ‘εικονική’ από τις προηγούμενες ανεπεξέργαστες κοινωνίες της οικονομίας κρύβει το ερώτημα του τι είδους πλουραλισμούς και τοπικές κοινότητες αυτή ευνοεί. Υπάρχουν ελάχιστα ή και καθόλου στοιχεία, για παράδειγμα, για την πιθανότητα να επιταχύνει η κοινωνία της πληροφορίας το θάνατο διαφόρων γλωσσών και πολιτισμών. Την ίδια στιγμή, το εικονικό- φασματικό επίπεδο των δικτύων ξεχνά το ζήτημα των ανθρώπων. Όπως σημειώνει ο Ted Honderich, όταν παρατηρούμε τα στοιχεία για το προσδόκιμο ζωής ανά τη υφήλιο, ‘οι δύο διαφορετικοί μέσοι όροι ζωής, 78 και 40, θα έκανε κάποιον που τυχαία άκουγε τη συζήτηση για το προσδόκιμο ζωής, χωρίς να ξέρει ακριβώς περί τίνος πρόκειται, να σκεφτεί ότι ασχολούμαστε με δύο διαφορετικά είδη ζώων’ (σ. 6). Η ομάδα των ατόμων, τα ανθρώπινα δικαιώματα των οποίων είναι ‘εικονικά’, είναι, χονδρικά, η ίδια, η οποία ζει μία πραγματική μισή ζωή, για να χρησιμοποιήσω τον όρο του Honderich, σε σύγκριση με τους πλούσιους ανθρώπους του Δυτικού κόσμου.


Η κατάσταση είναι απλή: η Δυτική κοινωνία της αφθονίας πρέπει να προστατευτεί, απλά, γιατί η πρόσφατη καπιταλιστική ευτυχία μέσω των αγαθών δεν μπορεί να γίνει καθολική. Κάθε γωνιά του πλανήτη δεν μπορεί να γίνει η Καλιφόρνια, Αυτός είναι ο λόγος που η ‘κοινωνία της πληροφορίας’ δεν είναι απλά μία έννοια της ίδιας κατηγορίας όπως η ‘φεουδαρχία’ ή ο ‘καπιταλισμός’ (σ. 193): προτού οι κομουνιστές του κυβερνοχώρου και οι εργάτες της άυλης παραγωγής γίνουν τελείως φασματικές οντότητες, θα πρέπει να λαμβάνουν τροφή και να πεθαίνουν. Η ψηφιακή τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα άρσης της σπανιότητας των αγαθών της πληροφορίας, αλλά αυτή η λογική δεν επεκτείνεται εύκολα στον κόσμο των υλικών αγαθών.


Η ελπίδα που γεννήθηκε από τα κοινωνικά μέσα στηρίζεται σε μια υποσχόμενη κοινωνία μετα- σπανιότητας και ενός μη-αποξενωμένου τρόπου εργασίας. Ακόμα και αν η ουτοπία του κομουνιστικού κυβερνοχώρου είναι ακόμα πολύ μακριά, μία αλλαγή είναι ήδη αισθητή στο εσωτερικό των ηγεμονικών τρόπων παραγωγής. Με μία μερική, επιλεκτική υιοθέτηση των κοινωνικών μέσων, η ηγεμονία επιχειρεί να παρουσιαστεί με ένα ‘ανθρώπινο πρόσωπο’. Αυτή η μίμηση γίνεται αισθητή σε πολλά μέτωπα: τα σχολεία και τα πανεπιστήμια θέλουν να επεκτείνουν την εμβέλειά τους μέσω της παροχής πρόσβασης σε ανεπίσημη μάθηση με τη χρήση εργαλείων που προσφέρουν τα κοινωνικά μέσα, και αυτοπαρουσιάζονται ως κόμβοι κοινωνικής αλληλεπίδρασης και όχι ως επίσημοι θεσμοί εξουσίας. Τα έθνη κράτη θέλουν να στρέψουν την προσοχή από τις παραδοσιακές βιομηχανίες στον ανταγωνισμό σε όρους σχεδιασμού και υψηλής ποιότητας εμπειριών∙και οι εταιρίες προσκαλούν τους πελάτες τους να συν-δημιουργήσουν από κοινού τα προϊόντα του μέλλοντος σε μια διαδικασία στην οποία η ίδια η καινοτομία υποθετικά διαχέεται και εξισώνεται (για την καινοτομία»’ σε αυτό το νέο περιβάλλον, βλ. Nigel Thrift, ‘Re-inventing invention: new tendencies in capitalist commodification’).


Ο Žižek μπαίνει στην καρδιά του θέματος, όταν μιλά για μία νέα μορφή επιχειρηματικής δραστηριότητας, όπου ‘κανείς δεν πρέπει να είναι ποταπός’. Βρίσκεται ένα σημαντικό βήμα μακριά από την ουτοπία του κομουνιστικού κυβερνοχώρου και ο Žižek αποκαλεί αυτό το νέο ιδανικό του καπιταλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο, ‘φιλελεύθερο κομουνισμό’:


Αυτοί είναι οι κανόνες του νέου νομαδικού, χωρίς προστριβές καπιταλισμού που ρυθμίζονται, ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της πολιτισμικής βιομηχανίας:



1. Θα τα προσφέρεις όλα δωρεάν (ελεύθερη πρόσβαση, χωρίς δικαιώματα δημιουργού), χρέωσε μόνο τις επιπλέον υπηρεσίες, οι οποίες θα σε κάνουν πλούσιο.

2. Θα αλλάξεις τον κόσμο, δεν θα πουλάς, απλώς, πράγματα.

3. Θα μοιράζεσαι αντιλαμβανόμενος την κοινωνική ευθύνη.

4. Θα είσαι δημιουργικός: εστίασε στο σχεδιασμό, τις νέες τεχνολογίες και την επιστήμη.

5. Θα τα λες όλα: δεν θα έχεις μυστικά, υποστήριξε και εφάρμοσε την πίστη στη διαφάνεια και την ελεύθερη ροή της πληροφορίας.∙Ολόκληρη η ανθρωπότητα πρέπει να συνεργάζεται και να αλληλεπιδρά. ¨

6. Δεν θα εργάζεσαι: δεν θα έχεις μια ανελαστική δουλειά από τις 9 έως τις 5, αλλά θα ασχολείσαι με την έξυπνη, δυναμική και ευέλικτη επικοινωνία.

7. Θα επιστρέψεις στο σχολείο: να εμπλακείς στη διαδικασία της μόνιμης εκπαίδευσης.

8. Θα δρας σαν ένζυμο: να εργάζεσαι όχι μόνο για την αγορά, αλλά να προκαλείς τη δημιουργία νέων μορφών κοινωνικής συνεργασίας.

9. Θα πεθάνεις φτωχός: επέστρεψε τον πλούτο σου σε αυτούς που τον έχουν ανάγκη, αφού έχεις περισσότερα από όσα θα μπορούσες ποτέ να ξοδέψεις.

10. Θα είσαι το κράτος: οι εταιρίες πρέπει να συνεταιρίζονται με το κράτος.


Μέχρι εδώ όλα καλά. Αλλά η φιλελεύθερη κομουνιστική οικονομία βολεύεται να ξεχνά τους βασικούς δομικούς όρους της ίδιας της τής ύπαρξης. Για τον Bill Gates το να δώσει τεράστια ποσά από την περιουσία του σε φιλανθρωπίες, σημαίνει ότι πρώτα έπρεπε να τα συλλέξει χρησιμοποιώντας ανηλεείς μονοπωλιακές πρακτικές. Ο φιλελεύθερος κομουνισμός μπορεί να λειτουργήσει μόνο καλύπτοντας τη δομική (οικονομική, κοινωνική και πολιτική) βία στην οποία βασίζονται οι εξωτερικευμένες πρακτικές του.


Ας προχωρήσουμε επιχειρώντας την εξής υπόθεση: οι παραδειγματικές περιπτώσεις του ‘φιλελεύθερου κομουνισμού’, όπως το ‘κοινωνικό web’ είναι ακριβώς οι τόποι, όπου μπορούν να διακριθούν οι δομικές προκαταλήψεις. Καθώς το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού / λογισμικού ανοιχτού κώδικα, συχνά, παρουσιάζεται ως το ιδανικό των νέων μορφών πνευματικής εργασίας, ας αναλογιστούμε το κόσμημα του στέμματος αυτού του κινήματος, το λειτουργικό σύστημα GNU/Linux. Το Linux διατίθεται δωρεάν για όποιον θέλει να το χρησιμοποιήσει, να το τροποποιήσει και να το αναδιανείμει στο δίκτυο. Οι δομές της ανισότητας, όμως, κάνουν σύντομα την επανεμφάνισή τους. Η πλειονότητα, όσων αναπτύσσουν τον πυρήνα του Linux (Linux- kernel) είναι άνδρες και σχετικά μικρής ηλικίας. Επιπλέον, οι περισσότεροι από αυτούς κατάγονται από τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του Debian, αυτοί που το ανέπτυξαν είχαν, τυπικά, ακαδημαϊκή εκπαίδευση και ο αριθμός των διδακτορικών διπλωμάτων ήταν υψηλός, πάνω από 10%. Οι γεωπολιτικές προκαταλήψεις δεν είναι, απλά, ένα απολίθωμα, το οποίο δημιουργήθηκε από την έναρξη των εγχειρημάτων. Κατά τη διάρκεια αυτών των περίπου 15 ετών που τα εγχειρήματα βρίσκονται σε εξέλιξη, έχουν συντελεστεί μικρές μόνο αλλαγές. Πράγματι, υπάρχουν τόσοι λόγοι να θεωρούμε ότι οι οικονομικοί διαχωρισμοί του πραγματικό κόσμο γίνονται μεγαλύτεροι στον ψηφιακό κόσμο, όσοι να θεωρούμε ότι η ψηφιακή τεχνολογία θα μπορούσε, ενδεχομένως, να γεφυρώσει αυτά τα κενά. Αν αναλογιστούμε το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια του διαστήματος από το καλοκαίρι του 2005 μέχρι το καλοκαίρι του 2006, ο πυρήνας του Linux (Linux- kernel) έλαβε περισσότερο κώδικα από τα ονόματα χώρου με κατάληξη ‘.mil’ (του Αμερικανικού στρατού) από ότι από την πλειονότητα των χωρών του τρίτου κόσμου, έχουμε, αμέσως, την αίσθηση μιας παλιάς αποικιοκρατίας που συνεχίζει να υφίσταται με άλλες μορφές.


