Εκεί που εγώ βλέπω ανθρώπους να ανακαλύπτουν πράγματα και να χρησιμοποιούν τις ανακαλύψεις τους για την επίλυση κοινών προβλημάτων (δημιουργώντας συνήθως νέα προβλήματα), ορισμένοι αυτοαποκαλούμενοι ‘μελλοντολόγοι’ βλέπουν, αντίθετα, ένα ξεδίπλωμα ‘τάσεων’. Κι ανάμεσά τους υπάρχουν ορισμένες υποκουλτούρες μελλοντολογικού χαρακτήρα, που πηγαίνουν ακόμη πιο μακριά, και βλέπουν σε αυτές τις τάσεις φωτεινά μονοπάτια που οδηγούν σε εξιδανικευμένα τεχνοαναπτυξιακά αποτελέσματα στα οποία επένδυσαν ελπίδες προσωπικής υπέρβασης.


Ανάμεσά τους υπάρχουν άνθρωποι που περιγράφονται ως μετανθρωπιστές, singulitarians, extropians, και άνθρωποι με αισιόδοξες προσδοκίες για βιοϊατρική σε νανοκλίμακα και επιστήμη υλικών, τους οποίους μπορεί κανείς δικαίως να αποκαλέσει nano-cornucopiasts. .Άνθρωποι που αυτό-προσδιορίζονται ως ‘μετανθρωπιστές’ τα συγκεντρώνουν όλα αυτά, αλλά οι μερικές επικαλύψεις τους και οι σεχταριστικές διαμάχες τους μαρτυρούν τις συνήθεις πολυπλοκότητες των αμυντικών περιθωριακών υποκουλτούρων, ιδίως εκείνων που τα μέλη τους νομίζουν ότι κρατούν τα Κλειδιά της Ανθρώπινης Ιστορίας. Υποθέτω, λοιπόν, ότι το πρώτο που μπορεί να πει κανείς είναι ότι οι άνθρωποι εννοούν διαφορετικά πράγματα με τον ‘μετανθρωπισμό’, τόσο εκείνοι που διάκεινται ευνοϊκά ή ταυτίζονται μαζί του, όσο κι εκείνοι που αποδοκιμάζουν ή γελοιοποιούν τα όσα γίνονται στο όνομά του.


Προσωπικά, χρησιμοποιώ τον όρο ‘μετανθρωπισμός’ για να ασκήσω κριτικές που απευθύνονται σε ένα σύνολο μερικώς επικαλυπτόμενων τεχνοουτοπιστικών, τεχνοαναπτυξιακών στάσεων και προγραμμάτων, που όλα τους μοιάζουν να είναι ανησυχητικά αντιδημοκρατικά σε ό,τι αφορά την πρωταρχική επίδρασή τους. Κατά την άποψή μου:


1) Ο μετανθρωπισμός παρουσιάζεται, γενικά, μέσα από τη γνώριμη τάση της σκέψης του Διαφωτισμού, ενισχυμένος από τη βιομηχανοποίηση και, στη συνέχεια, τη μιντιοποίηση, που τείνει σε μια διαστρεβλωμένη, μηχανιστική υπεραπλούστευση, ειδικά σε θέματα ηθικής και κουλτούρας. Τείνει επίσης σ’ έναν συνεχή α-κριτικό τεχνολογικό ντετερμινισμό και τεχνοφιλία, μια τάση σκέψης που δέχτηκε κριτική από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε, από τους Ρομαντικούς (και άλλους) κριτικούς του Διαφωτισμού όπως επίσης κι από υπέρμαχους του Διαφωτισμού.


2) Ενεργοποιεί και υπερβάλει τα γνώριμα, παράλογα πάθη του εργαλειακού ορθολογισμού ( συγκκριμένα, τον φόβο ανικανότητας και τον πόθο παντοδυναμίας) ειδικά σε στιγμές διασπαστικής τεχνοεπιστημονικής αλλαγής όπως η σημερινή.


3) Υποκαθιστά τον πραγματισμό ενός κοσμικού δημοκρατικού οράματος για τη συνεργατική επίλυση προβλημάτων (μέσω συναίνεσης) και το συναινετικό αυτό-προσδιορισμό ( μέσω της πρόνοιας για το γενικό καλό και της διατήρησης της κυριαρχίας του νόμου), με μια πρωτοβουλία βασισμένη στην πίστη. Μια πίστη όπου η τεχνο-επιστήμη συνδέεται με υπερ-εξατομικευμένες φαντασιώσεις προσωπικής ‘υπέρβασης’, ένα όραμα εξιδανικευμένων αποτελεσμάτων και προσωπικών προσδοκιών για υπερμακροβιότητα, υπερνοημοσύνη και υπεραφθονία- ένα όραμα που νομίζω ότι είναι εννοιολογικά συγκεχυμένο και διαταράσσει τη συνετή τεχνοαναπτυξιακή διαβούλευση, στη χειρότερη δυνατή ιστορική στιγμή.


4) Επιβεβαιώνει μια πολιτική βιοϊατρικής ‘βελτίωσης’ που, ευνοώντας ένα τοπικιστικό όραμα ‘περφεξιονισμού’ έναντι μιας συναινετικής ποικιλίας επιθυμητών τρόπων ζωής, καταλήγει πολύ συχνά σε καθαρό ευγονισμό.


