Η επιθυμία για προσέγγιση ανάμεσα στον κόσμο του ντιζάιν και αυτόν της πολιτικής, δύο πεδία θεμελιωδώς συναφή αλλά συχνά διαχωρισμένα από άγνοια, παρεξηγήσεις και προκατάληψη, ήταν ένα από τα βασικά κίνητρα πίσω από τη δημιουργία αυτού του αφιερώματος. Το κάλεσμα για συμμετοχές ζητούσε κείμενα τα οποία θα συζητούσαν τη σύλληψη του ντιζάιν ως ενός τομέα που θεωρείται όλο και περισσότερο διακλαδικός, συνεργατικός και βασισμένος σε μια συλλογική διαδικασία δημιουργίας. Τα κείμενα που επιλέχτηκαν επιδεικνύουν μία συναρπαστική ποικιλία απόψεων και συμπεριφορών απέναντι στο ντιζάιν και την εμπλοκή του στην κοινωνία. Το κοινό στοιχείο όμως στο οποίο συγκλίνουν είναι ο μεταβαλλόμενος ρόλος του σχεδιαστή και οι προκλήσεις που τίθενται στους επαγγελματίες σχεδιαστές από τις νέες συνθήκες.Ζούμε σε μια μεταβατική εποχή, και η δημιουργικότητα ανθεί σε περιόδους και τόπους μετάβασης. Οι συγγραφείς του αφιερώματος τονίζουν το ρόλο των ντιζάινερ για να προσελκύσουν τη συμμετοχή της κοινότητας, για να διευκολύνουν παρά να κηδεμονεύουν, για να λειτουργούν ως σύνδεσμοι και όχι ως ηγέτες.


Οι επερχόμενες αλλαγές είναι βέβαια απαιτητικές για την επαγγελματική κοινότητα και μπορούμε ίσως να ανιχνεύσουμε μια κάποια αμηχανία στην προσπαθειά της να τις εκφράσει. Η σύνδεση του ντιζάιν με μία ευρύτερη κατανόηση της δημιουργικότητας είναι ακόμα σε αναζήτηση λεξιλόγιου, εικονογραφίας, δομών και διαδικασιών που θα υποστηρίξουν αυτόν το νέο διάλογο. Οι εξελιγμένες τεχνολογίες της επικοινωνίας θα παίξουν σίγουρα έναν κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη και τη διατήρηση ενός ήθους διανεμημένης δημιουργικότητας, παράλληλα με πιο παραδοσιακούς τρόπους κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Το βασικό είναι, όπως φανερώνει αυτό το αφιέρωμα, ότι η σύγχρονη σχεδιαστική σκέψη έχει διαποτιστεί από τη συνειδητοποίηση του βαθιά πολιτικού χαρακτήρα του ντιζάιν και από την αισιοδοξία ότι η κοινότητα του ντιζάιν μπορεί να συνεισφέρει θετικές αλλαγές στη ζωή των ανθρώπων.

Άρτεμις Γιάγκου, επιμελήτρια αφιερώματος


Ορίζοντας το Σχεδιασμό/το σχεδιασμό


Μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της πολιτικής και της διακυβέρνησης, ο «σχεδιασμός» πρέπει να οριστεί σε δύο επίπεδα. Λέγοντας δύο επίπεδα εννοούμε αυτά στα οποία αναφέρθηκε ο Ric Grefé, executive director της AIGA (επαγγελματική οργάνωση σχεδιαστών), στις συναντήσεις της AIGA το 2003, ως σχεδιασμός με «Σ μεγάλο» (δηλαδή, κεφαλαίο Σ) και ως σχεδιασμός με «σ μικρό» (δηλαδή, σ πεζό). Το πρώτο επίπεδο είναι η γενική δραστηριότητα της «επινόησης τρόπων δράσης που στοχεύουν στο να μετατρέψουν υπάρχουσες καταστάσεις σε άλλες προτιμότερες» (Simon 1969). Το δεύτερο επίπεδο είναι τόσο η διαδικασία όσο και τα αντικείμενα, η επικοινωνία, οι εμπειρίες και τα περιβάλλοντα που προκύπτουν και εκπορεύονται από επιδέξιες επιλογές πάνω στις λέξεις, τις εικόνες και τις μορφές, μέσω των τυπικών στοιχείων του σημείου, της γραμμής, του σχήματος, της υφής, του χρώματος, της αρμονίας, του χώρου, της τυπογραφίας, του σχεδίου, των υλικών και της κίνησης. Αυτές οι δύο έννοιες του σχεδιασμού μας δίνουν τη δυνατότητα να διακρίνουμε το Σχεδιασμό ως μια γενική ανθρώπινη δραστηριότητα, από το σχεδιασμό ως την επαγγελματική ειδικότητα μιας κατηγορίας ανθρώπων, οι οποίοι ορίζουν τον εαυτό τους ως επαγγελματία σχεδιαστή (δηλαδή, άνθρωποι που εξασφαλίζουν τα απαραίτητα για τη ζωή πρωτίστως από το σχεδιασμό). Όπως έχω πει κι αλλού (Tunstall 2007), λαμβάνεται υπόψη ότι ο σχεδιασμός είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται στο χώρο της πολιτικής επιστήμης, της οικονομίας και της πολιτικής, που διαφέρει βάσει του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιεί τους τομείς του ντιζάιν, της τεχνικής επικοινωνίας και της χρηστικότητας: (εικ. 1)

Εικόνα 1: Χαρακτηριστικά του Σχεδιασμού έναντι του σχεδιασμού


Ο Σχεδιασμός με το Σ κεφαλαίο είναι οι διαδικασίες της αφηρημένης, στρατηγικής και ουτοπικής δημιουργίας, που είναι ανοιχτή σε όλους. Εντός του ευρύτερου πλαισίου της πολιτικής, είναι συχνά ο διανοητικός τομέας της πολιτικής επιστήμης και της οικονομίας. Από την άλλη, ο σχεδιασμός με πεζό σ, είναι το συμπλήρωμά του – χειροπιαστές, αυτοσχέδιες, πραγματικές δημιουργίες, δηλαδή κατά κύριο λόγο για επαγγελματικό σχεδιασμό στους διανοητικούς τομείς του ντιζάιν, της επικοινωνίας και της χρηστικότητας.


Σχεδιασμένη/σχεδιασμένη πολιτική και ο σχεδιαστής ως επαγγελματίας


Η πολιτική του Σχεδιασμού (με Σ κεφαλαίο) είναι ένας τομέας μελέτης και πρακτικής με μακράς παράδοση στην πολιτική επιστήμη, τη νομική και την οικονομία. Προϋποθέτει τον ορισμό του προβλήματος και της πηγής του, τον προσδιορισμό των πιο δραστικών οργάνων πολιτικής, τον καθορισμό των μετρικών μονάδων μετρήσιμης αλλαγής και την κατανόηση των οργάνων και των μετρικών μονάδων που δίνουν λύσεις στο πρόβλημα. Τα όργανα πολιτικής είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων που οι παραγωγοί πολιτικής χρησιμοποιούν για την επίλυση προβλημάτων (Tunstall 2007). Τα όργανα πολιτικής επιδιώκουν να ελέγχουν την προσφορά αγαθών και υπηρεσιών: από την οικειοθελή συνεισφορά από οικογένειες, επιδοτήσεις και φόρους μέχρι τον κανονισμό και την άμεση προσφορά (Howlett 2005: 39). Επίσης, μπορεί να επιδιώκουν τον έλεγχο της συμμετοχής και της συνοχής της ομάδας, μέσα από τη συγκάλυψη πληροφοριών, το χαρακτηρισμό/την αναγνώριση, και τις ακροάσεις, για να κατευθύνουν τη δημιουργία ομάδων και τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Τα όργανα προσφοράς αγαθών/υπηρεσιών και προσδιορισμού της ομάδας διαμορφώνουν τις στρατηγικές με τις οποίες Σχεδιάζονται συγκεκριμένες εκβάσεις κι επιχειρούνται διάφορες εφαρμογές του Σχεδιασμού. Αυτές οι στρατηγικές Σχεδιάζονται συχνά από ειδικούς στην τεχνική ορολογία της νομικής ή της οικονομίας, που απομακρύνουν τους ανειδίκευτους ανθρώπους από τις διαδικασίες διαμόρφωσης και εφαρμογής της πολιτικής.


Πολιτικοί επιστήμονες, όπως οι Anne Schneider και Helen Ingram υποστηρίζουν ότι οι εν λόγω σχεδιασμοί πολιτικής έμπειρων σχεδιαστών δημιουργούν συχνά άδικα και αποξενωτικά πολιτικά συστήματα. Οι σχεδιασμοί πολιτικής έμπειρων σχεδιαστών δημιουργούν αυτά τα συστήματα κατασκευάζοντας άξιους και ανάξιους πληθυσμούς-στόχους και ευνοώντας τους έμπειρους επαγγελματίες και την επιστημονική γνώση έναντι αυτής των πολιτών. Οι Schneider και Ingram (1997: 2) διατυπώνουν μια κατανόηση των σχεδιασμών πολιτικής, όχι ως νομικών και οικονομικών εννοιών, αλλά κυρίως ως «παρατηρήσιμων στοιχείων» που αναφέρονται στο «περιεχόμενο και την ουσία της δημόσιας πολιτικής – τα σχέδια, την αρχιτεκτονική, το λόγο και την αισθητική της πολιτικής τόσο στην εργαλειακή όσο και στη συμβολική της μορφή». Από τη μία, αυτές οι σχεδιασμένες εργαλειακές και συμβολικές μορφές έρχονται πιο κοντά στις εμπειρίες πολιτικής των απλών ανθρώπων. Ένα άτομο μπορεί να μην καταλάβει το περίπλοκο του νόμου περί πολιτικής υγείας ή οικονομίας, αλλά κατανοεί την παροχή πρόσβασης σε αυτές, με το να έχει ή να μην έχει μια ιατρική κάρτα. Από την άλλη, ο σχεδιασμός μπορεί να γίνει ακόμα μία γλώσσα για ειδικούς, που θα παραγκωνίζει τη γνώση ανειδίκευτων ανθρώπων. Αν και πολλοί σχεδιαστές έχουν ενστερνιστεί ένα ανθρωποκεντρικό ήθος σχεδιασμού, μερικές φορές υπάρχει ακόμα απροθυμία αποδοχής της γνώσης ανειδίκευτων ανθρώπων πάνω στην εμπειρία των σχεδιαστών.


Προσφάτως, σε ένα δικό μου κυβερνητικό έργο, ο δημιουργικός διευθυντής δεν ήθελε η σχεδιαστική ομάδα να ζητάει από τους ανθρώπους να αξιολογούν εάν τα τυπογραφικά στοιχεία ήταν πολύ μεγάλα ή πολύ μικρά σε ένα φυλλάδιο. Η διαφωνία ήταν ότι οι άνθρωποι πάντα ισχυρίζονται ότι είναι πολύ μικρά κι ότι δεν κατανοούν όλους τους λόγους για τους οποίους κάτι μπορεί να είναι εύκολο ή δύσκολο να διαβαστεί. Το επιχείρημα της δικής μου αντιμετώπισης ήταν ότι ενώ οι σχεδιαστές είναι οι ειδικοί του ντιζάιν, οι άνθρωποι είναι οι ειδικοί των εμπειριών τους με τα σχεδιασμένα αντικείμενα. Η επιθυμία του να μην επιδιώκεται ανατροφοδότηση σχετικά για το ντιζάιν από το κοινό έχει να κάνει με την ανάγκη του σχεδιαστή να διατηρήσει τον έλεγχο στον εξειδικευμένο τομέα του σχεδιασμού, με πεζό σ. Συνάντησα αυτή την ένταση ανάμεσα στην εξειδίκευση του σχεδιαστή και τις εμπειρίες αξιολόγησης του κοινού μέσα από τη δουλειά μου στο έργο της AIGA Σχεδιασμός για τη Δημοκρατία. Έχει αναφερθεί ανακριβώς ότι ο Ric Grefé είπε ότι «ο Σχεδιασμός είναι ο μεσολαβητής μεταξύ πληροφορίας και κατανόησης» και ότι «οι Σχεδιαστές είναι οι μεσολαβητές μεταξύ πληροφορίας και κατανόησης». Η πρώτη ιδέα μιλά για τον ιδανικό ρόλο του Σχεδιασμού/σχεδιασμού. Μέσα από την αλληλεπίδραση με τα σχεδιασμένα αντικείμενα οι άνθρωποι κατανοούν τελικά και διατυπώνουν το Σχεδιασμό τους για το μέλλον. Η δεύτερη ιδέα είναι προβληματική, ιδιαίτερα εντός της σφαίρας επιρροής της πολιτικής, άν οι σχεδιαστές παρακωλύσουν την άμεση προσέγγιση μεταξύ ανθρώπων και των κυβερνήσεών τους (ακόμα και σε ρόλο συνηγόρου). Εάν δεν καθοδηγούνται από ανθρωποκεντρικότητα, οι σχεδιαστές μπορούν να επιφέρουν τα ίδια αποξενωτικά αποτελέσματα με τους δικηγόρους, τους πολιτικούς αναλυτές και τους οικονομολόγους όταν η «ειδική» γλώσσα που χρησιμοποιούν εμποδίζει την κατανόηση από τους απλούς ανθρώπους του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι κυβερνήσεις τους και πώς μπορούν να τον αλλάξουν ώστε να λειτουργούν καλύτερα υπέρ τους. Ο Σχεδιασμός Πολιτικής Do-It-Yourself (DIY) αποτελεί μια πρόταση, η οποία αποδέχεται το διαμεσολαβητικό ρόλο του σχεδιασμού, αλλά αποτρέπει το σχεδιαστή από το να δημιουργεί προβλήματα, μέσω ενός ήθους διανεμημένης δημιουργικότητας κι ενός συνδυασμού προτύπων σχεδιασμού, τοπικής τεχνογνωσίας κι εργαλείων τεχνολογίας Web 2.0.

Σχεδιασμός Πολιτικής Do-It-Yourself (DIY)


Το παλιό μοντέλο σχεδιασμού πολιτικής ήταν ένα από αυτά που καλούσαν συγκεντρωτικές ομάδες ευφυών ειδικών,μέσα σε ένα χώρο για να επιλύσουν προβλήματα. ‘Ομως η πολυπλοκότητα της διεθνοποιημένης πολιτικής απαιτεί αποκεντρωτικές προσεγγίσεις επίλυσης προβλημάτων, που μπορούν να λειτουργήσουν ανέξοδα σε τοπικό επίπεδο και να διανεμηθούν ευρέως σε δίκτυα γνώσης που αφορούν το πλατύτερο κοινό. Ένα μοντέλο που αφορά το ρόλο του σχεδιασμού για τη γενίκευση αυτών των δικτύων είναι το σύνολο δομικών στοιχείων Kit-o-Parts του Sussam Preja, το οποίο δημιουργήθηκε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες, το 1984. Λόγω του ότι ο περιβαλλοντικός σχεδιασμός των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν άκρως διανεμημένος σε ολόκληρη την πόλη σε τόσο μεγάλο βαθμό που ήταν δύσκολο για μία ή δύο εταιρίες σχεδιασμού να τον χειριστούν, και λόγω του ότι δεν υπήρχε οικονομική ευχέρεια, ο Sussam Preja δημιούργησε το Kit-o-Parts, το οποίο θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν και να συναρμολογούν υπεργολάβοι σχεδιασμού με όποιον τρόπο θεωρούσαν κατάλληλο, διατηρώντας όμως ένα ενιαίο ύφος και την ατμόσφαιρα των Ολυμπιακών Αγώνων. Προτείνω τη δημιουργία ενός συνόλου δομικών στοιχείων (Kit-o-Parts) Σχεδιασμού Πολιτικής, το οποίο ανειδίκευτοι άνθρωποι θα μπορούν να προσαρμόζουν σε τοπικό επίπεδο, που όμως θα εξακολουθεί να έχει ως κατάληξη μια ενιαία οπτική γλώσσα για να υποστηρίζει την κοινοποίηση και τη σύγκριση προβλημάτων και λύσεων πολιτικής.


Η πρώτη πρόκληση αυτού του μελλοντικού μοντέλου θα ήταν ο ορισμός χειροπιαστών οπτικών συμβόλων που να είναι παγκοσμίως αναγνωρίσιμα και να σχετίζονται με τις πέντε πλευρές του σχεδιασμού πολιτικής:


1. Στοιχεία σχηματικής αναπαράστασης κοινωνικών σχέσεων/κοινωνικής ταυτότητας, που βασίζονται στο πλέγμα των κοινωνικών συνθέσεων κοινωνικών ομάδων ως ‘άξιων’ και ‘ανάξιων’, πολιτικά ισχυρότερων και πιο αδύναμων (Anne Schneider and Helen Ingram, 1997): (Εικ.2).



Εικόνα 2: Μοντέλο Στοιχείων και Συστήματος Κοινωνικών Σχέσεων/Ταυτοτήτων..


2. Στοιχεία μοντελοποίησης κοινής εμπειρίας για την κατασκευή ενός μοντέλου κοινής εμπειρίας, που είναι μια οπτική αναπαράσταση διαδικασιών και επιτρέπει την περιγραφή των διαφορών που εμφανίζουν οι εμπειρίες μιας κοινωνικής ομάδας/ενός ατόμου


3. Στοιχεία επιθυμητών αποτελεσμάτων που αποτελούνται από τα σύμβολα των βασικών υλικών και συμβολικών αξιών μιας ομάδας, και του τρόπου με τον οποίο η ομάδα φαντάζεται ότι αυτές οδηγούν σε ένα επιθυμητό μέλλον ή σε καλύτερες εμπειρίες.


4. Στοιχεία δομικών περιορισμών που αποτελούνται από σύμβολα των δομικών περιορισμών μιας ομάδας ως προς το επιθυμητό της μέλλον ή τις επιθυμητές της εμπειρίες.


5. Στοιχεία αναγνώρισης Αντικειμένου/Υπηρεσίας σχεδιασμού, που αποτελούνται από σύμβολα σχετικά με τους τύπους αντικειμένων ή υπηρεσιών σχεδιασμού που τυπικά έχουν δημιουργηθεί για να εξετάσουν συγκεκριμένα θέματα πολιτικής. Το Kit θα αποτελούταν από τα στοιχεία, πρότυπα εγγράφων για την κατασκευή των ίδιων μας των στοιχείων και από έναν εικονογραφημένο οδηγό χρήσης συμβόλων για τη διαμόρφωση και τη διαβίβαση πολιτικής.


