Περισσότερο παρά ποτέ, το χάος των πολλαπλών μορφών των μεταναστευτικών κινημάτων αρχίζει να συγκεκριμενοποιείται σε σχέδια έναντι στις πολιτικές των κρατών, ισχυρίζεται ο Nevzat Soguk. Στη βόρεια και τη νότια Αμερική, τη βόρεια Αφρική, την Ευρώπη ή τη Νοτιοανατολική Ασία, οι άνθρωποι-υποκείμενα που έγιναν μετανάστες-πολίτες μάχονται με αδημονία στους ασαφείς μεταναστευτικούς χώρους.


‘Αφρικανοί μετανάστες ξεβράζονται σε παραλία γυμνιστών στη νότια Ισπανία’, ανακοινώθηκε στις ειδήσεις στα τέλη Ιουνίου 2004. ‘ Δυο κόσμοι ήρθαν σε αντιπαράθεση’, σύμφωνα με τις αναφορές, ‘καθώς μια σχεδία που μετέφερε 42 φτωχούς Αφρικανούς….ξεβράστηκε σε παραλία γυμνιστών.’ Ξαφνικά, το σύνορο που ‘χώριζε’ τον κόσμο των πολιτών από τον κόσμο των μεταναστών δεν υπήρχε πια. Το σύνορο είχε υποστεί ρήγμα με την απρόσκλητη εμφάνιση των μεταναστών, οδηγώντας στην ‘αντιπαράθεση’ δυο διαφορετικών κόσμων. Ωστόσο, από μια πιο προσεκτική ανάγνωση των αναφορών προέκυπτε ότι η ξαφνική συνάντηση αυτών των κόσμων ήταν κάτι περισσότερο από μια απλή αντιπαράθεση, μια σύγκρουση ανθρώπων με διαφορετικές εμπειρίες. Ήταν επίσης μια ξαφνική και απρόσμενη σύγκλιση ανθρώπινων ζωών, που αν δεν υπήρχαν αυτά ακριβώς τα σύνορα που δίνουν νόημα στην ιδέα των ‘διαφορετικών κόσμων’, θα ήταν απίθανο ή μη αναγκαίο να βρεθούν μαζί μ’ αυτό τον φευγαλέο τρόπο. Ακόμη κι έτσι, όπως οι αναφορές ασυνείδητα υποδήλωναν, η ξαφνική συνάντηση των ‘διαφορετικών’ κόσμων ήταν τελικά λιγότερο μια ‘αντιπαράθεση’ δύο κόσμων και περισσότερο ένα άνοιγμα στις αλληλεπιδράσεις που ακολούθησαν το αρχικό σοκ.

‘Μεταξύ των μεταναστών υπήρχαν τέσσερα μωρά, που ένα από αυτά ήταν μόλις 11 ημερών. Σύμφωνα με το βίντεο που τράβηξε ένας κολυμβητής και έδειξε η ισπανική τηλεόραση, μια ομάδα κολυμβητών συγκεντρώθηκε γύρω από ένα μωρό, μετρώντας απαλά τα δάχτυλα του χεριού του, που ήταν έξι’.


Τελικά, όταν οι μετανάστες ξεβράστηκαν στην παραλία, υπερβαίνοντας τα γυμνά σώματα των πολιτών, υπερέβησαν επίσης το σύνορο, δείχνοντας ότι η ζωή του συνόρου είναι κάτι παραπάνω από αντιπαραθέσεις, τερματισμούς και διακοπές ανθρώπινων εμπειριών. Έδειξαν ότι οι μετανάστες και τα σύνορα διαθέτουν παραβατικούς, εάν όχι μετασχηματιστικούς τρόπους που ασκούν πίεση, μεταμορφώνουν και αλλάζουν τις οικείες ρουτίνες και τους ρυθμούς της ζωής. Ακόμη πιο σημαντικό ήταν ίσως το γεγονός ότι υπερβαίνοντας τα σύνορα, οι μετανάστες ανέδειξαν μια αξιόλογη διάσταση ‘εξέγερσης’ έναντι της πολιτικής των συνόρων και της μετανάστευσης.


Οι συμβατικές κατηγοριοποιήσεις ερμηνεύουν ακόμη τις μεταναστευτικές οντολογίες ως ουσιαστικά εφήμερες εμπειρίες. Πολλά γράφτηκαν για να κατατάξουν τους μετανάστες ως αντικείμενα της πολιτικής διοίκησης στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της εθνικής και παγκόσμιας πολιτικής οικονομίας. Ωστόσο, πολύ λιγότερα έχουν ειπωθεί για τις ενεργές συστατικές και πρότυπες δυνάμεις των σύγχρονων μεταναστευτικών κινημάτων. Περισσότερο παρά ποτέ, το χάος των πολλαπλών μορφών των μεταναστευτικών κινημάτων αρχίζει να συγκεκριμενοποιείται σε σχέδια έναντι παρωχημένων υποσχέσεων για νεωτερισμό που στηρίζονται στην πολιτική των κρατών, των πολιτών και των εδαφών. Στη βόρεια και τη νότια Αμερική, τη βόρεια Αφρική, την Ευρώπη ή τη Νοτιοανατολική Ασία, οι άνθρωποι-υποκείμενα που έγιναν μετανάστες-πολίτες μάχονται με αδημονία στους ασαφείς μεταναστευτικούς χώρους. Η άρνησή τους να τιμήσουν τη νομιμότητα της κυρίαρχης υποκειμενικότητας των κανόνων και των μορφών, της σταθερής σχέσης με έναν τόπο και των παραγόντων ανά τον κόσμο δεν αποτελεί πλέον έναν ψίθυρο στους κρυφούς ανέμους των παράνομων δικτύων. Το κάνουν προκλητικά, ανοιχτά ή σε φευγαλέες στιγμές, εν μέρει για να αποκαλύψουν αυτό που τους απομονώνει, εν μέρει για να υπερασπιστούν αυτό που πρέπει να κάνουν για την επιβίωσή τους και εν μέρει για να υπογραμμίσουν τις δυνατότητες ηθικών συγκλίσεων μεταξύ των λαών, ακόμη κι αν αυτές οι συγκλίσεις περνούν από την άβυσσο της θάλασσας ή την πτύχωση της ερήμου.