5) Επιβεβαιώνει την παράκαμψη, από πλευράς της τεχνοκρατικής ελίτ, της διαβούλευσης με τους πολίτες γύρω από θέματα τεχνοεπιστημονικής αλλαγής ( εξόχως ανησυχητικό αν ληφθεί υπόψη η τάση προς την ευγονική), την οποία αιτιολογεί συνήθως με τη γνώριμη αντιδημοκρατική λογική, ότι η ‘επιτάχυνση της αλλαγής’ δεν γίνεται κατανοητή από τους καθημερινούς ανθρώπους στους οποίους επιδρά ( φυσικά, οποιοσδήποτε χαρακτηρισμός για μονολιθική επιτάχυνση της τεχνοανάπτυξης είναι λανθασμένος και, πιστεύω, ότι συχνά είναι κάτι παραπάνω από μια περιγραφή της καταστροφικής κοινωνικής αστάθειας που προκαλείται από τη φιλελεύθερη χρηματοποίηση της παγκόσμιας εταιρικο-μιλιταριστικής οικονομίας, όπως τη βιώνουν εκείνοι που ωφελούνται από αυτήν, δηλαδή κυρίως οι λευκοί, οι άντρες, οι εύποροι, και μορφωμένοι καταναλωτές στον Βόρειο Ατλαντικό που θεωρούν ότι είναι ‘μετανθρωπιστές’.


6) Βασίζεται, όλο και πιο επιδεικτικά, σε συζητήσεις για έναν Υπαρξιακό Κίνδυνο (κατά την άποψή μου ανάλογες και χειρότερες από τις εξαιρετικά γνώριμες, αντιδραστικές συζητήσεις για τον ‘πόλεμο κατά της τρομοκρατίας’) και σε γεω-μηχανικές αντιδράσεις που ευνοούν την επιβολή έναντι της δημοκρατίας, το εταιρικο-στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα έναντι των αναδυόμενων ομότιμων δικτύων (p2p networks) που επαναστατούν.


7) Υποκαθιστά την πολιτική για τον εκδημοκρατισμό του κοινωνικού αγώνα για τα θέματα των νέων αναδυόμενων τεχνοεπιστημονικών αλλαγών, με μια επικίνδυνη πολιτική υποκουλτούρας, ένα πολιτικό κίνημα που κινητοποιεί την προσωπική και ομαδική ταύτιση με εξιδανικευμένα (συχνά ασυνάρτητα) τεχνοαναπτυξιακά αποτελέσματα, που ορίζονται ως ‘Το Μέλλον’, αλλά στηρίζονται ταυτόχρονα στην από-ταύτιση του μετανθρωπιστικού κινήματος από τους πραγματικούς ζώντες κατοίκους του πλανήτη.



8 ) Αποτελείται στην οργανωτική του δομή από ένα αρχιπέλαγος διασυνδεδεμένων δεξαμενών σκέψης (think-tanks) και οργανώσεις μελών που υποστηρίζονται από ενθουσιώδεις οπαδούς, που ορισμένοι απ’ ταυτούς θυμίζουν ενοχλητικά πιστούς, με ό, τι αυτό σημαίνει για την κοινωνική αποξένωση, τις μανιώδεις δημόσιες σχέσεις και την υπερβάλλουσα ρητορική και που έχουν να κάνουν μάλλον με την προσέλκυση της προσοχής παρά με τη λογική. Κριτικές παρεξηγημένες, που θεωρούνται συκοφαντικές, από τους κοινότυπους μεσαιωνικούς ζωοκεντρικούς μύθους της αυταρχικής ιεραρχίας των Αληθινά Πιστών, μέχρι τους υποτιθέμενους γκουρού, που πλασάρουν την ψευδο-επιστήμη.


Οι κριτικές αυτές είναι μερικώς επικαλυπτόμενες και συγκεκριμένοι μετανθρωπιστές στοχαστές αποτελούν μερικές φορές τον καλύτερο και άλλες τον χειρότερο στόχο τους. Έχω ασκήσει αυτού του είδους τις κριτικές της ‘υπέρτατης μελλοντολογίας’ -επιχειρηματολογώντας και με ορισμένους από τους πλέον πιστούς και ζωηρούς εκπροσώπους των μετανθρωπιστών, των singularitarians και των techno-immortalists, εδω και αρκετά χρόνια. Για μια χρονολογική καταγραφή ορισμένων από αυτές τις αψιμαχίες, συστήνω στους ενδιαφερόμενους να απευθυνθούν στην ανθολόγησή τους στα κείμενα Superlative Summary [Μια υπερθετική περίληψη] και Condensed Critique of Transhumanism [Μια συμπυκνωμένη κριτική του μετανθρωπισμού]


Είναι ένα μεγάλο δίλημμα για την υπέρτατη μελλοντολογία, και τον μετανθρωπισμό ειδικότερα, ότι οι υποστηρικτές τους πιστεύουν ότι το σχέδιο αυτό είναι εξόχως επιστημονικό, τη στιγμή που κανένα από τα αιτήματα που θεωρούν ότι προέρχονται αποκλειστικά απ’ αυτούς δεν έχει συγκεντρώσει επιστημονική συναίνεση, τη στιγμή που κανείς δεν χρειάζεται να γίνει ‘μετανθρωπιστής, ούτε υπάρχει οποιοσδήποτε λόγος να αποδώσει τον όρο ‘μετανθρωπιστική’ σε κάποια από τις κυρίαρχες τεχνοεπιστημονικές προσπάθειες και θέματα, στα οποία οι διανθρωπιστές στρέφονται όταν επιδιώκουν να αποδείξουν τη νομιμότητά τους.


