Δημοκρατικό έλλειμα


Η υψηλή εξειδίκευση των ζητημάτων που άπτονται της ΠΙ οδηγεί στον σχεδόν αποκλειστικό έλεγχο της νομοθεσίας από “ειδικούς”, οι οποίοι συχνά κάθε άλλο παρά ουδέτεροι αποδεικνύονται, προωθώντας στενά κορπορατιστικά και επιχειρηματικά συμφέροντα, πολλές φορές αντίθετα και με την διακυρηγμένη γενικότερη καπιταλιστική λογική. Πχ, η Ford Foundation χρηματοδοτεί μελέτες γύρω από το αν το σημερινό σύστημα βοηθά την συσσώρευση κεφαλαίου ή όχι.


Η δύναμη και αποτελεσματικότητα αυτών των συμφερόντων δεν πρέπει καθόλου να υποτιμηθεί. Οπως αναλύει ο Peter Drahos στο έργο του “Information Feudalism”, η συμπερίληψη λεπτομερών μονοπωλιακών κανόνων (TRIPS) στα πλαίσια των διαπραγματεύσεων του “γύρου της Ουρουγουάης” για την κατάργηση περιορισμών στις σχετικές με το εμπόριο δραστηριότητες (GATT) αποτελεί μια προφανή λογική αντίθεση. Ο Drahos περιγράφει πώς αυτό το προφανές παράδοξο έγινε πραγματικότητα και επεβλήθη σε όλες τις συμβαλλόμενες χώρες (ΠΟΕ) σε χρόνο ρεκόρ. Πρόκειται χωρίς αμφιβολία για ένα μοναδικό φαινόμενο, τόσο από γεωπολιτικής όσο και ιστορικής σκοπιάς.


Ελλειμα πρόσβασης


Η συνεχής επέκταση κανόνων και μορφών ΠΙ μπορεί να οδηγήσει σε κρίσιμους περιορισμούς στην πρόσβαση και χρήση της γνώσης. Υπάρχουν δύο διακριτοί περιορισμοί σχετικά με την την πρόσβαση αφενός στην γνώση και αφετέρου στην τεχνογνωσία που αυτή αποκαλύπτει. Πιθανοί συνδυασμοί:


Οταν η γνώση δεν είναι καν προσβάσιμη, ούτε φυσικά και η με αυτή σχετιζόμενη τεχνογνωσία (απόρρητο μυστικό: δες συστατικά Coca-Cola, αμυντική-πολεμική τεχνολογία, αλλά και παραδοσιακή-σαμανιστική γνώση, κλπ.)

• Η γνώση είναι ευθέως προσβάσιμη αλλά με κόστος: Copyright

• Η γνώση είναι προσβάσιμη δωρεάν αλλά δυσκατανόητη (πχ έγγραφα από διπλώματα ευρεσιτεχνίας, περιέχουν τεχνολογικές πληροφορίες)

• Η χρήση της τεχνολογίας που δημοσιοποιείται είναι προσβάσιμη αλλά μόνον κατόπιν συμφωνίας του αποκλειστικού ιδιοκτήτη και συνήθως κατόπιν πληρωμής (διπλώματα ευρεσιτεχνίας


Ενα άλλο σημείο κλειδί είναι η αντίθεση μεταξύ ιδιωτικών και δημόσιων ή κοινών αγαθών


Οπως αναφέρεται σε όλα σχεδόν τα άρθρα της ιστοσελίδας, σε αντίθεση με τα υλικά κοινά αγαθά, η γνώση δεν μπορεί να εξαντληθεί μέσω της χρήσης της. Το αντίθετο μάλιστα συμβαίνει, δηλαδή, υπάρχει ο κίνδυνος να μη χρησιμοποιείται επαρκώς λόγω περιορισμών μέσω πνευματικής ιδιοκτησίας. Αυτό το φαινόμενο απεκλήθη “η τραγωδία των anti-commons” από τους Michael Heller και Rebecca Eisenberg (Can Patents Deter Innovation? The Anticommons in Biomedical Research, Science 1 May 1998: Vol. 280. no. 5364, pp. 698 – 701).


Ενα πρόβλημα σχετικώς με τα κοινά αγαθά είναι ότι η ανεξέλεγκτη χρήση τους μπορεί τελικώς να τα καταστρέψει ή να τα εξαντλήσει. Τόσο η ιδιωτικοποίησή τους όσο και η ρύθμιση της πρόσβασης μέσω δημόσιας/κυβερνητικής παρέμβασης μπορούν να ανασχέσουν αυτή την απώλεια. Ο Garrett Hardin σε άρθρο το 1968 εξέφρασε με συνοπτικό αλλά δραστικό τρόπο την “τραγωδία των κοινών αγαθών” (The Tragedy of the Commons, Science, 162 (1968): 1243-1248).


Μια σύγχρονη, συνοπτική και πλήρη παρουσίαση με κατανοητά παραδείγματα γύρω από το τρίπτυχο “Private goods, public goods, and externalities” κάνει ο Partha Dasgupta στο βιβλίο του “Economics: A Very Short Introduction“, University of Cambridge, May 2006.


Ο James Boyle χρησιμοποιεί την έκφραση “second enclosure movement” για να εκφράσει την προϊούσα ιδιωτικοποίηση του δημόσιου πνευματικού και γνωστικού χώρου. Συγκρίνει δε την κατάσταση πολιτικής ωριμότητας και εμβέλειας των σημερινών μικρο-κινημάτων γύρω από την πνευματική ιδιοκτησία με τη φάση που βρισκόταν το αμερικανικό περιβαλλοντολογικό κίνημα στην δεκαετία του 1950. Δεν αποκλείεται λοιπόν στο σύντομο μέλλον ένα άλμα που να ενώνει τις διάφορες, ακόμα ξεχωριστές οπτικές γωνίες και πεδίων αντιπαράθεσης (ελεύθερο λογισμικό, πρόσβαση στην πληροφορία και τέχνη, πατεντάρισμα μορφών ζωής και ανθρωπίνων γονιδίων, μάχη ενάντια σε ολιγοπωλιακές πρακτικές κλπ) σε μια συνεκτική εναλλακτική πολιτική προοπτική. (J. Boyle, A Politics Of Intellectual Property: Environmentalism for the Net, http://www.law.duke.edu/boylesite/intprop.htm)


Ενα πρόσφατο βιβλίο των Jerome H. Reichman και Keith E. Maskus (edited Conference Proceedings), χειρίζεται το θέμα “International Public Goods and Transfer of Technology Under a Globalized Intellectual Property Regime”.


Τέλος, σε ένα πρόσφατο συνέδριο του ΟΟΣΑ (Μαδρίτη, Μάϊος 2006) συζητήθηκαν ζητήματα γύρω από την χρήση πατενταρισμένης τεχνολογίας για την επιστημονική έρευνα (http://www.oecd.org/document/46/0,2340,en_2649_34797_36060462_1_1_1_1,00.html)