‘Όταν χιλιάδες μετανάστες ‘ επιτέθηκαν’ και ‘πολιόρκησαν’ τους ισπανικούς θύλακες Ceutta και Melilla στη βόρεια Αφρική το 2005, έδειξαν ότι οι εντάσεις αυτές αποτελούν θεμελιώδεις οντολογικές δυσαρέσκειες και τις συνέδεσαν με τις αντιθέσεις ανάμεσα στη ρητορική ενός κόσμου που υπόσχεται και τις πραγματικότητες του κόσμου που πρέπει να υπομείνουν. ‘Ήμουν αποφασισμένος να φτάσω στην Ευρώπη ή να πεθάνω προσπαθώντας’, είπε ένας μετανάστης, που βρίσκεται τώρα στην Ισπανία. Ένας άλλος είπε: ‘ Είναι καλύτερα να πεθάνεις μια φορά παρά να πεθάνεις δέκα φορές βλέποντας τον οίκτο στο πρόσωπο των γονιών σου’. Ασφαλώς, ισχύουν εδώ οι παροιμιώδεις προειδοποιήσεις ότι ο κόσμος των δυναμικών των μεταναστών είναι υπερβολικά πλούσιος και περίπλοκος για να αποδοθεί σε τόσο ιδιόμορφες εκφράσεις. Όμως, αυτά τα αποσπάσματα μεταφέρουν μια αίσθηση της ευρύτερης ιστορίας που έχει να κάνει με τις δομές και τις διευθετήσεις των μεγάλων και βαθιών ανισοτήτων ανά τον κόσμο, που ενεργοποιούν συναισθήματα ‘εξέγερσης’ στα μεταναστευτικά πεδία. Σε τελική ανάλυση, οι σκοπιμότητες μιας τέτοιας εξέγερσης προαναγγέλλουν νέες μορφές της ισχύουσας πολιτικής πραγματικότητας σε σχέση με αυτό που ο Michel de Certeau αποκάλεσε ‘πλασματική αδράνεια’ των κυρίαρχων συνόρων. Όταν το 2004 δεκάδες ‘παράνομοι’ μετανάστες, ντυμένοι βαριά για το επίπονο ταξίδι, ‘ξεβράστηκαν’ σε παραλία γυμνιστών της ισπανικής ριβιέρας, η αυθόρμητη υποδοχή που τους έγινε δυσαρέστησε τις αρχές, που σύμφωνα με τις αντιλήψεις τους περί ταυτότητας, σταθερής σχέσης με έναν τόπο και πολιτών περίμεναν μια λιγότερο ευχάριστη συνάντηση; Το γεγονός μπορεί να μην είναι αποφασιστικής σημασίας, θα έπρεπε όμως να σηματοδοτήσει μια παύση στον τρόπο με τον οποίο μας ενθαρρύνουν, και έχουμε συνηθίσει, να σκεφτόμαστε για τα κράτη και τα σύνορα, τους πολίτες και τους ξένους. Εάν η ‘παύση’ μας κάνει να δούμε ότι τέτοια ανθρώπινα φαντάσματα μας τοποθετούν στα όρια των ‘συναισθηματικών δομών’ μας, επιτρέποντας μια παράφωνη καταμέτρηση και απολογισμό του κόσμου, θα μπορέσουμε να καταλάβουμε ότι οι απόκοσμες μορφές που εμφάνισε η θάλασσα βρίσκονται ήδη μέσα στις ζωές μας μέσω των παγκόσμιων δικτύων παραγωγής και καταστροφής.


Περισσότερο από μια δεκαετία πριν, στο Specters of Marx (Φαντάσματα του Μαρξ), ο Ζακ Ντεριντά θρηνούσε για τη συλλογική κρίση στην πολιτική χρονικότητα: ‘Ο χρόνος είναι αποδιοργανωμένος.’ Έγραψε: ‘ Ο κόσμος πάει άσχημα. Ο κόσμος είναι φθαρμένος αλλά η φθορά του δεν μετρά πλέον… Μας λείπει το μέτρο του μέτρου’. Η δύναμη της παρατήρησης του Ντεριντά εξακολουθεί να στοιχειώνει την πολιτική φαντασία μας καθώς προσπαθούμε να καταλάβουμε τους χρόνους και τους χώρους που είναι αποδιοργανωμένοι. Οι μετανάστες περισσότερο από άλλους παράγουν ένα διαφορετικό μέτρο του κόσμου.


Διαβάστε ακόμα


“Είμαστε μία κάποιου είδους συλλογικότητα” (στα Αγγλικά)


Ceutta και Melilla: 8 μήνες μετά (στα Αγγλικά)

Ο Didier Bigo παρουσιάζει τα αποτελέσματα ενός ερευνητικού προγράμματος το οποίο προσπαθεί να αναλύσει τις πρόσφατες ανησυχίες για την ασφάλεια των Ευρωπαίων πολιτών, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πολιτικές ελευθερίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η κοινωνική συνοχή δεν πρέπει να υπονομευθούν.


Η πολιτική βία των διεθνικών μυστικών οργανώσεων δεν είναι κάτι καινούργιο, αλλά, μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, η πολιτική φαντασία σε σχέση με την ενδεχόμενη απειλή που αποτελούν υπέστη δραματική αλλαγή στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως επίσης στην Ε.Ε., αλλά με διαφορετική ένταση σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα, ανάλογα με την προηγούμενη ιστορία βίας της, τη σχέση της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη συγκεκριμένη κυβέρνησή τους, το όραμά της για την τάξη στον κόσμο.


Το θέμα της ‘ασφάλειας’


Μια από τις επιδράσεις του σκιαγραφήματος των διεθνικών μυστικών οργανώσεων, ως κινδύνου για την επιβίωση του κράτους, ήταν η αύξηση της καχυποψίας απέναντι στους ξένους ή τους πολίτες μουσουλμανικής καταγωγής, ενώ η αντιτρομοκρατική πολιτική επέδρασε στη δημόσια συζήτηση για το ρόλο των μεταναστών στις κοινωνίες μας. Πρέπει να θεωρούνται απειλή ή πλεονέκτημα; Πώς μπορούν να αποφευχθούν ο στιγματισμός και η παράλογη καχυποψία απέναντι σε ομάδες ανθρώπων που φέρουν σύμβολα διαφορετικότητας, διασχίζουν σύνορα και ενδέχεται να είναι υποστηρικτές αυτών των μυστικών οργανώσεων; Πώς μπορούν οι μετανάστες αλλά και οι πρόσφυγες, ακόμη και οι τουρίστες, να συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους και τι είδους περιορισμοί επιτρέπονται, στο όνομα της ασφάλειας, εάν η ανάπτυξη και προώθηση της ελευθερίας, και ειδικότερα η ελεύθερη διακίνηση, εξακολουθούν να αποτελούν στόχο;


Η επιχειρηματολογία για έλεγχο των συνόρων, για οικοδόμηση ενός τείχους (φυσικού ή ψηφιακού) που εμποδίζει και φιλτράρει τα επικίνδυνα άτομα, συμπεριλαμβανομένων των μη ενόχων, προκάλεσε μια πολύ έντονη δημόσια συζήτηση για την εσωτερική ασφάλεια, τη φύση της συλλογικής ταυτότητας και την πολιτική της εσωτερικής και διεθνούς τάξης. Το θέμα της ‘ασφάλειας’ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο, που αφορά τη σχέση με την ταυτότητα, την τάξη και την πολιτική.