Ας κοιτάξουμε και τη Wikipedia. Αν μας αρέσει η επικοινωνιακή ορθολογικότητα (communicative rationality) του Habermas, η αρχή της Ουδετερότητας είναι καλή, αλλά είναι διαβρωτική όσον αφορά σε συγκεκριμένου τύπου κοινότητες (π.χ. θρησκευτικές κοινότητες). Για να λειτουργήσει η Wikipedia, χρειάζεται μια κάποια κρίσιμη μάζα ανθρώπων. Όσο μικρότερη είναι μία (γλωσσική) κοινότητα ή η ομάδα με μία κοινή αντίληψη του ορθού λόγου, τόσο λιγότερες είναι οι πιθανότητες μίας δυναμικής Wikipedia. Επιπλέον, μια κρίσιμη μάζα ανθρώπων σημαίνει κανονικοποίηση, η οποία από μόνη της δουλεύει εναντίον συγκεκριμένων τύπων κοινοτικών ταυτοτήτων. Από την οπτική του χρήστη, το γεγονός ότι η Αγγλική Wikipedia είναι τόσο πολύ καλύτερη από π.χ. τη Φινλανδική, παρέχει μία επιπλέον ώθηση στην ηγεμονική γλώσσα και τις αξίες της.


Αυτά τα δύο μικρά παραδείγματα εξυπηρετούν καταδεικνύοντας ότι η φιλελεύθερη κομουνιστική ουτοπία δεν είναι με κανέναν τρόπο ουδέτερη όσον αφορά στις τοπικές ταυτότητες. Οι δυνατότητες για μικρές γλωσσικές και πολιτισμικές περιοχές, όπως είναι η Φινλανδία, είναι αποθαρρυντικές, παρ’ όλες τις υποτιθέμενες ψηφιακές ευκαιρίες που τις δίνονται. Τι είναι ‘Φινλανδικό’ στα κινητά τηλέφωνα Nokia; Πολύ λίγα πράγματα. Ακόμα και ο σχεδιασμός των τηλεφώνων ανακυκλώνεται σε παγκόσμιο επίπεδο, με ελάχιστες βελτιώσεις και η παραγωγή μεταφέρεται στο σημείο, όπου κανείς δεν θέλει να ξέρει για τα τοξικά ίχνη που οδηγούν σε παράνομα ορυχεία στη Νιγηρία. Αν η υπόσχεση του ‘φιλελεύθερου κομουνισμού’ είναι τόσο κενή, όπως στην περίπτωση της Φινλανδίας, πώς θα είναι σε άλλες, το ίδιο μικρές, αλλά λιγότερο πλούσιες πολιτισμικά περιοχές;


Αυτό σημαίνει, επίσης, ότι οι απόπειρες κατανόησης της πνευματικής εργασίας ή του κοινωνικού web δεν δύναται να βασίζονται αποκλειστικά σε εργαλεία, τα οποία έχουν δημιουργηθεί στην καρδιά της Ευρώπης. Οι μετα-μετα- ισμοί που πηγάζουν από την Ιταλία ή τη Γαλλία έχουν μόνο τόση αγοραστική δύναμη σε ένα τοπίο που, μόλις τώρα, εισέρχεται στη φάση, την οποία ορισμένοι κριτικοί στοχαστές, όπως ο Adorno, περιέγραψαν στο κλασικό μεταπολεμικό τους έργο. Στη Φινλανδία, η πρώτη γενιά, στην οποία αρέσουν τα ψώνια και που ποτέ δεν ανησύχησε, πραγματικά, για τη σπατάλη των χρημάτων και τη μη αποταμίευσή τους, μόλις κάνει την εμφάνισή της. Ομοίως, η μαζική προτίμηση στις σαπουνόπερες είναι ένα πολύ πρόσφατο φαινόμενο. Κατά συνέπεια, η κριτική ανάλυση της μαζικής κοινωνίας εξελίσσεται σε ζήτημα τοπικής σπουδαιότητας την ίδια στιγμή που σε άλλες περιπτώσεις έχει ξεπεραστεί. Αν αυτή η έλλειψη συγχρονισμού συμβαίνει σε μια ψευδο- ευρωπαϊκή περιοχή, όπως είναι η Φινλανδία, τι θα συμβαίνει σε άλλες μη Ευρωπαϊκές ή μη Δυτικές περιοχές; Αν υπάρχουν ιστορίες του κόσμου, οι οποίες δεν είναι η ιστορία της Ευρώπης, τότε χρειαζόμαστε, επίσης, πολλαπλές θεωρίες για την κοινωνία της πληροφορίας.


Κοινωνικά, κοινωνικοποιημένα, σοσιαλιστικά μέσα¨


Ό όρος ‘κοινωνικά μέσα’ μπορεί να θεωρηθεί ότι υποδηλώνει τις πλατφόρμες του διαδικτύου και τα λογισμικά προγράμματα, τα οποία χρησιμοποιούμε για να συνεργαστούμε, να μοιραστούμε εμπειρίες, απόψεις κ.ο.κ., αλλά και να δημιουργήσουμε την κοινωνική ταυτότητά μας. Αντιστοίχως, τα ‘κοινωνικοποιημένα μέσα’ θα σημαίνουν, σε αυτό το πλαίσιο, τα ίδια εργαλεία, όταν αυτά ανήκουν, συντηρούνται και διαχειρίζονται από την ίδια την κοινότητα των χρηστών. Μπορούμε να αντλήσουμε πολλά παραδείγματα αυτού του είδους της αυτο-διαχείρισης από την κοινότητα των χάκερς. Υπάρχουν, ακόμα, και περιπτώσεις ενεργής κοινωνικοποίησης μέσων, τα οποία, πρώτα, ήταν ιδιωτικά, όπως το λογισμικό πρόγραμμα 3D κινούμενων σχεδίων Blender.


Αλλά αρκούν αυτά τα μέτρα για να ικανοποιήσουν τις ικανότητες των ανθρώπων και τις ευκαιρίες να συμμετέχουν στον ψηφιοποιημένο κόσμο, να έχουν διάλογο μεταξύ τους χρησιμοποιώντας τα κοινωνικά μέσα; Και ακόμα πιο κρίσιμα, είναι τα μέσα αυτά ψηφιακά; Δεν είναι δύσκολο να πιστεύουμε την άποψη ότι ο διάλογος και στις παραδοσιακές μορφές του και με την μορφή των κοινωνικών μέσων μας οδηγεί μόνο στις πύλες της αληθινής δημοκρατίας. Ίσως, πρέπει να αρχίσουμε να οργανώνουμε στρατηγικές για κατευθύνουμε την ιδεολογία των χάκερς του ελεύθερου λογισμικού / λογισμικού ανοιχτού κώδικα (FLOSS) στο επόμενο λογικό βήμα της, αυτό των ‘σοσιαλιστικών μέσων’, όπου το επίθετο ‘σοσιαλιστικό’ αναφέρεται στην κοινή ιδιοκτησία, χρήση και διαχείριση ενός μέσου. Όπως το διατυπώνει ο Žižek στην θέση του για τον ‘κομουνισμό του κυβερνοχώρου’:

Δεν υπάρχει, επίσης, μια εκρηκτική δυναμική για τον ίδιο τον καπιταλισμό στον παγκόσμιο ιστό; Δεν είναι το δίδαγμα του μονοπωλίου της Microsoft ένα, ακριβώς, λενινιστικό δίδαγμα: αντί να αντιταχθούμε στο μονοπώλιό της μέσω του κρατικού μηχανισμού (θυμηθείτε τη δικαστική απόφαση για τη διάσπαση της Microsoft), δεν θα ήταν πιο ‘λογικό’, απλά να την κοινωνικοποιήσουμε, καθιστώντας την ελεύθερα προσβάσιμη; Στις μέρες μας, μπαίνουμε στον πειρασμό να παραφράσουμε ένα γνωστό απόφθεγμα του Λένιν, ‘Σοσιαλισμός = εξηλεκτρισμός + η εξουσία στα σοβιέτ': ‘Σοσιαλισμός = ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο + η εξουσία στα σοβιέτ’.


Πώς θα ήταν ο κόσμος, αν υπήρχαν υποδείγματα σοσιαλιστικών μέσων; Και πώς θα ήταν αυτά τα παραδείγματα; Μπορούμε να θεωρήσουμε τη wikipedia σαν ένα παράδειγμα σοσιαλιστικού μέσου; Έχουμε άλλα παραδείγματα; Για να απαντήσουμε σε αυτήν την ερώτηση, πρέπει να απαντήσουμε πρώτα στην ακόλουθη: Ποιες είναι οι καθοριστικές ενδείξεις και τα χαρακτηριστικά ενός σοσιαλιστικού μέσου;


Εκτός από την προφανή τεχνολογική υποδομή (διακομιστές, ηλεκτρονικοί υπολογιστές και άλλες συσκευές), η οποία είναι απαραίτητη για την οργάνωση και τη χρήση κοινωνικών μέσων, απαιτείται στοιχειώδης ενέργεια (ηλεκτρισμός, τροφή). Αλλά η κρίσιμη ερώτηση είναι, σε ποιον ανήκει η ενέργεια και ποιος την παρέχει. Το λυπηρό γεγονός είναι ότι η πλειονότητα των ενεργειακών αποθεμάτων ανήκει σε πολυεθνικές ιδιωτικές εταιρίες. Υπάρχουν, με πολλούς τρόπους, παίκτες κλειδιά στο στίβο της διεθνούς πολιτικής που κατευθύνουν την εξωτερική πολιτική και λαμβάνουν αποφάσεις για ζητήματα πολέμου και ειρήνης. Με αυτή την έννοια, το ‘κοινωνικό’ και το ‘πολιτικό’ εξακολουθούν να κυβερνούν το ‘ψηφιακό’, για να μιμηθούμε τη φόρμουλα του Λένιν όπως την παραφράζει ο Žižek, η ελεύθερη πρόσβαση στο Διαδίκτυο απαιτεί παροχή ηλεκτρικής ενέργειας.


Χωρίς το λογικό βήμα της αυτάρκειας, σε ό,τι έχει σχέση να κάνει με την ηλεκτρική ενέργεια, όλες οι προσπάθειες και η δραστηριότητα για την ανοιχτή πρόσβαση μιλούν για ελευθερία, χωρίς ελευθερία. Γιατί, χωρίς το ύστατο βήμα για την παράκαμψη της ιδιωτικής ιδιοκτησίας των υλικών πόρων, η ιδεολογία του FLOSS παραμένει ένα ακόμα μονοθεματικό κοινωνικό κίνημα, χωρίς πολιτικές συνέπειες (όπως, συχνά, τονίζει ο Torvalds).