Πολλοί άνθρωποι ανησυχούν για τις τεχνικές δυνατότητες και τα βιοηθικά διλήμματα των αναδυόμενων μορφών γενετικής, προσθετικής και γνωστικής ιατρικής, αλλά είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε πώς μπορούν ειδικά οι μετανθρωπιστές να συμβάλουν σ’ αυτές τις συζητήσεις, εκτός κι αν η συζήτηση στραφεί για κάποιους λόγους στις γενετικές θεραπείες του υπερεξανθρωπισμού και της υπερμακροβιότητας, θέματα για τα οποία δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη ή ενδιαφέρον ή συμφωνία για την αληθοφάνεια τους.


Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που ανησυχούν για προβλήματα ασφάλειας, και φιλικότητας προς το χρήστη του λογισμικού και των δικτύων, αλλά είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε πώς οι μετανθρωπιστές ειδικά μπορούν να συμβάλουν σ’ αυτές τις προσπάθειες, εκτός κι αν η συζήτηση στραφεί για κάποιους λόγους στο μονίμως μετατιθέμενο όνειρο της παλαιομοδίτικης τεχνητής νοημοσύνης ή τις προοπτικές για τη μετα-βιολογική υπερνοημοσύνη, θέματα για τα οποία δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη ή ενδιαφέρον ή συμφωνία για την αληθοφάνεια τους. Υπάρχουν πολλοί επιστήμονες που εργάζονται στη νανοκλίμακα, γεμάτοι έξαψη και προσδοκίες, αλλά είναι δύσκολο να προσδιορίσουμε πώς θα μπορούσαν ειδικά οι μετανθρωπιστές να συμβάλουν στο έργο τους, εκτός κι αν η συζήτηση στραφεί για κάποιους λόγους στην έλευση των ‘νανοεργοστασίων’, προγραμματισμένες πολύ-συσκευές που αναπαράγονται σε θερμοκρασία δωματίου και μεταμορφώνουν φτηνή πρώτη ύλη σε περίπου οποιοδήποτε επιθυμητό αγαθό με μέθοδο λογισμικού, θέματα για τα οποία δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη ή ενδιαφέρον ή συμφωνία για την αληθοφάνεια τους.


Μολονότι οι υπέρμαχοι της υπέρτατης μελλοντολογίας δηλώνουν ότι οι συζητήσεις τους είναι εντελώς επιστημονικές, κανείς μπορεί να δει ότι καθώς προχωρά η κουβέντα μπερδεύονται μεταξύ επιστήμης και επιστημονικής φαντασίας, σε μια υπερβολική, διαφημιστική συζήτηση (δεν είναι τυχαίο ότι οι επενδυτές μιλούν επίσης για τα ‘μέλλοντα’). Ενώ προσπαθούν να αποσπάσουν το ενδιαφέρον και τον προβληματισμό των πολιτών για τις σημερινές ανακαλύψεις και τεχνικές στη νανοκλίμακα, οι συζητήσεις αυτών των nano-cornucopiasts κατακλύζονται από υπέρτατες αναφορές που θυμίζουν κατά πολύ τον ψηφιακό ουτοπισμό και τις συζητήσεις για εικονικότητα της τελευταίας δεκαετίας, ή τις ενεργοποιημένες συζητήσεις για αυτοματοποίηση και πλαστική ύλη στη μεταπολεμική περίοδο, πριν απ’ αυτό, ή το αλχημικό σχέδιο μετατροπής του γραφίτη σε χρυσό, ολόκληρους αιώνες πριν απ’ αυτό.


Η προσδοκία της υπεραφθονίας θυμίζει την πολύ οικεία εισβολή της παιδιάστικης φαντασίωσης στην παράκαμψη της μάχης για τα αναγκαία: σε ψυχαναλυτικούς όρους, είναι ο πόθος για επιστροφή στην πληρότητα που εκπροσωπείται από την Αρχή της Ηδονής (Pleasure Principle) και την απάρνηση όσων εκπροσωπούνται από την Αρχή της Πραγματικότητας (Reality Principle). Ή, με άλλους όρους, είναι μια αντι-πολιτική φαντασίωση για την παράκαμψη της μάχης για συμφιλίωση της βαθιάς ριζωμένης ποικιλίας των προσδοκιών των ομότιμων μας με τους οποίους μοιραζόμαστε τον κόσμο (από την ώρα που όλοι είναι ικανοποιημένοι, μια ενοχλητική, σε προσωπικό επίπεδο, συμφιλίωση δεν είναι αναγκαία). Σε ό, τι αφορά και τις δυο αυτές πτυχές, μου φαίνεται ότι αυτή η υπέρτατη προσδοκία αποτελεί μια παράλογη αποπομπή του πυρήνα που ο Διαφωτισμός θεωρεί ουσία του- της μάχης για αυτόνομη ενηλικιότητα ( αντί για εξάρτηση από γονείς, ιερείς ή άλλες αρχές), και, εννοιολογικά, μέσω της γενικής ευημερίας και της κυριαρχίας του νόμου, για τη διαφιλονικούμενη δημόσια σφαίρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλοί υπέρμαχοι της υπέρτατης μελλοντολογίας διαφημίζουν τους εαυτούς τους ως υποδείγματα του ‘Διαφωτισμού’, την ώρα που βρίσκονται σε κατάσταση παιδισμού, αντι-πολιτικότητας και παραλογισμού.