Πώς ο φιλελευθερισμός αντιμετωπίζει τους εχθρούς του;


Οι τεχνολογίες της προστασίας και η νομιμότητα των σκοπών ασφαλείας πρέπει να αξιολογηθούν σε σχέση με τις έννοιες της ταυτότητας, της τάξης και της ελευθερίας – και όχι μόνο ως τεχνική λύση, λιγότερο ή περισσότερο αποτελεσματική, έναντι μιας νέας μορφής απειλής. Τα σκιαγράφημα του εχθρού, ειδικά όταν είναι άγνωστος και λαθραίος, μπορεί να οδηγήσει στην κατάταξη πολιτικών αντιπάλων στην κατηγορία των εν δυνάμει εχθρών. Συνεπώς η πολιτική της προστασίας επηρεάζεται σημαντικά από την πολιτική του φόβου και των διαβεβαιώσεων, που αναπτύσσεται στις πολιτικές ομιλίες, και από τον τρόπο που γίνεται η αστυνόμευση της ανασφάλειας πέρα από τα σύνορα. Είναι ο πόλεμος στο εξωτερικό λύση; Είναι η παραδοσιακή αστυνόμευση και καταδίωξη επαρκής; Ποιο είναι το νόημα της παγκόσμιας, υπερατλαντικής, ακόμη κι ευρωπαϊκής αστυνομικής συνεργασίας σε σχέση με την εθνική κυριαρχία και τις πολιτικές ελευθερίες; Πώς ο φιλελευθερισμός αντιμετωπίζει τους εχθρούς του; Είναι αυτοί αναγκασμένοι να παραδοθούν, να διαπραγματευτούν, να παραδεχτούν ότι είναι κατώτεροι σε ό, τι αφορά στις αξίες και τις πεποιθήσεις τους;


Φαίνεται ότι οι επαγγελματίες της πολιτικής, πέρα από τη διαφωνία τους για τη σκοπιμότητα του πολέμου στο εξωτερικό, ειδικά στο Ιράκ, αλλά επίσης στο Αφγανιστάν και τη Σομαλία, συμφωνούν με την ιδέα ότι χρειαζόμαστε πιο αξιόπιστες υπηρεσίες πληροφοριών σε σχέση με τον μυστικό εχθρό και ότι αυτές μπορούν να αναπτυχθούν μόνο μέσω συνεργασίας στον τομέα των πληροφοριών μεταξύ των διαφόρων υπηρεσιών (αστυνομία, τελωνεία, υπηρεσίες μετανάστευσης, προξενεία, δικαστές, αστυνομικές και στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών, συστήματα υψηλής τεχνολογίας για εντοπισμό και εποπτεία μέσω οπτικής και τηλεφωνικής καταγραφής). Συμφωνούν, επίσης, ότι μπορούν να αναπτυχθούν με μια καλύτερη διαθεσιμότητα των στοιχείων μεταξύ των ηλεκτρονικών συστημάτων πληροφορίας προκειμένου να συγκεντρώνονται εγκαίρως οι πληροφορίες και να αποτρέπεται ο κίνδυνος. Πώς είναι όμως δυνατόν να ελέγξουμε το μέλλον; Ποιο είδος σκιαγραφήματος του εχθρού είναι δικαιολογημένο; Ποια μορφή νομιμότητας αντιτρομοκρατικών μέτρων μπορούμε να βρούμε, αν δεν δεχτούμε τα επιχειρήματα περί έκτακτης ανάγκης και αναπότρεπτης πιθανότητας να συμβεί το χειρότερο σενάριο; Πώς μπορούμε να αποφύγουμε το μέγιστο όνειρο ασφάλειας που μεταμορφώνει τη ζωή σε ένα προσεκτικό, προγραμματισμένο αυτοματοποιημένο κύκλωμα, χωρίς δημιουργικότητα και ρίσκο; Ποιες είναι οι πιθανότητες ελέγχου των ελεγκτών και καταγραφή των ενεργειών τους κατά τη διάρκεια και μετά από τη δράση στο όνομα της ασφάλειάς μας; Πώς γίνεται, χωρίς να μειώσουμε την ελευθερία δράσης τους σε αυτή τη μάχη, να τους ελέγχουμε, να δίνουμε μεγαλύτερες πιθανότητες στο τεκμήριο της αθωότητας παρά σε αυτό της ενοχής και της καχυποψίας;


Είναι εύκολο να μιλάει κανείς για μυστική δράση, κυρίαρχες αποφάσεις και επιβίωση στο όνομα του μέλλοντος, υπάρχει όμως το δικαίωμα της υπεράσπισης, ο ρόλος των δικαστών να αναζητούν την αναλογικότητα και τη νομιμότητα, και η κρίση των πολιτών.


Το πρόγραμμα Challenge


Χωρίς να παρεμποδίσω τη συζήτηση που γίνεται σήμερα, θα ήθελα να δώσω έμφαση σε μερικά από τα στοιχεία του ολοκληρωμένου ερευνητικού προγράμματος Challenge. Ξεκινήσαμε από τη θέση ότι οι φιλελεύθερες και δημοκρατικές παραδόσεις της σύγχρονης ευρωπαϊκής πολιτικής βασίζονται στις προσδοκίες για ελευθερία και ασφάλεια, παρ’ όλο που η σχέση ανάμεσα σε αυτές τις δυο αξίες έχει μια μακρά και συχνά πολύ ταραγμένη ιστορία. Προσπαθήσαμε λοιπόν να κατανοήσουμε τις πρόσφατες ανησυχίες για την ασφάλεια των Ευρωπαίων πολιτών, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι πολιτικές ελευθερίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα και η κοινωνική συνοχή δεν πρέπει να υπονομευθούν.


Η μεταφορά για ισορροπία υπάρχει σε πολλές δημοφιλείς θεωρίες σχετικά με τη θέση της νομιμοποιημένης βίας στη σύγχρονη πολιτική ζωή. Προωθεί επίσης μια εξόχως παραπλανητική ερμηνεία για τις κοινωνικές δυνάμεις, τις θεσμικές πρακτικές και τις νομικές αρχές που βρίσκονται σε ισχύ στις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, κυρίως όταν εμπλέκονται θέματα που έχουν να κάνουν με την ελευθερία και την ασφάλεια. Εάν πρέπει να ληφθούν δύσκολες αποφάσεις, δεν μπορούν να γίνουν κατανοητές με ασαφείς, απολιτικές μεταφορές, αλλά με σκληρές ερωτήσεις όπως τι σημαίνει να γίνεται μια εξαίρεση στις συνήθεις προσδοκίες για ελευθερία, ισότητα, δημοκρατία και κυριαρχία του νόμου στη σύγχρονη πολιτική ζωή.