Η φυσική ενέργεια –ηλεκτρισμός- που απαιτείται για τη λειτουργία των ιστοσελίδων των κοινωνικών μέσων είναι μία προϋπόθεση. Άλλη είναι η λιγότερο απτή ενέργεια και ο ελεύθερος χρόνος που χρειάζεται να διαθέτουν τα άτομα για να συνεισφέρουν. Η βόρεια και δυτική προκατάληψη στα περισσότερα κοινωνικά μέσα πρέπει να κατευθύνουν την προσοχή μας στις διαφορετικές δυνατότητες που δίνονται στα άτομα που ζουν σε διαφορετικά κοινωνικά και οικονομικά περιβάλλοντα. Επίσης, το γεγονός ότι περιπτώσεις, όπως το Blender και η Wikipedia χρειάζονται σημαντικές δωρεές τονίζει τη σημασία της σχετικής αφθονίας. Ο Linus Torvalds ήταν την εποχή της έναρξης του Linux φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Ελσίνκι και συνεπώς απολάμβανε τα κοινά οφέλη του Φινλανδικού κοινωνικού κράτους, συμπεριλαμβανομένης της δωρεάν πρόσβασης στο πανεπιστήμιο, τις εγκαταστάσεις και το εξοπλισμό του. Επιπρόσθετα, ο κώδικας Linux, αρχικά εξυπηρετείτο από το Φινλανδικό Πανεπιστημιακό Δίκτυο (FUNET). Όλα αυτά καταδεικνύουν το γεγονός ότι η μη-αλλοτριωμένη πνευματική εργασία στο Διαδίκτυο φαίνεται να χρειάζεται μια συγκεκριμένη βάση αφθονίας προτού απογειωθεί. Πάντως, φαίνεται ότι οι ικανότητες που δημιουργούνται στα ελεύθερα και δημόσια εκπαιδευτικά συστήματα, συχνά, θα χρησιμοποιηθούν, κυρίως, από εταιρίες, όπως η Nokia.


Αυτό που χρειάζεται, λοιπόν, είναι μια κίνηση αντεπίθεσης για την απελευθέρωση του μυαλού των ανθρώπων και των πνευματικών πηγών από τη δουλεία της μισθωτής εργασίας. Πράγματι, το βήμα από ένα μέσο που περιορίζεται από το φιλελεύθερο κομουνισμό σε ένα σοσιαλιστικό μέσο χρειάζεται, όχι μόνο στοιχειώδη κοινωνική πρόνοια, αλλά πραγματικό έλεγχο των στόχων ζωής και των μη φυσικών αναγκών. Παράδοξο ή όχι, ο δρόμος για τις τελευταίες περνά από το συλλογικό ή κοινό έλεγχο της παραγωγής βασικών στοιχείων κοινωνικής πρόνοιας (συμπεριλαμβανομένων παροχών, όπως η ηλεκτρική ενέργεια). Στρατηγικές κοινωνικής πρόνοιας, όπως ένας κοινωνικός μισθός ή ένα βασικό εισόδημα άνευ όρων και για όλους θα διευκόλυναν την πορεία προς τα σοσιαλιστικά μέσα.


Η έμφαση σε μία θεώρηση ‘από τα κάτω’ μας υπενθυμίζει ένα από τα ανέκδοτα του Μαρξ για κάποιον δυστυχισμένο κ. Peel, ο οποίος μετακόμισε από την Αγγλία στην Αυστραλία με 50.000 σε χρήματα και 3.000 εργάτες. Δυστυχώς, ο κ. Peel δεν έλαβε υπόψη του το γεγονός ότι αυτά που θα μπορούσε να έφερνε μαζί του στις Αποικίες ήταν ‘ιδιοκτησία σε χρήμα, μέσα επιβίωσης, μηχανές και άλλα μέσα παραγωγής’, αλλά όχι τον μισθωτό εργάτη, ο οποίος είναι έτοιμος να πουλήσει τον εαυτό του/ της ανάλογα με την ελεύθερη βούλησή του/ της. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Μαρξ, ο κ. Peel δεν αντιλήφθηκε ότι ‘το κεφάλαιο δεν είναι ένα αντικείμενο, αλλά μία κοινωνική σχέση μεταξύ των ανθρώπων’. Όπως οι μισθωτοί εργάτες, οι οποίοι ανακάλυψαν την ελευθερία τους στη φαινομενικά απέραντη έκταση της Δυτικής Αυστραλίας, γινόμαστε και εμείς τώρα μάρτυρες ολοένα και περισσότερων ανθρώπων που ανακαλύπτουν την ελευθερία τους στον ασαφή χώρο των τεχνολογιών της πληροφορίας.


Συγκεφαλαιώνοντας, φτάνουμε στην εξίσωση ‘σοσιαλιστικά μέσα = βασική κοινωνική πρόνοια + η εξουσία στα σοβιέτ’. Φυσικά, η σειρά των περιεχομένων ή των συστατικών της φόρμουλας μπορεί να διαφέρει, με άλλα λόγια, μπορεί να υπάρχουν διαφορετικά συστήματα στον ελεύθερο και ανοιχτό κόσμο, χωρίς έλλειψη των αναγκαίων (δηλαδή, βασική κοινωνική πρόνοια = ηλεκτρική ενέργεια + η εξουσία στα σοβιέτ + σοσιαλιστικά μέσα).




Ένας εναλλακτικός τρόπος να θεωρήσουμε τη μετάβαση από τα κοινωνικοποιημένα στα σοσιαλιστικά μέσα είναι να σκεφτούμε πως εμπλέκεται η έννοια της ελευθερίας (βλ. το πρωτοποριακό έργο πάνω στην ‘εμβρυακή μορφή’ από το εγχείρημα Oekonux και τον Stefan Merten). Η κουλτούρα της ανάγνωσης που συνάδει με τους υπερ-εμπορευματοποιημένους και μηχανοποιημένους τρόπους ζωής μπορεί να αναλυθεί και από την πλευρά των μέσων και από αυτή της εκπαίδευσης. Στο ένα άκρο, ένα ολοκληρωτικό κράτος παρόμοιο με την ουτοπική Πολιτεία του Πλάτωνα θα ήθελε να ελέγχει την εκπαίδευση, κατοχυρώνοντας την πραγματική γνώση ως προνόμιο των φιλόσοφων-βασιλιάδων και προσφέροντας ένα ‘βασιλικό ψέμα’ στην εργατική τάξη για να την κρατήσει στη θέση της. Ο Πλάτωνας θα καταλάβαινε ακριβώς γιατί το κόμμα υπέρ της κατάργησης της πνευματικής ιδιοκτησίας ονομάζεται το Πειρατικό Κόμμα (ένα παράδειγμα είναι το Piratpartiet στη Σουηδία). Αυτή η κλειστή προσέγγιση είναι ομόλογη με την αντίληψη των μέσων σαν μία επιχείρηση που παράγει κέρδη και όπου η πληροφορία αποκτά μια ανταλλακτική αξία. Όπως προχωράμε προς πιο ελεύθερους τύπους μέσων και εκπαίδευσης, συναντούμε αρχικά τα κοινωνικά μέσα και την εκπαίδευση ως τομέα επιχειρηματικότητας, όπου τα υποκείμενα ενδυναμώνονται μέσω της ενεργούς συμμετοχής τους γύρω από δραστηριότητες που περιορίζονται από τις οικονομικές συνθήκες. Αυτή είναι η πρώτη τάξη ελευθερίας, όπου επικρατεί η ελεύθερη έκφραση εντός του περιοριστικού πλαισίου της τυπικής ελευθερίας: είσαι ελεύθερος αρκεί να μην ταράξεις τα νερά. Περιέργως, ο δρόμος προς την κατάκτηση περισσότερης ελευθερίας περνά μέσα από την αναγνώριση ότι τα οικονομικά όρια του φιλελεύθερου, πολυπολιτισμικού καπιταλισμού δεν είναι αρκετά αυστηρά. Μόνον όταν το φάντασμα της ανταλλακτικής αξίας αρχίζει να εξανεμίζεται, η επίμονη και μη-συμβολική χρηστική αξία ή η αξία καθ’ αυτής αποκαλύπτεται. Όσον αφορά στα μέσα, αυτό σημαίνει ένα Linux η μία Wikipedia που δεν θα έχουν ανταλλακτική αξία, αλλά μια τεράστια χρηστικότητα. Αλλά ακόμα και αυτό δεν θα ήταν αρκετό για να πάρουμε στα σοβαρά το οικονομικό πεδίο: ο οίκος που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα είναι ολόκληρος ο πλανήτης.


Έτσι, οι δύο τελευταίοι τρόποι λειτουργίας της ελευθερίας συνδέονται με την ανάδυση μεταμορφώσεων στους τρόπους παραγωγής, διακυβέρνησης, και ιδιοκτησίας. Αυτοί οι τρόποι παραγωγής θα ‘παράγουν χρηστική αξία μέσα από την ελεύθερη συνεργασία των παραγωγών που έχουν πρόσβαση στο διανεμημένο κεφάλαιο: αυτή η διαδικασία ονομάζεται ‘ομότιμος (p2p) τρόπος παραγωγής’, που διαφοροποιείται από την καπιταλιστική αρχή του ‘όλα για το κέρδος’ , ή από την δημόσια παραγωγή από επιχειρήσεις κρατικής ιδιοκτησίας, ένα κοινό γνώρισμα του κράτους πρόνοιας. Το προϊόν και ο στόχος του ομότιμου τρόπου παραγωγής δεν είναι να παράγει άχρηστα αγαθά ή ‘ανταλλακτική αξία για την αγορά, αλλά χρηστική αξία για την κοινότητα των χρηστών’. Οι μετασχηματισμοί θα καθορίζονται επίσης ‘από την κοινότητα των παραγωγών και όχι από τις ανάγκες της αγοράς ή την εταιρική ιεραρχία: αυτός είναι ο τρόπος ομότιμης διακυβέρνησης, ή ο τρίτος δρόμος διακυβέρνησης. Ακόμα, οι παραγωγοί ‘προσφέρουν την χρηστική αξία ως ελεύθερα προσβάσιμη σε καθολική βάση μέσα από ένα νέο καθεστώς κοινής ιδιοκτησίας. Αυτή είναι και η μέθοδος διανομής, “ο τρόπος ομότιμης ιδιοκτησίας”: ένας “τρίτος τρόπος ιδιοκτησίας”, διαφορετικός από το καθεστώς ατομικής ιδιοκτησίας η δημόσιας (κρατικής) ιδιοκτησίας’.