Διανεμημένη λειτουργικότητα και Copyleft (Άδεια αντιγραφής)


Η δεύτερη πρόκληση είναι η δημιουργία ενός δικτύου διανεμημένης λειτουργικότητας στο οποίο η διανομή του Kit-o-Parts του DIY Σχεδιασμού Πολιτικής σε τοπικές κοινότητες από ένα χρήστη ίντερνετ σε άλλο θα βοηθούσε στις δραστηριότητές τους για σχεδιασμό πολιτικής. Το μοντέλο διανομής θα βασιζόταν στη δραστηριοποίηση του Copyleft των συστημάτων ανάπτυξης λογισμικού GNU, όπου η παραγωγή έργου καθίσταται απλόχερα διαθέσιμη, με την προϋπόθεση ότι όλες οι τροποποιημένες και εκτεταμένες εκδοχές του έργου θα παραμένουν επίσης διαθέσιμες. Η διανομή του Kit-o-Parts Σχεδιασμού Πολιτικής θα ενείχε τρία επιπλέον αιτήματα: κάποιος πρέπει, πρώτον, να τεκμηριώσει και να γνωστοποιήσει τα αποτελέσματα των συναντήσεων και της τοπικής «γραμματικής» των στοιχείων που χρησιμοποιούνται δια μέσου ιστότοπων, όπως οι You-Tube και Flickr, ή μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Δεύτερον, να δημιουργήσει ένα τοπικό αντίγραφο του Kit-o-Parts Σχεδιασμού Πολιτικής και, τρίτον, να δώσει το αυθεντικό kit σε μια άλλη ομάδα για χρήση. Με αυτόν τον τρόπο, το Kit-o-Parts DIY Σχεδιασμού Πολιτικής μπορεί με τη διαδικασία της αλληλεπίδρασης ενός χρήστη ίντερνετ με άλλον, να εξελιχθεί μέσα από την ίδια του τη ανάπτυξη, τη χρήση, την τεκμηρίωση και ευελπιστούμε και μέσα από τα θετικά κοινωνικά αποτελέσματά του.


Επίλογος


Ο Σχεδιασμός/σχεδιασμός έχει έναν ενδιάμεσο ρόλο στις σχέσεις των ανθρώπων με την κυβερνητική πολιτική. Είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν, μυρίζουν, γεύονται, αγγίζουν, ακούνε και αισθάνονται την επιρροή που ασκεί πάνω τους η κυβέρνηση, υλική και συμβολική. Ο σχεδιασμός είναι η ουσία της κυβέρνησης. Όμως, οι σχεδιαστές δεν πρέπει να είναι διαμεσολαβητές στις σχέσεις ανθρώπων και κυβέρνησης, τουλάχιστον όχι σε μια δημοκρατική κοινωνία. Η διανεμημένη δημιουργικότητα έχει τη δυνατότητα να εκδημοκρατίζει τη διαδικασία διαμόρφωσης πολιτικής από νόμιμα, οικονομικά συστήματα κι ακόμη από συστήματα ειδικών στο σχεδιασμό. Το Kit-o-Parts DIY Σχεδιασμού Πολιτικής αποτελεί ένα προτεινόμενο μοντέλο του πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει ο σχεδιασμός σε μια περιοχή παραγωγής πολιτικών αποφάσεων, επομένως πολιτικής, διότι είναι προσαρμόσιμο στην τοπική ανειδίκευτη γνώση, που όμως μπορεί να διαμορφώσει ένα κοινό λεξιλόγιο για κοινοποίηση και κατανόηση της έκτασης των επιπτώσεων των κοινωνικοπολιτικών επιλογών. Έτσι, αντιπροσωπεύει τη μελλοντική δυνατότητα και του σχεδιασμού, αλλά και της πολιτικής γενικότερα.

Πηγές:

- Howlett, Michael. “What Is a Policy Instrument? Policy Tools, Policy Mixes, and Policy-Implementation Styles.” In Designing Government: From Instruments to Governance, edited by Pearl Eliadis, Margaret Hill and Michael Howlett, 31-50. Montreal: McGill-Queen University Press, 2005.

- Schneider, Anne Larason, and Helen Ingram. Policy Design for Democracy. Kansas City, MO: University of Kansas Press, 1997.

- Simon, Herbert The Sciences of the Artificial. Cambridge, MA: MIT Press, 1969.

- Tunstall, Elizabeth. 2007. “In Design We Trust: Design, Govermentality, and the Tangibility of Governance,” International Associations of Design Research Societies 2007 International Conference Proceedings Hong Kong, China. Hong Kong: School of Design, The Hong Kong Polytechnic University.


Η νικηφόρα επίδραση μιας εξεζητημένης εκστρατείας που ενσωμάτωσε τη γραφιστική σε πρωτοφανές για την αμερικανική πολιτική επίπεδο, δε γοήτευσε μόνο τους νέους ψηφοφόρους αλλά και τον Τύπο και τον εξειδικευμένο Τύπο του ντιζάιν. Σε μια προσπάθεια για την προεδρία που έδωσε έμφαση στη διαφορά από την πολιτική νόρμα, η γραφιστική χρησιμοποιήθηκε με μοναδικό τρόπο. Αντιμετωπίστηκε ως σοβαρό εργαλείο της εκστρατείας και της δόθηκε μεγαλύτερη προσοχή από εκείνη ενός αποσπασματικού ντεκόρ. Αποδείξεις γι’αυτό υπάρχουν σε όλο το υλικό της εκστρατείας, από τις μικρότερες λεπτομέρειες μέχρι το πανταχού παρόν λογότυπο ‘Ο’. Το λογότυπο του Ομπάμα αποτελεί συνειδητή απομάκρυνση από τη συντηρητική αισθητική των τυπικών λογότυπων των υποψηφίων, αλλά αποφεύγει την ελαφρότητα με τη χρήση του παραδοσιακού κόκκινου, άσπρου και μπλε (αν και χρησιμοποιεί ένα πιο ζωηρό μπλε απ’ ό, τι συνηθίζεται). Το λογότυπο δείχνει έναν ήλιο που ανατέλλει και την αμερικανική σημαία ως μονοπάτι πάνω απ’ τον ορίζοντα, αντανακλώντας την κυβερνητική προσέγγιση που αναμένεται από έναν συνταγματολόγο όπως ο Ομπάμα: μια νέα αρχή που ανατέλλει εξ αντανακλάσεως στα θεμελιώδη ιδανικά της Αμερικής.


Η τυπογραφία της εκστρατείας δείχνει παρόμοια σκέψη και αυτοσυγκράτηση, με χαρακτηριστικά όπως η ελεγχόμενη αλλά κομψή, τυπικά αμερικανική, γραμματοσειρά Gotham. Η τυπογραφία, ο τρόπος με τον οποίον οι γραμματοσειρές επιλέγονται και χρησιμοποιούνται, έχει τεράστια δύναμη επιρροής σε οποιαδήποτε γραπτή επικοινωνία. Εάν δεν χρησιμοποιηθεί σωστά, για παράδειγμα, σε ένα έγγραφο που έχει παραχθεί στον υπολογιστή, μπορεί να παρεμποδίσει ένα μήνυμα. Εάν σχεδιαστεί σωστά, μπορεί να προσθέσει σημαντικό βάρος στη γραπτή λέξη, να υποστηρίξει το νόημά της μέσα από αμέτρητες μικρές λεπτομέρειες που επικοινωνούν υποσυνείδητα αλλά είναι απόλυτα αποτελεσματικές. Η Sender LLC, η εταιρία συμβούλων γραφιστικής ταυτότητας του Ομπάμα, το γνωρίζει καλά. Η καλοδιαλεγμένη γραμματοσειρά Gotham αντανακλά τις αξίες του υποψήφιου μέσα από τα φυσικά προσόντα της και την καταγωγή της, αποτέλεσμα που δεν ενισχύεται μόνο από τον εκλεπτυσμένο και εντυπωσιακά συνεπή τρόπο με τον οποίον εφαρμόστηκε σε όλο το υλικό της εκστρατείας, ακόμη και στα πλακάτ που κρατούσαν οι υποστηρικτές του στις συγκεντρώσεις του. Η καταλληλότητα της γραμματοσειράς είναι ακόμη πιο αξιοσημείωτη εάν ληφθούν υπόψη οι εκατοντάδες παρόμοιων γραμματοσειρών, που οι περισσότερες προέρχονται από την παλιά Ευρώπη της δεκαετίας του 1940. Ο Stephen Heller, ένας έγκριτος σχολιαστής της γραφιστικής, σημειώνει ότι σπάνια έχουμε δει σε εμπορικές επιχειρήσεις τη συνέπεια έκφρασης της ταυτότητας που πέτυχε η εκστρατεία του Ομπάμα, πόσο μάλλον στον πολύ λιγότερο γνώστη, από πλευράς ντιζάιν, κόσμο της πολιτικής εκστρατείας.


Η γραμματοσειρά και το λογότυπο συνδυάστηκαν με καλό αποτέλεσμα στα πολύ εξειδικευμένα αντικείμενα της εκστρατείας που επανασχεδιάζονται από πολιτεία σε πολιτεία. Όσοι πηγαίνουν στις συγκεντρώσεις του Ομπάμα έχουν αναγνωριστικές κονκάρδες, πράγμα που από μόνο του δεν είναι τόσο φοβερό. Η διαφορά είναι ότι κάθε παραλλαγή έχει ένα καλά επεξεργασμένο κομμάτι τυπογραφίας όπου τα αρχικά της πολιτείας είναι χαραγμένα σε πλήρη αρμονία με το λογότυπο του Ομπάμα. Το αποτέλεσμα έχει να κάνει με τον τοπικό χαρακτήρα: η εκστρατεία ανήκει εδώ, ο Ομπάμα ανήκει εδώ, εμείς (η εκστρατεία και εσύ) είμαστε ένα.


Υποστηρικτικά της εκστρατείας του Ομπάμα από μια άλλη, εξίσου σημαντική σκοπιά, είναι τα μελετημένα διαπιστευτήρια του βίντεο ‘Ομπάμα: Ναι, μπορούμε!’, μια προβολή με έντονη ατμόσφαιρα. Στο βίντεο, μια ανομοιογενής ομάδα από γνωστές προσωπικότητες απαγγέλουν λέξεις από μια από τις ζωηρότερες ομιλίες του Ομπάμα. Το τμήμα της ομιλίας που χρησιμοποιείται σχετίζεται με το ξεπέρασμα του βαθιά ριζωμένου κυνισμού μέσω της ελπίδας. Οι προσωπικότητες που συμμετέχουν δεν έχουν κοινά μεταξύ τους εκτός από την υποστήριξή τους στον Ομπάμα και την πίστη τους στο μήνυμά του. Σε μια χώρα παθιασμένη με τη διασημότητα και θεμελιωμένη στην ελπίδα, αυτό το μίγμα δόξας και ιδανικών των προγόνων είναι πραγματικά δραστικό.

Φωτο 1 – Φώτο καρέ από το βίντεο ‘Ναι, μπορούμε’.


Αυτό το επίπεδο ενοποίησης μεταξύ της γραφιστικής και στρατηγικής της εκστρατείας είναι νέο στις πολιτικές εκστρατείες. Συγκριτικά, οι στρατηγικές ντιζάιν των άλλων προεδρικών υποψήφιων υστερούν. Το πλεονέκτημα της τόσο μεγάλης ενοποίησης της γραφιστικής έχει να κάνει με το συναίσθημα και δίνει στην εκστρατεία του Ομπάμα μια αμεσότητα, κάτι που η ανθρωπολόγος Dori Tunstall ίσως αποκαλούσε χειροπιαστή υπόσταση, και τον φέρνει τόσο κοντά στο εκλογικό σώμα ώστε αυτό ταυτίζεται μαζί του και, άν το επιθυμεί, συμμετέχει στην εκστρατεία. Αυτό το συναισθηματικό πλεονέκτημα που αποκτάται με την αποτελεσματική χρήση του ντιζάιν είναι σημαντικό όχι απλώς επειδή προσελκύει νέους ψηφοφόρους ή επειδή δίνει στον Ομπάμα μια αίσθηση ζεστασιάς όταν πέφτει για ύπνο το βράδυ. Είναι βασικό για την ικανότητά του να συγκεντρώνει κολοσσιαία χρηματικά ποσά για την εκστρατεία του από έναν τεράστιο αριθμό δωρητών μικρής κλίμακας, και σε μία κούρσα για το χρίσμα του Δημοκρατικού Κόμματος όπου οι πολιτικές των δυο υποψηφίων δεν έμοιαζαν να έχουν διαφορές, τον διαφοροποίησε σημαντικά.


Για να καταλάβει κανείς πόσο διαφορετική είναι η χρήση του ντιζάιν στην εκστρατεία του Ομπάμα, πρέπει να ρίξει μια ματιά στην τυπική προσέγγιση, όπως χρησιμοποιήθηκε στις εκστρατείες του Τζον ΜακΚέιν και της Χίλαρι Κλίντον. Γι’ αυτούς, τους μόνους σοβαρούς διεκδικητές για το χρίσμα των κομμάτων τους, το ντιζάιν αντιμετωπίζεται με τον τυπικό τρόπο μιας πολιτικής εκστρατείας, δηλαδή ως αναγκαίο κακό. Η μετάδοση του μηνύματος της εκστρατείας θεωρείται ότι αποτελεί έργο των ειδικών στην πολιτική: του υποψήφιου, των λογογράφων και αυτών που χαράζουν την πολιτική και τη στρατηγική. Ο γραφίστας χρησιμοποιείται για να δημιουργήσει ένα ‘ύφος’ γι’ αυτό το μήνυμα, μέσα σε ορισμένα στιλιστικά όρια και εφαρμόζοντάς το σε μυριάδες αντικείμενα της εκστρατείας. Οι άνθρωποι που στελεχώνουν την εκστρατεία θεωρούν ότι το συνολικό αποτέλεσμα αυτών των σχεδιασμένων προϊόντων θα επιδρά επιφανειακά, καθώς σε αυτό το μοντέλο το ντιζάιν θεωρείται ως δραστηριότητα που απλά διευκολύνει τη μορφή, κάτι εντελώς ξεχωριστό από το περιεχόμενο, από αυτό που θεωρείται ως το πραγματικό μήνυμα.


Η χρήση του ντιζάιν στις τυπικές εκστρατείες αποσκοπεί στην ανάπτυξη μιας καθαρά πολιτικής αισθητικής. Το εκλογικό σώμα το γνωρίζει όταν το βλέπει: γελαστά πρόσωπα στις αφίσες, τηλεοπτικές διαφημίσεις που αναπαριστούν τα χειρότερα σενάρια, μονοχρωματικά φυλλάδια που μοιράζονται κατά χιλιάδες στα εκλογικά κέντρα. Η εικονογραφία μπορεί να αλλάξει, όπως και τα χρώματα και οι κομματικές προτιμήσεις, είναι όμως άμεσα αναγνωρίσιμη. Το θέμα δεν είναι τόσο τι γίνεται σε αυτές τις εκστρατείες, όσο τι δεν γίνεται: όχι δευτερεύοντα χρώματα, όχι τυπογραφική θεώρηση, όχι επεξεργασία της εικόνας, όχι σοβαρές προσπάθειες για οπτική συνοχή. Η γενική επίδραση της κυρίαρχης πολιτικής αισθητικής κάνει το βλέμμα ακόμη και του πιο σκληραγωγημένου πολιτικού συντάκτη να γυαλίζει απ’ τη βαρεμάρα- το αντίθετο αποτέλεσμα από εκείνο της εκστρατείας του Ομπάμα.


Αυτή η συνηθισμένη προσέγγιση διαθέτει, ωστόσο, ένα ισχυρό πλεονέκτημα: παρέχει στον υποψήφιο νομιμοποίηση. Κάθε εκστρατεία ενισχύει την κυρίαρχη οπτική πολιτική αισθητική με την ελπίδα ότι θα συμβάλει στην παρουσίαση του υποψήφιου ως σοβαρού προεδρικού διεκδικητή. Κρατώντας τη συνολική οπτική εμφάνιση της εκστρατείας μέσα σε ορισμένα όρια, τα σχεδιασμένα με διάφορους τρόπους αντικείμενά της λένε πρώτα στους ψηφοφόρους ότι ο υποψήφιος είναι σοβαρός διεκδικητής, κι ύστερα μεταδίδουν το μήνυμα της εκστρατείας, και αυτό όχι απαραίτητα. Παρόλο που οι λέξεις που είναι τυπωμένες στα αντικείμενα δίνουν ένα μήνυμα, συχνά το ντιζάιν ή η έλλειψη προσοχής για το ντιζάιν έρχονται σε αντίφαση με το μήνυμα αυτό με πολλούς μικρούς τρόπους. Το τελικό αποτέλεσμα είναι στην καλύτερη περίπτωση σύγχυση και στη χειρότερη αποξένωση. Με τόσο ανάμεικτα μηνύματα να μεταδίδονται από όλα τα επικοινωνιακά κανάλια κατά τη διάρκεια της εκστρατείας, δεν απορεί κανείς που οι εκλογές προκαλούν συχνά στο κοινό μια ευρύτατα διαδεδομένη απάθεια.


Τι σχέση έχουν, όμως, όλα αυτά με τη φύση του ντιζάιν ή τη φιλελεύθερη δημοκρατία; Ο τρόπος που το ντιζάιν χρησιμοποιείται στην εκστρατεία του Ομπάμα δείχνει μια ριζικά διαφορετική αντίληψη για το πώς το ντιζάιν μπορεί να υπηρετήσει μια πολιτική εκστρατεία και, αντίστοιχα, ποιος είναι ο προορισμός του. Η ενοποιημένη ως προς το ντιζάιν προσέγγιση που υιοθετείται στην εκστρατεία του Ομπάμα φανερώνει μια ιδιαίτερη κατανόηση για τη σημασία της αντίληψης και τη δύναμη της γραφιστικής να τη διαμορφώσει. Στην εκστρατεία το μήνυμα μεταδίδεται εξίσου μέσω του περιεχομένου και της μορφής, μέσω της κατανόησης ότι η μορφή μπορεί να είναι, επίσης, περιεχόμενο. Τα σχεδιασμένα προϊόντα, με κάθε τους λεπτομέρεια, δίνουν το μήνυμα της εκστρατείας, δημιουργώντας μια εντύπωση που ξεπερνά την απόσπαση ψήφων. Ο απτός χαρακτήρας αυτής της εκστρατείας ενέπνευσε πολλές χιλιάδες ψηφοφόρων να εγγραφούν αλλά, πιο σημαντικό, αύξησε τη συνειδητοποίηση για την ίδια τη δημοκρατική διαδικασία.