Έναντι της εύκολης θεωρίας για την ανάγκη ισορροπίας, το πρόγραμμα Challenge λειτούργησε με πιο σαφείς, από τεχνική άποψη, ερμηνείες της πολιτικής των εξαιρέσεων. Αυτές οι ερμηνείες έχουν να κάνουν με τις πνευματικές ρίζες των αναλύσεων για την ασφάλεια, βασίζονται σε παραδόσεις πολιτικού ρεαλισμού, σε νομικές παραδόσεις που σχετίζονται με τα όρια της κυριαρχίας του νόμου και σε ιστορικές ερμηνείες φιλελεύθερων και δημοκρατικών κοινωνιών που δέχονται πιέσεις για να γίνουν λιγότερο φιλελεύθερες και πιο αυταρχικές.


Οι τρομοκρατικές επιθέσεις δεν ήταν ‘γεγονότα χωρίς προηγούμενο’


Τα κύρια αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος Challenge, διαφέρουν σαφώς από τις αναλύσεις πολλών πολιτικών, μεγάλου μέρους των μέσων μαζικής ενημέρωσης και ορισμένων μορφών ακαδημαϊκής έρευνας, βασισμένης σε εθνικιστικές ερμηνείες για τις σχέσεις μεταξύ φίλων και εχθρών. Ωστόσο αυτά τα αποτελέσματα μοιάζουν να ενισχύονται από τη διαφαινόμενη συναίνεση ενός ευρέος φάσματος της σύγχρονης διανόησης και της ενημερωμένης κοινής γνώμης. Δυο γενικά συμπεράσματα μοιάζουν ιδιαίτερα αδιαμφισβήτητα, δημιουργώντας ανησυχίες για πρόωρες κρίσεις σχετικά με τον νεωτερισμό της παρούσας κατάστασης.


Πρώτον: Οι αναλύσεις για ριζοσπαστικά νέο μετατρέπονται υπερβολικά εύκολα σε αναλύσεις για ριζοσπαστικά επικίνδυνο. Κατά τη γνώμη μας, η 11η Σεπτεμβρίου 2001, η 11η Μαρτίου 2004, η 7η Ιουλίου 2005, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ‘γεγονότα χωρίς προηγούμενο’ που άλλαξαν ριζικά το πρόσωπο του σύγχρονου κόσμου, ακόμη κι αν ήταν τραγικά. Δεν σηματοδότησαν τη γέννηση μιας νέας εποχής τρομοκρατίας ή υπερ-τρομοκρατίας ή μεγα-τρομοκρατίας ή μιας τρομοκρατίας κάποιου άλλου τύπου. Στο μέτρο που οι νεωτερισμοί μπορούν να αναγνωριστούν, εμπλέκουν νέους συνδυασμούς παραδοσιακών μορφών δράσης και όχι, όπως τόσες επίσημες εκθέσεις έχουν αναφέρει, κάποια μεγαλεπήβολη νέα δύναμη που συνδυάζει όπλα μαζικής καταστροφής και παράλογες μυστικές οργανώσεις.


Ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα των παραδοσιακών ισχυρισμών υπέρ ενός μονοπωλίου βίας μέσα σε μια συγκεκριμένη επικράτεια είναι ότι η μοναδική εναλλακτική λύση είναι ένα είδος εφιαλτικής αποκάλυψης, η απώλεια κάθε πολιτικού ελέγχου σε συνθήκες επανάστασης όπως αυτή με την οποία απείλησε ο Λένιν και η χαοτική κατάσταση στην οποία βρέθηκε ένα μεγάλο τμήμα της Ευρώπης στο τέλος του Πρώτου Παγκόσμιου Πόλεμου. Είναι μια εναλλακτική λύση που για πολύ καιρό έκανε τη μονοπώληση της εξουσίας από το σύγχρονο κράτος να μοιάζει λιγότερο ή περισσότερο λογική, το προφανές έδαφος για τον πολιτικό ρεαλισμό που επικράτησε ως επακόλουθο των επαναστατικών απειλών, προκειμένου να επιβεβαιωθεί το σύγχρονο κράτος έθνος ως φυσικός τόπος όλων των πολιτικών δυνατοτήτων.


Αυτό το είδος εναλλακτικής λύσης στοιχειώνει πολλούς επαγγελματίες της πολιτικής, που έχουν φτάσει να θεωρούν το κράτος ως δεδομένο, ως μοναδική δυνατή πηγή της σύγχρονης πολιτικής εξουσίας και ως αναγκαίο τόπο όλων των αποφάσεων για τη νομιμότητα της βίας. Εμφανίζεται ξανά τώρα ως φόβος ενός Αρμαγεδδών που δημιουργούν μικρές ομάδες φανατικών με θρησκευτικά κίνητρα και όπλα μαζικής καταστροφής στη διάθεσή τους: ενδεχομένως, ένας συνδυασμός της σέκτας Aum στην Ιαπωνία και των οργανωτικών δυνατοτήτων των δικτύων της αλ-Κάιντα.


Όποια κι αν είναι η ακριβής εξήγηση για τον τρόπο με τον οποίο τόσοι πολλοί επαγγελματίες της πολιτικής έσπευσαν να υπερ-ερμηνεύσουν, αθροίζοντας τις αναφορές για ένα νέο απειλητικό περιβάλλον με βάση εμπειρικά στοιχεία που απαιτούν πιο προσεκτικές κρίσεις, είναι φανερό ότι ο φόβος για το μέλλον έχει εξελιχθεί σε σημαντικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης πολιτικής ζωής και έχει γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από ορισμένα μέλη της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών. Χρησιμοποιήθηκε για να αναγάγει τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου σε απειλή για την ίδια την επιβίωση των Ηνωμένων Πολιτειών, παράγοντας δυνατές ιστορίες που νομιμοποιούν τους ισχυρισμούς για κατάσταση έκτακτης ανάγκης, για την ανάγκη αναστολής των καθιερωμένων πολιτικών συμβάσεων, για την αναγκαιότητα διεξαγωγής πολέμου, για την ανάγκη δέσμευσης σε μια νέα αντιπαράθεση μεταξύ φίλων και εχθρών- παρ’ όλο που οι φίλοι και οι εχθροί δεν προσδιορίζονται εύκολα στις αντίπαλες εθνικές κυριαρχίες μέσα στο διεθνές σύστημα.