Ούτε προτίθεμαι να περιγράψω ως ιδιαίτερα επιστημονικές τις συζητήσεις για την Υπέρτατη ‘Μοναδικότητα’, που ενθαρρύνουν τη φαντασίωση της προσωπικής επίτευξης ή της μαρτυρίας σχετικά με την έλευση της μεταβιολογικής υπερνοημοσύνης, τον Θεό Ρομπότ που, εάν είναι ‘Φιλικός’, θα μας λύνει όλα τα προβλήματα ή που εάν είναι ‘Μη Φιλικός’ σηματοδοτεί το τέλος του κόσμου, σε κάθε περίπτωση μια Μοναδικότητα που σφραγίζει το τέλος της ιστορίας. Ούτε τις συζητήσεις για τους υπέρτατους techno- immortalist που ενθαρρύνουν τη φαντασίωση της προσωπικής αθανασίας, μέσω της ‘μετανάστευσης’ μυαλών μετουσιωμένων σε εγκεφάλους, στην τελείως διαφορετική υλικότητα των ψηφιακών δικτύων ή των σωμάτων-ρομπότ.


Κοινή σε όλες αυτές τις συζητήσεις είναι η απογύμνωση ενός οικείου φαινόμενου (όπως η προσωπική ιδιότητα, η εξυπνάδα, η απελευθέρωση ή η ζωή) της σημερινής οργανικής, κοινωνικής, ιστορικής και βιολογικής ουσίας και ενός πλαισίου το οποίο, μέχρι στιγμής, ήταν πάντα κατανοητό, πιθανώς ως τελικό κόστος της συνοχής τους ως ιδέες, αλλά που δίνει μια αποζημίωση για την απογύμνωση της ουσίας με μια επένδυση ενισχυμένης μεσολάβησης. Αυτές οι υπερβολικές προσδοκίες μοιάζουν να λειτουργούν λίγο-πολύ ως ψευδοεπιστημονικοί συσχετισμοί στις συμβατικές διαβεβαιώσεις της θεολογίας- παντογνωσία, παντοδυναμία, ευεργεσία- που ερμηνεύονται από το σχέδιο σύλληψης της υπερφυσικής θεότητας του Θεού σε σχέδιο θεώρησης της προσωπικής υπερβατικότητας ως υπερφυσικής ημι-θεότητας, μέσω της τεχνοεπιστήμης. Αρκεί να πω ότι, κατά την άποψή μου, η επιστήμη δεν συλλαμβάνει τις υπέρτατες προσδοκίες, αλλά δίνει το πρόσχημα και την εκλογίκευση για την ανοχή πρωτοβουλιών που είναι βασισμένες στην πίστη.


Αυτός ο εξαιρετικός ισχυρισμός πίστης απαιτεί εξαιρετικά στοιχεία και υπομονετικές λεπτομέρειες. Οι μελλοντολόγοι έχουν να κάνουν με μια ολόκληρη πλειάδα προσδοκιών για εκπληκτικές διεκδικήσεις- προσδοκίες για υπερ-εξανθρωπισμό, ημι- αθανασία και παραδείσια πληρότητα- και παρόλα αυτά οι διανθρωπιστές ζητούν, με τις συζητήσεις τους, ως τίμημα της σκεπτικιστικής δέσμευσης, να εξοικειωθούν οι κριτικοί με στιγμιαίες ‘τεχνικές’ διαμάχες, που η καταλληλότητά τους εξαρτάται από την προηγούμενη αποδοχή της συνολικής περιθωριακής συζήτησης στην οποία έχουν εγκλωβιστεί. Στο μεταξύ, η δημόσια ζωή που υπερασπίζονται, ανεξάρτητα από τις ‘τεχνικές’ λεπτομέρειες που επιμένουν να κατοχυρώσουν, εξακολουθεί να προχωρεί σε ένα επίπεδο γενικότητας και υπερβολής, που είναι κυρίως φτιαγμένο από μεταφορές, αναφορές μύθων, ενεργοποιήσεις παιδιάστικων φαντασιώσεων και που υποστηρίζεται, ως επί το πλείστον, από αόριστες ικεσίες και αναπόφευκτη πρόοδο, θριαμβευτική υπερ-απλούστευση και κάποιες ‘αποδείξεις ύπαρξης’, συνήθως δανεισμένες από τη βιολογία. Αυτές δεν είναι ανάλογες με τα εξιδανικευμένα αποτελέσματα που καθοδηγούν την υπέρτατη μελλοντολογία, τουλάχιστον όχι στο βασανιστικό επίπεδο της λεπτομέρειας που αφορά τους συναινετικούς επιστήμονες και τους υπεύθυνους διαμορφωτές πολιτικής και όχι ιδιαίτερα τους ιδεολόγους, τους ιερείς και τους υποτιθέμενους καλλιτέχνες.