Στην αποτελεσματικότητα αυτής της πολιτικής εκστρατείας υπάρχει ένα δίδαγμα για την πρακτική της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Οι δημοκρατικές χώρες που βασίζονται στο ιδανικό της ισότητας επιδιώκουν στην πολιτική τους την ισοτιμία. Η δημοκρατία, όμως, συνοδεύεται από εξαιρετικά πολλή γραφειοκρατία και οι πολίτες βιώνουν συνήθως τα δικαιώματά τους ως αφηρημένο θεωρητικό προβληματισμό παρά ως χειροπιαστά πράγματα ή χρήσιμη γνώση. Ακόμη και ο εντοπισμός των πιο βασικών κυβερνητικών υπηρεσιών δεν αργεί να γίνει ένα διεστραμμένο παιχνίδι εξεύρεσης πληροφοριών που αποκλείει τους ανθρώπους με κακή όραση, εκείνους που δεν χειρίζονται με ευκολία την επίσημη εθνική γλώσσα και οποιονδήποτε δεν έχει ιώβεια υπομονή. Όπως δείχνει το έργο του Center for Urban Pedagogy, δεν χρειάζεται να είναι έτσι. Το Κέντρο επιλέγει γραφίστες που δουλεύουν μαζί με διαμορφωτές πολιτικής για να παρουσιάσουν το πολυσύνθετο των διαφόρων πολιτικών στο κοινό, με τρόπο που παρέχει πληροφορίες αλλά δεν είναι εκφοβιστικός. Ένα τέτοιο έργο είναι μόνο ένας από τους απεριόριστους τρόπους με τους οποίους μπορεί να χρησιμοποιηθεί η γραφιστική για να αυξήσει τις εμπειρίες των πολιτών από τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Εάν η γραφιστική μπορεί να παίξει τόσο κεντρικό ρόλο στο ενδιαφέρον των ανθρώπων για έναν πολιτικό υποψήφιο, μπορεί σχεδόν σίγουρα να χρησιμοποιηθεί για να ενισχύσει τη φιλελεύθερη δημοκρατική διαδικασία.




Φωτο 2 – Πλακάτ με την γραμματοσειρά Gotham σε μια συγκέντρωση στη Nashua, New Hampshire.

Φωτο 3 – Διαφοροποιημένα πλακάτ σε μια συγκέντρωση στο Sumter, South Carolina.





Φωτο 4 – Ένα φλυερ της εκστρατείας Obama που μοιράστηκε στις εκλογές του Τέξας με εξαιρετικά τυπογραφικά στοιχεία, όπως η γραμματοσειρά Gotham.

Και η έκσταση είναι η έξοδος! Αρμονία! Ίσως, αλλά έτσι ακούγεται πολύ μελοδραματικό…Η έξοδος; Αρκεί που την αναζητώ: υποχωρώ για μια ακόμα φορά, αδρανής, αξιοθρήνητος: η έξοδος από ένα έργο, από την αναζήτηση μιας εξόδου! Τα έργα είναι η φυλακή μου, από την οποία εύχομαι να δραπετεύσω (έργο, παρεκβατική εμπειρία): επινόησα το έργο, για να ξεφύγω από το έργο!(Bataille 1988: 59)


Ας ξεκινήσουμε


Όπως συμβαίνει και στη συλλογική συγγραφή, ήμασταν ήδη αρκετοί και τώρα είμαστε ακόμα περισσότεροι. Αυτό το άρθρο επισημαίνει μια στιγμή-μια από τις πολλές-μια «συμφιλίωση» τελείως διαφορετικών διαλόγων, με θέμα την πείρα και τη θεωρία, τις οποίες εμείς συγχέουμε, με τα ονόματα και τις πρακτικές μας. Είμαστε εξίσου διδάσκοντες, φιλόσοφοι και επαγγελματίες όσον αφορά το ντιζάιν των προϊόντων και της συσκευασίας τους, σε μεγαλύτερο και μικρότερο βαθμό, αλλά κάποιες φορές, έχουμε όλες αυτές τις ιδιότητες την ίδια στιγμή. Δεν πρόκειται για έναν επιπόλαιο πρόλογο. Η ανάμειξη-ως κάτι το καλαίσθητο-όλων αυτών των επί μέρους ιδιοτήτων της προσωπικότητάς μας, θα αποτελέσει την ουσία του εν λόγω πονήματος. Εάν βέβαια δεχτούμε ότι το αισθητό έχει ουσία. Το να καθοδηγεί κανείς διαφορετικές συζητήσεις και πρακτικές, προκειμένου να δημιουργήσει κάτι που ακόμα και για μια και μοναδική στιγμή χαρακτηρίζεται δημιουργικό, είναι το θέμα που θίγει το πόνημα αυτό. Το παρόν άρθρο αποτελεί επίσης και μια περίτρανη απόδειξη της ιδέας του να γίνεται κάτι αισθητό, μια υλιστική εκδήλωση του θέματός του. Το επόμενο βήμα αυτής της ανάμειξης, που αναφέραμε παραπάνω θα είναι η αποστολή αυτών των ιδεών, προκειμένου να εξεταστούν προσεκτικά από άλλους και οι απαντήσεις τους να επιστραφούν στο μείγμα. Κι αυτό επίσης, αποτελεί θέμα του εν λόγω άρθρου. Προσφέρουμε έναν τρόπο σχεδίασης, ο οποίος ακολουθεί τις αρχές μας και τις πρακτικές μας, προκειμένου να παράξει πραγματικά καινοτόμα αποτελέσματα.


Αφομοίωση


Έχουμε αναφέρει κι αλλού για την αφομοίωση του ντιζάιν και γι’ αυτό εδώ θα θίξουμε με συντομία μόνο τις κεντρικές ιδέες. Ο καταναλωτισμός έχει προσδιορίσει εδώ και κάποια χρόνια τη σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους και τα αγαθά. Αυτός είναι υπεύθυνος για τις εννοιολογικές αποχρώσεις που εμφανίζονται σε συζητήσεις με θέμα το γούστο, την πνευματική καλλιέργεια για τις εκάστοτε επιλογές και άπειρες άλλες συναφείς έννοιες. Η ηγεμονική φύση της συζήτησης περί καταναλωτισμού έχει ωστόσο παραποιήσει κάποιες σημαντικές διαφορές που πρέπει να επισημανθούν. Ο καταναλωτισμός είναι κυρίως μια δραστηριότητα που βασίζεται σε αυτό που λέμε «από στόμα σε στόμα» κι έτσι δε δύναται να αντιπροσωπεύει κάτι που υφίσταται μόνο από το ντιζάιν των αντικειμένων, που πραγματοποιείται εδώ και πολλά χρόνια (με συγκεκριμένα πράγματα, όπως σπίτια, έπιπλα, λευκά είδη). Ο καταναλωτισμός και το γούστο εναλλάσσονται τουλάχιστον 20 φορές, πριν τα αντικείμενα φθαρούν ή πριν αποσταλούν σε άλλους χώρους, για άλλες διαδικασίες. Αμφιβάλλουμε για το κατά πόσο αυτοί οι «άλλοι χώροι»-όπου πραγματοποιείται η αφομοίωση- προσφέρει μια καλύτερη μεταφορά, με την οποία μπορούμε να κατανοήσουμε τις καθημερινές, αυξημένης διάρκειας πρακτικές, οι οποίες περιγράφουν τον πραγματικό συσχετισμό που υπάρχει ανάμεσα στους ανθρώπους και το ντιζάιν των αντικειμένων. Για παράδειγμα, παρόλο που έχουμε μπει πολλές φορές στη διαδικασία να κρίνουμε το γούστο μας, κατά την αρχική αγορά των καναπέδων μας-για την ενδεδειγμένη κατανάλωσή τους-μετά από τέσσερα χρόνια συμβίωσης με αυτά τα αντικείμενα, όταν λείπουμε από το σπίτι, αλλά ξέρουμε ότι οι καναπέδες είναι εκεί, στο σαλόνι μας, όπως τους έχουμε αφήσει, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ακόμα τους καταναλώνουμε. Ό,τι και να είναι αυτό που καθόρισε τη στιγμή της κατανάλωσης αυτού του προϊόντος, αποτελεί παρελθόν. Έχουμε απομείνει, λοιπόν, με την τελειοποίηση μιας μεταφοράς, για να εξηγήσουμε την μετά την κατανάλωση ζωή των αντικειμένων: κι αυτό είναι η αφομοίωση. Πρέπει να θυμόμαστε ότι πρόκειται για κάτι περισσότερο από μια θεματική ακαδημαϊκή σχολαστικότητα που ασχολείται με ορισμούς. Κι όταν όλο αυτό επιστραφεί πίσω στη διαδικασία του ντιζάιν, ανακαλύπτουμε ότι μια τέτοια θεώρηση έχει πραγματικά, ουσιώδη αποτελέσματα.


Σχεδιασμός


Ο σχεδιασμός, το ντιζάιν, όπως αυτό εφαρμόζεται στην πράξη, αποτελεί μια τελεολογική διαδικασία. Ξεκινάει σύντομα, περνάει μέσα από διάφορα στάδια-μερικές φορές επιστρέφοντας σε προηγούμενα στάδια στα πλαίσια ενός αναδρομικού βρόχου-πριν την επίτευξη ενός στόχου σε ένα αποτέλεσμα. Η καινοτομία μέσα από το ντιζάιν υφίσταται μόνο μέσα σε αυστηρά ελεγχόμενα όρια. Για το φιλόσοφο και πρώην μοναχό Georges Bataille, μια τέτοιου είδους διαδικασία αποτελούσε «έργο», κάτι που όριζε την όλη εμπειρία σε κάτι που προωθούνταν προς ένα συγκεκριμένο στόχο. (Κάτι τέτοιο έχει επίσης και την έννοια της παρεκβατικής εμπειρίας, που δίνει προτεραιότητα στο γραπτό, το ορθολογιστικό και το λογικό έναντι του παθιασμένου, του καταστρεπτικού και του δημιουργικού• κατά το Απολλώνιο και το Διονυσιακό του Νίτσε). Η διαδικασία του ντιζάιν που ήδη έχει αναφερθεί αποτελεί ένα τέτοιο έργο: παρεκβατικό, τελεολογικό και αφύσικο. Ακόμα κι όταν γίνεται απόπειρα να ξεφύγει το ντιζάιν από αυτές τις μορφές-για παράδειγμα, θέτοντας τον Χρήστη ως το Επίκεντρο του Ντιζάιν- το έργο παραμένει, ακόμα κι αν οι συνθήκες σύμφωνα με τις οποίες ορίζεται ο στόχος αλλάζουν ελαφρώς. Το από πάνω προς τα κάτω έργο κυριαρχεί-και είτε ο Ντιζάινερ είτε ο Πελάτης καταλαμβάνει τη θέση του «δυνάστη». Αναρωτιόμαστε εάν μια διαφορετική αντίληψη της διαδικασίας του ντιζάιν θα αποφέρει ένα διαφορετικό κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτικό αποτέλεσμα. Η διαφωνία μας έγκειται στο ότι αυτή η αλλαγή θα συμβεί αν ακολουθηθεί μια διαδικασία του ντιζάιν με κίνητρο την έννοια της αφομοίωσης. Έχουμε βρει ένα έργο για να απαλλαγούμε από τα έργα.


Καινοτομώντας Δημοκρατικά


Για τον Bataille, η απαλλαγή από τα διάφορα έργα είχε χαρακτήρα «εκστατικό»: ex-stasis, δηλαδή φεύγω από μια στάσιμη κατάσταση. Η έκσταση προσδίδει οριστικό χαρακτήρα στη συναλλαγή. Το να απέχει κανείς από τους από πάνω προς τα κάτω περιορισμούς της διαδικασίας του ντιζάιν, για να καταφύγει σε κάτι πιο ρευστό και δημιουργικό, όπως πολύ φιλοσοφημένα κάνει ο Bataille, προσφέρει πολλά περισσότερα. Αναφέρουμε ότι η αναγνώριση της αφομοιωτικής φύσης της «δέσμευσής» μας με τα αντικείμενα, που είναι αποτελέσματα ντιζάιν, θα επιφέρει μια ανάλογη έκσταση στη διαδικασία του ντιζάιν.


Οι ντιζάινερ έχουν χρησιμοποιηθεί τελευταία προκειμένου να παρατηρούν ανθρώπους και τις πρακτικές τους κι αυτό να αποτελεί μέρος της διαδικασίας του ντιζάιν. Η χρήση της Εθνογραφίας ως εργαλείου για την πραγματοποίηση έρευνας πάνω στο ντιζάιν είναι κάτι σύνηθες. Η πρωτοβουλία μας έχει να κάνει με την απομάκρυνση τέτοιου είδους θεάσεων από την ιεραρχία του ελέγχου, όπου ο Ντιζάινερ είναι Παντογνώστης (ανακαλύπτοντας ευκαιρίες στις εικόνες) και την επανατοποθέτησή τους με τρόπο που να επιτρέπει στους ανθρώπους να έρθουν σε επαφή με το ντιζάιν, μέσα από την αφομοίωσή τους. Στα πλαίσια ενός έργου αφομοιωτικού, όπου η ενασχόληση των ανθρώπων (που άλλοτε ήταν απλά και μόνο χρήστες ή καταναλωτές) με το «σχεδιασμό» (designing) και τον «ανασχεδιασμό» (redesigning) αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα, υιοθετείται και προσαρμόζεται. Το έργο αυτό δεν περιλαμβάνει απλώς πολλαπλά τεστ για χρήστες ή ‘ομάδες εστιασμένης συζήτησης’ (focus groups), μια και αυτές οι δύο δραστηριότητες ορίζουν απλώς το βαθμό της ανταπόκρισης των χρηστών κλπ., μέσα σε ήδη προδιαγεγραμμένα έργα. Αντιθέτως, αφομοιωμένα αντικείμενα επιστρέφουν πίσω στα έργα των ντιζάινερς, αναγκάζοντάς τα να παρεκκλίνουν σε μέχρι τώρα αδιανόητες κατευθύνσεις. Η αφαίρεση του σημείου της εξουσίας και του ελέγχου από το ιεραρχικό έργο του ντιζάιν θα οδηγήσει σε ευκαιρίες για καινοτομία, που θα περιορίζονται μόνο από τη βραδύτητα στην παραγωγή «αφομοιώσιμων» αντικειμένων.


Σε αντίθεση με τη «διαρκή καινοτομία», που σχολιάστηκε από τον Clayton Christensen (1997)-όπου η καινοτομία πραγματοποιείται με «δειλά» βήματα και στηρίζεται μόνο λίγο σε προηγούμενα βήματα-ή ακόμα και τη «διασπαστική καινοτομία»-η οποία απευθύνεται σε διαφορετικές αγορές και/ή σε χρήσεις με ήδη υπάρχουσες τεχνολογίες-αυτή η εκστατική καινοτομία προσφέρει τη δυνατότητα στα έργα ντιζάιν να ακολουθήσουν τελείως χαοτικές κατευθύνσεις. Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας αφομοιωτικής προσέγγισης είναι μια διαδικασία η οποία είναι μη-γραμμική και μη-τελεολογική, όπου ο έλεγχος του designing είναι από κάτω προς τα πάνω και πραγματικά δημοκρατικός. Επίσης, οι πελάτες, οι ντιζάινερς και οι άνθρωποι-όλοι τους αφομοιωτές-μπορούν να διαπραγματευτούν την εκστατική καινοτομία με κατάλληλα δημιουργικούς τρόπους.

Ευχαριστίες

Θέλουμε να ευχαριστήσουμε τον καθηγητή Martin Woolley, Διευθυντή Έρευνας στο Central Saint Martin’s College of Art and Design, για την υποστήριξή του και την χρηματοδότηση από το κολλέγιο που έχει βοηθήσει το εγχείρημά μας. Την Tin Horse Design για το χρόνο και τις υποδομές της. Τους συναδέλφους μας στο τμήμα (Hons.) Σχεδιασμού Προϊόντων του Central Saint Martin’s College of Art and Design για τα σχόλιά τους πάνω στις ιδέες μας και την Joanna Brassett για τη συμβολή, τις προτάσεις, και τα σχόλιά της πάνω στο παρόν άρθρο.

Πηγές

- Bataille, G. 1988. Inner Experience. Μετάφραση Leslie A. Boldt. New York: SUNY Press

-Brassett, Jamie & Peter Booth. 2008 υπό έκδοση. ‘Design Digestion. Work in Progress.’ In Design Principles & Practices: An International Journal

-Christensen, C. 1997. The Innovator’s Dilemma. Boston: Harvard Business School Press

-Nietzsche, F. 1993. The Birth of Tragedy: Out of the Spirit of Music. Edited by Michael Tanner. Translated by Shaun Whiteside. London: Penguin Books Ltd.


Το έργο Principia Mathematica (Μαθηματικές Αρχές), με πλήρη τίτλο The Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (Μαθηματικές Αρχές της Φυσικής Φιλοσοφίας), το σύγγραμμα του Isaac Newton (Ισαάκ Νεύτωνα) για την κλασική μηχανική, περιέχει τους νόμους της κίνησης και της παγκόσμιας βαρύτητας, ανάμεσα σε άλλα θεμελιώδη θεωρήματα της φυσικής. Συχνά οι άνθρωποι, χωρίς μεγάλη πείρα σχετικά με τους κανόνες της επιστήμης, αδυνατούν να κατανοήσουν ότι για τη διατύπωση των θεωριών του ο Newton έπρεπε να επινοήσει ένα νέο μαθηματικό πεδίο, το οποίο ονομάζεται σήμερα άλγεβρα. Μονομιάς, ο Newton επέφερε επανάσταση όχι μόνο στη φυσική, αλλά και στα μαθηματικά. Στα πλαίσια μιας αξιοπρόσεκτης παράλληλης πορείας, ο Gottfried Wilhelm Leibniz εξέλιξε την άλγεβρα παράλληλα αλλά ανεξάρτητα από τον Newton (πράγματι, τα μαθηματικά σύμβολα που χρησιμοποιούμε σήμερα προέρχονται από αυτόν).


Στις 22 Νοεμβρίου του 1859, ένα βιβλίο με τον τίτλο Η Προέλευση των Ειδών μέσω Φυσικής Επιλογής ή Η Επικράτηση των Ευνοούμενων Ποικιλιών στον Αγώνα της Ζωής, έγινε διαθέσιμο προς πώληση σε διάφορα βιβλιοπωλεία. Το βιβλίο έκανε το συγγραφέα του, Charles Robert Darwin (Κάρολο Ροβέρτο Δαρβίνο), έναν από τους επιστήμονες που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ιστορία της ανθρωπότητας: θρησκεία, κοινωνιολογία, πολιτική οργάνωση, ψυχολογία, ο κατάλογος των επιστημών που αναδιαμόρφωσε ο Darwin και οι συνεχιστές του (όπως ο Thomas Henry Huxley, γνωστός και ως «το μπουλντόγκ του Δαρβίνου» και παππούς του Aldous Huxley) περιλαμβάνει περισσότερες επιστήμες από όσες αφήνει απέξω.