Οι κίνδυνοι ρητορικής υπερβολής σε αυτό το πλαίσιο έχουν ευρέως επισημανθεί, αλλά η ρητορική μπορεί να γίνει εξαιρετικά αποτελεσματική όταν οι ισχυρισμοί για απειλές, κινδύνους και τρομοκρατίες διασταυρώνονται με τους διαρκείς ισχυρισμούς ότι η μόνη εναλλακτική λύση για το σύγχρονο κράτος ασφαλείας είναι ένα είδος κατάρρευσης που θυμίζει αποκάλυψη. Πολλοί επαγγελματίες της πολιτικής είναι ευάλωτοι σ’ αυτό το είδος σκέψης και εύκολα κλονίζονται από κουβέντες για ριζοσπαστικά νέους κινδύνους. Μια πιο ψύχραιμη εκτίμηση απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή, ευφυείς αναπροσαρμογές και υποβάθμιση γεγονότων όπως η 11 Σεπτεμβρίου ως σημείο κλειδί στις ιστορίες για μια επερχόμενη αποκάλυψη.


Η προσχώρηση σε παλαιότερες λογικές αντι-τρομοκρατίας


Δεύτερον, ακριβώς όπως η 11η Σεπτεμβρίου δεν σηματοδοτεί μεγάλη ρήξη με το παλιό και εισαγωγή ενός ριζοσπαστικά νέου στοιχείου σε σχέση με τις μορφές της τρομοκρατίας, δεν σηματοδοτεί και ανάλογη ρήξη στις συνήθεις πρακτικές για την αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Η έκκληση για μια διακηρυγμένη ή μη κατάσταση υπέρτατου κινδύνου, είναι οπωσδήποτε μια από τις θεμελιώδεις δυνατότητες που διαθέτουν όλες οι κυβερνήσεις κρατών και έχει μακρά ιστορία στις πρακτικές της κρατικής δεξιοτεχνίας και του συνταγματικού δίκαιου. Η χρήση μέτρων εξαίρεσης σε ό, τι αφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα και τα προσωπικά δεδομένα είχε ήδη πολύ αναπτυχθεί στην Αλγερία γύρω στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και επανεμφανίστηκε στη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη, τη Χιλή και άλλα κράτη της Λατινικής Αμερικής, καθώς και σε φιλελεύθερα κράτη όπως η Γερμανία (έναντι της ομάδας Μπάντερ Μάινχοφ), η Ιταλία (έναντι των Ερυθρών Ταξιαρχιών), η Ισπανία (έναντι της ΕΤΑ), η Γαλλία (μετά το 1986) και ειδικότερα το Ηνωμένο Βασίλειο ( έναντι του IRA, στη Βόρεια Ιρλανδία).


Από το 2001, όλες οι σημαντικές δημόσιες συζητήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες, είτε αφορούν την αναδιοργάνωση και το συντονισμό των δομών των υπηρεσιών πληροφοριών, είτε την εσωτερική ασφάλεια ή την υπηρεσία Μετανάστευσης και Πολιτογράφησης των Ηνωμένων Πολιτειών και τους συνοριακούς φρουρούς, όπως επίσης την προτεραιότητα σε στρατιωτικά μέτρα, ακολουθούν τις διαδρομές που χαράχτηκαν από αυτές τις παλαιότερες λογικές. Πιο συγκεκριμένα, αμέσως μετά την11η Σεπτεμβρίου προτάθηκε μια σειρά μέτρων που είχαν αντιμετωπιστεί από πρακτικής πλευράς πριν από το 2001, αλλά είχαν συχνά απορριφθεί ως απαράδεκτα για λόγους αρχής. Η πρόθεση να γίνουν αποδεκτά αυτά που προηγουμένως είχαν θεωρηθεί απαράδεκτα αποτελεί μια ειδική αιτία ανησυχίας στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ε.Ε.


Η προσχώρηση σε παλαιότερες λογικές εξηγεί εν μέρει γιατί ένα μεγάλο μέρος της σημερινής αντιτρομοκρατικής πολιτικής καθοδηγείται τόσο πολύ από την τεχνολογία, έχει τόσο πολύ να κάνει με τη χρήση στοιχείων παρακολούθησης, τη βιομετρική, τον διεθνισμό των υπηρεσιών πληροφοριών και αστυνομικών πληροφοριών, και καλεί σε μεγαλύτερη συνεργασία ανάμεσα στις αστυνομικές οργανώσεις υπό την ηγεσία των υπηρεσιών πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών.


Η πολιτική στην Ε.Ε. είναι ακόμη λιγότερο νεωτεριστική. Περιλαμβάνει μια σειρά μέτρων που αφορούν την ανταλλαγή πληροφοριών, τη συνεργασία των αστυνομικών και δικαστικών αρχών, την ασφάλεια των ταξιδιωτικών εγγράφων, το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, τα πάγωμα περιουσιακών στοιχείων, συγκεκριμένα εργαλεία όπως το Ευρωπαϊκό Ένταλμα Σύλληψης και τα στοιχεία για να γίνει σύλληψη. Επιπλέον, περιλαμβάνει την εγκαθίδρυση ή ενίσχυση συγκεκριμένων θεσμών όπως το Eurojust, τις νέες εξουσίες που δόθηκαν στην Europol, την αυτοματοποίηση και επίσπευση των διαδικασιών, τον ενισχυμένο έλεγχο στο Ίντερνετ, την αναβαθμισμένη παρακολούθηση των μαζικών διαδηλώσεων και την εγκαινίαση διαλόγου ρουτίνας μεταξύ των υπηρεσιών πληροφοριών.


Κανένα από αυτά τα μέτρα δεν μπορεί να εκληφθεί ως ταχεία αντίδραση στην 11η Σεπτεμβρίου η στις επακόλουθες αμερικανικές πιέσεις. Ήταν το αποτέλεσμα μιας μακράς σειράς προτάσεων που χρονολογούνται από το ξεκίνημα των ομάδων Τρέβι και Σένγκεν, στα μέσα της δεκαετίας του 1980 – προτάσεις που εν μέρει συνάντησαν αντίσταση στο Άμστερνταμ και το Τάμπερε αλλά που έγιναν κυρίαρχη τάση μετά τη Γένοβα.


Με την αξία που δίνεται στις νέες τεχνολογίες και την τάση να θεωρείται το χάος κάποιου είδους αποκάλυψης ως η μόνη εναλλακτική λύση στο μονοπώλιο της βίας σε μια συγκεκριμένη επικράτεια, η συζήτηση για την ασφάλεια διατυπώνεται όλο και περισσότερο με όρους που σχετίζονται με την ικανότητα ελέγχου του μέλλοντος. Σε αυτό το πλαίσιο, ανακύπτουν πολλές παλιομοδίτικες ανησυχίες, στηριζόμενες στα χειρότερα σενάρια ή την ύβρη ή, ξανά, τις απρομελέτητες συνέπειες .Υπάρχει ένας επιπλέον λόγος ανησυχίας για το βαθμό που μπορεί να γίνει επίκληση των ισχυρισμών περί ασφάλειας, προκειμένου να ελέγχονται οι πληθυσμοί όχι μόνο σε σχέση με κινδύνους που έχουν τουλάχιστον μια συγκεκριμένη, απτή αναφορά, αλλά και σε σχέση με υποθετικές, αφηρημένες και καθαρά μεταφυσικές ιδέες για ένα μέλλον που βρίσκεται μόνο στη φαντασία – με βάση παρωχημένες ιδέες για το τι οι φίλοι μπορούν να κάνουν στους εχθρούς. Τα λεγόμενα ‘δόγματα προληπτικού πολέμου’ και αποτρεπτικής πολιτικής εκφράζουν ανησυχητικές τάσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Επιπλέον, αιτήματα για γνώση που προωθούνται από τις υπηρεσίες πληροφοριών και ασφαλείας αποκτούν προνομιακό καθεστώς σε σχέση με αιτήματα άλλων πολιτικών παικτών, ακόμη κι αν έχουν οδηγήσει στον τουφεκισμό αθώων ή υπόπτων χωρίς βάσιμους λόγους, στο εσωτερικό, και σε αποφάσεις για πόλεμο, στο εξωτερικό.