Η υπέρτατη μελλοντολογία δεν είναι, συνεπώς, επιστήμη. Αποτελεί μέρος μιας συζήτησης, που καιροσκοπικά παίρνει μια εξαιρετικά επιλεκτική σειρά επιστημονικών αποτελεσμάτων και ιδεών και τα διοχετεύει σε ένα πλήθος ευσεβών, πολύ παλιών και γνώριμων φαντασιώσεων, ως όνειρα περί αφθαρσίας, βεβαιότητας, αθανασίας και αφθονίας που καταφέρονται εναντίον των ορίων της ανθρώπινης κατάστασης.


Οι συζητήσεις για την υπέρτατη μελλοντολογία αποτελούν παραφορά και διαταραχή εκείνων των πτυχών του διαφωτισμού που μπορούν να κινητοποιήσουν τη συλλογική εξυπνάδα, την ικανότητα συναίνεσης, τη διαφοροποίηση της δημόσιας ζωής και την πρακτική λύση των κοινών προβλημάτων. Η πρόοδος δεν είναι υπερβατικότητα, ούτε ο διαφωτισμός είναι άρνηση των ανθρώπινων ορίων. Υπάρχει ήδη αρκετή επιδίωξη εντυπωσιασμού και αρκετός παραλογισμός, που διαστρέφουν την απολύτως αναγκαία δημόσια διαβούλευση για, παραδείγματος χάριν, τα περιβαλλοντολογικά και βιοηθικά διλήμματα της διασπαστικής τεχνοεπιστημονικής αλλαγής.

Η ιστορία της μετανθρωπιστικής πολιτικής αποτελεί μέρος της ευρύτερης ιστορίας ενός αγώνα τριακοσίων ετών για τον Διαφωτισμό. Ο μετανθρωπισμός έχει, ασφαλώς, τις ρίζες του πριν από την εποχή του Διαφωτισμού, καθώς οι πρώτοι πρόγονοί μας επεδίωξαν να υπερβούν τα όρια του ανθρώπινου σώματος, να καθυστερήσουν τον θάνατο και να φτάσουν στη σοφία. Όμως, οι προσδοκίες αυτές έγιναν μετανθρωπισμός όταν, για να τις εκπληρώσουν, οι άνθρωποι άρχισαν να χρησιμοποιούν την επιστήμη και την τεχνολογία αντί για τη μαγεία και τον πνευματισμό.


Στα πρώτα κείμενα φιλοσόφων του Διαφωτισμού, όπως ο Diderot και ο Condorcet, υπήρχε η άποψη ότι τελικά θα μπορούσαμε να πετύχουμε ριζική μακροβιότητα, μηχανική νοημοσύνη, απελευθέρωση από τον μόχθο και ριζοσπαστική εξέλιξη της ανθρώπινης μορφής.


Η ιστορία της προόδου του Διαφωτισμού, η πίστη ότι μπορούμε συνεχώς να βελτιώνουμε την κατάστασή μας μέσα από ορθολογικές επιστημονικές ανθρώπινες ικανότητες, έχει επίσης μια πολιτική διάσταση. Ο Διαφωτισμός υποστήριζε τη δημοκρατία και τα ατομικά δικαιώματα. Η γαλλική εκδοχή του πρέσβευε επίσης την κοινωνική ισότητα και υποστήριζε την ελευθερία της αγοράς. Οι εντάσεις ανάμεσα σε αυτές τις δυο εκδοχές της σκέψης του Διαφωτισμού εξακολουθούν να υφίστανται στο σύγχρονο μετανθρωπιστικό κίνημα.


Η αντίσταση στις ιδέες του Διαφωτισμού που άρχισε πριν από τριακόσια χρόνια διαμορφώνει μέχρι σήμερα την αντίσταση στον μετανθρωπιστικό μελιορισμό. Οι θρησκευόμενοι συντηρητικοί απορρίπτουν το ανθρωπιστικό αίτημα ότι η βελτίωση μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την αμιγώς ανθρώπινη ικανότητα και προβλέπουν ολέθριες επιπτώσεις για αυτή την ύβρη. Από την άλλη πλευρά, αυταρχικοί πολιτικοί, ιδίως αυτοί που αποκόπηκαν από τις ρίζες του Διαφωτισμού, ενστερνίζονται και υπερασπίζονται κάποια μετανθρωπιστικά σχέδια.


Ένα παράδειγμα είναι ο ενστερνισμός της ριζικής μεταμόρφωσης της ανθρώπινης φύσης από το σοσιαλισμό. Μερικοί από τους ιδρυτές του μετανθρωπισμού του εικοστού αιώνα, όπως ο φυσικός J..D. Bernal και ο βιολόγος J.B.S. Haldane ήταν επίσης μαρξιστές και πίστευαν ότι ένα τεχνοκρατικό κράτος θα ενθάρρυνε την άνθιση της ανθρώπινης δυνατότητας μέσα από τη συστηματική εφαρμογή της γνωστικής επιστήμης, της γενετικής μηχανικής και της cyborgization. Άλλο παράδειγμα ήταν η διαδεδομένη υιοθέτηση της ευγονικής τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά, που οδήγησε στη συστηματική εξαναγκαστική στείρωση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων για υποτιθέμενες γενετικές ατέλειες.