Είναι εύκολο να βρει κανείς καινοτόμους σε άλλα πεδία. Ο Paul Cezanne δημιούργησε ως ένα μεγάλο βαθμό τη μοντέρνα ζωγραφική (τουλάχιστον σύμφωνα με τον Herbert Read). Σε κάποιον μπορεί να μην αρέσει ο Picasso (Πικάσο), αλλά δύσκολα μπορεί κάποιος να αμφισβητήσει την πρωτοπορία του, κι αν ξεκινήσει οποιαδήποτε συζήτηση σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα, θα πρέπει να περάσει από το Leonardo (Λεονάρντο ντα Βίντσι) ή τον Einstein (Αϊνστάιν). Οι άνθρωποι πράγματι διαφέρουν ως προς τις διανοητικές τους ικανότητες κι αυτό δε θα πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη, εκτός εάν είμαστε προετοιμασμένοι να εκπλαγούμε από τις διαφορές στην εξωτερική μας εμφάνιση και τις φυσικές μας ικανότητές.


“Πολλοί άνθρωποι, και ιδιαίτερα εκείνοι που θεωρούν ότι ανήκουν στο αριστερό φιλελεύθερο πολιτικό φάσμα, βρίσκουν αυτά τα συμπεράσματα απεχθή. Αλλά δυσκολεύομαι να κατανοήσω γιατί τέτοιου είδους συμπεράσματα πρέπει να είναι οπωσδήποτε ενοχλητικά. Προσωπικά, είμαι αρκετά πεπεισμένος ότι ανεξάρτητα από την εκπαίδευση και τη μόρφωση που μπορεί να έχω λάβει, ποτέ δε θα μπορούσα να έχω διασχίσει ένα μίλι σε τέσσερα λεπτά, να έχω ανακαλύψει τα θεωρήματα του Gödel, να έχω συνθέσει ένα κουαρτέτο όπως ο Beethoven (Μπετόβεν) ή να έχω καταφέρει ένα από τα τόσα άλλα ανθρώπινα επιτεύγματα. Δεν αισθάνομαι ταπεινός λόγω αυτής της ανεπάρκειας. Μου φτάνει που είμαι ικανός, όπως πιστεύω ότι πιθανότατα είναι οποιοσδήποτε άνθρωπος με φυσικά χαρίσματα, να κρίνω και εν μέρει να κατανοώ αυτά που έχουν καταφέρει οι άλλοι, ενώ συνεισφέρω κι εγώ προσωπικά, με οποιοδήποτε μέσο και τρόπο μπορώ. Τα ανθρώπινα ταλέντα ποικίλουν σημαντικά, στα πλαίσια ενός σταθερού πλαισίου αντιπροσωπευτικού των ειδών κι παρέχουν άφθονο χώρο για δημιουργική εργασία, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργικής εργασίας της αξιολόγησης των επιτευγμάτων των άλλων. Αυτό θα πρέπει να αποτελεί μια υπόθεση προς τέρψη και όχι μια προϋπόθεση που προκαλεί απέχθεια.”


Ο συγγραφέας της παραπάνω παραγράφου, είναι ο Noam Chomsky στα πλαίσια ενός άρθρου με τίτλο “Language Development, Human Intelligence, and Social Organization”. Η ατομική παραλλαγή αποτελεί μια πραγματικότητα για τη ζωή μας. Παρόλο που δεν αφθονούν, οι διάνοιες έχουν αφήσει το στίγμα τους στην ιστορία. Τα στίγματα αυτά είναι κάθε άλλο παρά ομοιόμορφα από γεωγραφική και χρονολογική άποψη. Υπάρχουν περίοδοι και περιοχές όπου οι τέχνες, οι επιστήμες και η τεχνολογία ακμάζουν κι άλλες όπου μένουν στάσιμες. Αυτό μπορεί να ισχύει διότι συναντάμε διάνοιες μόνο σε μερικά κοινωνικά περιβάλλοντα και σε άλλα όχι, αλλά εάν δεχτούμε αυτή την παραδοχή, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι να δεχτούμε κι άλλες επιζήμιες συνέπειες. Εναλλακτικά, αυτό μπορεί να ισχύει, επειδή η έκφραση της κάθε ξεχωριστής διάνοιας βρίσκει ανταπόκριση σε κάποια μέρη, αλλά λιγότερη σε άλλα.


Ποια είναι αυτά τα μέρη; Ο Peter Hall, στο έργο του Cities in Civilisation ανέλαβε να καταρτίσει ένα χάρτη με αυτά τα μέρη, ο οποίος διαβαζόταν σαν ένα «παρουσιολόγιο» των μεγάλων πόλεων, στην ακμή τους. Στις τέχνες: Αθήνα 500—400 π.Χ. (Χρυσούς Αιών), Φλωρεντία 1400—1500 (Αναγέννηση), Λονδίνο 1570—1620 (θέατρο), Βιέννη 1780—1910 (κλασική μουσική), Παρίσι 1870—1910 (Μπελ Επόκ), Βερολίνο 1918—1933 (Δημοκρατία της Weimar). Στην καινοτομία: Μάντσεστερ 1760—1830 (βιομηχανία), Γλασκώβη 1770—1890 (ναυπηγική), Βερολίνο 1840—1930 (τεχνολογική πρωτοπορία), Ντιτρόιτ 1890—1915 (αυτοκίνητα), Σαν Φρανσίσκο/Πάλο Άλτο/ Μπέρκλεϋ 1950—1990 (τεχνολογία της πληροφορίας), Τόκυο—Καναγκάουα 1890—1990 (καινοτομία χρηματοδοτημένη από το κράτος). Στο συνδυασμό τέχνης και τεχνολογίας: Λος Άντζελες 1910—1945 (κινηματογράφος), Μέμφις 1948—1956 (μουσική). Στην εδραίωση του αστικού προτύπου: Ρώμη 50 π.Χ.—100 μ.Χ.(απολυταρχία), Λονδίνο 1825—1900 (χρησιμοθηρία), Παρίσι 1850—1870 (δημόσια έργα), Νέα Υόρκη 1880—1940 (η σύγχρονη μητρόπολη), Λος Άντζελες 1900—1980 (αυτοκινητόδρομοι), Στοκχόλμη 1945—1980 (Σοσιαλδημοκρατία), Λονδίνο 1979—1993 (το Σίτυ-οικονομικό κέντρο).


Τι ήταν αυτό που έκανε αυτές τις πόλεις ξεχωριστές; Είναι δύσκολο να μιλήσουμε γενικευτικά για τόσο διαφορετικές πόλεις, σε τόσο διαφορετικές εποχές. Ωστόσο, φαίνεται ότι για να ευδοκιμήσει η δημιουργικότητα, χρειάζεται συσσωρευμένος πλούτος, ξένοι και μια επισφαλής ισορροπία στις κοινωνικές σχέσεις. Η δημιουργικότητα ευδοκιμεί σε μέρη που είναι σε φάση μετάβασης. Αυτό καθιστά δύσκολη την ανάπτυξή της κι εύκολη την καταστροφή της. Το 1928, οι Ναζί πήραν μόνο 2,6% των ψήφων και το 1933 ο Hitler (Χίτλερ) ήταν στην εξουσία.


Επιστρέφοντας στο παρόν, η δημιουργική διάνοια αποτελεί σταθερή αξία για την τεχνολογία της πληροφορίας και γνώση για τον προγραμματισμό ηλεκτρονικών υπολογιστών συγκεκριμένα. Η εικόνα του μοναχικού προγραμματιστή που ιδρώνει μέσα σε ένα υπόγειο για να φτιάξει την επόμενη εφαρμογή που θα κάνει πάταγο (killer app) και να δημιουργήσει μια εταιρία πολλών δισεκατομμυρίων, έχει τροφοδοτήσει «ανελέητες» προσπάθειες από αναρίθμητους προγραμματιστές σε ολόκληρο τον κόσμο. Ταλαντούχα άτομα έχουν μετατρέψει μικρές δημιουργικές «εκλάμψεις» σε προσοδοφόρες επιχειρήσεις σε χρόνο ρεκόρ: πολλοί από μας σπαταλούν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου τους ασχολούμενοι με εργαλεία, προγράμματα και υποδομές που ξεκίνησαν από τις προσπάθειές τους. Στο σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, που έχουν μπει οι υπολογιστές στη ζωή μας, έχουμε καταφέρει να δημιουργήσουμε ακόμα και μια μυθολογία επί του θέματος. Το 1983, ένα μήνυμα σε ένα newsgroup περιέγραφε τις εμφανώς μαγικές ικανότητες ενός προγραμματιστή που ονομαζόταν Mel, το αρχέτυπο πρότυπο του σκληροτράχηλου προγραμματιστή, ο οποίος θα έγραφε τα προγράμματά του σε κώδικα μηχανής, χρησιμοποιώντας το δεκαεξαδικό σύστημα. Όπως έγραφε και το συγκεκριμένο μήνυμα, «Συχνά αισθάνομαι ότι ο προγραμματισμός είναι μια μορφή τέχνης, η πραγματική αξία της οποίας μπορεί να αξιολογηθεί μόνο από κάποιο μυημένο στην ίδια μυστικιστική τέχνη. Υπάρχουν υπέροχα αριστουργήματα και λαμπρές πράξεις κρυμμένες από το οπτικό πεδίο του ανθρώπου και το θαυμασμό του, ορισμένες φορές για πάντα, λόγω της ίδιας της φύσης της διαδικασίας. Μπορεί κανείς να μάθει πολλά για κάποιον απλά διαβάζοντας τον κώδικά του, ακόμα και σε δεκαεξαδική μορφή. Ο Mel ήταν κατά τη γνώμη μου μια διάνοια που έμεινε στην αφάνεια».


Ο προγραμματιστής επανειλημμένα εμφανίζεται με το μοτίβο της καλλιτεχνικής διάνοιας. Το απόλυτο κείμενο της επιστήμης των ηλεκτρονικών υπολογιστών είναι ένα πολύτομο magnus opus (μέγα έργο) που ονομάζεται The Art of Computer Programming. Το American Scientist συμπεριέλαβε τη σειρά ανάμεσα στις δώδεκα καλύτερες μονογραφίες του αιώνα, που υπάρχουν στο χώρο των φυσικών επιστημών (οι άλλες ήταν οι εξής: Dirac και Κβαντομηχανική, Einstein και θεωρία της σχετικότητας, Mandelbrot και γεωμετρία των φράκταλ, Pauling και χημικές ενώσεις, Russell και Whitehead και θεμελιώδη θεωρήματα στα μαθηματικά, von Neumann και Morgenstern και θεωρία παιγνίων, Wiener και κυβερνητική, Woodward και Hoffmann και συμμετρία τροχιών, Feynman και κβαντική ηλεκτροδυναμική, Smith κι η δομική αναζήτηση και συλλογή με άλλα κείμενα του Einstein). Τα βιβλία γράφονται από τον Donald Knuth, για περισσότερα από 30 χρόνια, που θεωρείται ευρέως ως ο καλύτερος προγραμματιστής του πλανήτη.



Τα δύο παγκοσμίως δημοφιλέστερα λειτουργικά συστήματα υπολογιστών συνδέονται με ένα πρόσωπο: το MS-Windows με τον Bill Gates και το GNU/Linux με τον Linus Torvalds. Αυτλες οι λέξεις γράφονται με μια εφαρμογή (κειμενογράφο) που έχει δημιουργήσει ο Richard Stallman. Στο χώρο του λογισμικού και ειδικά στο χώρο του λογισμικού ανοιχτού κώδικα (open source), οι άνθρωποι γνωρίζονται μεταξύ τους με το μικρό τους όνομα. Κάποιοι προγραμματιστές καταφέρνουν να γίνουν διάσημοι, ανάμεσα στους υπόλοιπους (προγραμματιστές), παγκοσμίως.



Συνεπώς, και πάλι το ερώτημα δεν είναι εάν στην επιστήμη των υπολογιστών, όπως και στις άλλες επιστήμες, η ευφυΐα πηγάζει από τη δημιουργική διάνοια—συχνά βέβαια συμβαίνει, όπως στην αρχιτεκτονική, τη μουσική, τη ζωγραφική. Το ερώτημα δεν είναι εάν υπάρχει η διάνοια. Το ερώτημα είναι πώς γίνεται αντιληπτή η διάνοια.


Το 1997, στη διάσκεψη του Linux Kongress, ο Eric S. Raymond παρουσίασε ένα κείμενο με τίτλο “The Cathedral and the Bazaar“, το οποίο σε μεγάλο βαθμό πλαισίωσε τη συζήτηση που επακολούθησε σχετικά με τον τρόπο κατασκευής του λογισμικού ανοιχτού κώδικα. Ο Raymond υποστήριξε ότι το λογισμικό ανοιχτού κώδικα αναπτύσσεται σαν ένα «παζάρι», όπου πολλά άτομα συνεισφέρουν ο καθένας ένα μικρό κομμάτι, με ένα διανεμημένο τρόπο που θυμίζει τις «αγορές της Ανατολής»—σε αντίθεση με τους μεσαιωνικούς καθεδρικούς ναούς, οι οποίοι κατασκευάζονταν βάσει ενός καλά οργανωμένου και δομημένου σχεδίου. Αυτό ίσως είναι μια εκλεπτυσμένη απλοποίηση. Ο Steven Weber στο βιβλίο του The Success of Open Source εξέτασε εις βάθος τους μηχανισμούς των έργων ανοιχτού κώδικα. Υπάρχουν έργα ανοιχτού λογισμικού, τα οποία αναπτύσσονται σύμφωνα με αυστηρές, ιεραρχικές κατευθυντήριες γραμμές, όπως συμβαίνει και στους μεγάλους οίκους παραγωγής λογισμικού. Από την άλλη υπάρχουν εταιρίες λογισμικού που αναπτύσσουν τα προϊόντα τους με έναν ανεξάρτητο τρόπο. Αυτό που είναι σίγουρο, ωστόσο, είναι ότι ακόμα κι αν οι προγραμματιστές αρπάξουν την ευκαιρία να δουλέψουν μόνοι τους (χωρίς τη φυσική παρουσία άλλων), σπανίως «δουλεύουν μόνοι τους». Επιτυχημένα έργα λογισμικού προκύπτουν από μια συμμετέχουσα κοινότητα που τα υποστηρίζει. Τα έργα λογισμικού μπορεί να κατευθύνονται από ιδιοφυίες «σπασίκλες» (geeks), αλλά αυτοί δεν αρκούν για να προκύψει ένα σπουδαίο λογισμικό. Για κάτι τέτοιο, πρέπει να δραστηριοποιηθεί κι ένα πραγματικό οικοσύστημα. Το οικοσύστημα υλοποιείται μέσω εντατικής χρήσης ψηφιακών υποδομών, οι οποίες επέφεραν επανάσταση στην καθημερινή ζωή και εργασία κατά το τέλος του προηγούμενου αιώνα, αλλά είχαν ήδη χρησιμοποιηθεί ευρέως από τους προγραμματιστές για πολύ περισσότερο καιρό (από το 1970 και μετά).


Τι είναι αυτό που φέρνει ανανέωση στις πόλεις; Στις αρχές του 20ου αιώνα, οι Strauss, Mahler, Schoenberg και Debussy, μεταξύ άλλων, επέφεραν ριζικές αλλαγές στο χώρο της κλασικής μουσικής. Ήταν ικανοί να κάνουν κάτι τέτοιο, όπως εύγλωττα έχει εξηγήσει ο Alex Ross στο The Rest is Noise: Listening to the Twentieth Century, επειδή η Βιέννη και το Παρίσι είχαν ως καύχημα μια εύπορη μεσαία τάξη η οποία ήταν διατεθειμένη να υποστηρίξει την τέχνη που θα τη σόκαρε, κι επειδή σε αυτές τις πόλεις υπήρχε μια κρίσιμη και καλά συνδεδεμένη «δημιουργική» μάζα, κυρίως κατώτατης κοινωνικής τάξης, που ήταν προετοιμασμένη να σοκάρει. Ομοίως, στο χώρο της αρχιτεκτονικής, ο Dana Cuff έδειξε στο Architecture: The Story of Practice ότι παρόλο που το επάγγελμα εμφανίζει την τάση να εκθειάζει το δημιουργικό ταλέντο του κάθε αρχιτέκτονα, το μεγαλύτερο μέρος της αρχιτεκτονικής εργασίας πραγματοποιείται στα πλαίσια ενός ομαδικού περιβάλλοντος, όπου οι αρχιτέκτονες έρχονται σε επαφή με πελάτες και επαγγελματίες συνεργάτες για να δημιουργήσουν σύνθετα κτίρια.


Η ένταση μεταξύ του μοναχικού δημιουργού και της ομαδικής δημιουργίας δεν είναι κάτι καινούριο. Παρατηρήθηκε στη Φλωρεντία, όπως παρατηρείται τώρα στη Silicon Valley. Αυτό που διαφέρει σήμερα είναι ότι η τεχνολογία μας δίνει τη δυνατότητα να συνδεόμαστε με άλλους πιο εύκολα από πριν. Είναι η δημιουργία των ψηφιακών κοινοτήτων από μέλη διάσπαρτα στο χώρο, που όμως έρχονται κοντά με την ηλεκτρονική συνεργασία, η οποία προσφέρει νέες ευκαιρίες για να ανθίσει η δημιουργικότητα Στο Terre des Hommes (αγγλικός τίτλος: Wind, Sand and Stars), ο Antoine de Saint-Exupery μελέτησε τη μοίρα αυτών που ήταν τόσο άτυχοι που δεν τους δόθηκε η ευκαιρία να δημιουργήσουν. Στην εποχή του, για έναν Ευρωπαίο όπως αυτός, οι Ανατολίτες ήταν οι άτυχοι της υπόθεσης: «Αυτό που με βασανίζει δεν είναι αυτή η φτώχεια στην οποία στο κάτω-κάτω ένας άνθρωπος μπορεί να προσαρμοστεί τόσο εύκολα όσο και στην τεμπελιά. Γενιές από Ανατολίτες ζουν μέσα στη «βρωμιά» και τους αρέσει. Αυτό που με βασανίζει δεν είναι η καμπούρα, ούτε οι παραμορφώσεις, ούτε η ασχήμια. Είναι ότι βλέπω το «θάνατο του Mozart» από λίγο, σε καθέναν από αυτούς. Το τέλος αυτής της «σπατάλης», είναι η ευκαιρία που μας δίνεται μέσα από τις καινούριες τεχνολογίας της επικοινωνίας.