Κυρίως οι δύο τελευταίοι τρόποι λειτουργίας της ελευθερίας μας φέρνουν μπροστά σε μια θεμελιώδη επιστημολογική στροφή. Ο πρώτος έχει να κάνει με την ριζική ανοικτότητα για τα μέσα που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι. Επιτρέπει ή ακόμα και απαιτεί από τους χρήστες να συμμετέχουν και να συνεργάζονται. Τους επιτρέπει ακόμα να βλέπουν πως πραγματικά κατασκευάζεται η γνώση -όπως κάνει η Wikipedia και άλλα wikis- όπου η δημιουργική και η διαπραγματευτική διαδικασία μπορούν να ανιχνευθούν πατώντας τα κουμπιά ‘ιστορικό’ και ‘συζήτηση’. Ο δεύτερος -που έχει να κάνει με την αναστοχαστική αβεβαιότητα- συνδέεται με την παρακάτω διαδικασία: η ικανότητα να ανιχνευτούν αυτές οι αλλαγές οδηγεί σε έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι αρχίζουν να παίρνουν ως δεδομένο ότι πολλές περιοχές της ανθρώπινης συμπεριφοράς και γνώσης βασίζονται σε διαδικασίες διαπραγμάτευσης τόσο στους εικονικούς όσο και σε άλλου τύπου χώρους (ένα αστείο παράδειγμα του πως η γνώση του wiki μεταπηδά σε άλλες περιοχές είναι οι ετικέτες ‘απαιτείται παράθεση’. Η ιδέα της αναστοχαστικής αβεβαιότητας έχει μια οικογενειακή ομοιότητα με την μεταφορά της ‘μάθησης μέσω της συμμετοχής’ η οποία δίνει έμφαση στη συμμετοχή σε διάφορες πολιτισμικές πρακτικές και συνεργατικές διαδικασίες μάθησης. Σε αυτή τη μεταφορά, η γνώση και η μάθηση εντοπίζονται και δημιουργούνται στο πεδίο της καθημερινής ζωής, και γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι του κοινωνικο-πολιτισμικού πλαισίου το οποίο περιλαμβάνει τα υλικά μέσα επιβίωσης και παραγωγής


Ο δημιουργός του λογισμικού wiki, Ward Cunningham, υποστηρίζει ότι η διάδοση των συνεργατικών μέσων αποδεικνύει ότι η οικονομία της αγοράς δεν είναι ο μόνος τρόπος για τη δημιουργία αξίας.



Μία συνέντευξη στον Θανάση Πρίφτη για το Re-public


Θανάσης Πρίφτης: Όταν δημιουργήσατε το λογισμικό wiki είχατε ποτέ φανταστεί ένα παράγωγό του σαν την Wikipedia; Πώς αισθάνεστε που ορισμένες πανεπιστημιακές σχολές στις Ηνωμένες Πολιτείες απαγορεύουν αναφορές που βασίζονται στη Wikipedia;


Ward Cunningham: Ο συγκεκριμένος σκοπός μου για το πρώτο wiki ήταν να δημιουργήσω ένα περιβάλλον όπου θα μπορούσαμε να διασυνδέσουμε τις εμπειρίες μας για να εφεύρουμε η γλώσσα για τα πρότυπα του προγραμματισμού. Είχα, επίσης, γενικότερους στόχους για το wiki. Πρώτον, πιστεύω ότι η ομιλία έχει κάτι το συναρπαστικό. Στους ανθρώπους αρέσει να μιλούν. Δημιουργώντας το wiki, ήθελα να ενθαρρύνω αυτή την τάση που έχουμε όλοι μας, να διηγούμαστε ιστορίες. Δεύτερον, και ίσως πιο σημαντικό, ήθελα οι άνθρωποι που κανονικά δεν γράφουν, να νιώσουν την άνεση να γράψουν, έτσι ώστε να έχουμε την ευκαιρία να ανακαλύψουμε τη δομή των όσων έχουν να πουν.


Ήξερα ότι το wiki θα ήταν καλό για πολλά πράγματα. Σκεφτόμουν ότι θα ήταν καλό και για εγκυκλοπαίδεια, αλλά δεν φανταζόμουν ότι η εγκυκλοπαίδεια θα αποτελούσε την ευρύτερη εφαρμογή της τεχνολογίας σήμερα. Μπράβο στη Wikipedia.


Οι πανεπιστημιακοί φοιτητές πρέπει να καταλαβαίνουν τη διαφορά ανάμεσα στις πρωτεύουσες και τις δευτερεύουσες πηγές. Δεν πιστεύω ότι θα πρέπει να ξεχωρίσουμε τη Wikipedia ή οποιαδήποτε άλλη εγκυκλοπαίδεια. Το να το κάνεις σημαίνει πως δεν καταλαβαίνεις τη μορφή της.


Θ.Π.: Πόσο δύσκολη είναι η διαχείριση ενός προγράμματος ανοιχτού κώδικα; Μπορείτε να τονίσετε μερικά σημεία κλειδιά της μεθοδολογίας του eXtreme programming που αλλάζουν τον τρόπο που προσεγγίζουμε τα οργανωτικά πρότυπα γενικά;


W.C.: Για να επιτύχει μακροπρόθεσμα ένα πρόγραμμα ανοιχτού κώδικα πρέπει να είναι διαφανές και διαπερατό καθώς και ανοιχτό. Διαπερατό σημαίνει να μπορούν οι άλλοι να εισαγάγουν βελτιώσεις. Η ψυχολογία μας αντιστέκεται σ’ αυτό.


Το eXtreme programming αποτρέπει την ανεπιθύμητη κτητικότητα με την από κοινού κατοχή του κώδικα από την αρχή. Εάν κάποιος είναι περήφανος για τα επιτεύγματα του άλλου, αυτό έχει σχεδόν επιτευχθεί.


Οι αποφάσεις που πήρα όταν σχεδίασα το wiki εμπνεύστηκαν κατά πολύ από την επιθυμία μου να δημιουργήσω ένα πρότυπο για τη συνεργατική διαδικασία που πίστευα πως έπρεπε να γίνει σε ευρείες βάσεις κώδικα. Ήθελα το wiki να το μιμηθεί αυτό. Ας πούμε ότι υπάρχει ένα πρόβλημα δέσμης κώδικα. Ξέρεις τη λύση του προβλήματος, αλλά η λύση αγγίζει μια δέσμη από συντελεστές. Χρειάζεται σκληρή δουλειά για την απαιτούμενη αναπροσαρμογή κι ακόμη πιο σκληρή αν πρέπει να διαπραγματευτείς με τον καθένα από τους αρχικούς συγγραφείς. Θέλεις απλώς να το κάνεις να λειτουργεί καλά.


Θ.Π.: Η διάδοση των wikis σηματοδοτεί το ενδεχόμενο τέλος του ομότιμου ελέγχου; Με ποιο τρόπο η εξέλιξη αυτή αλλάζει τη φύση των επιστημονικών κοινοτήτων;


W.C.: Το wiki δεν απειλεί τον ομότιμο έλεγχο. Η επιστήμη χρειάζεται τον ομότιμο έλεγχο και θα τον έχει. Δεν νομίζω ότι η γνώση που παράγεται μέσα από τα wikis έχει την ίδια βάση με την επιστημονική γνώση. Το wiki είναι μάλλον ένας τρόπος έρευνας, μοιράσματος, συντονισμού, πλαισίωσης των προβλημάτων και καθορισμού ατζέντας. Ένα wiki λειτουργεί καλύτερα όταν προσπαθείς να απαντήσεις σε μια ερώτηση που δεν μπορείς εύκολα να θέσεις, εκεί που δεν υπάρχει μια φυσική δομή, εκ των προτέρων γνωστή, γι’ αυτό που πρέπει να μάθεις.


Η επιστήμη βασίζεται σε επαναλαμβανόμενα πειράματα. Ο ομότιμος έλεγχος είναι ένας τρόπος αξιολόγησης της ποιότητας των πειραμάτων και όχι η εκδήλωση μιας προτίμησης. Δεν πρέπει όμως να ξεχνούμε ότι αυτό που κερδίζεις ως wiki αναγνώστης είναι η πρόσβαση σε ανθρώπους που προηγουμένως δεν είχαν φωνή. Ο άνθρωποι στους οποίους δίνουμε φωνή έχουν μεγάλο ένστικτο για το πώς είναι να γράφεις και να πλοηγείς ένα πρόγραμμα υπολογιστή.


Εάν θέλεις να συνεισφέρεις σε μια επιστημονική επιθεώρηση πρέπει να περάσεις από ομότιμο έλεγχο. Μέρος του ομότιμου ελέγχου είναι ότι όλη η θεωρία σού είναι οικεία. Και εκείνη η θεωρία που κατά κάποιο τρόπο αποδείχτηκε άσχετη. Αυτά που γράφονταν για τον προγραμματισμό δεν αντιστοιχούσαν σε αυτά που ένιωθαν οι προγραμματιστές. Με το wiki, οι προγραμματιστές που δεν έχουν καιρό να κατέχουν τέλεια τη φιλολογία και αποκτούν μια στήλη σε μια επιθεώρηση που πρόκειται να διαβαστεί, έχουν ένα μέρος που μπορούν να πουν πράγματα που είναι σημαντικά γι’ αυτούς. Το wiki προσφέρει μια διαφορετική άποψη. Στην πραγματικότητα, μπορείς να διακρίνεις αν κάποιος γράφει στο wiki από προσωπική εμπειρία ή αν απλώς αναφέρει αυτά που διάβασε τελευταία.


Θ.Π.: Τι πιστεύετε για την ‘τελική αξία του χρήστη’ στο τεχνικό επίπεδο ή στο επίπεδο του περιεχομένου; Νομίζετε ότι παίζει έναν όλο και πιο σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό ρόλο;


W.C.: Το wiki αποδεικνύει ότι η οικονομία της αγοράς δεν είναι ο μόνος τρόπος για τη δημιουργία αξίας. Πρέπει να τιμούμε το γεγονός ότι έχουμε επιλογές. Αυτές οι επιλογές δεν αντιμάχονται η μια την άλλη (π.χ. οικονομία των δώρων έναντι οικονομία της αγοράς). Η ευρέως διαδεδομένη διανομή των ηλεκτρονικών υπολογιστών και το δραματικά μειωμένο κόστος της δικτύωσης έχει μεταβάλει κάπως τις ισορροπίες. Ωστόσο, η επανάσταση που επέφερε είναι μικρή αν συγκριθεί, για παράδειγμα, με τον τηλέγραφο, πριν από τον οποίον η μεγαλύτερη ταχύτητα με την οποία μπορούσε να ταξιδέψει ένα μήνυμα ήταν η ταχύτητα του αλόγου.


Ένα χαρακτηριστικό της οικονομίας της αγοράς είναι ότι μπορεί να προσαρμοστεί σε αυτές τις αλλαγές, μεγάλες και μικρές.


Θ.Π.: Πολλοί ανακαλύπτουν, μέσω των wiki εργαλείων, συνεργατικές μεθόδους δουλειάς και δράσης. Τι πιστεύετε ότι είναι κρίσιμο για την επιτυχή εφαρμογή των wikis σε περιβάλλοντα αυτού του είδους;


W.C.: Η συνεργασία προκύπτει όταν οι αξίες ευθυγραμμίζονται και τα άτομα διαθέτουν χρόνο για την ανάπτυξη εμπιστοσύνης. Οι άνθρωποι το κάνουν αυτό. Το εκπληκτικό με το wiki είναι ότι η εμπιστοσύνη μπορεί και διαμορφώνεται σε αργή κίνηση μέσα από το κανάλι των κειμένων. Πράγμα που μας λέει περισσότερα για τους ανθρώπους παρά για το wiki.


Οι πολιτικές οργανώσεις και οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις πρέπει να μην ξεχνούν ότι η δύναμη της συνεργατικής ανάπτυξης άρχισε μόλις να είναι υλοποιήσιμη και το λογισμικό ανοιχτού κώδικα θα συνεχίσει να ωθεί προς περισσότερη συνεργασία και περισσότερη καινοτομία.