Είναι κατανοητό ότι μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, υπήρξε μια ευρύτερη απέχθεια στην Αριστερά για τις βιοουτοπικές ιδέες. Η Αριστερά ωθήθηκε ακόμη περισσότερο προς μια ρομαντική τεχνοφοβία από τους περιβαλλοντολόγους, την αντιεταιρική και αντιπολεμική Νέα Αριστερά, την πνευματική και βουκολική αντικουλτούρα και τις επιθέσεις των μεταμοντερνιστών κατά του Διαφωτισμού. Ωστόσο, υπήρχαν ακόμη τάσεις μετανθρωπιστικού μελιορισμού σε ιδέες όπως η ψυχεδελική απελευθέρωση, η εναλλακτική τεχνολογία και ο αναρχισμός. Ο Ιρανοαμερικανός F.M. Esfandiary, ‘FM2030’, ο οποίος προώθησε τον όρο του ‘μετανθρωπισμού’ συνέθεσε την αριστερή-φιλελεύθερη πολιτική με την υποστήριξη της επέκτασης της ζωής, της βιοτεχνολογίας και της γνωστικής εξέλιξης. Συνολικά, η Αριστερά έγινε πολύ πιο κριτική απέναντι στην τεχνολογία απ’ όσο είχαν υπάρξει οι μαρξιστές, οι σοσιαλδημοκράτες και οι προοδευτικοί.


Ως αποτέλεσμα του τεχνοσκεπτικισμού της Αριστεράς, οι νεοφιλελεύθεροι και οι αναρχικοί της αγοράς ήταν κατεξοχήν υπέρμαχοι του τεχνοουτοπισμού στις δεκαετίες του 1970 και 1980- από τους εταιρικούς φουτουριστές μέχρι τους αναρχοκαπιταλιστές που ονειρεύονταν ανεξάρτητα κράτη στο διάστημα και σε εγκαταλειμμένες πετρελαιοπηγές. Από τη στιγμή που η Silicon Valley εξελίχτηκε σε δίκτυο επιχειρήσεων για τον νεοφιλελευθερισμό, αυτή η τάση του μετανθρωπισμού βρήκε τη φυσική της θέση. Από τη στιγμή που το email και το Web άρχισαν να συνδέουν τους τεχνόφιλους ανά τον κόσμο, το νεοφιλελεύθερο Extropy Institute, που ίδρυσε ο φιλόσοφος Max More, εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1990 ως οι πρώτοι οργανωμένοι υπέρμαχοι του μετανθρωπισμού.


Εν μέρει λόγω της αντίδρασης στις απόψεις των Extropians για την ελεύθερη αγορά, οι Ευρωπαίοι μετανθρωπιστές οργάνωσαν την ευρύτερη World Transhumanist Association (WTA-Παγκόσμια Μετανθρωπιστική Ένωση) στο τέλος της δεκαετίας του 1990. Η WTA συγκέντρωνε σοσιαλδημοκράτες και νεοφιλελεύθερους γύρω από έναν φιλελεύθερο δημοκρατικό ορισμό του μετανθρωπισμού, κωδικοποιημένου στη Μετανθρωπιστική Διακήρυξη.


Μεταξύ 2002 και 2004 έγιναν οι πρώτες δημόσιες συζητήσεις για το μετανθρωπιστικό σχέδιο σε επίλεκτους πολιτικούς κύκλους. Ο Francis Fukuyama δημοσίευσε το βιοσυντηρητικό μπεστ-σέλλερ Our Posthuman Future και διορίστηκε, επί κυβερνήσεως Μπους, στο Προεδρικό Συμβούλιο για την Βιοηθική (PBC) από τον βιοσυντηρητικό συνάδελφό του Leon Kass. Υπό την ηγεσία των Kass και Fukuyama, το PBC δημοσίευσε την έκθεση Beyond Therapy, που εισηγείτο την ανάγκη για ισχυρή ρύθμιση της γνωστικής εξέλιξης, της επιμήκυνσης της ζωής και άλλων βιοτεχνολογιών. Την ίδια στιγμή, η Αμερικανική Χριστιανική Δεξιά και το Βατικανό, πέρα από την αντίθεσή τους στις αμβλώσεις, ασκούσαν μια ευρύτερη κριτική στις αναπαραγωγικές τεχνολογίες και την εξέλιξη του ανθρώπου. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αριστεροί και περιβαλλοντολογικοί κριτικοί της βιοτεχνολογίας όπως οι Jeremy Rifkin, Bill McKibben, το Κέντρο για την Γενετική και την Κοινωνία (Center for Genetics and Society) και οι ριζοσπαστικές ομάδες για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία άρχισαν επίσης να εναντιώνονται στη νανοϊατρική, τη γενετική μηχανική και την ανθρώπινη εξέλιξη. Σταδιακά αναπτύχθηκε ένα δίκτυο βιοσυντηρητικών της Αριστεράς και της Δεξιάς, το οποίο συνέδεε τις ομάδες αυτές από τις δυο πλευρές του Ατλαντικού.