Στην ανάλυσή του για τη συμφωνία της νέας δημιουργικής τάξης, ο Richard Florida σημειώνει ότι μόνο ένα μικρό κοινωνικό κεφάλαιο αποτελεί το αντίβαρο ενός μεγάλου δημιουργικού κεφαλαίου στα αστικά πλαίσια.[2] Η παρεμφερής μελέτη του David Goodhart στο ίδιο πειραματικό πεδίο με του Florida ταυτίζει με την απουσία εθνικής ομοιογένειας την έλλειψη πολιτικής εμπλοκής των ανθρώπων, τη σπάνια απήχηση που έχουν οι πράξεις των εθελοντών και την απουσία «εκδηλώσεων ευτυχίας και ιλαρότητας». Υποστηρίζει ότι «τα καθήκοντα έναντι άλλων ανθρώπων είναι πιο πιεστικά με ανθρώπους που εμφανίζουν παρόμοια χαρακτηριστικά με τα δικά μας», όπου τα εθνικά χαρακτηριστικά είναι συναφή.[3]


Το σημαντικότερο είναι η ανακάλυψη αυτών των χαρακτηριστικών μεταξύ των ανθρώπων. Έτσι μπορούμε να συνειδητοποιήσουμε ότι ορισμένοι άνθρωποι είναι πραγματικά διαφορετικοί παρά τις φαινομενικές ομοιότητές τους και ότι, κι αυτό είναι πιο αξιοπερίεργο, πολλοί άνθρωποι είναι πιο κοντά σε εμάς επειδή έχουν τις ίδιες αξίες, στόχους, σκοπούς και εμπειρίες. Αυτή είναι η ρίζα των δημιουργικών κοινοτήτων: υποκείμενα με σημαντική τεχνογνωσία στο ντιζάιν, που μοιράζονται το χρόνο τους και τις ικανότητές τους για να πλάσουν αποτελεσματικά το περιβάλλον στο οποίο ζουν. [4] Το θέμα είναι η αυτόνομη συμμετοχή των ανθρώπων εκείνων που εργάζονται σε μια κοινότητα για να υλοποιήσουν ένα κοινό όραμα. Η δημιουργικότητά τους έγκειται στην ικανότητά τους να διευθετήσουν ξανά στοιχεία που προϋπάρχουν σε νέες χρήσιμες ομάδες και να παρουσιάσουν λύσεις στην οργάνωση της καθημερινής ζωής. [5]


Η αυτόνομη συμμετοχή σε μια δημιουργική κοινότητα δεν απαιτεί την καθοδήγηση επαγγελματιών σχεδιαστών. Αντίθετα, υπάρχει ανάγκη συμμετοχικού ντιζάιν, όπου «οι αρχιτεκτονικές προτάσεις προκαταλαμβάνονται θετικά από τις προτιμήσεις του σχεδιαστή».[6] Ή μάλλον η επιδεξιότητά του έγκειται στην προώθηση λύσεων από κάτω προς τα πάνω. Μ’ αυτόν τον τρόπο, ο επαγγελματίας σχεδιαστής περνά από τη συναινετική έρευνα στο συμμετοχικό design για να αντιμετωπίσει το διάχυτο ντιζάιν ως σπόρο αξιών που το αναζωογονούν.


Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο σχεδιαστής καλείται να αναδιαμορφώσει τη δεξιότητά του προκειμένου να εισαγάγει ένα συστηματικό χαρακτηριστικό στις δραστηριότητες των δημιουργικών κοινοτήτων, προωθώντας έτσι μια καινοτομία που είναι εφικτή και κινείται από κάτω προς τα πάνω. Τα στρατηγικά εργαλεία που θα χρησιμοποιήσει θα αντανακλούν τη δυνατότητα: να δει το αληθινό περιεχόμενο που τίθεται σε αμφισβήτηση από σημαντικές αρχές, να προβλέψει στη βάση των σημερινών σεναρίων μελλοντικές καταστάσεις που υπόσχονται ότι θα είναι επωφελείς, να τονίσει τις κατάλληλες τάσεις και περιπτώσεις, δείχνοντας την πιο κατάλληλη προοπτική και αναπτύσσοντας επικουρικές δράσεις με την έννοια των προϊόντων, των υπηρεσιών και της γνώσης που προωθούν την αποτελεσματικότητα και προσβασιμότητά τους. Ο κυρίαρχος στόχος είναι να δημιουργήσει ανανεωμένα σύνολα αξιών που διαμορφώνουν την πολυπλοκότητα της κοινωνίας. [7]


Τα εργαλεία για ένα ενδιαφέρον design πρέπει να συναρπάζουν τα μέλη της δημιουργικής κοινότητας και να αναγνωρίζουν τα δυνατά σημεία του design. Είναι εργαλεία που προέρχονται από μια διαδικασία έρευνας-δράσης. Πρόκειται για μια καλά επεξεργασμένη μεθοδολογία που αντλείται από τις κοινωνικές επιστήμες και υιοθετήθηκε για παράδειγμα στο ερευνητικό πρόγραμμα Me.Design research project.[8] H ερευνητική δράση προωθεί την ανάλυση και προβάλλει ευκαιρίες μέσα σε πλαίσια συγκεκριμένων εδαφικών πόρων όπως και σε περιπτώσεις τονισμού της τοπικής γνώσης που είναι ριζωμένη σε τόπους, της παραγωγής τεχνογνωσίας και των ατομικών ικανοτήτων. [9]


Ένα παράδειγμα έρευνας- δράσης ενδιαφέροντος ντιζάιν έγινε από μια ομάδα σχεδιαστών που συμμετείχαν στο πρόγραμμα Crossmode_concorso creativo per nuovi italiani.[10] Αποτελεί παράδειγμα δημιουργικής κοινότητας που αντιμετώπισε το θέμα της μετανάστευσης λαμβάνοντας υπόψη τα αγαθά που έφεραν οι μετανάστες περνώντας τα εθνικά σύνορα. Πολλοί από αυτούς αντιλήφθηκαν την ανάγκη να προχωρήσουν μαζί με την κοινή προοπτική ότι η πολιτισμική ποικιλία είναι μάλλον μια δημιουργική μηχανή παρά μια κοινωνική έκτακτη ανάγκη. Μ’ αυτό τον τρόπο προκάλεσαν σημαντικές σκέψεις πάνω στην έννοια των νέων Ιταλών, που απαιτούσε ανοιχτό μυαλό απέναντι στις κοινωνικές αλλαγές.


Οι χαρακτηριστικές παρεμβάσεις των σχεδιαστών στο πρόγραμμα είναι οι ακόλουθες:


i) η εκκίνηση του προγράμματος, που ενέχει συντονιστικές ικανότητες και ώθηση σε δραστηριότητες ii) η ανάπτυξη της πορείας του προγράμματος, που ωφελείται από τις ηγετικές δυνατότητες συγκεκριμένων προγραμμάτων, και iii) η εκμετάλλευση του προγράμματος, χάρη στη σαφή προοπτική της αποστολής του.


Η εμπειρία αυτή, μολονότι περιθωριακή ως προς τη δραστηριότητα των σχεδιαστών που μετέχουν, τους επέτρεψε μια ενδιαφέρουσα συνεργασία και μια επιστημονική παρατήρηση που τονίζει τον τρόπο με τον οποίον ένας σχεδιαστής μπορεί να διευκολύνει την πρακτική του προγράμματος μιας δημιουργικής κοινότητας.


Εξετάζοντας το εγχείρημα, συνειδητοποιήσαμε τη σημασία προώθησης της εσωτερικής επικοινωνίας ώστε να είναι σαφής και γρήγορη. Η απόδοση της κεντρικής ιδέας μέσω λογότυπου, αφισών, εικόνων και ιστοριών ευνόησε την κατανόηση ανάμεσα στις διάφορες γλώσσες που συνυπάρχουν στη δημιουργική κοινότητα. Η δημόσια απεικόνιση ενός συμβάντος ενίσχυσε επίσης αυτή την επικοινωνία σε εμφατικό επίπεδο, διακρίνοντας σαφώς ποιος συμμετείχε πραγματικά στο εγχείρημα και ποιος όχι


Όσον αφορά τον συντονισμό, από τη στιγμή που η κεντρική ιδέα και οι διαθέσιμοι πόροι έγιναν κατανοητοί, η μεγαλύτερη φροντίδα δόθηκε στη διαχείριση των επαφών στην ομάδα. Επινοήθηκε ένας χάρτης συστήματος για τον τεχνικό σχεδιασμό του δικτύου του προγράμματος. Ένα φόρουμ και εργαστήρια ήταν οι χώροι ανάπτυξης του προγράμματος.


Ένα ακόμη γενικό καθήκον ήταν η διάδοση του προγράμματος. Αντιμετωπίζοντας αυτό το καθήκον, συνειδητοποιήσαμε την επικοινωνιακή δύναμη που έχουν οι πλατφόρμες του κοινωνικού δικτύου. Αποτελούν εικονικές τοποθεσίες όπου μεταδίδεται μια προοπτική χάρη στην επικοινωνιακή ενέργεια μιας ιδέας. Μπορούμε να πούμε ότι η δυνατότητα που είχε να δώσει συγκεκριμένη μορφή στις έννοιες ήταν η πραγματική δύναμη του προγράμματος Crossmode σε ό, τι αφορά τη διάδοσή του, παρά τον περιορισμένο προϋπολογισμό που είχε διατεθεί για το συγκεκριμένο έργο.


Επιπλέον, η εμπειρία του Crossmode υπογράμμισε την ανάγκη να δοθεί μια οριστική δομή στο δίκτυο που συγκεντρώνει τις διάφορες δημιουργικές κοινότητες. Μας λείπει ένας χάρτης μέσω του οποίου θα μπορέσουμε να διακινήσουμε τους τρεις βασικούς παίκτες: τους χρήστες, τους δημιουργικούς ανθρώπους και τις δημιουργικές κοινότητες.


Οι χρήστες είναι αυτοί που θα ωφεληθούν από τις προτεινόμενες λύσεις. Σε ό, τι αφορά το Crossmode, είναι οι μετανάστες πρώτης και δεύτερης γενιάς που θέλουν να δημιουργήσουν νέες μορφές ιταλικότητας.


Δημιουργικοί άνθρωποι είναι αυτοί που ενδιαφέρονται για νέες εμπειρίες και ερεθίσματα, και διαθέτουν το χρόνο και τις ικανότητές τους σ’ αυτό το σκοπό. Σε ό, τι αφορά το Crossmode, είναι οι εξωτερικοί συνεργάτες της κοινότητας


Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, το ντιζάιν είναι ένα νέο κοινωνικό κεφάλαιο. Οι δημιουργικές κοινότητες είναι μέρος μιας παγκόσμιας/τοπικής (glocal) κοινωνίας, με το κοινό χαρακτηριστικό της τοπικής κοινότητας μέσα σε ένα δίκτυο με παρόμοιες κοινότητες. Είναι μια αυτόνομη διαδικασία που καλύπτει τα κενά που άφησαν οι κυβερνητικές υπηρεσίες.


Έτσι ανοίγει ο δρόμος για νέες και πιο ηθικές προοπτικές στο επάγγελμα του σχεδιαστή. Εγκαταλείποντας το ρόλο του έμπορου του επαγγέλματός του – πρώτα οι πωλήσεις- ο σχεδιαστής μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση της δημοκρατίας την εποχή της παγκοσμιοποίησης. Χρειαζόμαστε ένα δίκτυο ικανό να συγκεντρώσει αυτές τις νέες μορφές συμμετοχής. Μπορούμε να δούμε το συμμετοχικό ντιζάιν ως απόγονο του ενδιαφέροντος ντιζάιν. Θα εκφράσει το δίκτυο μέσω του οποίου μεταδίδονται η γνώση και οι ικανότητες.


Μπορούμε να μιλήσουμε για μια «επανάσταση του προγράμματος» ως διαδικασία της οποίας μπορεί να ηγηθεί ο σχεδιαστής.[11] Αντίστροφα, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη σοβαρή έλλειψη επαγγελματικής ταυτότητας του σχεδιαστή σε ένα σενάριο που εστιάζεται αποκλειστικά στο χρηματικό κέρδος.


Με δυο λόγια, θεωρούμε την οικειότητα με την καθημερινή ζωή ως κεντρικό χαρακτηριστικό της συμμετοχής του σχεδιαστή σε ένα πλαίσιο όπου οι τοπικές πολιτικές είναι αυτές που επιβραβεύονται έναντι εκείνων που κατευθύνονται από την κορυφή.


Notes

[1] – Manzini, Ezio, Sustainable design. Creatividad difusa y nuevos modos de hacer / Diffuse creativity and new ways of doing things, στο “Experimenta”, n° 55, Απρίλιος, 2006.

[2] – Florida, Richard, L’ascesa della nuova classe creativa – stili di vita, valori e professioni, Arnoldo Mondadori Editore, Milano, 2003

[3] – David Goodhart cited in Giddens, Anthony, Il welfare a rischio nella società aperta, in “La repubblica” 14 Νοέμβριος 2007.

[4] – Manzini, Sustainable Design.

[5] – Χρησιμοποιούμε τον ορισμό της δημιουργικότητας του Γάλλου μαθηματικού, φυσικού, αστρονόμου, και επιστήμονα-φιλοσόφου Henri Poincaré, 1854 – 1912.

[6] – Όπως αναφέρεται στο Giancarlo De Carlo, in Sclavi, Marianella, Avventure urbane: progettare la città con gli abitanti, Eleuthera, Milano, 2002.

[7] – Ο όρος ‘σύνολα αξιών’ είναι του Richard Normann, Ridisegnare l’impresa – Quando la mappa cambia il paesaggio, Etas, Monza, 2002 [2001].

[8] – Me.Design είναι ένα ερευνητικό πρόγραμμα που χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Παιδείας και Έρευνας και υλοποιείται από 7 Ιταλικά πανεπιστήμια (Genova, Milano, Napoli Federico II, Napoli Aversa, Palermo, Pescara, Reggio Calabria) εντός του ερευνητικού δικτύου SDI, Sistema design Italia που δημιουργήθηκε το 2002.

[9] Ο Γερμανός ψυχολόγος Kurt Zadek Lewin (1890 – 1947) εισήγαγε τον όρο ‘έρευνα-δράση’ σαν ένα κοινωνιολογικό εργαλείο συμμετοχής στην επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων.

[10]“Crossmode γεννήθηκε από την θέληση δημιουργίας νέων πρωτοβουλιών που έχουν μολυνθεί από τις διαφορετικές ταυτότητες που κατοικούν στην Ιταλία. Ο στόχος είναι να δημιουργηθούν γόνιμες ευκαιρίες για όλους.”

[11]Maldonado, Tomas, La speranza progettuale: ambiente e società, Piccola Biblioteca Einaudi, Torino, 1992 [1970].


Στην ύπαιθρο, αυτή η κατάσταση είναι συνήθως διαφορετική από την πόλη. Πράγματι, είναι πιθανό να συναντήσουμε ανθρώπους που παράγουν για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Πιθανώς να έχετε συναντήσει κάποιους χωρικούς που παράγουν την τροφή, τα ρούχα, τα εργαλεία, τις συσκευές τους ή κατασκευάζουν αντικείμενα για τη διαβίωσή τους και το εργασιακό τους περιβάλλον. Ακόμη και σήμερα, μπορούμε να παρατηρήσουμε σε χωριά ότι κάποια καθημερινά αντικείμενα φτιάχνονται από τους χωρικούς, όπως δηλαδή και κατά την προβιομηχανική περίοδο.


Τι χάνουμε με το να ψωνίζουμε αντί να φτιάχνουμε μόνοι μας;


Η κατασκευή αντικειμένων αποτελεί μια φυσική ανθρώπινη δραστηριότητα, κρατά ζωντανές τις ικανότητες, τη δημιουργικότητα και την πρακτικότητα των ανθρώπων. Από τη σκοπιά του ενδιαφέροντός μου για το ντιζάιν και της μελέτης που πραγματοποιήθηκε σε ένα χωριό της Μικράς Ασίας, είχα την ευκαιρία να δω κάποια καθημερινά αντικείμενα κατασκευασμένα από χωρικούς να χρησιμοποιούνται από τους ίδιους. Ο καθένας τους ανακάλυψε ότι τα κατασκευασμένα από τους ίδιους -ως χρήστες- αντικείμενα εξυπηρετούσαν τις ανάγκες τους.


Τον Αύγουστο του 2007, οργάνωσα ένα εργαστήριο (workshop) με θέμα: «Καθημερινά αντικείμενα κατασκευασμένα από χωρικούς», στα χωριά Yahsibey και Bademli, στην επαρχία της Σμύρνης, στην Τουρκία. Δέκα επιλεγμένοι φοιτητές βιομηχανικού σχεδίου αποτελούσαν την εργαστηριακή ομάδα και προέρχονταν από πέντε διαφορετικά πανεπιστήμια της Τουρκίας.[1] Έμειναν και μελέτησαν συλλογικά για δεκαπέντε μέρες σε ένα κτίριο για καλοκαιρινά μαθήματα, το οποίο τους προσέφερε το “Ίδρυμα Emre Senan για το Ντιζάιν (Emre Senan Foundation for Design – ESFD)” (ESFD) στο χωριό Yahsibey.


Η κύρια ιδέα της μελέτης αυτής ήταν βασισμένη σε λέξεις-κλειδιά: απλότητα, δημιουργικότητα, πρακτική ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Το επίκεντρο του ενδιαφέροντος ήταν η αξιολόγηση των συνθηκών και η μετατροπή τους σε αποδοτικά, άρτια, κατασκευασμένα από χρήστες αντικείμενα. Θεωρήσαμε ότι οι άνθρωποι που κατασκευάζουν αντικείμενα εκτελώντας μια φυσική ανθρώπινη δραστηριότητα είναι ανοιχτοί στη χρήση της ευφυΐας και των δεξιοτήτων τους. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι που κατασκευάζουν αντικείμενα για τον ίδιο τους τον εαυτό δεν αποξενώνονται από τις ικανότητές τους. Ο σκοπός ήταν η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι κατασκευάζουν αντικείμενα για τον εαυτό τους ως φυσική συμπεριφορά. Αναφερόμαστε σε απλούς ανθρώπους, οι οποίοι δεν ασχολούνται με το ντιζάιν ως επαγγελματίες. Εν συντομία, το κύριο θέμα ήταν η εκτίμηση της σχέσης μεταξύ αντικειμένου και κατασκευαστή του ή/και χρήστη του.