Διαβάστε ακόμα


Το πρώτο wikiwikiweb


Συνέντευξη του Ward Cunningham στο συνέδριο ‘The way of eclipse’

Αναλύοντας τις παγίδες, αλλά και τις επιτυχίες των κοινοτήτων ανοιχτού λογισμικού, ο Αλέξιος Ζάβρας καταλήγει σε εφτά βασικές αρχές που οι μελλοντικές διαδικτυακές κοινότητες θα πρέπει να υιοθετήσουν για να καταφέρουν να επιβιώσουν στον διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο του Ίντερνετ.


Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε μια πληθώρα εξουσιοδοτικών τεχνολογιών βασισμένων σε δίκτυα επικοινωνίας γενικά και στο Ιντερνετ ειδικότερα. Ένα κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των τεχνολογιών είναι η χρήση του Ίντερνετ ως υποδομής που επιτρέπει στους ανθρώπους να επικοινωνούν και να συνεργάζονται. Έχουμε δει πολλές διαφορετικές εκδηλώσεις αυτού του φαινόμενου, από τις πρώτες ανεπεξέργαστες ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τα ανοιχτά wikis και τα προσωπικά και θεσμικά blogs. Σ’ αυτό το άρθρο ο Αλέξιος Ζάβρας χρησιμοποιεί τον γενικό όρο ‘wiki πολιτική’ για να αναφερθεί σε όλες εκείνες τις προσπάθειες που χρησιμοποιούν την εξουσία του Ίντερνετ για να προωθήσουν και να πετύχουν διάφορους πολιτικούς στόχους.


Μολονότι η γενική συναίνεση για τα πλεονεκτήματά της είναι αδιαμφισβήτητη, η wiki πολιτική δεν αποτελεί εύκολο δρόμο ή πέρασμα ασφαλές από κινδύνους. Ευτυχώς, μπορούμε να κάνουμε πολλές χρήσιμες παρατηρήσεις και να αντλήσουμε αξιόλογα συμπεράσματα από ένα ευρύ φάσμα τέτοιων διαδικτυακών κοινοτήτων που υπάρχουν εδώ και πολύ καιρό.


Παρόλο που το φαινόμενο αυτό μοιάζει πρόσφατο, η χρήση των τεχνολογιών επικοινωνίας για πολιτικούς και κοινωνικούς στόχους δεν είναι μια νέα τάση. Με την έλευση των σύγχρονων δικτύων υπολογιστών, οι διαδικτυακές κοινότητες σχηματίστηκαν αμέσως. Στις περισσότερες από αυτές μετέχουν άνθρωποι που μοιράζονται κοινά ακαδημαϊκά ή επιστημονικά ενδιαφέροντα. Και, ήδη, από τους πρώτους μήνες, σχηματίστηκαν κοινότητες που συνδέονται με κοινές πολιτικές ιδέες.


Πριν ακόμη το ARPANET γίνει λειτουργικό, οι J.C.R. Licklider και Roert W.Taylor προέβλεψαν, το 1968, την πρόκληση που αποτελούσε για την κοινωνία η ανάπτυξη των δικτύων υπολογιστών:


Πρώτον, η ζωή είναι πιο ευτυχής για το διασυνδεδεμένο άτομο γιατί οι άνθρωποι με τους οποίους υπάρχει μεγαλύτερη αλληλεπίδραση επιλέγονται μάλλον λόγω κοινών ενδιαφερόντων και σκοπών παρά λόγω τυχαίας εγγύτητας. Δεύτερον, η επικοινωνία είναι πιο αποτελεσματική και παραγωγική και, συνεπώς, πιο ευχάριστη. Τρίτον, μεγάλο μέρος της επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης γίνεται μέσα από προγράμματα και πρότυπα προγραμματισμού, που είναι απαιτητικά αλλά και προσφέρουν ικανοποίηση. Και, τέταρτο, υπάρχουν πολλές ευκαιρίες για όλους (που διαθέτουν μια κονσόλα) να βρουν την κλίση τους, γιατί ολόκληρος ο κόσμος της πληροφορίας, με όλα τα πεδία και τους επιστημονικούς κλάδους του, είναι ανοιχτός γι’ αυτούς, με προγράμματα έτοιμα να τους καθοδηγήσουν ή να τους βοηθήσουν στην εξερεύνησή τους.


Κατά πόσο το αποτέλεσμα είναι καλό ή κακό για την κοινωνία, εξαρτάται από το ερώτημα: ‘Η διαδικτύωση είναι προνόμιο ή δικαίωμα;’ Εάν μόνο ένα ευνοημένο τμήμα του πληθυσμού έχει την ευκαιρία να απολαύσει το πλεονέκτημα της ‘ενισχυμένης νοημοσύνης’, το δίκτυο μπορεί να κάνει ακόμη μεγαλύτερο το χάσμα σε ό, τι αφορά στις πνευματικές ευκαιρίες.


Από την άλλη πλευρά, εάν η ιδέα του δικτύου αποδειχτεί ότι μπορεί να κάνει για την εκπαίδευση αυτό που κάποιοι οραματίστηκαν με ελπίδα, εάν όχι με συγκεκριμένο, λεπτομερές πρόγραμμα, και εάν υπάρξει πνευματική ανταπόκριση, τότε το όφελος για το ανθρώπινο είδος θα είναι ανεκτίμητο.


Λιγότερο από ένα χρόνο αργότερα, κι ενώ το ARPANET διαμορφωνόταν με μαζική συγκέντρωση κεφαλαίων, κάποια άτομα ξεκίνησαν το δικό τους ‘ARPANET των φτωχών’, το αποκαλούμενο USENET, με στόχο να δώσουν σε όλους τους χρήστες την ευκαιρία να μετάσχουν και να επωφεληθούν από ένα δίκτυο υπολογιστών. Μια από τις πρώτες ιδέες που εφαρμόστηκαν ήταν η δημιουργία της κοινότητας net.citizens.


Λόγω της τεχνικής επαγγελματικής προέλευσης της μεγάλης πλειονότητας των χρηστών του δικτύου, ήταν φανερό ότι οι κοινότητες που ενδιαφέρονταν για τεχνολογικά χαρακτηριστικά θα ήταν από τις πρώτες, τις μεγαλύτερες και τις πιο ζωντανές. Ο προγραμματισμός υπολογιστών ως επιστημονικός κλάδος αποτελούσε έναν κοινό δεσμό κι αυτές οι κοινότητες υπήρξαν τα πρώτα δείγματα κοινοτήτων ανοιχτού λογισμικού.


Μολονότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος για τις κοινότητες ανοιχτού λογισμικού είναι ο σχεδιασμός και η εφαρμογή προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, η μακροβιότητά τους επιτρέπει κάποιες παρατηρήσεις για τη λειτουργία τους, ανεξάρτητα από το στενά εστιασμένο ενδιαφέρον τους. Κατά συνέπεια, βασιζόμενος στην εμπειρία μου με αυτές τις κοινότητες, θα προσπαθήσω να διατυπώσω και να μεταφέρω ορισμένα διδάγματα που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν άμεσα στις κοινότητες που σχηματίστηκαν με την wiki πολιτική, ακόμη κι αν δεν υπάρχει ένας και μόνο τρόπος για να λειτουργήσει μια κοινότητα.


Το πιο σημαντικό είναι πως οποιοδήποτε τέτοιο έργο πρέπει να έχει μακροπρόθεσμη προοπτική. Ζούμε σήμερα σε έναν κόσμο που ο χρόνος είναι δώρο και η τεχνολογική πρόοδος μεταβάλλει διαρκώς την αντίληψή μας. Ωστόσο, για να πετύχει ένα κοινωνικό εγχείρημα, θα πρέπει να είναι διαθέσιμο για πολύ καιρό. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο στον διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο του Ίντερνετ. Ο πιο σπάνιος πόρος, για τον οποίον όλα αυτά τα έργα μάχονται, είναι η ανθρώπινη προσοχή και εστίαση. Μέσα στον ωκεανό των έργων, υπάρχοντων και αναπτυσσόμενων, μια διαδικτυακή κοινότητα πρέπει να παρέχει κάτι πολύ ιδιαίτερο στα μέλη της, προκειμένου να επιβιώσει και να ευδοκιμήσει. Συνεπώς, ακόμη και στα αρχικά στάδια σχεδιασμού οποιουδήποτε έργου, πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή ώστε να εξασφαλιστεί ότι θα είναι κατάλληλο και λειτουργικό για πολύ καιρό αφότου χαθεί ο αρχικός ενθουσιασμός. Διαφορετικά, ακόμη και τα μέλη της κοινότητας που θα ενδιαφέρονταν να συμμετάσχουν, θα το εγκαταλείψουν και θα στραφούν αλλού.


Μια άλλη παρόμοια άποψη είναι ότι σήμερα υπάρχουν πάρα πολλές παρόμοιες διαδικυακές κοινότητες. Ο εντυπωσιακός πολλαπλασιασμός τους έχει ως αποτέλεσμα η προσοχή του κοινού να διασκορπίζεται. Ως παράδειγμα από το πολιτικό πεδίο, μπορούμε να φανταστούμε την επίδραση της ύπαρξης ενός ανεξάρτητου προσωπικού blog για κάθε ενεργό πολιτικό. Παρόλο που η ποσοτική διαφορά θα ήταν εξαιρετικά μεγάλη για τους επικοινωνιακούς μηχανισμούς, ο συνολικός αριθμός θα ήταν σαρωτικός για τον πολίτη που θέλει απλώς να είναι ενημερωμένος (-η). Χωρίς αθροιστικές τεχνολογίες, οποιαδήποτε κοινωνική αλληλεπίδραση θα διασκορπιζόταν τόσο πολύ που θα θεωρείτο ανύπαρκτη.


Ένα συναφές θέμα είναι ότι οι διαδικτυακές κοινότητες οφείλουν να έχουν σαφή και διακριτή εστίαση: πρέπει να έχουν μια αποστολή και ένα σκοπό λειτουργίας και το πεδίο τους να είναι περιορισμένο. Μια κοινότητα που προσπαθεί να συμπεριλάβει τα πάντα, που καλύπτει τις διαφορετικές ανάγκες όλων των μελών της, χάνει την κύρια ιδιότητα που διαφοροποιεί και συγκροτεί μια κοινότητα: την κοινή άποψη.


Μια από τις μεγαλύτερες ευθύνες στη ζωή μιας κοινότητας είναι η αυτό-προστασία της. Ένα ατυχές αλλά αναπόφευκτο χαρακτηριστικό των συστημάτων ανοιχτής συνεργασίας είναι ότι η ίδια η εξουσία που ο καθένας έχει για να συνεισφέρει, μπορεί επίσης να τον κάνει να καταστρέψει την κοινότητα ή έστω να γίνει διασπαστικό μέλος της. Μια διαδικτυακή κοινότητα μπορεί εύκολα να διασπαστεί ή να εξαντληθεί ψυχικά, σε σημείο που ο συνδετικός ιστός της να μην είναι πλέον λειτουργικός. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν δρουν αναγκαστικά με κακόβουλα κίνητρα. Αντίθετα, συχνά πάσχουν απλώς από τελειομανία ή έχουν εμμονές για τη δέουσα διαδικασία.