Η διοίκηση Μπους, η θρησκευτική Δεξιά και η εμφάνιση του βιοσυντηρητικού άξονα Αριστεράς- Δεξιάς είχαν πολωτική επίδραση στους βιοπολιτικούς διανοούμενους, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να ενωθούν με το αναπτυσσόμενο μετανθρωπιστικό κίνημα και να γίνουν σαφώς υπέρμαχοι του δικαιώματος της ανθρώπινης εξέλιξης. Βιοηθικιστές όπως οι John Harris και Julian Savulescu, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώθηκαν με τους Αμερικανούς βιοηθικιστές Arthur Caplan, Henry Greely και Gregory Pence στην υπεράσπιση του αναπαραγωγικού κλωνισμού, της βλαστικής επιλογής και της γνωστικής εξέλιξης. Παρόλο που οι διανοούμενοι αυτοί απορρίπτουν κατηγορηματικά τον χαρακτηρισμό του μετανθρωπιστή, εκπροσωπούν τη φυσική εξέλιξη της ηθικής στη βιοπολιτική του Διαφωτισμού, προϊόν της οποίας είναι ο μετανθρωπισμός.


Στο μεταξύ, οι μετανθρωπιστές που συγκεντρώθηκαν υπό την αιγίδα της Παγκόσμιας Μετανθρωπιστικής Ένωσης (World Transhumanist Association) , που αριθμεί τώρα πάνω από 5000 μέλη σε περισσότερες από 100 χώρες, ανακάλυπταν την τάση για κοινωνική ισότητα της σκέψης του Διαφωτισμού. Οι σφυγμομετρήσεις για τους μετανθρωπιστές αναφέρουν ότι, σε γενικές γραμμές, 40-50% ανήκουν στην Αριστερά- από τους Κομμουνιστές και τους αριστερούς αναρχικούς μέχρι τους Αμερικανούς ‘φιλελεύθερους’, ενώ μόνο ένα τέταρτο από αυτούς τοποθετούνται στην οικονομική Δεξιά, από τους αναρχοκαπιταλιστές μέχρι τους ευρωφιλελεύθερους. Μολονότι όλοι σχεδόν οι μετανθρωπιστές συμφωνούν στην πολιτισμική πολιτική, η τεράστια ποικιλία απόψεων σε ό, τι αφορά την οικονομία έχει οδηγήσει σε πολλές αψιμαχίες.


Μια άλλη δυναμική, στη δεκαετία του 2000, είναι η αυξανόμενη εστίαση των μετανθρωπιστών στις αποκαλυπτικές δυνατότητες των αναδυόμενων τεχνολογιών. Αυτό εκδηλώθηκε με την ανάπτυξη της υποκουλτούρας της χιλιετίας περί ‘Μοναδικότητας’ (Singularitarian) , η οποία προβλέπει τη μέρα που η μηχανική νοημοσύνη θα ξεπεράσει την ανθρώπινη και ποικίλλει από τον αφελή τεχνοουτοπισμό μέχρι τον αποκαλυπτικό φαταλισμό σε σχέση με το αποτέλεσμα της ‘Μοναδικότητας’ και την ικανότητά μας να επιδράσουμε σ’ αυτήν. Έξω απ’ αυτή την υποκουλτούρα, πάντως, πολλοί μετανθρωπιστές έχουν αρχίσει να ασχολούνται σοβαρά με μια πολιτική ρύθμισης και ασφάλειας που μπορεί να μειώσει τις απειλές από τις τεχνολογίες μαζικής καταστροφής, προωθώντας παράλληλα τη χρήση των αναδυόμενων τεχνολογιών που καθιστούν τον πολιτισμό πιο ελαστικό απέναντι στους κινδύνους καταστροφής. Η ενασχόληση με αυτά τα ζητήματα συνέβαλε στην πτωτική επιρροή της δεξιάς που αντιτίθεται στον κρατισμό στο πλαίσιο του μετανθρωπισμού.


Στο βιβλίο μου, Citizen Cyborg, υποστήριξα μια σοσιαλδημοκρατική εκδοχή του μετανθρωπισμού, τον ‘δημοκρατικό μετανθρωπισμό’, ως φυσικό προϊόν του Διαφωτισμού που πρεσβεύει την κοινωνική ισότητα και ως ενοποιό στοιχείο ανόμοιων σύγχρονων πολιτικών σχεδίων του Διαφωτισμού. Τον όρο αυτό έχει τώρα υποκαταστήσει, μεταξύ των μετανθρωπιστών της Αριστεράς, ο πιο μελιστάλαχτος όρος ’τεχνοπροοδευτικός’, στον οποίον αναφέρομαι στη συνέντευξή μου σε αυτό το αφιέρωμα και για τον οποίον μπορεί κανείς να μάθει περισσότερα στο Institute for Ethics and Emerging Technologies.