Η χρονική περίοδος των δεκαπέντε ημερών ήταν χωρισμένη σε δύο μέρη. Κατά τη διάρκεια των επτά πρώτων ημερών, οι φοιτητές πραγματοποίησαν έρευνα σχετικά με τοπικά αντικείμενα κατασκευασμένα από κατοίκους των χωριών Yahsibey και Bademli. Επισκέφτηκαν σπίτια και μίλησαν με τους κατοίκους των χωριών. Η ερώτηση-κλειδί ήταν: «Υπάρχει κανένα αντικείμενο το οποίο έχετε κατασκευάσει εσείς οι ίδιοι αλλά και χρησιμοποιείτε εσείς οι ίδιοι;» Συγκεκριμένα, αναζητούσαν αντικείμενα, όπως εργαλεία, συσκευές, κουζινικά, έπιπλα, κλπ. Η ομάδα κατέγραψε οπτικά τα αντικείμενα που βρέθηκαν. Επιπλέον, είχαν την εντύπωση ότι θα έβρισκαν περισσότερα αντικείμενα κατασκευασμένα από ιδιοκτήτες εργαστηρίων στην τοπική Οργανωμένη Βιομηχανική Ζώνη του Dikili (Organized Industrial Zone of Dikili), την οποία επίσης επισκέφτηκαν. Στη συνέχεια, η ομάδα πραγματοποίησε συναντήσεις καταιγισμού ιδεών (brainstorming sessions), ανάλυση πάνω στα αντικείμενα που ανακαλύφθηκαν και τις διάφορες λεπτομέρειές τους, και σημείωσε τα χαρακτηριστικά τους.


Κατά τη διάρκεια των επτά επόμενων ημερών, οι φοιτητές σχεδίασαν διάφορα αντικείμενα χρησιμοποιώντας πράγματα που μάζεψαν από μάντρες με παλιοσίδερα. Αυτά τα αντικείμενα κατασκευάστηκαν στο χωριό Yahsibey, με εξοπλισμό που αποτελούνταν από ένα τρυπάνι, ένα κατσαβίδι, ένα πριόνι, κλπ., τα οποία δανείστηκαν οι φοιτητές από τους ντόπιους. Δεν κατασκεύασαν αντικείμενα στο χαρτί, σχεδιάζοντας. Με άλλα λόγια, τα κατασκεύασαν βάσει του τρόπου που θα τα κατασκεύαζαν οι απλοί άνθρωποι. Προσδιόρισαν μια συγκεκριμένη ανάγκη και απευθείας, κατασκεύασαν αντικείμενα. Ο τόπος ήταν η μάντρα παλιοσίδερων και χρησιμοποιημένα αντικείμενα ήταν η πηγή έμπνευσης των φοιτητών. Οι χωρικοί ήταν το κοινό της τελικής παρουσίασης, την τελευταία μέρα του εργαστηρίου. Η ομάδα έφτιαξε επίσης ένα βιβλιαράκι, ως αποτέλεσμα της μελέτης αυτής.


«Ποιες είναι οι ανάγκες ενός χωρικού; Πώς αυτός/ή βρίσκει λύσεις;» Αυτά τα ερωτήματα ήταν διαφωτιστικά για τους φοιτητές. Οι φοιτητές σημείωσαν πολλές διαφορετικές ιστορίες και ξαφνιαστήκαμε με πολλές έξυπνες λύσεις. Να μερικές ιστορίες και αντικείμενα κατασκευασμένα από τους χρήστες, ως λύσεις για την κάλυψη βασικών αναγκών:


Συναντήσαμε στο Bademli, τον μάστορα Fuat, ένα μαραγκό. Όταν μπήκαμε μέσα στο εργαστήρι του, τεμάχιζε καλαμπόκι σε μια μηχανή. Αυτή η μηχανή ήταν το πιο πρόσφατο προϊόν της παραγωγής του. Μας είπε ότι ετοίμαζε φαγητό για τα πρόβατά του. Η μηχανή τεμάχιζε το καλαμπόκι σε δύο μεγέθη: τα μεγαλύτερα κομμάτια που έβγαιναν από την μπροστινή τρύπα προορίζονταν για τα πρόβατα και τα μικρότερα που έβγαιναν από μια πλαϊνή τρύπα προορίζονταν για τα αρνιά (Φωτογραφίες 1, 2, 3). Μας έδειξε επίσης το καροτσάκι που κατασκεύασε ο ίδιος για να μεταφέρει την τροφή (Φωτογραφίες 4). Ο μάστορας Fuat θυμήθηκε ένα ακόμη καροτσάκι που είχε κατασκευάσει ο ίδιος την περίοδο που κέρδιζε το ψωμί του τρέφοντας κοτόπουλα. Μας πήγε στην αποθήκη του και μας το έδειξε. Πριν χρόνια, έπρεπε να κουβαλήσει αυγά περνώντας από ανώμαλους δρόμους, χωρίς να κινδυνέψει να τα σπάσει. Μετά από λίγα πειράματα, κατάφερε να τελειοποιήσει ένα καροτσάκι με μια ρόδα ποδηλάτου κι αναρτήσεις. Λέει ότι ήταν σε θέση να κουβαλήσει πάνω-κάτω δέκα κιλά αυγά τη φορά, χωρίς να σπάσει ούτε ένα (Φωτογραφία 5). Δοκιμάσαμε το καροτσάκι: είχε ήπιες αναρτήσεις και ήταν εύκολο στη χρήση. Ο μάστορας Fuat είχε ένα μετρημένο ενθουσιασμό όταν μίλαγε για τις αρκετά έξυπνες κι ευρηματικές λύσεις του. Εφόσον δεν ήθελε πλέον το καροτσάκι του, μας το χάρισε, ένα πολύτιμο «ντόπιο και κατασκευασμένο από τον ίδιο του το χρήστη αντικείμενο».


Ο μάστορας Yilmaz, ένας πασίγνωστος στο χωριό ντόπιος κατασκευαστής, ο οποίος έχει εργαστεί για καιρό στο πλευρό του αρχιτέκτονα Nevzat Sayin, μας οδήγησε να συναντήσουμε διάφορους ανθρώπους. Ο ίδιος, είχε κατασκευάσει διάφορα αντικείμενα μόνος του, αλλά δεν τα είχε κρατήσει, καθώς του ήταν πλέον άχρηστα. Ωστόσο, είχαμε μια ευκαιρία να δούμε τον «ανελκυστήρα καταστήματος» που έφτιαξε για το γείτονά του. Ένας ανελκυστήρας με υδραυλικό σύστημα χρησιμοποιούνταν ακόμα σε ένα μικρό μαγαζάκι στο Bademli (Φωτογραφίες 6, 7). Ο ιδιοκτήτης του μαγαζιού έπρεπε να μεταφέρει αγαθά μέσω ενός σύντομου δρόμου, από το δεύτερο όροφο του μαγαζιού στον πρώτο. Ο μάστορας Yilmaz έκανε επίδειξη του ανελκυστήρα ως παραδείγματος της δικής του παραγωγής. Ήταν ολοφάνερο στους διαλόγους μας ότι αντιμετώπιζε το πρόβλημα του γείτονά του σαν δικό του.


Εντοιχισμένες εστίες μαγειρέματος κατασκευασμένες από χωρικούς σε πολλά σπίτια αποτελούσαν επίσης συνήθη λύση, τόσο σε κήπους όσο και στο εσωτερικό των σπιτιών. Ένας αυτόνομος χώρος για μαγείρεμα, σε κήπους, αποτελούσε ένα καλό παράδειγμα αντικειμένου που έχει κατασκευαστεί από τον ίδιο το χρήστη. Ονομάζεται “maltiz” και πρόκειται για έναν τύπο μπάρμπεκιου φτιαγμένο από γαλβανισμένο μέταλλο. Συναντήσαμε διάφορα σχήματα maltiz, σε κάποια σπίτια (Φωτογραφίες 8, 9). Ωστόσο, ήταν όλα κατασκευασμένα βάσει της ίδιας τεχνικής παραγωγής. Οποιοδήποτε γαλβανισμένο δοχείο σφυρηλατούνταν αποκάτω και από μέσα και καλυπτόταν με πέτρα ή τούβλο και λάσπη. Αυτά τα υλικά λειτουργούσαν ως μια βολική εστία φωτιάς, που διατηρούσε τη ζέστη. Όπως μας είπαν, αυτό ήταν ένα ανώνυμο αντικείμενο, ένα αντικείμενο που προέκυπτε από συλλογική γνώση. Τα τελικά αντικείμενα πάντως διέφεραν μεταξύ τους, καθώς εξαρτιόνταν από τη δημιουργικότητα και τις ικανότητες του κατασκευαστή, αλλά και από την κατάσταση του εξοπλισμού που χρησιμοποιήθηκε. Οι χρήστες δήλωσαν ότι το συγκεκριμένο αντικείμενο μαγειρεύει αργά, κάτι που βοηθά το φαγητό να γίνει πιο νόστιμο, όμως η κοινή χρήση των εστιών μαγειρέματος maltiz δυστυχώς αρχίζει να υποχωρεί.


Άλλα αντικείμενα κατασκευασμένα από τον ίδιο το χρήστη, που βρέθηκαν σε όλα σχεδόν τα σπίτια που επισκεφτήκαμε, ήταν ο «πολτοποιητής σκόρδου» και οι «ξύλινοι διχαλωτοί γάντζοι». Και τα δύο ήταν απλά, διευκόλυναν την καθημερινή ζωή ως ανώνυμα αντικείμενα, σκαλισμένα σε ξύλο σε διαφορετικά σχήματα (Φωτογραφίες 10, 11, 12). Οι ξύλινοι διχαλωτοί γάντζοι κρέμονταν από το ταβάνι, ένας βολικός κι εύχρηστος αποθηκευτικός χώρος στα σπίτια των χωρικών. (Φωτογραφία 13)


Η ομάδα βρήκε επίσης έξυπνα αντικείμενα κατασκευασμένα από τον ίδιο το χρήστη στην Οργανωμένη Βιομηχανική Ζώνη του Dikili. Οι συσκευές και τα μηχανήματα που βρέθηκαν καθιστούσαν τη διαδικασία της βιομηχανικής παραγωγής σε μικρά εργαστήρια ευκολότερη, αποδοτική, οικονομική και βολική. Μια τρόμπα για λάστιχα φούσκωνε ένα λάστιχο σε 2-3 δευτερόλεπτα, μια συσκευή μεταφοράς κοντραπλακέ ήταν βολική στο να κουβαλάει μια σανίδα MDF, ένα καλάθι από μεταχειρισμένο λάστιχο ήταν αρκετά δυνατό ώστε να κουβαλάει βαριά αντικείμενα (Φωτογραφίες 14, 15, 16) Κάποια από τα αντικείμενα που βρέθηκαν, ανακυκλώθηκαν και ξαναχρησιμοποιήθηκαν. Κάποια ήταν αντικείμενα που εφευρέθηκαν.


Σύμφωνα με την ανάλυση της ομάδας των φοιτητών, η κατασκευή αποτελεί αναγκαιότητα προκειμένου να γίνει πιο εύκολη η ζωή των χωρικών. Ήταν προφανές ότι οι άνθρωποι που είναι συνηθισμένοι να «φτιάχνουν αντικείμενα» βελτιώνουν τις δεξιότητές τους ως προς τη δημιουργία, την πρωτοτυπία στην επίλυση προβλημάτων και την ικανότητά τους στην προσωπική παραγωγή, όπως οι μάστορες Fuat και Yilmaz και οι ιδιοκτήτες των εργαστηρίων. Οτιδήποτε παράγουν οι άνθρωποι που είναι «προσανατολισμένοι στην κατασκευή» είναι αρχικά γνωστό και σύνηθες στη χρήση από την κοινωνία. Με την πάροδο του χρόνου, οι μάστορες-κατασκευαστές αντικειμένων γίνονται «ανώνυμοι», όπως και στο παράδειγμα με τη μαγειρική εστία maltiz, τον πολτοποιητή σκόρδου, την τρόμπα για λάστιχα και το καλάθι από μεταχειρισμένο λάστιχο. Ενδεχομένως να βλέπαμε ίδια ή παρόμοια αντικείμενα αν επαναλαμβάναμε το εργαστήριο σε άλλα χωριά της Μικράς Ασίας, και μπορεί να βρίσκαμε παρόμοιες λύσεις και σε άλλες χώρες. Όλα αυτά τα αντικείμενα εκπορεύονται από τις βασικές ανάγκες της ζωής και τα ονομάσαμε «οικεία αντικείμενα».


Η οικειότητα ήταν πηγή έμπνευσης για τους νέους βιομηχανικούς σχεδιαστές ντιζάιν στο χωριό Yahsibey. Κατασκεύασαν διάφορα αντικείμενα (Φωτογραφίες 17-24). Ήταν μια εμπειρία ανακάλυψης της δημιουργικότητας των φοιτητών, κατασκευάζοντας και μαθαίνοντας από τις διαδεδομένες ικανότητες των ντόπιων και των βασικών αναγκών της διαβίωσης.

Ίσως εξοικονομούμε χρόνο, προσπάθεια και χρήματα με το να ψωνίζουμε στις πόλεις, αλλά τι συμβαίνει με τις ικανότητές μας;


Notes

[1] Ομάδα εργαστηρίου Yahsibey: Eda Kose, Erinc Erel, Fulya Guzel, Gizem Akuz, Kayahan Dede, Nese Kayaalti, Nuray Isik, Pelin Cemek, Pinar Bekis, Sinem Kok.


Τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, κατά την οποία πραγματοποιούνται πολλές αλλαγές, το ντιζάιν μπορεί, για μια ακόμα φορά, να αποτελέσει για την ιταλική επικράτεια ένα είδος καθοδήγησης, να ενδυναμώσει το διάλογο και τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις διάφορες περιοχές και την παραγωγή τους και τα πολιτιστικά συστήματα.(Bonomi 2006) Επιπροσθέτως, το ντιζάιν είναι ένα από τα δυνατά στοιχεία της ιταλικής οικονομίας. Αντιπροσωπεύει ένα πεδίο παραγωγής, που συνίσταται από δραστηριότητες του ντιζάιν, εκπαίδευση και δραστηριότητες δημοσίευσης, πολιτιστικά προϊόντα, χώρους, γεγονότα, καθώς κι ένα γενικό προσανατολισμό προς την εργασία. Η Ιταλία, και ιδιαίτερα το Μιλάνο, αντιπροσωπεύει κατ’ αυτήν την έννοια, μια «φίρμα» που όλος ο κόσμος γνωρίζει κι επιδοκιμάζει: γι’ αυτόν τον ίδιο λόγο, χρειάζεται να αναγνωριστεί και να ασκεί επιρροή. (Simonelli et al. 2002)


Ωστόσο, σήμερα είναι ήδη δύσκολο να έχει κανείς μια ξεκάθαρη εικόνα για τα επαγγέλματα του ντιζάιν. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει κατάλογος με αυτά, στον οποίο να μπορούμε να απευθυνθούμε, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των μηχανικών και των αρχιτεκτόνων. Οι σχέσεις και τα επαγγέλματα χαρακτηρίζονται από πολλές δραστηριότητες κι εξειδικεύσεις.


Δεν υπήρξε ποτέ ένας οδηγός, ένας συστηματικός προσανατολισμός, μια κωδικοποιημένη συγκρότηση για όλους όσους αποτελούν το σύστημα. Συνεπώς, υπάρχει η ανάγκη για συνεχή έλεγχο και μελέτη, προκειμένου να κατανοηθούν οι μεταβολές του, οι υπό εξέλιξη μετασχηματισμοί του, ενδογενείς κι εξωγενείς και να διαχωριστούν τα στοιχεία που το ανανεώνουν από αυτά που το «εξασθενούν».


Κάποτε οι δομές του ντιζάιν αποτελούσαν σύνηθες θέμα προς συζήτηση. Τώρα γίνεται περισσότερο λόγος για τα δίκτυα του ντιζάιν και τα μικρά επαγγελματικά καλλιτεχνικά εργαστήρια, τα οποία ασχολούνται με κάποια μέρη της διαδικασίας του σχεδιασμού και συνεργάζονται με άλλα μικρά καλλιτεχνικά εργαστήρια (Simonelli et al. 2002) και με άλλους παράγοντες του συστήματος. Το δίκτυο σχέσεων διευρύνεται και πλέον είναι πλεγματοειδές, ένας συνδυασμός συνδέσμων, και ο ντιζάινερ μπορεί να αναπτύξει σχέσεις συγκεντρώνοντας για το κάθε έργο τις κατάλληλες δεξιότητες που θα ανταποκριθούν στις ανάγκες του πελάτη. Αυτή είναι μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές του ιταλικού τρόπου εργασίας.


Μεγάλη προτεραιότητα έχει δοθεί στη διερεύνηση της δομής του συστήματος, τον προσδιορισμό, σαν να λέμε, της μορφής του, και την κατανόηση της λειτουργίας του και των σχέσεων ανάμεσα στους παράγοντες. Από αυτήν την άποψη, η έρευνα θα έπρεπε να μας επιτρέπει να αισθανθούμε τη βαθύτερη φύση του περίπλοκου συστήματος και του ιταλικού ντιζάιν, και το γεγονός ότι ορίζεται ως ένα ευνοϊκό φυσικό περιβάλλον για τα πολλαπλά συστήματά από τα οποία αποτελείται.