Οι περισσότερες από τις μεγάλες, δραστήριες κοινότητες των προγραμματιστών λογισμικού ανοιχτού κώδικα έχουν μάθει, εδώ και πολύ καιρό, πώς να οχυρώνονται έναντι τέτοιων επιθέσεων. Οι πιο αποτελεσματικές λέξεις για την περιγραφή της επικοινωνιακής διαδικασίας είναι ‘ευγένεια’, ‘σεβασμός’, ‘εμπιστοσύνη’ και ‘ταπεινότητα’. Ένας άλλος καίριος παράγοντας είναι η ύπαρξη καλά προσδιορισμένων και δημοσιοποιημένων διαδικασιών που καλύπτουν, αν όχι όλες τις δραστηριότητες της κοινότητας, τουλάχιστον τις πιο σημαντικές: η αποδοχή των συνεισφορών και των νέων μελών πρέπει να γίνει πριν η κοινότητα φτάσει στο σημείο να αυτό-επιλέγει. Είναι προφανές ότι οι μέθοδοι προστασίας θα πρέπει να δίνουν μεγάλη προσοχή σε όλα τα νεοφώτιστα μέλη, σε μια προσπάθεια να τα αγκαλιάσουν και όχι να τα αποξενώσουν.


Μια άλλη παρατήρηση, που μοιάζει αρχικά να έρχεται σε αντίθεση με την κυρίαρχη άποψη ότι οι υποκείμενες τεχνολογίες του Ίντερνετ συμβάλλουν στον εκδημοκρατισμό της επικοινωνίας, είναι ότι στις διαδικτυακές κοινότητες η διαδικασία ψηφοφορίας πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ως μέσο ύστατης ανάγκης. Μπορεί να ηχεί παράδοξο, δεν παύει όμως να είναι αλήθεια: μια υγιής κοινότητα πολύ σπάνια χρειάζεται να καταφύγει σε ψηφοφορία, αφού μπορεί να λάβει αποφάσεις μέσω του εποικοδομητικού διαλόγου και της γενικής συναίνεσης.


Τελευταίος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικός, είναι ένας πολύ πιο τετριμμένος κίνδυνος, στον οποίον θεωρώ ως τεχνολόγος ότι πρέπει να αναφερθώ. Μολονότι οι σύγχρονες εξελίξεις της τεχνολογίας είναι πράγματι θαυμαστές, δεν έχουμε φτάσει στο στάδιο να είναι μαγικές: η τεχνολογία από μόνη της δεν είναι ποτέ αρκετή. Οποιαδήποτε τεχνολογική εφαρμογή απαιτεί πόρους για να υπάρξει εγγύηση για επιτυχές αποτέλεσμα.


Είναι γνωστό ότι ενώ οι πόροι που σχετίζονται με τους υπολογιστές γίνονται κατανοητοί και παρέχονται, ο πιο σημαντικός πόρος που αφορά στην ανθρώπινη προσπάθεια αγνοείται ή θεωρείται δευτερεύων και εύκολα διαθέσιμος. Όλα τα συστήματα υπολογιστών που μπορούν να εφαρμόσουν μια πλατφόρμα wiki πολιτικής χρειάζονται ανθρώπους που θα προσφέρουν διαρκή φροντίδα. Τα καθήκοντά τους μπορεί να είναι ποικίλα, όπως διευθυντές, συντονιστές ή επιμελητές, αλλά ο ρόλος τους είναι σημαντικός και δεν πρέπει να παραγνωρίζεται. Ανάλογα με το εύρος του προγράμματος και της κοινότητας μπορεί να μη χρειάζεται να υπάρχει, για παράδειγμα, ένας ειδικός για θέματα ασφάλειας με πλήρη απασχόληση, αλλά η πτυχή της ασφάλειας του συστήματος πρέπει να αποτελεί το αντικείμενο δουλειάς κάποιου. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να επιβιώσει ένα έργο αρκετό καιρό ώστε να κάνει τη διαφορά.


Συμπερασματικά, οι κοινότητες ανοιχτού λογισμικού έχουν ήδη μια μακρά ζωή πίσω τους. Αποτελεί πεποίθησή μου ότι πολλά μπορούμε να μάθουμε από τη ιστορία και την πείρα τους και αυτά τα διδάγματα μπορεί να έχουν εξαιρετική σημασία για άλλες διαδικτυακές κοινότητες που σχηματίζονται τώρα ή που θα σχηματιστούν στο μέλλον.


Διαβάστε ακόμα


Ανοιχτοί κώδικες: Φωνές από την επανάσταση του ανοιχτού λογισμικού


Ορισμός του ανοιχτού λογισμικού

Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τον τρόπο που παράγεται η αξία, υποστηρίζει ο Richard Stallman, γιατί η επιχείρηση ή ο εργαζόμενος μπορεί να βάλει το λογισμικό να κάνει αυτό που εκείνοι θέλουν. Το ελεύθερο λογισμικό προωθεί νέες μορφές καινοτομίας καλώντας όλους να συμμετάσχουν.


Μία συνέντευξη στον Θανάση Πρίφτη για το Re-public


Θανάσης Πρίφτης: Μπορείτε να εξηγήσετε τον κίνημα για ελεύθερο λογισμικό;


Richard Stallman: Θα ήταν καλύτερα να εξηγήσω πρώτα τι σημαίνει ελεύθερο λογισμικό. Ελεύθερο λογισμικό σημαίνει λογισμικό που σέβεται την ελευθερία του χρήστη. Υπάρχουν τέσσερις βασικές ελευθερίες που πρέπει να έχει ο χρήστης οποιουδήποτε λογισμικού:


Ελευθερία 0: η ελευθερία να λειτουργήσεις το πρόγραμμα όπως θέλεις.


Ελευθερία 1: η ελευθερία να μελετάς τον πηγαίο κώδικα του προγράμματος και ύστερα να τον αλλάζεις έτσι ώστε να κάνει αυτό που θέλεις.


Ελευθερία 2: η ελευθερία να μοιράζεις αντίγραφα του προγράμματος όταν το επιθυμείς.


Ελευθερία 3: η ελευθερία να μοιράζεις αντίγραφα των τροποποιημένων εκδοχών μας, όταν το επιθυμείς.


Η ελευθερία 2 είναι η ελευθερία να βοηθάς το γείτονά σου, η ελευθερία 3 είναι η ελευθερία να συμβάλεις στην κοινότητά σου. Και οι δυο περιλαμβάνουν την ιδιωτική διανομή και τη δημοσίευση- ό, τι από τα δυο επιθυμείς. Και οι δυο περιλαμβάνουν τη δωρεάν διανομή όπως και την πώληση αντιγράφων, ό, τι από τα δυο επιθυμείς.


Τι είναι λοιπόν ο ακτιβισμός για ελεύθερο λογισμικό; Είναι ο αγώνας για την καθιέρωση και τη διατήρηση αυτών των ελευθεριών. Είναι αγώνας, γιατί οι περισσότεροι χρήστες ηλεκτρονικού υπολογιστή δεν έχουν αυτές τις ελευθερίες. Τους τις πήραν στη δεκαετία του 1970, όταν ένα πολύ μικρό τμήμα της κοινωνίας έκανε χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή- όταν η χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή έγινε ευρύτερα διαδεδομένη στη δεκαετία του 1990, αυτό που διαδόθηκε ήταν η χρήση της υποδούλωσης του χρήστη στο λογισμικό αποκλειστικής εκμετάλλευσης.


Αυτός που αναπτύσσει ένα πρόγραμμα αποκλειστικής εκμετάλλευσης διατηρεί την εξουσία του στους χρήστες, διατηρώντας τους διηρημένους και αβοήθητους. Είναι διηρημένοι επειδή τους απαγορεύεται να το μοιραστούν με οποιονδήποτε. Είναι αβοήθητοι επειδή δεν έχουν το πλάνο (τον πηγαίο κώδικα του προγράμματος), κι επομένως δεν έχουν τη δυνατότητα να το αλλάξουν. Αυτή η εξουσία δημιουργεί πολύ μεγάλες εταιρίες όπως οι Adobe, Apple και Microsoft, που χρησιμοποιούν την εξουσία τους για να την επεκτείνουν περισσότερο.


Θ.Π.: Γιατί πιστεύετε ότι ηθικά ζητήματα όπως η ελευθερία είναι πιο σημαντικά από τις τεχνολογικές εξελίξεις;


R.S.: Εάν η ηθική έχει κάποιο νόημα, πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα έναντι της πρακτικής ευκολίας. Η μόνη άλλη επιλογή είναι η ανηθικότητα.


Θ.Π.: Τι είδους κοινότητα οραματίζεται το κίνημα για ελεύθερο λογισμικό;


R.S.: Η επιτυχία της εκστρατείας μας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τους χρήστες λογισμικού ώστε να τους επιτρέπεται να συνεργάζονται σε μια κοινότητα για οποιονδήποτε νεωτερισμό.


Γνωρίζουμε σε ένα βαθμό από την εμπειρία μας πώς είναι αυτή η κοινότητα. Αποτελείται από πολλές ξεχωριστές υποεπιτροπές που λειτουργούν ξεχωριστά και ο καθένας μπορεί να επιλέξει σε ποιά να συμμετάσχει.


Ο Ελεύθερος Κόσμος δεν είναι παράδεισος- οι άνθρωποι έχουν διαφορετικούς στόχους και υπάρχουν διαμάχες. Έτσι είναι η ελευθερία- η εξάλειψη κάθε διαφωνίας συνεπάγεται δικτατορία.


Θ.Π.: Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε, εργαζόμαστε, καινοτομούμε και, κατά κάποιο τρόπο, ζούμε; Πώς;


R.S.: Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μαθαίνουν για το λογισμικό, καθιστώντας το, πρώτα απ’ όλα, δυνατό. Το τυπικό δυαδικό –μόνο αποκλειστικής εκμετάλλευσης πρόγραμμα δεν επιτρέπει στους ανθρώπους να μάθουν πώς δουλεύει.


Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει λίγο, άμεσα, τον τρόπο με τον οποίον οι περισσότεροι χρήστες κάνουν τη δουλειά τους. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, αλλάζει τα πάντα, γιατί η επιχείρηση ή ο εργαζόμενος μπορεί να βάλει το λογισμικό να κάνει αυτό που εκείνοι θέλουν.


Το ελεύθερο λογισμικό προωθεί νέες μορφές καινοτομίας καλώντας όλους να συμμετάσχουν- αλλά, κατά την άποψή μου, η καινοτομία δεν αξίζει την έμφαση που η κοινωνία μας έχει την τάση να τις δίνει. Η ελευθερία είναι πιο σημαντική.


Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τη ζωή μας με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές αποτρέποντας τους αξιοποιητές να ελέγχουν τον τρόπο που ζούμε. Ενώ το λογισμικό αποκλειστικής εκμετάλλευσης ελέγχεται από τον αξιοποιητή, το ελεύθερο λογισμικό αναπτύσσεται δημοκρατικά υπό τον έλεγχο των χρηστών.


Θ.Π.: Νομίζετε ότι η επέκταση των ελεύθερων ασύρματων δικτύων μπορεί να απελευθερώσει τα ψηφιακά μέσα επικοινωνίας από τον έλεγχο που ασκούν οι αγορές και του κράτος;


R.S.: Νομίζω ότι ο όρος ‘έλεγχος που ασκούν οι αγορές’ είναι εν μέρει παραπλανητικός: οι αγορές ως τέτοιες δεν ελέγχουν τι μπορείς να κάνεις με το Ίντερνετ. Ο έλεγχος επιβάλλεται ξεχωριστά από τις κυβερνήσεις: με τη νομοθεσία για τη δυσφήμιση (άδικα περιοριστική στο Ηνωμένο Βασίλειο), το κοπυράιτ (υπερβολικά περιοριστικό παντού για την ψηφιακή εποχή), τις αξιώσεις για εποπτεία και την απεριόριστη λογοκρισία.


Τα ελεύθερα ασύρματα δίκτυα μπορούν να μειώσουν αυτό τον έλεγχο, αλλά όσο χρησιμοποιούνται μόνο για τοπική επικοινωνία δεν μπορούν να κάνουν σπουδαία πράγματα για να διευκολύνουν γενικά τη δημοσίευση οποιουδήποτε πράγματος.


Θ.Π.: Συμφωνείτε με την προώθηση και τη διάδοση του ελεύθερου λογισμικού και των ελεύθερων ασύρματων τοπικών δικτύων;


R.S.: Εάν εννοείτε δωρεάν τοπικά ασύρματα δίκτυα, φυσικά είμαι υπέρ αυτών- αυτό όμως δεν συνδέεται πολύ άμεσα με το ελεύθερο λογισμικό. Το είδος της ελευθερίας που μπορούν τα δωρεάν τοπικά δίκτυα να προσφέρουν είναι η ελευθερία από την κρατική εποπτεία- αυτό, όμως, δεν γίνεται αυτόματα.


Θ.Π.: Πώς αντιλαμβάνεστε μια κοινή πλατφόρμα ανάμεσα σε μια ευρύτερη πολιτική/κοινωνική κοινή περιουσία και τα κινήματα για ελεύθερο λογισμικό; Ποιοι θα ήταν οι κοινοί στόχοι και ποιες οι παγίδες;


R.S.: Το κίνημα για ελεύθερο λογισμικό θα μπορούσε να επεκταθεί φυσιολογικά σε ένα κίνημα υπέρ της ελευθερίας και άλλου είδους έργων. Θα έλεγα ότι όλα τα έργα που η κύρια κοινωνική χρήση τους είναι πρακτικής φύσης, πρέπει να είναι ελεύθερα. Αυτό περιλαμβάνει τα έργα αναφοράς και τα παιδαγωγικά, όπως επίσης τις μεθόδους και το λογισμικό.


Δεν το επεκτείνω σε όλα τα έργα- δεν πιστεύω πως όλα τα δοκίμια και όλα τα έργα τέχνης πρέπει να είναι ελεύθερα. Πρέπει όμως να είναι πιο ελεύθερα. Ο καθένας πρέπει να είναι ελεύθερος να διανέμει με μη εμπορικό τρόπο ακριβή αντίγραφα κάθε δημοσιευμένης εργασίας. Κι ο καθένας πρέπει να είναι ελεύθερος να συνδυάζει και να μεταβάλει μικρά κομμάτια άλλων έργων για να κάνει ένα νέο έργο τέχνης.


Το ελεύθερο λογισμικό αποτελεί παράδειγμα ωφέλιμης παγκοσμιοποίησης. Πολλά ελεύθερα προγράμματα έχουν αξιοποιητές και χρήστες ανά τον κόσμο.


Όταν οι άνθρωποι αντιτίθενται στην παγκοσμιοποίηση, εννοούν συνήθως την παγκοσμιοποίηση της επιχειρηματικής εξουσίας. Η ειδική αποτελεσματική εξουσία των επιχειρήσεων αποτελεί προσβολή απέναντι στη δημοκρατία- η παγκοσμιοποίηση αυτής της αδικίας γεννά μια ακόμη μεγαλύτερη . Αλλά ελεύθερο λογισμικό είναι η ανθρώπινη γνώση και συνεργασία. Η παγκοσμιοποίηση αυτού του κοινωνικού αγαθού το καθιστά καλύτερο.


Διαβάστε ακόμα


Το GNU μανιφέστο (στα αγγλικά)


Η κοινότητα για το ελεύθερο λογισμικό: 20 χρόνια μετά (στα αγγλικά)

Η ιδέα της κοινοκτημοσύνης της γνώσης και του πολιτισμού, είναι πολύ παλιά, και εφαρμογή της αποδείχθηκε σημαντική όσο και ο αέρας που αναπνέουμε. Ο Βαγγέλης Καπούλας και ο Χρήστος Μπούρας αναλύουν κατά πόσο η ιδέα αυτή έχει εντυπωθεί στην ψηφιακή εποχή.


Εισαγωγή


Το τελευταίο διάστημα, σε όλο τον κόσμο, αναπτύσσεται ένα κίνημα για την προστασία και ενίσχυση των δημόσιων αγαθών (και ιδιαίτερα αυτών που αποδίδονται με τον αγγλικό όρο commons, και που ελλείψει σχετικού ελληνικού όρου θα αποκαλούμε στη συνέχεια κοινά αγαθά).


Ο τομέας των κοινών αγαθών (commons) αναγνωρίζεται ως τομέας που συμπληρώνει αλλά και εξισορροπεί τον τομέα των ιδιωτικών οικονομικών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, θεωρείται ότι θα υπάρξει μια νέα οικονομική τάξη στην οποία θα συμπεριλαμβάνονται η επίδραση της ορθής χρήσης, διαχείρισης και ανάπτυξης των κοινών αγαθών και πόρων. Ένας δραστήριος τομέας κοινών αγαθών μπορεί να βοηθήσει στη μείωση ανισοτήτων και να προκαλέσει τη βελτίωση της ποιότητα ζωής.


Τα νέα κοινά αγαθά του 21ου αιώνα


Όταν γίνεται λόγος για τα κοινά (ή και τα δημόσια αγαθά), οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται τα παραδοσιακά αγαθά που μας προσφέρει η φύση, όπως ο αέρας , το νερό, οι παραλίες ο δασικός πλούτος, οι βοσκότοποι κ.λπ.


Όμως στην εποχή μας ως κοινά αγαθά δεν θα πρέπει να θεωρούνται μόνο τα παραδοσιακά, αλλά και τα νέα αγαθά που επιφέρει η τεχνολογία και η χρήση της, όπως για παράδειγμα η πρόσβαση στο διαδίκτυο και στη γνώση, η ελεύθερη διακίνηση αποτελεσμάτων δημιουργικών εργασιών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται το λογισμικό αλλά και το ψηφιακό περιεχόμενο.


Έτσι στα πλαίσια του προαναφερθέντος κινήματος έχουν εκφραστεί πολλές απόψεις που θεωρούν πως:

• τα ευρυζωνικά δίκτυα,
• το λογισμικό,
• το περιεχόμενο και
• οι ραδιοσυχνότητες


θα πρέπει να είναι κοινά αγαθά και να υπάρχει μέριμνα για ορθή διαχείριση και ανάπτυξή τους.


Σε εφαρμογή αυτών των απόψεων αρκετοί φορείς αλλά και πρόσωπα έχουν προχωρήσει στη δημιουργία,

• ανοικτών ασύρματων δικτύων, σε πλήθος πόλεων (κύρια μη κυβερνητικές οργανώσεις και φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης)
• πλήθους προϊόντων ελεύθερου λογισμικού / λογισμικού ανοικτού κώδικα
• ελεύθερου περιεχομένου κ.λπ.


Ένα μεγάλο πλεονέκτημα των ψηφιακών αγαθών, είναι πως μπορούν να δημιουργηθούν πολύ εύκολα αντίγραφά τους και έτσι η κοινή χρήση από πλήθος προσώπων δεν επηρεάζει τη διαθεσιμότητα του αγαθού ούτε τη δυνατότητα χρήσης του από επιπλέον πρόσωπα.


Όμως παρά τις ανεξάρτητες προσπάθειες, προς το παρόν η γενικότερη αντιμετώπιση και διαχείριση των κοινών ψηφιακών αγαθών δεν είναι η ενδεδειγμένη. Αυτό πιθανά οφείλεται στην γενικότερη αίσθηση πως ο τομέας αυτός αντιπαλεύεται τον τομέα της ιδιωτικής οικονομικής δραστηριότητας και ως αποτέλεσμα δεν βοηθά στην οικονομική ανάπτυξη. Όμως η εμπειρία δείχνει πως αυτό δεν είναι ορθό. Ο τομέας των κοινών ψηφιακών αγαθών μπορεί να συνυπάρξει με την ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα, προσφέροντας πολλά οφέλη στους πολίτες, και να βοηθήσει στην οικονομική ανάπτυξη. Έτσι το συνολικό όφελος είναι μεγαλύτερο. Ας σημειωθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις η ιδιωτική οικονομική πρωτοβουλία κάνει χρήση κοινών ψηφιακών αγαθών που ενσωματώνει στα προϊόντα της (όπως για παράδειγμα ελεύθερο λογισμικό που υλοποιεί τα πρωτοκόλλα του Διαδικτύου και χρησιμοποιείται σε εμπορικά προϊόντα λογισμικού), ενώ σε άλλες περιπτώσεις η ύπαρξη και ενδυνάμωση ενός κοινού ψηφιακού αγαθού δημιούργησε νέα επιχειρηματική δραστηριότητα και οικονομική ανάπτυξη (με παράδειγμα το ίδιο τον Παγκόσμιο Ιστό Πληροφοριών, για τον οποίο ο εφευρέτης του Tim Berners-Lee άφησε τα πρωτόκολλα και το αρχικό λογισμικό χωρίς περιορισμούς χρήσης, με το γνωστό αποτέλεσμα της παγκόσμιας αποδοχής και χρήσης του).


Βέβαια τα παραπάνω προϋποθέτουν ένα καλά οριοθετημένο, προστατευμένο και βελτιωμένο πλαίσιο διαχείρισης των κοινών ψηφιακών αγαθών.