Οι εντάσεις των φιλελεύθερων δημοκρατιών


Αυτοί οι λόγοι ανησυχίας επισείουν την προσοχή στο αβέβαιο καθεστώς των σύγχρονων μορφών δημοκρατίας. Το σύγχρονο κράτος που είχε το κυρίαρχο δικαίωμα εξαίρεσης, με τη μορφή της απονομής χάριτος, σαφώς καθορισμένης στον χώρο και το χρόνο, προβαίνει σήμερα σε εξαιρέσεις σε κάποιο άλλο χώρο και κάποιο άλλο χρόνο. Μερικοί αναλυτές φτάνουν μάλιστα να λένε ότι ολόκληρος ο κόσμος έχει ενστερνιστεί αυτές τις πεποιθήσεις και η δυνατότητα εξαιρέσεων έχει γενικευθεί.


Οι επιπτώσεις αυτής της υπερβολής γίνονται αισθητές στις εντάσεις των φιλελεύθερων δημοκρατικών πολιτειών που θεωρούν ότι βρίσκονται σε κατάσταση μόνιμου πόλεμου (και όχι σε αυτήν της ‘φιλελεύθερης δημοκρατικής ειρήνης’ που εξυμνήθηκε τόσο πολύ πριν από μόλις μια δεκαετία). Η γενίκευση των ισχυρισμών για μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης ως καθοριστική στιγμή της πολιτικής ζωής εγείρει θεμελιώδη ερωτήματα για τη βάση της νομιμοποιημένης εξουσίας, για τη δημοκρατική ικανότητα των λαών να αμφισβητούν τους ισχυρισμούς του κράτους για ιδιόμορφη κυριαρχία σε μια συγκεκριμένη επικράτεια, όπως και για τη δυνατότητα πολιτικής δράσης. Περισσότερο από κάθε άλλο πεδίο της σύγχρονης πολιτικής ζωής, οι πρακτικές ασφάλειας λειτουργούν προσπαθώντας, εν μέρει, να προστατευθούν από τη συνήθη λειτουργία της πολιτικής αμφισβήτησης. Ταυτόχρονα υποστηρίζουν πως είναι σε θέση να προστατεύσουν το πεδίο όπου μπορεί να υπάρξει πολιτική αμφισβήτηση. Επομένως, για να επικεντρωθούμε στην εφαρμογή πρακτικών ασφάλειας, και ειδικότερα στην εφαρμογή αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, πρέπει να δεσμευτούμε πολιτικά όχι μόνο σε σχέση με τα δικαιώματα αλλά και σε σχέση με την αμφισβήτηση των ισχυρισμών για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες η πολιτική εξουσία θεωρείται τώρα νομιμοποιημένη. Οποιαδήποτε απόπειρα εξάλειψης των πρακτικών ασφάλειας από την πολιτική αμφισβήτηση στρέφει την προσοχή στη δυνατότητα πολιτικής δράσης και τα όριά της, κυρίως σε σχέση με το δικαστικό σώμα και την κοινωνία των πολιτών.


Διαβάστε ακόμα


Ελευθερία και ασφάλεια στην Ευρώπη (στα Γαλλικά)


: Μετά την 11η Σεπτεμβρίου (στα Αγγλικά)

Η Madalina Florescu αναδεικνύει το περίπλοκο ζήτημα της ελευθερίας σε αντιδιαστολή με την εφαρμογή της βιομετρικής τεχνολογίας που καθιστά το πέρασμα των συνόρων σαν μία αξιόποινη πράξη.


Η ανθρωπολογία αναζήτα την ανάδειξη των δομών της πραγματικότητας μέσω των διαπολιτισμικών συγκριτικών σπουδών όπως διαμορφώνονται μέσα από τα ανθρώπινα βιώματα. Η βιομετρική τεχνολογία καθιστά τα ανθρώπινα σώματα αναγνωρίσιμα στο πέρασμα του χρόνου και του χώρου σε εκείνους που διαχειρίζονται τις βάσεις πληροφοριών όπου βρίσκονται αποθηκευμένα τα ψυχολογικά προφίλ διαφορετικών ατόμων, σύμφωνα με κριτήρια που δεν καθορίζονται από πολιτισμικές μεταβλητές. Η χρήση βιομετρικής τεχνολογίας δημιουργεί βάσεις πληροφοριών που επιτρέπουν στους κατόχους τους να ιχνηλατούν την διαδρομή κάθε ατόμου σε κάθε δεδομένη στιγμή και να το καθιστούν αντικείμενο ταυτοτήτων τις οποίες τα ίδια τα άτομα δεν μπορούν να ελέγξουν. Αυτές οι βάσεις πληροφοριών μπορούν να αποτελέσουν δυνητικά εργαλεία εξολόθρευσης όλων εκείνων που σήμερα ονομάζουμε «μετανάστες» ή «δια-εθνείς» ή «υβριδικούς πολίτες».