Πράγματι, το σύστημα ντιζάιν περιλαμβάνει μια σειρά από παράγοντες διαφορετικών δεξιοτήτων, πόρων και ειδικών ικανοτήτων, αλλά περιλαμβάνει επίσης μέσα, δηλαδή διαύλους επικοινωνίας για θεσμικούς χώρους προώθησης, μικρά εργαστήρια ερευνών και τεχνολογικών δοκιμών. Όλες οι επαγγελματικές οργανώσεις, οι σχολές, τα μαθήματα και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις καλύπτουν τμήμα του συστήματος. Περιλαμβάνει όλες τις δραστηριότητες που ενισχύουν το χώρο του ντιζάιν: από κατασκευαστές μακετών μέχρι κατασκευαστές πρωτοτύπων, κατασκευαστές καλουπιών, υπεύθυνους ιστότοπων, γραφίστες. Η αντίληψη του συστήματος είναι αρκετά άμεση, καθώς είναι πιο πολύπλοκο να εστιάσει κανείς στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα, στα στοιχεία ενοποίησής του, στο τι επιτρέπει στο σύστημα να αναγνωρίζεται ως μια οντότητα, παρόλες τις εσωτερικές και περίπλοκες συναρθρώσεις του. Αναφορικά με αυτό το θέμα, η έρευνα θα έπρεπε να μας επιτρέπει να αξιοποιούμε τη βαθύτερη φύση της συνολικής συνάρθωσης του συστήματος και του ιταλικού συστήματος ντιζάιν: τον τρόπο με τον οποίο αυτοπροσδιορίζεται ως ένα ευνοϊκό φυσικό περιβάλλον για τα πολλαπλά συστήματα που περιλαμβάνει, τη δύναμη και την πιθανή αδυναμία του όταν συμβαίνουν αλλαγές εντός κι εκτός του συστήματος. Όλα αυτά δείχνουν ότι το ιταλικό σύστημα ντιζάιν πρόκειται να ληφθεί υπόψη ως ένα «εξελιγμένο οικοσύστημα», αρκετά ανθεκτικό στις αντιξοότητες του περιβάλλοντος. (Manzini 2002)


Στην Ιταλία, αυτή τη στιγμή, το να ασχολείται κάποιος με το ντιζάιν σημαίνει να ενεργεί σε συστηματικό επίπεδο. Παρόλο που η Ιταλία θεωρείται διεθνώς πρωτεύουσα του ντιζάιν, ωστόσο δεν έχει μια θεσμικού χαρακτήρα πολιτική η πληροφοριακή υποστήριξη στο χώρο του ντιζάιν, συνεπώς δεν υπάρχει αναγνώριση του υπονοούμενου ή φανερού συστήματος του ντιζάιν. (Maffei et al. 2004)


Η αναγνώριση της αξίας του ντιζάιν υπονοεί την αναγνώριση του συστήματος που το περιβάλλει. Για το λόγο αυτό, υπάρχει η ανάγκη για συνεχή έλεγχο και ανάλυση του συστήματος του ντιζάιν, έτσι ώστε να μπορούν να φανούν οι ενδογενείς κι εξωγενείς αλλαγές του, καθώς και τα στοιχεία που το ανανεώνουν έναντι εκείνων που τον εξασθενούν. Ο «πυρήνας» του συστήματος περιλαμβάνει τους σχεδιαστές, τις οργανώσεις, τους εκδότες, την εκπαιδευτική και πολιτιστική προώθηση, τις εκθέσεις και παρουσιάσεις. Στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου, δοκιμάστηκε μια ιδέα για παρέμβαση: η αναγνώριση του συστήματος και της εξέλιξής του μέσα από ένα μοντέλο παρουσίασης, μια κοινή πλατφόρμα επικοινωνίας για όλους τους παράγοντες του συστήματος. Δεν πρόκειται για την εστία του ντιζάιν ή για ένα παράθυρο στο ιταλικό ντιζάιν, όπως αυτά που συναντάμε σε άλλες χώρες. Η ιδέα ήταν μία πρόταση από τη βάση, η σύλληψη μιας μεθόδου αυτοπαρουσίασης, η οποία περιλάμβανε από την αρχή (στη σύλληψη και τη δημιουργία) όλους τους παράγοντες του συστήματος, προσπαθώντας να τους συγκεντρώσει όλους μαζί και προσφέροντάς τους μια κοινή ταυτότητα και, κυρίως, καθιστώντας εφικτή την ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ τους.


Η δύναμη του συστήματος έγκειται σε αυτό το δίκτυο σχέσεων σε όλη την επικράτεια, ανάμεσα στους διάφορους παράγοντες που το αποτελούν: οι ικανότητες και οι δεξιότητές τους αλληλοσυμπληρώνονται για την παραγωγή έργων ντιζάιν. Η κοινή πλατφόρμα ονομάζεται Design Directory, ένας «μηχανισμός» που από ένα μικρής χρησιμότητας εργαλείο ντιζάιν, στοχεύει να γίνει μια παρέμβαση, μια πολιτιστική ενέργεια που έχει θέσει ως στόχο να καταστήσει το σύστημα σαφές, μια διαδικασία δημιουργίας μιας κοινής αξίας για τους παράγοντες. Το Design Directory εξελίσσεται σε μια ενέργεια θεμελίωσης και αντιπροσώπευσης του συστήματος, ένας κατάλογος των επαγγελμάτων του ντιζάιν, που αντιπροσωπεύεται πολύ ωραία από τη δήλωση: «Κι εσύ μετράς!». Η πλατφόρμα ορίστηκε βάσει ορισμένων βημάτων. Το πρώτο ήταν σε τοπικό επίπεδο: γι’αυτό δημιουργήθηκε το Design Directory Lombardy και παρουσιάστηκε στην έκθεση “MilanoMadeInDesign” ( η οποία οργανώθηκε από το Design Focus – Observatory for design και προωθήθηκε από την επαρχία του Μιλάνου και το Εμπορικό Επιμελητήριο του Μιλάνου, σε συνεργασία με την περιοχή της Λομβαρδίας). Αντιπροσωπεύει το πρώτο βήμα προς τη δημιουργία ενός ευρύτερου συστήματος πληροφοριών και υπηρεσιών, που στοχεύει να καταστήσει εφικτό το διάλογο και την αμοιβαία επωφελή ανταλλαγή. Η πλατφόρμα χαρακτηρίζεται από δύο κύριες αξίες: από τη μία, συγκεντρώνει κι απεικονίζει τους καταλόγους όλων των επαγγελματιών που υπάρχουν στη Λομβαρδία στο χώρο του ντιζάιν, κι από την άλλη απεικονίζει τα συγκεντρωμένα στοιχεία που έχουν προκύψει από την έρευνα, μέσα από χάρτες και σχέδια που απλοποιούν έννοιες και τρέχοντα φαινόμενα του συστήματος ντιζάιν.


Το δεύτερο βήμα, που αφορά κι αυτό τη διαδικασία, είναι η δημιουργία μιας κοινής σε εθνικό επίπεδο πλατφόρμας Design Directory (στην Ιταλία), η οποία ακολουθεί τη δυναμική της πλατφόρμας της κάθε περιοχής, αλλά αποτελεί εργαλείο κοινοποίησης και αντιπροσώπευσης του συστήματος ντιζάιν που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και να ενημερωθεί από όλους τους παράγοντες που αποτελούν το σύστημα. Το διαδίκτυο επιλέχθηκε για να δημιουργήσει και να συλλέξει όλα αυτά τα στοιχεία, καθώς πλέον είναι ένα έγκυρο εργαλείο κοινοποίησης τέτοιου είδους πληροφοριών και ήταν το κύριο μέσο με το οποίο ενεργοποιήθηκαν οι επικοινωνιακές ενέργειες. Το ηλεκτρονικό εργαλείο επιτρέπει την υπέρβαση των πολιτιστικών συνόρων και καθιστά το σύστημα προσιτό σε όλους.


Το Design Directory είναι ένας «μηχανισμός» που εκτός του ότι αποτελεί ένα απλό εργαλείο ντιζάιν, στοχεύει να γίνει μια πολιτιστική πράξη μεγάλης σημασίας, αξιοποιώντας την προσέγγιση “Web 2.0” (Grivet Foiaia 2007) για να επιφέρει τη δημιουργία της κοινωνικής δικτύωσης, τη συμμετοχή όλων των παραγόντων και τη συνδημιουργία περιεχομένων (O’Reilly 2006). Αυτή η νέα μέθοδος εργασίας πρέπει να καταστήσει σαφή τη διαδικασία δημιουργίας αξιών, η οποία επιτέλους μπορεί να είναι κοινή για τους συμμετέχοντες. Συνεπώς, το Design Directory γίνεται μια πράξη θεμελίωσης που θα αντιπροσωπεύσει το σύστημα, ένας κατάλογος των συμμετεχόντων επαγγελματιών, που αντιπροσωπεύεται πολύ ωραία από το μότο «Κι εσύ μετράς!». Το Design Directory αποτελεί ένα παράδειγμα συλλογικής δημιουργικής συνεργασίας, όπου νέες τεχνολογίες επικοινωνίας εκδημοκρατίζουν τη δημιουργία αξιών. (Tapscott and Williams 2007).


Το μοντέλο επιθυμεί να έχει διπλό στόχο: από τη μία, να συγκεντρώσει παράγοντες προκειμένου να τους καταστήσει αναγνωρίσιμους και να τους επιτρέπει να επικοινωνούν μεταξύ τους, κι από την άλλη να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση σε διάφορες καταστάσεις και επικράτειες, τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Πηγές

- Bonomi, Aldo. 2006. Lavorare comunicando nella ragnatela del valore. I giovani designer tra flussi e luoghi, Ricerca in occasione della mostra The New Italian Design. Milano

- Grivet Foiaia, Luca. 2007. Web 2.0. Guida al nuovo fenomeno della rete. Hoepli

- Manzini, Ezio and Vezzoli, Carlo. 2002. Product-service Systems and Sustainability. Opportunities for Sustainable Solutions. Paris: UNEP Publisher

- O’Reilly, Tim. 2006. Web 2.0 Report (Paperback). O’Reilly Media

- Simonelli, Giuliano, Paola Bertola, Daniela Sangiorgi, (a cura di). 2002. Milano distretto del design. Milano: Il Sole 24 Ore

- Tapscott, Don, and Anthony D. Williams. 2007. Wikinomics: How Mass Collaboration Changes Everything. Portfolio

- Zurlo, Francesco, Raffaella Cagliano, Giuliano Simonelli, Roberto Verganti. 2002. Innovare con il design. Il caso del settore dell’illuminazione in Italia. Milano: Il Sole 24 Ore

- O’Reilly, Tim. 2006. Web 2.0 Report (Paperback). O’Reilly Media


Οι αναπτυσσόμενες τεχνολογίες υιοθετούνται από τους κατασκευαστές και βρίσκονται στη διάθεσή μας, σύντομα μετά την επινόησή τους. Τα προϊόντα τους κατευθύνουν τον τρόπο ζωής μας, έτσι ώστε πολλές δραστηριότητές μας βρίσκονται να «φιγουράρουν» στον κόσμο των ψηφιακών μέσων. Σερφάρουμε στο διαδίκτυο για λόγους όπως ψώνια, τραπεζικές δραστηριότητες, ταξίδια, έρευνα, δικτύωση, συναντήσεις γνωριμίας, εκμάθηση, κοινή χρήση και ούτω καθεξής. Τώρα μπορούμε να επεξεργαστούμε ένα μεγάλο όγκο πληροφοριών και να αποκτήσουμε πρόσβαση σε απεριόριστες πηγές γνώσης.


Την περίοδο μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ευρώπη, από ένα σύνολο φτωχών, ρημαγμένων κι αποκομμένων μεταξύ τους χωρών, άρχισε να εξελίσσεται σε μια ευημερούσα κι εύπορη οικονομική ένωση. Αυτή η μετάβαση ενισχύθηκε σημαντικά από την εκβιομηχάνιση και τις επενδύσεις που με την σειρά τους οδήγησαν σε αναπτυσσόμενες αγορές κι αυξημένα εισοδήματα. Μετά την ικανοποίηση των βασικών αναγκών του λαού, το επόμενο βήμα ήταν η βελτίωση της ζωής του, ακολουθώντας το αμερικανικό παράδειγμα του καταναλωτισμού. Τότε, το επάγγελμα του βιομηχανικού σχεδιαστή ήταν κάτι ανάμεσα σε αυτό που εννοούσαμε κάποτε με τη λέξη τεχνίτης και στη νέα εποχή μαζικής παραγωγής προϊόντων. Ο σχεδιαστής έπρεπε να είναι ικανός να ανακαλύπτει εκ νέου παλιά τελετουργικά, να αναγνωρίζει νέες ανάγκες και να τα συσχετίζει. Είναι η εποχή κατά την οποία οι σχεδιαστές-σταρ ήρθαν στο προσκήνιο, έχοντας την ικανότητα να επεκτείνουν παραδοσιακές δεξιότητες, όπως η ξυλουργική, η τοιχοποιία και η κατασκευή κοσμημάτων, ώστε να απολαμβάνονται από ένα ευρύτερο κοινό. Αυτό που τους έκανε να έχουν το πλεονέκτημα ήταν ότι έδιναν σάρκα και οστά στη λειτουργία με τη χρήση των νέων διαθέσιμων τεχνολογικών επιτευγμάτων, ανταποκρινόμενοι στις ανάγκες της αγοράς, την απαιτούμενη χρονική στιγμή, αντιπροσωπεύοντας την εκάστοτε κοινωνιολογική, οικονομική, ηθική και πολιτική κατάσταση.


Σήμερα, το πλεόνασμα των προϊόντων που μας περιβάλλουν είναι το αποτέλεσμα αυτής της μακροχρόνιας μετάβασης. Η εκπλήρωση της λειτουργίας έχει γίνει απαίτηση του καταναλωτή. Οποιαδήποτε άλλη περίπτωση, δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα κακό ή τουλάχιστον προβληματικό προϊόν. Κι αν τα τεχνολογικά επιτεύγματα των τελευταίων τριάντα ετών περίπου μας έχουν καταστήσει «ψηφιακούς», να αναφερθούμε και στον Bill Buxton, Principal Researcher στη Microsoft Research και στην ομιλία του στο συνέδριο CHI 2008, «Τι θα λέγατε να είμαστε άνθρωποι;». Πού τοποθετείται ένας βιομηχανικός σχεδιαστής σε μια μετά-βιομηχανική εποχή; Μπορούμε να αναζητήσουμε μια απάντηση μέσω της παρατήρησης των αλλαγών που έχουν σημειωθεί στον κόσμο του ντιζάιν. Οι παραδοσιακές εταιρίες συμβουλευτικής στο βιομηχανικό ντιζάιν, όπως η IDEO, μετατρέπονται σε εταιρίες συμβουλευτικής σε θέματα ανάπτυξης στρατηγικής, αναλαμβάνοντας ένα ρόλο που αποτελούσε κάποτε τμήμα των εταιριών μάρκετινγκ και οι εκστρατείες μάρκετινγκ χρησιμοποιούν τους όρους «εμπειρία της μάρκας» (“brand experience”) και «λόγος να πιστεύεις» (“reason to believe”) ως βάση για πωλήσεις. Ακαδημαϊκοί και ομάδες σχεδιαστών γεφυρώνουν το χάσμα ανάμεσα στην τέχνη και το ντιζάιν, συνηγορώντας υπέρ της αντίληψης της σημασιολογίας και της ποιητικής των αντικειμένων, ερευνώντας με εξαντλητικό τρόπο τον οπτικό αντίκτυπο των αντικειμένων. Τέτοιες ενδείξεις οδηγούν τους σχεδιαστές προς την κατεύθυνση του σχεδιασμού ολοκληρωμένων εμπειριών, και όχι μόνο τρισδιάστατων προϊόντων. Το φυσικό αντικείμενο επομένως γίνεται η υλοποίηση μιας άπιαστης, άϋλης ιδέας και μιας διαδικασίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ξεκίνησε η Kodak, ώστε να καταλήξει να γίνει το 1888 μια επιχείρηση αναπαραγωγής φωτογραφιών, με το μότο: «εσείς πατήστε το κουμπί κι εμείς κάνουμε τα υπόλοιπα» ή όπως η Apple ανέπτυξε τη διασυνδεδεμένη επικοινωνία όλων των i-συσκευών της μέσω της i-πλατφόρμας.


Αυτά τα σημάδια υποδηλώνουν αλλαγή. Παρόλο που αυτή η λέξη τελευταία αρχίζει και γίνεται της μόδας εξαιτίας της αμερικανικής πολιτικής, η σημασία της δε θα πρέπει να παραβλέπεται. Ο σύγχρονος κόσμος πράγματι χρειάζεται σημαντικές αλλαγές, οι οποίες θα βελτιώσουν τον τρόπο ζωής μας, βασιζόμενες στο γεγονός της ύπαρξης της τεχνολογίας. Στα πλαίσια μιας εκδήλωσης που διοργάνωσε η Nesta, το κοινό είχε τη δυνατότητα να ακούσει τον πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου Gordon Brown και τον τραγουδοποιό και πολιτικό ακτιβιστή Bob Geldof να μιλούν για την ακμή της καινοτομίας και το γιατί είναι τόσο σχετική σήμερα. Ο Tim Berners-Lee, δημιουργός του World Wide Web, διατύπωσε τους λόγους που τον ενέπνευσαν να συνδέσει απομακρυσμένα επιστήμονες και τα δεδομένα τους, ενώ δίνεται έμφαση στην ευθύτητα, τη δεκτικότητα, την προσβασιμότητα, τη συνδεσιμότητα, τη δικτύωση και τις αξίες του εκδημοκρατισμού και της αποκέντρωσης που πηγάζουν από το διαδίκτυο.


Φυσικά ο μοναχικός δημιουργός δε θα θεωρηθεί ποτέ ξεπερασμένος, εφόσον πάντα θα υπάρχει ανάγκη στην αγορά για προϊόντα που θα φέρουν τη διακριτή σφραγίδα του τεχνίτη-δημιουργού, αλλά η καινοτομία δεν εξαρτάται πλέον από αυτό. Οι νέες τεχνολογίες και τα νέα μέσα επικοινωνίας απαιτούν την κατανόηση και του υλικού και του μη-υλικού για τη μεγιστοποίηση των δυνατοτήτων τους. Επίσης, για την κατανόηση της πολυπλοκότητάς τους, είναι σημαντική μια ευρεία κλίμακα δεξιοτήτων. Η πληθώρα αυτών των δεξιοτήτων μπορεί να υπάρχει και να ανθίζει ταυτόχρονα μέσω της συγχώνευσης ομάδων αποτελούμενων από άτομα διαφορετικού υπόβαθρου, που θα συνεργάζονται σε κοινά έργα και θα θέτουν κοινούς στόχους. Στο σχεδιασμό μιας ολοκληρωμένης εμπειρίας υπάρχει η απαίτηση να «τροφοδοτούμαστε» τόσο από τη μηχανική όσο και από τον προγραμματισμό, από τις ανθρωπιστικές επιστήμες, το διαδραστικό ντιζάιν αλλά και το μάρκετινγκ, όπου όλα αυτά τα επαγγέλματα έχουν ένα δικό τους πεδίο εφαρμογής , αλλά παρόλα αυτά επικαλύπτονται, αποδεικνύοντας έτσι ότι η ποικιλομορφία στη διαδικασία της καινοτομίας είναι τόσο απαραίτητη όσο και το οξυγόνο στη δημιουργία του νερού.


Όλες οι νέες δυνατότητες των τεχνολογιών μπορούν να γίνουν κατανοητές, να αναλυθούν και να διερευνηθούν μόνο μέσω της διεπιστημονικής έρευνας. Ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και ερευνητικών κέντρων στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχοντας κατανοήσει αυτές τις αλλαγές, οργανώνουν ομάδες από καλλιτέχνες, μηχανικούς, σχεδιαστές και επιστήμονες, με σκοπό να αντιμετωπίσουν πραγματικά προβλήματα και ζητήματα, εφευρίσκοντας μελλοντικές εφαρμογές για τεχνολογίες που βελτιώνουν την ανθρώπινη εμπειρία. Ο τομέας της έρευνας πρέπει να προσαρμοστεί σε αυτό το νέο ολιστικό μοντέλο, το οποίο θα καταστήσει εμφανή την «ευρύτερη εικόνα». Επιπλέον, η ύπαρξη δημόσιων ή ιδιωτικών οργανισμών πρόθυμων να επενδύσουν σε αυτόν τον τομέα είναι ζωτικής σημασίας, παρόλο που το σχετικό ρίσκο φαντάζει μεγάλο, βραχυπρόθεσμα. Τα μακροπρόθεσμα οφέλη μπορεί να μας αλλάξουν τη ζωή. Με το να μη δημιουργούμε την απαραίτητη ανεξάρτητη πλατφόρμα καινοτομίας, η αλλαγή θα προκύψει με μεγάλη δυσκολία.