Κατά αρχάς χρειάζονται ανεξάρτητοι φορείς που θα διαχειρίζονται τα κοινά ψηφιακά αγαθά, και θα φροντίζουν για την ενίσχυση και βελτίωσή τους. Αυτοί οι φορείς θα πρέπει να είναι ανεξάρτητοι και ανεπηρέαστοι από ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα ώστε να εξασφαλίζουν την ισορροπημένη ανάπτυξη του τομέα των κοινών ψηφιακών αγαθών.


Επιπλέον, η ενδυνάμωση των κοινών ψηφιακών αγαθών απαιτεί δημόσια ενίσχυση. Αυτό, βέβαια δεν σημαίνει ιδιοκτησία των κοινών ψηφιακών αγαθών από το δημόσιο, αλλά ούτε και σφιχτό κανονιστικό έλεγχο. Η πολιτεία θα πρέπει να υιοθετήσει πολιτικές για την βελτίωση των κοινών ψηφιακών αγαθών και την επαύξησή τους, ακόμη και με οικονομική ενίσχυση για την παραγωγή τους, αφού το αποτέλεσμα είναι προς όφελος των πολιτών.


Το περιεχόμενο ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Η ιδέα της κοινοκτημοσύνης της γνώσης και του πολιτισμού, είναι πολύ παλιά, και εφαρμογή της αποδείχθηκε σημαντική όσο και ο αέρας που αναπνέουμε. Βασίζεται στην διαπίστωση πως η ελεύθερη διακίνηση ιδεών έχει αποδειχθεί ως απόλυτα αναγκαία για τη δημιουργικότητα και την παραγωγή καινοτομίας. Όπως είπε και ο Ισαάκ Νεύτων, αναφερόμενος στην βοήθεια που του προσέφερε η πρότερη γνώση, «εάν μπόρεσα να δω πιο μακριά, είναι γιατί στεκόμουν πάνω σε ώμους γιγάντων».


Όμως τα βιβλία και οι καλλιτεχνικές δημιουργίες προστατεύονται από τους νόμους περί πνευματικών δικαιωμάτων, και έτσι η πρόσβαση στην αντίστοιχη γνώση δεν είναι εντελώς ελεύθερη.


Επίσης, αρκετές εταιρείες (κύρια, από τον τομέα της διασκέδασης) προσπαθούν να κρυπτογραφήσουν το ψηφιακό περιεχόμενο που διαθέτουν στην αγορά για να εμποδίσουν τη διαμοίρασή του έξω από τον έλεγχό τους.


Όμως οι πολίτες αντιστέκονται. Σήμερα υπάρχουν αρκετές (εθελοντικές) προσπάθειες για τη δημιουργία ελεύθερου περιεχομένου, με πιο γνωστή την Wikipedia.


Παράλληλα, έχουν δημιουργηθεί άδειες διάθεσης περιεχομένου (όπως η Creative Commons και η GFDL) που δίνουν τη δυνατότητα στους δημιουργούς να διαθέτουν το ψηφιακό περιεχόμενο που δημιουργούν, χωρίς να χάνουν εντελώς τον έλεγχο της διάθεσης των δημιουργημάτων τους.


Η ύπαρξη και διάθεση ελεύθερου περιεχομένου έχει πολύ μεγάλη σημασία για την εκπαίδευση και την έρευνα, οι οποίες βασίζονται κύρια στην χρήση της υπάρχουσας γνώσης. Στο χώρο της εκπαίδευσης, οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία περιεχομένου που θα είναι κοινό ψηφιακό αγαθό, βελτιώνοντας και διαθέτοντας ελεύθερο εκπαιδευτικό περιεχόμενο.


Το λογισμικό ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Η άποψη πως το λογισμικό θα πρέπει να θεωρείται κοινό ψηφιακό αγαθό, βασίζεται στο ότι η δημιουργία νέου λογισμικού κάνει χρήση και εμπεριέχει υπάρχουσα γνώση ελεύθερα διαθέσιμη, και η οποία διεγείρει και τη δημιουργικότητα ώστε να εμφανίζονται και πρωτότυπα πακέτα λογισμικού. Έτσι, αν μπορούμε να γράφουμε σήμερα πολύπλοκα πακέτα λογισμικού είναι γιατί χρησιμοποιούμε λύσεις που αναπτύχθηκαν παλαιότερα και διδάσκονται σε πανεπιστήμια και σχολές, ή μπορούν να βρεθούν σε υπάρχοντα πακέτα λογισμικού.


Οι υποστηρικτές λοιπόν του ελεύθερου λογισμικού θεωρούν πως το λογισμικό και οι ιδέες που εμπεριέχει θα πρέπει να είναι ελεύθερα διακινήσιμο και εκμεταλλεύσιμο από όλους, εν είδει κοινού ψηφιακού αγαθού.


Ας σημειωθεί ότι εδώ και πολλά χρόνια το λογισμικό που παρήγαγε ο ακαδημαϊκός χώρος, διακινούνταν και χρησιμοποιούνταν ελεύθερα από άλλους επιστήμονες και ερευνητές. Η ελεύθερη αυτή διακίνηση συνέβαλε ουσιαστικά στην ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας.
Στη συνέχεια αναπτύχθηκε εμπορική δραστηριότητα γύρω από λογισμικό με αποτέλεσμα κάποια στιγμή του εμπορικό λογισμικό να είναι το κυρίαρχο. Όμως η γνώση που παράγεται κατά τη δημιουργία του και εμπεριέχεται σε αυτό το εμπορικό λογισμικό, δεν είναι ποια κοινό αγαθό.
Έτσι δημιουργήθηκε το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού και το κίνημα του λογισμικού ανοικτού κώδικα. Ενεργοί πολίτες αλλά και επιχειρήσεις που έχουν οικονομικό συμφέρον από την ελεύθερη ανάπτυξη και διακίνηση λογισμικού θεώρησαν πως το λογισμικό πρέπει να είναι κοινό ψηφιακό αγαθό και συνεισέφεραν στη δημιουργία πλήθους πακέτων λογισμικού που ως κοινά αγαθά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να διακινηθούν από τον καθένα.


Προκειμένου να προστατευθεί η κληρονομιά αυτή αλλά και να ωθηθούν κάτοχοι πνευματικών δικαιωμάτων λογισμικού να το διαθέσουν ως κοινό ψηφιακό αγαθό, έχουν δημιουργηθεί μια σειρά από άδειες χρήσης, οι οποίες δίνουν πλήρη ελευθερία αλλά και προωθούν την ανταποδοτικότητα (αν κάποιος κάνει κάποια βελτίωση λη προσθήκη σε υπάρχον λογισμικό το αποτέλεσμα να είναι και πάλι κοινό ψηφιακό αγαθό.


Η ευρυζωνικότητα και τα ευρυζωνικά δίκτυα ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Η Ευρυζωνικότητα είναι μία υποδομή που από αρκετά ανεπτυγμένα κράτη αντιμετωπίζεται σαν να είναι η υποδομή του 21ου αιώνα. Αυτό συμβαίνει γιατί η Ευρυζωνικότητα επιδρά σημαντικά και με πλεονεκτήματα στην εκπαίδευση, στην ανάπτυξη, την οικονομία, τη δημόσια διοίκηση, την έρευνα, την καινοτομία, τη διασκέδαση και γενικά σε όλα αυτά τα στοιχεία που σηματοδοτούν την ευημερία και την πρόοδο μιας κοινωνίας.


Όλοι λοιπόν αναγνωρίζουν τις δυνατότητες που ανοίγονται και τις ωφέλειες που επιφέρει η ευρυζωνικότητα. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που διατυπώνεται η άποψη πως η πρόσβαση σε ευρυζωνικά δίκτυα θα πρέπει να θεωρείται κοινό αγαθό και να προσφέρεται σε όλους τους πολίτες. Έτσι πληθαίνουν τόσο οι περιπτώσεις δημοτικών δικτύων (κύρια ασύρματων) που προσφέρουν ευρυζωνική πρόσβαση στους πολίτες, αλλά και οι περιπτώσεις δημιουργίας υποδομών πρόσβασης, ιδιόκτητων από τους πολίτες.


Αν η μάλιστα η ελεύθερη πρόσβαση συνδυαστεί με τη δημιουργία κοινοτικών δικτύων, την προσφορά ελεύθερου περιεχομένου και την πρόσβαση στο Διαδίκτυο και τον Παγκόσμιο Ιστό Πληροφοριών, αναμένονται πολλαπλασιαστικά οφέλη.
Οι ραδιοσυχνότητες ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Υπάρχουν διαφορετικών ειδών ασύρματα δίκτυα όπως για παράδειγμα τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, τα ασύρματα τοπικά δίκτυα, οι δορυφορικές επικοινωνίες κ.α. Κάθε ένα από τα παραπάνω ασύρματα δίκτυα χρησιμοποιεί διαφορετικές ραδιοσυχνότητες προκειμένου να επιτευχθεί ο δομικός διαχωρισμός τους.


Οι ραδιοσυχνότητες είναι ένας πολύτιμος πόρος, καθώς είναι πολύ περιορισμένος. Η διαχείριση του φάσματος των ραδιοσυχνοτήτων γίνεται στη χώρα μας από την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, βάσει του Εθνικού Κανονισμού Κατανομής Ζωνών Συχνοτήτων.


Πρόσφατα, σε όλο τον κόσμο πληθαίνουν οι φωνές που ζητούν οι ραδιοσυχνότητες να αντιμετωπίζονται σαν κοινός πόρος και όλο και περισσότερες ζώνες να διατίθενται για ελεύθερη χρήση από τους πολίτες. Ένας από τους κύριους λόγους για το αίτημα αυτό είναι η ανάγκη για τη δημιουργία ασύρματων ευρυζωνικών δικτύων. Ειδική αναφορά γίνεται στις συχνότητες που χρησιμοποιούν τηλεοπτικοί σταθμοί και που ζητείται να διατεθούν για χρήση από ασύρματα δίκτυα καθώς θα γίνεται μετάβαση στην ψηφιακή τηλεόραση (που μπορεί να χρησιμοποιεί πολύ λιγότερα κανάλια).


Ενεργοποίηση των πολιτών


Ένα ενισχυμένο σύστημα ψηφιακών αγαθών απαιτεί ενεργοποίηση των πολιτών και συμβολή από μέρους τους είτε προσωπικά είτε με συμμετοχή σε ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα. Τα κοινά ψηφιακά αγαθά χρειάζονται δημιουργούς, συντηρητές, χορηγούς, υπερασπιστές αλλά και επιχειρηματίες.


Εάν όλοι μας θέλουμε να απολαμβάνουμε τα παραπάνω αγαθά και τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν δεν πρέπει να αρκεστούμε στην παθητική αναμονή, αλλά να δράσουμε ενεργά, συμμετέχοντας όσο και όπως μπορούμε στην ενίσχυση του κινήματος για κοινά ψηφιακά αγαθά.


Διαβάστε ακόμα


Ελεύθερο λογισμικό/λογισμικό ανοιχτού κώδικα – Ελλάδα


Δικτυακή πύλη για το εκπαιδευτικό λογισμικό ανοικτού κώδικα