Λέγεται ότι ο Αισχύλος έγραψε μεταξύ άλλων εκτός από τον Προμηθέα Δεσμώτη και τον Προμηθέα Λυόμενο. Είδα μια θεατρική αναπαράσταση του πρώτου στο Βελιγράδι τον Ιούλιο. Και πρέπει να διευκρινίσω ότι δεν καταλαβαίνω καθόλου τα σερβικά και ότι ελάχιστα γνώριζα την πλοκή του έργου. Το να παρακολουθώ την παράσταση ήταν σαν να προσπαθώ να ξεχωρίσω την γεύση κάθε μυρωδικού σε ένα πιάτο κάρρυ. Η σκηνή αναπαριστούσε ένα παλιό βιομηχανικό κτήριο, κάτι σαν immeuble disaffecti όπως λένε οι Γάλλοι, πολύ ψηλό. Στα πλάγια ένα παράθυρο που φωτιζόταν ορισμένες στιγμές για να δείξει σε εμάς, τους θεατές, ένα ζευγάρι ντυμένο στα μαύρα. Η γυναίκα καθόταν κι ο άνδρας στεκόταν. Και οι δύο κοιτούσαν τι γινόταν στην σκηνή, υποθετικά σαν κι εμάς τους θεατές. Ο Προμηθέας ήταν δεμένος με σκοινιά σε ένα μεγάλο κύκλο που τον διαπερνούσαν τρεις μπάρες φτιαγμένες από ένα υλικό που έμοιαζε με μέταλλο βαμμένο ασημί. Εγώ το ερμήνευσα σαν να ήταν ένας μεταμφιεσμένος Χριστός στον σταυρό. Οι υπόλοιποι χαρακτήρες ήταν δύο νοσοκόμες και ο άνδρας που κρυβόταν πίσω από το σκοτεινό παράθυρο. Κρατούσε μια μεγάλη σύριγγα και έκανε ενέσεις στον Προμηθέα ένα υγρό που φαντάζομαι ότι ήταν ναρκωτικό ή δηλητήριο επειδή ο Προμηθέας αντιδρούσε στην ένεση επίμονα αλλά χωρίς επιτυχία. Έπειτα έκανε σαν να τον είχε καταλάβει μια μυστικιστική δύναμη, ενώ ο βασανιστής του εξέφραζε την ικανοποίησή του γελώντας έντονα και πιέζοντας τον Προμηθέα να πει κάτι που ο Προμηθέας είτε δεν γνώριζε, είτε δεν δεχόταν να αποκαλύψει. Σύμφωνα με την δική μου «ανάγνωση», η παράσταση ήταν μια μάχη μεταξύ επιστήμης και θρησκείας.


Το «κείμενο» αυτού του έργου έρχεται από τα πολύ παλιά χρόνια, καθώς έχει ταξιδέψει αιώνες μέσω της τεχνικής του παλίμψηστου (palimpsest). Το παλίμψηστο είναι τόσο τεχνική όσο και υλικό στήριγμα των επιγραφών – ένα δέρμα ζώου πάνω στο οποίο ο αντιγραφέας κάνει χώρο για μια νέα επιγραφή σβήνοντας τις υπάρχουσες. Τα ίχνη, όμως, των προηγούμενων επιγραφών ορισμένες φορές διαρρέουν στην εξωτερική στρώση δημιουργώντας έτσι ένα υβριδικό κείμενο, και ο διαχωρισμός μεταξύ των διαφορετικών στρώσεων απαιτεί μία ιδιάιτερη ερμηνευτική δουλειά. Το κείμενο του Προμηθέα Λυόμενου μπορούμε μόνο να το φανταστούμε γιατί όσα έγραψε ο Αισχύλος χάθηκαν.


Ο Wolfgang Iser έδωσε τον ορισμό του κειμένου σαν το «αισθητικό αντικείμενο» που προκύπτει από μία ένταση: την αντιπαράθεση μεταξύ της αντίστασης του κειμένου και της ερμηνείας του αναγνώστη καθώς και την φαντασιακή του ανάγνωση από αυτόν. Επίσης, όρισε την ανάγνωση σαν το ταξίδι της άποψης του αναγνώστη που διαπερνά το κείμενο και εισέρχεται στις προοπτικές των χαρακτήρων και των καταστάσεων και αναζητά μια συνθετική ενόραση που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ποτέ σαν μια μόνιμη αναπαράσταση αλλά κατασκευάζει ένα δίκτυο συνδέσμων γεμάτων νόημα καθώς αναζητά μια ενοποιητική θέματική. Το «αισθητικό αντικείμενο» δεν βρίσκεται ούτε στην παράσταση ούτε και στο κείμενο, αλλά στην συνεχή κίνηση που σκιαγραφεί τις πολιτισμικές αναπαραστάσεις του κόσμου σαν βίωμα. Όχι μόνο δεν υπάρχουν διχοτομήσεις μεταξύ «πρωτότυπου», «αυθεντικού»και «απομίμησης», «πλαστού», αλλά η πραγματικότητα κατασκευάζεται μέσω της φαντασίας και η φαντασία μέσω της εμπειρίας. Η ελευθερία της έκφρασης σχετίζεται με την ελευθερία της κίνησης. Η ελευθερία, όμως, δεν είναι η απουσία συνόρων, αλλά η ικανότητα να τα δημιουργεί κανείς και να τα διασχίζει καθώς αναζητά νόημα.


Ποιος μεταναστεύει; Γιατί μεταναστεύουν οι άνθρωποι; Τι εννοούμε με τον όρο μετανάστευση; Τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι δεν καταφέρνουν να μεταναστεύσουν, αυτοί που παραμένουν φυλακισμένοι στα σύνορα; Πώς φαντάζεται τον γύρο του κόσμου κάποιος που περιμένει τον έλεγχο διαβατηρίων σε ένα διεθνές αεροδρόμιο ενώ διαθέτει πλαστό διαβατήριο; Πώς μοιάζει ο κόσμος στα μάτια ενός παιδιού μέσα από ένα παράθυρο στον όγδοο όροφο ενός HLM; Πώς νοιώθει την προσγείωση του αεροπλάνου μια νέα γυναίκα ερωτευμένη με έναν άνδρα που την περιμένει στο αεροδρόμιο όταν το διαβατήριο της είναι πλαστό; Ποιο είναι το νόημα των εθνικών συνόρων για ανθρώπους που ζουν σε ένα στρατόπεδο προσφύγων; Που νοιώθει κανείς τον πόνο της εξορίας, να ξέρει δηλαδή ότι δεν θα μπορέσει ποτέ να γυρίσει σπίτι; Η νοσταλγία δεν έχει έτοιμες λέξεις σε μια ξένη γλώσσα. Η νοσταλγία στα ρουμάνικα λέγεται dor που στα πορτογαλικά σημαίνει πόνος.


Ελευθερία. Να ψηφίσεις. Να γνωρίζεις. Να κλάψεις. Να φας. Να χαμογελάς. Να ελπίζεις. Να επιθυμείς. Να φοβάσαι. Να μισείς. Να αγαπάς. Να ονειρεύεσαι. Να κινείσαι. Να χτίζεις τον κόσμο. Ελευθερία έκφρασης μέσω της κινητικότητας. Πηγαίνω, μην με ρωτάτε ποια είμαι, από πού έρχομαι, και γιατί είμαι εδώ. Μην με ρωτάτε για τις αιτίες, αυτές είναι οι μυστικές μου προσευχές. Αυτή είναι η σιωπηλή κραυγή που φαντάζομαι ότι την νύχτα εκρήγνυται στα μυαλά και τις καρδιές εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο και σε όλες τις γλώσσες που δεν ξέρω και που μάλλον δεν θα μάθω ποτέ. Αλλά έχει εκραγεί πολλές φορές στο μυαλό μου, στη καρδιά και στο στομάχι, μέσα από το δέρμα μου, πάνω στο πρόσωπό μου, μέσα στα σπλάχνα μου. Η ελευθερία είναι ένας καταπιεσμένος σπασμός. Για τόσους πολλούς ανθρώπους!