Ένα άλλο επιχείρημα που ανέπτυξα στο Citizen Cyborg ήταν ότι η νέα βιοπολιτική έθεσε μοναδικά πολιτικά ερωτήματα και γέννησε έναν νέο άξονα στο χώρο των ιδεών, μαζί με μια οικονομική και πολιτισμική πολιτική. Μια πρόβλεψη για αυτό το μοντέλο ήταν ότι θα υπήρχαν τελικά συντηρητικές, πολιτισμικά, εκδοχές του μετανθρωπισμού, από μια Νέα Δεξιά και λαϊκίστικες παραλλαγές της . Αυτές άργησαν να αναπτυχθούν και λιγότεροι από 5% των μετανθρωπιστών αναγνωρίζονται συνειδητά ως ‘συντηρητικοί’. Αλλά έχουν εμφανιστεί οι θρησκευόμενοι μετανθρωπιστές, μερικοί από τους οποίους έχουν πιο συντηρητικά ήθη. Για παράδειγμα, υπάρχει τώρα μια αναπτυσσόμενη Mormon Transhumanist Association (Μετανθρωπιστική Ένωση Μορμόνων) που βλέπει την αθανασία και τη Μοναδικότητα ως εκπλήρωση της προφητείας των Μορμόνων. Το 2009, η ομάδα Conservatism Plus έχει οργανώσει ένα δίκτυο για ‘μετανθρωπιστές που υποστηρίζουν νεοφιλελεύθερες, συντηρητικές, κρατικιστικές, ρεπουμπλικανικές ή άλλες συντηρητικές απόψεις’.


Οι μετανθρωπιστές εκτός Ηνωμένων Πολιτειών έχουν επίσης αρχίσει ν’ αναπτύσσουν ξεχωριστές πολιτικές προοπτικές. Το πιο λεπτομερές μετανθρωπιστικό πολιτικό ντοκουμέντο, μέχρι στιγμής, είναι το μανιφέστο της Italian Transhumanist Association (AIT), που δημοσιεύτηκε το 2008. Αναλύει τη στρατηγική κατάσταση της επιστήμης και του κοσμικισμού στην Ιταλία και το ρόλο που η AIT πρέπει να παίξει για να προωθήσει ισότιμη πρόσβαση στις τεχνολογίες, αντανακλώντας την επιρροή μιας εξέχουσας ομάδας σοσιαλιστών σε αυτή την ομάδα.


Ο ενστερνισμός του μετανθρωπισμού στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Ασία είναι πολύ πιο αργός απ’ ό, τι στα πιο κεντρικά μέρη του κόσμου, αλλά και πάλι η αποδοχή του συνδέεται με τη διάδοση του Διαφωτισμού γενικά. Για κάποιους στον αναπτυσσόμενο κόσμο, ο μετανθρωπισμός εμφανίζεται ως ‘ Διαφωτισμός στα στεροειδή’, μια ιδεολογία που επενδύει στην εθνική τεχνολογική και βιοιατρική πρόοδο επαναστατικές φιλοδοξίες. Για άλλους, όπως είναι πολλοί Ασιάτες, η δυτική βιοπολιτική πόλωση μοιάζει άσχετη, καθώς υπάρχει μικρή αντίσταση στις ριζικές εφαρμογές της τεχνολογίας και πολύ λιγότερος ενθουσιασμός για ριζοσπαστικό δυτικό ατομικισμό.


Τελικά, όπως σε όλα τα κινήματα, έχουν εμφανιστεί εσωτερικές εντάσεις ανάμεσα σε αυτούς που θα ήθελαν να επαναδιατυπώσουν τον μετανθρωπισμό για να τον κάνουν λιγότερο απειλητικό, και εκείνους που υπερασπίζονται πιο ριζοσπαστικές και φουτουριστικές φιλοδοξίες. Σε μια προσπάθεια να αλλάξει ονομασία, η World Transhumanist Association ονομάστηκε Humanity+ και συζητά την υποβάθμιση του μετανθρωπισμού και της ιδέας του ‘μετα-ανθρώπινου’ προς όφελος της μακροβιότητας και της γνωστικής εξέλιξης. Ως αντίδραση, πιο ριζοσπαστικοί μετανθρωπιστές συγκεντρώθηκαν στην ένωση ‘Οrder of Cosmic Engineers’ και δημοσίευσαν το δικό τους μανιφέστο ‘ Ναι! Στον Μετανθρωπισμό’.


Την ώρα που ο κόσμος εισέρχεται σε μια βαθιά οικονομική κρίση, με απειλές κλιματικής αλλαγής και όπλων μαζικής καταστροφής, η εν εξελίξει πολιτική του μετανθρωπισμού μπορεί να φαίνεται σε ορισμένους επιπόλαιη. Εξακολουθώ, όμως, να πιστεύω ότι σ’ αυτόν τον αιώνα οι μετανθρωπιστές υπέρμαχοι των αξιών του Διαφωτισμού θα έχουν την ίδια επίδραση στην πολιτική της τεχνολογίας που είχαν οι πρόγονοί τους στην οικονομία και τον πολιτισμό. Λαμβάνοντας, ωστόσο, υπόψη την τεράστια ποικιλία της μετανθρωπιστικής πολιτικής, δεν είναι καθόλου σαφές ποια εκδοχή του Διαφωτισμού θα υπερασπιστεί.