Αυτό που αναδεικνύω σε αυτό το άρθρο είναι το περίπλοκο ζήτημα της ελευθερίας σε σχέση με την υλική και πνευματική κινητικότητα. Την ελευθερία της πολιτισμικής και θρησκευτικής έκφρασης ενάντια στις τεχνολογίες της επιτήρησης. Την βιο-μετρική – την μέτρηση της ζωής από τεχνολογίες που δημιουργήθηκαν στα εργαστήρια δημιούργημα γνώσης που ποτέ δεν αντικατοπτρίστηκε στα σώματα και τις ψυχές των ανθρώπων, στα πολιτισμικά σύνορα που οι ίδιοι κατασκεύασαν. Σύνορα προστασίας. Το επιχείρημά μου είναι ότι λέξεις, όπως παγκοσμιοποίηση, δια-εθνικότητα, ροές, δίκτυα, και διασυνδέσεις είναι πλαστά σβησίματα διαδικασιών διαχωρισμού και αποσύνδεσης, των οποίων τα ίχνη φτάνουν βαθιά μέσα στον κοινωνικό ιστό και την πολιτισμική υφή των σωμάτων, των πνευμάτων και των γλωσσών. Φτάνουν βαθιά στις συνειδήσεις. Το να μιλάει κανείς για ροές δεν ότι σημαίνει ότι μιλάει για την κυκλοφορία των ανθρώπων, το να μιλάει κανείς για την δια-εθνικότητα δεν σημαίνει ότι μιλάει για συναντήσεις, αλλά σημαίνει ότι μιλάει για την ξενοφοβία και την υλική διάσταση πολύ συγκεκριμένων και τοπικά οριοθετημένων συνόρων, που συχνά φυλάσσονται από ανθρώπους που φορούν στολές και κουβαλούν όπλα – ανθρώπων που η αντίληψή τους καθορίζεται από τεχνολογίες που υπηρετούν συμφέροντα που οι ίδιοι μπορεί να μην γνωρίζουν ούτε και να καταλαβαίνουν, συμφέροντα όμως τα οποία μπορεί να αμφισβητήσουν. Εντούτοις αυτές οι λέξεις και οι αναπαραστάσεις τους έχουν αποικίσει την φαντασία και τις επιθυμίες τους, έχουν δημιουργήσει μια αύρα γύρω από τον κόσμο – μια φαντασιακή αύρα απελευθέρωσης που δεν τοποθετείται πουθενά αλλού παρά στο φανταστικό μέλλον. Η αίσθηση της απελευθέρωσης που απολαμβάνει κανείς όταν απογειώνεται το αεροπλάνο και το βάρος του σώματος προβάλλεται για λίγα λεπτά στην πλάτη, στο κάθισμα. Κάποιος είναι ελεύθερος όταν βρίσκεται στο αεροπλάνο, και σκέφτεται τα σύννεφα, αισθάνεται σαν, σε εκείνη την συγκεκριμένη στιγμή και στον συγκεκριμένο τόπο, θα μπορούσε να είναι οπουδήποτε και οποτεδήποτε θα ήθελε, ότι όλα είναι πιθανά, ότι μπορεί να διαλέξει οποιονδήποτε προορισμό και να φανταστεί οποιαδήποτε προέλευση, ότι θα μπορούσε απλά να σταματήσει και να ζήσει αν το ήθελε σε αυτό το ωραίο σύννεφο παραπέρα, και να μην επιστρέψει ποτέ πια στον αληθινό κόσμο, όπου η ταυτότητα δεν είναι πολιτισμικό κατασκεύασμα αλλά προϊόν μετρήσεων των οποίων οι βασικές μονάδες δεν ανταποκρίνονται σε τίποτα που να έχει σχέση με τον πραγματικό κόσμο των αισθήσεων, των αισθημάτων, των συμβόλων, των αναμνήσεων, των επιθυμιών, και, πολύ συχνά, των προσευχών.


Η μετανάστευση είναι μια λέξη που δεν παραπέμπει απαραίτητα σε μια βαθιά συναισθηματική ανθρώπινη εμπειρία μετατροπής, γιατί θα μπορούσε κάλλιστα να αναφέρεται και σε πουλιά, ή ψάρια, ή μετακινούμενα κοπάδια. Εκείνο που κάνει την μετανάστευση μια διακριτή σφαίρα ανθρώπινης εμπειρίας είναι εκείνο που προκαλεί όχι την συνέχεια αλλά την ασυνέχεια, όχι τις ροές αλλά τα σύνορα, όχι την απελευθέρωση αλλά τον εγκλεισμό. Όταν μιλάμε για ροές που καλλιεργούν κοινωνικούς ιστούς, πρέπει να μιλάμε επίσης και για το τι συμβαίνει μεταξύ αποδημίας και μετανάστευσης. Πρέπει να μιλάμε και για πολιτισμικά διακριτές μορφές ταξιδιού και για τον βιωμένο χρόνο και τον βιωμένο χώρο της κατασκευής εντός των συνοριοπεδίων.


Η εφαρμογή της βιομετρικής τεχνολογίας για τον έλεγχο της ταυτότητας εναντιώνεται στην ιδέα του περάσματος των συνόρων, γιατί γεμίζει το κενό της ασυνέχειας με πολιτισμικά νοήματα που παραπέμπουν στο έγκλημα. Αυτά που λέγονται για τον αυτισμό, σύμπτωμα της κατάρρευσης της διαδικασίας κοινωνικοποίησης και του συναισθηματικού συσχετισμού του εαυτού με τους άλλους, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στην περιγραφή των συνεπειών της εφαρμογής βιομετρικών συστημάτων ελέγχου. Το γεγονός ότι το σώμα, και ιδιαίτερα το πρόσωπο, δεν ανήκει πλέον σε ό,τι το μεταμορφώνει σε καμβά όπου γράφονται πάνω τα πολιτισμικά νοήματα, σημαίνει ότι η ίδια η τοποθεσία της μνήμης έχει διαγραφεί, γιατί αυτή η τοποθεσία είναι το ίδιο το σώμα. Και η διαγραφή της μνήμης πού έρχεται με το κλέψιμο του τόπου αποθήκευσής της, οδηγεί στο να αποδυναμώνονται οι άνθρωποι από το να είναι οι ίδιοι δημιουργοί του κοινωνικού τους προσώπου.


Διαβάστε ακόμα


Η βιομετρική και σε ένα δικτυωμένο κόσμο (στα Αγγλικά)


Η βιομετρική, οι μετανάστες, και τα ανθρώπινα δικαιώματα (στα Αγγλικά)