Μέρος του ρόλου του ντιζάιν είναι να διαδώσει ότι η διεπιστημονική έρευνα πάνω σε νέες τεχνολογίες έχει ως στόχο να προσφέρει απαντήσεις στα πραγματικά προβλήματα της ανθρωπότητας. Δεν περιλαμβάνουν όλες οι μελλοντικές εφαρμογές ανδροειδή και «εμφυτεύματα παρακολούθησης». Θα συμβούν καλά πράγματα, κι αυτό είναι υπόσχεση.


Η ρευστή και μεταβαλλόμενη με γρήγορους ρυθμούς αγορά, σε ένα ανταγωνιστικό, διεθνούς εμβέλειας πλαίσιο (Bauman, 2002), ο συνεχώς αυξανόμενος επιθετικός ανταγωνισμός (οφειλόμενος στη μείωση του κόστους παραγωγής και όχι μόνο) καθώς και η υψηλή μεταβλητότητα του τρόπου χρήσης και συνδυασμού προϊόντων και υπηρεσιών, επιβάλλουν στις εταιρίες, και ιδιαίτερα στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και τις βιοτεχνίες, να αναπτύξουν καινούριες ικανότητες, προκειμένου να δημιουργήσουν «οράματα» και να ερμηνεύσουν τα «σημάδια» των αλλαγών αυτών.


Είναι ήδη αποδεδειγμένο ότι, στο μέλλον, οι εταιρίες δε θα είναι σε θέση να καινοτομούν μόνο με τη βοήθεια μιας αυστηρά τεχνολογικής επένδυσης. Υπό αυτή την προοπτική, όπου οι εταιρίες δραστηριοποιούνται ως προς απαιτήσεις στρατηγικής σημασίας, το ντιζάιν γίνεται βασική προϋπόθεση ως αξία του συστήματος παραγωγής. Σύμφωνα με τον τελευταίο ορισμό αυτού (ακόμα κι αν δεν έχει παγιωθεί μονοσήμαντα), ο «χώρος» του ντιζάιν έχει αναμφισβήτητα εξελιχθεί, χάρη στο διεπιστημονικό (ή πολυδιάστατο) πυρήνα του (Bertola, Manzini, 2004) από την κατάσταση της «εφαρμοσμένης τέχνης» ή το πεδίο της «καλλιτεχνικής δημιουργίας», σε έναν πιθανό ή και στο μοναδικό τρόπο καινοτομίας στο σύστημα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στην Ιταλία, αποκτώντας αξιοπρέπεια, τόσο σε οικονομικό, όσο και σε διοικητικό επίπεδο (Fortis 2005, Bettiol Micelli 2005, Rullani 2004…).


Σύμφωνα με αυτήν την άποψη, το εν λόγω δοκίμιο παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο εργαλείο (Design_Hub), το οποίο, έχοντας ως γνώμονα ότι για τη δημιουργία κοινωνικών συνόλων χρησιμοποιούνται οι Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ICT), στοχεύει στη δημιουργία ενός μόνιμου χώρου συνάντησης για την ανταλλαγή γνώσης και την παραγωγή καινοτόμων έργων, αλλάζοντας τη σχέση μεταξύ νέων ντιζάινερ και μικρομεσαίων επιχειρήσεων μη εξοικειωμένων σε θέματα ντιζάιν. Το εργαλείο αυτό έχει ως στόχο να ορίσει ένα καθ’ όλα κοινό «χώρο δραστηριότητας», ένα χώρο παραγωγής συλλογικής νοημοσύνης (Lévy 1996), υποστηριζόμενο τόσο από το Πανεπιστήμιο, όσο και από Συνδέσμους Επιχειρηματιών, που δρουν ως εμπνευστές εμπιστοσύνης (Fukuyama 1996).


To Design_Hub εκμεταλλεύεται τις δυνατότητες που προσφέρει το Web 2.0, πιο ορθά “Social Read/Write Web” (SRWW), όπου οι χρήστες μπορούν να είναι συντάκτες, καταναλωτές, παραγωγοί και διανομείς περιεχομένου. Κατάλληλα συνδυασμένα, αυτά τα χαρακτηριστικά δημιουργούν ένα χώρο δημιουργικότητας ανοιχτού κώδικα (open source), με χαμηλό κόστος και χαμηλό αντίκτυπο, εξίσου αξιοποιήσιμου τόσο από εταιρίες όσο κι από νέους χρήστες, ως ένα είδος «δημοκρατίας της καινοτομίας».


Αυτό το έργο αντιπροσωπεύει τη συστηματοποίηση και την οργάνωση μιας διετούς εμπειρίας και συγκεκριμένων πειραματισμών μέσα στα πλαίσια του προγράμματος DAC Design for Arts & Craft (Arquilla 2006), εξελιγμένου και υλοποιημένου (DAC, DAC_Tool and Design_Hub) από μια ομάδα ερευνητών του Τμήματος INDACO, Politecnico di Milano και της POLI.design Consortium, σε συνεργασία με το Confartigianato Brescia (το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε από την περιοχή της Λομβαρδίας και την υπηρεσία Unioncamere _ Convenzione Artigianato).


Βασισμένο στο ευρύτερο πλαίσιο δράσης-έρευνας, το πρόγραμμα DAC λαμβάνει υπ’όψη του κι αξιοποιεί το μηχανισμό μεταβίβασης τεχνολογίας και γνώσης σχετικά με το ντιζάιν (Tasch A.F. 1995), μέσα από τη φυσική μεταβίβαση παραγόντων καινοτομίας (ντιζάινερ που έχουν αποφοιτήσει πρόσφατα) μέσα στις επιχειρήσεις. Με την υποστήριξη ερευνητών, αυτός ο μηχανισμός οδηγεί στην ανάπτυξη προϊόντων, υπηρεσιών και έργων επικοινωνίας, με τη συμμετοχή των ίδιων των επιχειρήσεων. Αυτό το μοντέλο αποκαλείται «αύξηση ανθρώπινου κεφαλαίου» (Romer 1989) και προσδίδει εξειδίκευση στην επιχείρηση, στα πλαίσια μιας προοπτικής βασισμένης στη δράση. Το πρόγραμμα αναπτύχθηκε με τη βοήθεια μιας πρακτικής διαδικασίας «μαθαίνω κάνοντας» και «μαθαίνω αλληλεπιδρώντας», μέσα από την οποία οι εταιρίες (οι οποίες προηγουμένως δεν ήταν εξοικειωμένες με το ντιζάιν), είχαν την ευκαιρία να κατανοήσουν και να εφαρμόσουν καινοτόμες δυνατότητες του ντιζάιν, ενώ οι νέοι ντιζάινερ εμβάθυναν σε τεχνικές γνώσεις σχετικές με τα προϊόντα και τις διαδικασίες παραγωγής μέσα σε πραγματικές εργασιακές συνθήκες.


Τα αποτελέσματα του έργου (38 έργα σε 34 επιχειρήσεις, σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας παραγωγής, με τη συμμετοχή 38 νέων ντιζάινερ) και η επιτυχία του μαρτυρούν την αξία αυτού του μοντέλου, αποκαλύπτοντας όμως τα όριά του εφόσον δεν πραγματοποιείται σε τακτά διαστήματα. Συνεπώς, το Design_Hub έχει ως στόχο την οργάνωση τέτοιου είδους συναντήσεων, την εδραίωση των αποτελεσμάτων τους και την εκκίνηση και κοινή χρήση νέων διαδικασιών καινοτομίας.


Ο κύριος στόχος του Design_Hub είναι η εξάπλωση αυτού του δικτυακού μοντέλου σε εθνικό επίπεδο, μέσα από τη χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών, με τη μεσολάβηση μιας προσέγγισης εστιασμένης στο ντιζάιν. Ο στόχος είναι η δημιουργία ενός σταθερού και μόνιμου δεσμού ανάμεσα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους νέους ντιζάινερ, μέσα από ένα ήπιο μοντέλο κοινωνικής δικτύωσης και την ενθάρρυνση της ανάπτυξης καινοτόμων έργων. Κάτι τέτοιο πρέπει να οδηγεί στην υλοποίηση ενός δημιουργικού ψηφιακού χώρου δραστηριότητας, μέσα στον οποίο τα μέλη της κοινότητας τροφοδοτούν την καινοτομία, ενεργοποιώντας μηχανισμούς συλλογικής και αυθόρμητης συνδημιουργίας.


Το Design_Hub είναι ένα πρόγραμμα για το ντιζάιν, με στόχο την προαγωγή του σε ένα συστημικό και δημοκρατικό επίπεδο: αν μπορούσε το ντιζάιν να φέρει ένα ορισμένο είδος χρηστών κοντά στην τεχνολογία, η επιδίωξη είναι η ενεργοποίηση της ίδιας δυναμικής προκειμένου άνθρωποι μη εξοικειωμένοι με το ντιζάιν να έρθουν σε επαφή με το ίδιο το ντιζάιν.


Το πρόγραμμα Design_Hub λειτουργεί σύμφωνα με ένα σύστημα βασισμένο στην ηλεκτρονική συμμετοχή όλων των μελών του δικτύου καινοτομίας: από τη μια, έχουμε τη δημιουργική τάξη, η οποία αποτελείται από επαγγελματίες και νέους ντιζάινερ και τις εταιρίες δημιουργίας, κι από την άλλη έχουμε τις εταιρίες των εθνικών περιφερειών, που συμμετέχουν σε μια διαδικασία η οποία διευθύνεται και συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο και διευκολύνεται από τους επαγγελματικούς συλλόγους, μέσα από φυσικά και εικονικά παράθυρα. Ο στόχος είναι η δημιουργία μιας κοινότητας η οποία εδραιώνει μεγάλης διάρκειας σχέσεις συνεργασίας και διευρύνει το δίκτυο σχέσεων και ικανοτήτων της χάρη στην ύπαρξη και τη δραστηριότητα του ιστοχώρου.


Η αρχική σελίδα παίζει ένα κρίσιμο και καταλυτικό ρόλο για τη δημοσιοποίηση των δραστηριοτήτων της κοινότητας και γίνεται το κομβικό σημείο γύρω από το οποίο κινείται ολόκληρη η υπηρεσία. Η αρχική σελίδα πρέπει να επιτρέπει μια συνεχόμενη πρόσβαση στον ιστοχώρο, χάρη στο σχεδιασμό των γραφικών της, αλλά πάνω απ’ όλα πρέπει να εμπνέει αξιοπιστία για το περιεχόμενο: σύμφωνα με τη φιλοσοφία του Web 2.0, πρέπει να εγγυάται τη συνεχή ενημέρωση (παράθεση νεότερων πληροφοριακών στοιχείων) και την αξιοπιστία των πηγών. Η αρχική σελίδα του Design_Hub σχεδιάστηκε έτσι ώστε να ανταποκρίνεται σε αυτές τις ανάγκες, λειτουργώντας ως ένας «κοινός πίνακας ανακοινώσεων», τα περιεχόμενα του οποίου (κυρίως νέα και δελτία τύπου), προέρχονται από τα ίδια τα μέλη της κοινότητας.


Ο πυρήνας του ιστοχώρου, σε ό, τι αφορά την πολυπλοκότητα της πληροφορίας, αποτελείται από τους δύο τομείς που απευθύνονται στις Εταιρίες και τους ντιζάινερ αντίστοιχα. Αυτές οι δύο περιοχές μοιάζουν υπερβολικά, καθώς εμφανίζουν όμοιες λειτουργίες, σύνθετα εργαλεία αναζήτησης της βάσης δεδομένων της κοινότητας και παρέχουν τη δυνατότητα επιλογής των χρηστών στη δεδομένη κατηγορία, σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη ενημέρωση που πραγματοποίησαν.


Υπάρχει μια περιοχή «Υπηρεσιών», όπου διανέμονται τεχνολογίες και γνώσεις, τις οποίες θέτει στη διάθεση των επιχειρήσεων το Πανεπιστήμιο. Επίσης, υπάρχει μια περιοχή «Βέλτιστης Πρακτικής», που ονομάζεται “DAC_Lab”, όπου θα δημοσιεύονται τα έργα ντιζάιν που πραγματοποιηθήκαν, χάρη στην ηλεκτρονική αλληλεπίδραση-σε αυτόν τον ιστοχώρο. Τέλος, μια περιοχή «Μεταφόρτωσης» θα επιτρέπει στους χρήστες να βλέπουν πληροφοριακό υλικό σχετικό με το ντιζάιν.


Έχουν δημιουργηθεί κι άλλες πληροφοριακές και θεσμικές περιοχές (πληροφορίες για χορηγούς, περιοχή δελτίων τύπου, F.A.Q., κλπ….), οπτικά διαφοροποιημένες στο μενού πλοήγησης.


Μετά από μια πρώτη φάση δοκιμής, κατά τη διάρκεια της οποίας η υπηρεσία θα προσφέρεται εντελώς δωρεάν, η βιωσιμότητα του έργου θα αξιολογηθεί, καθώς και η πιθανότητα προσθήκης επιπλέον υπηρεσιών με χρέωση (για παράδειγμα, σχεδιάζεται μια περιοχή, όπου θα πραγματοποιείται η ηλεκτρονική διαχείριση των έργων).


Τελειώνοντας, η πρόκληση που θέτει το Design_Hub είναι πολυεπίπεδη:

– Σε πρώτο επίπεδο, η μείωση του χάσματος που υπάρχει ανάμεσα στο ντιζάιν, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την τεχνολογική καινοτομία, επικοινωνώντας τον τρόπο με τον οποίο μια στρατηγική χαμηλού κινδύνου βασισμένη στο ντιζάιν μπορεί να έχει επικερδή αποτελέσματα μακροπρόθεσμα.

– Σε δεύτερο επίπεδο, η χρήση της ίδιας της Τεχνολογίας (Web) για τη διανομή καινοτομιών, μέσω ενός νέου και εμπειρικά αποτελεσματικού τρόπου επικοινωνίας (κοινωνικά δίκτυα).

– Σε τρίτο επίπεδο, η ενίσχυση της σχέσης ανάμεσα στους νέους ντιζάινερ, το Πανεπιστήμιο και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, μέσω των διαύλων επικοινωνίας των κλαδικών οργανώσεων.

– Έπειτα, η προσφορά μιας υπηρεσίας ικανής να ερμηνεύει τις ανάγκες των νέων ντιζάινερ σύμφωνα με ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο επαγγελματικό χώρο, που τους υπόσχεται ένα μέλλον στο χώρο του ντιζάιν, μετά την αποφοίτησή τους.

– Τέλος, ο ορισμός ενός διαδικτυακού προτύπου, το οποίο θα μπορούσε να συνθέσει βέλτιστα όλες αυτές τις πτυχές σε ένα εύχρηστο και πάνω απ’ όλα χρήσιμο εργαλείο: το Design_Hub αποδεικνύει επιτέλους ότι η μείωση του χάσματος μεταξύ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και της τεχνολογίας μέσω του ντιζάιν, συνεπάγεται τη μείωση του χάσματος μεταξύ των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και του ντιζάιν με ένα βιώσιμο και δημοκρατικό τρόπο.



Οπτική Αναπαράσταση



Η εικόνα περιγράφει την ιστορική διεργασία και τα κύρια στοιχεία που συνθέτουν τον πυρήνα, που οδήγησαν στη δημιουργία του “Design_Hub”

&ltspan style=”font-size: 10pt; font-family: Arial” lang=”EN-GB”>Πηγές

- Arquilla V., (a cura di), 2006, Design e imprese artigiane. Un modello per l’innovazione, ed. Poli.design, Milano

- Bauman Z., 2002, Modernità liquida, Laterza, Roma-Bari

- Bettiol M., Micelli S. (a cura di), 2005, Design e creatività nel Made in Italy. Proposte per i distretti industriali, Mondadori, Milano

- Fortis M., 2005, Il Made in Italy nel “nuovo mondo”: Protagonisti, Sfide, Azioni, Ministero delle Attività Produttive

- Fukuyama, F., 1996, Fiducia. Come le virtù sociali contribuiscono alla creazione della prosperità, Rizzoli

- Manzini E., Bertola P. (a cura di), 2004, Design Multiverso, Ed. Poli.Design, Milano

- Lévy P., , 1996, L’intelligenza collettiva. Per un’antropologia del cyberspazio, Feltrinelli, Milano
Romer P.M., 1989, Human Capital And Growth: Theory and Evidence, NBER Working Papers 3173, National Bureau of Economic Research, Inc, revised

- Rullani E., 2004, Economia della conoscenza, creatività e valore nel capitalismo delle reti, Carocci, Roma

- Tasch A.F., 1995, Knowledge and technology transfer: a university experience and perspective, Microelectron. Res. Center, Texas Univ., Austin, TX; University/Government/Industry Microelectronics Symposium


Η σχέση ανάμεσα στον επιχειρηματία και στα δίκτυα, ιδιαίτερα μητροπολιτικά ή οικονομικά, αναγνωρίστηκε ως κλειδί για την κατανόηση των σύγχρονων επιχειρηματικών πρακτικών:

«Φαίνεται ο σύγχρονος επιχειρηματικός ‘ήρωας’ να είναι κατά ένα μεγάλο μέρος ένας ‘δικτυωμένος ήρωας’. Ωστόσο, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η δικτύωση ως επιχειρησιακή στρατηγική δεν έρχεται ουρανοκατέβατα, αλλά προϋποθέτει επενδύσεις στην κοινωνική επικοινωνία, τους ανεπίσημους δεσμούς, την εκπαίδευση και τη μόρφωση».[3]


Η ιδέα του «δικτυωμένου ήρωα» γεννά στερεότυπα του αυτοδημιούργητου άντρα, του μοναχικού εφευρέτη ή του καινοτόμου στο χώρο της βιομηχανίας, που είναι ακόμα διαδεδομένα. Ενώ δίδεται ρητή έμφαση στην κοινωνική επικοινωνία και τους ανεπίσημους δεσμούς, υπάρχει μια αυτονόητη απόρριψη των σχέσεων και μια αντίληψη ότι ο επιχειρηματίας είναι περισσότερο ένας εκμεταλλευτής των δικτύων κι όχι ένας σύνδεσμος. Πώς οι υπάρχουσες αντιλήψεις σχετικές με τον ‘επιχειρηματία’ ταιριάζουν στη στροφή προς τις εναλλακτικές και δικτυακές πρακτικές, οι οποίες αμφισβητούν τα υπάρχοντα μοντέλα των επαγγελμάτων του ντιζάιν; Και πώς θα μπορούσαν οι δικτυακές πρακτικές να εκσυγχρονίσουν την ιδέα και την εκπαίδευση του επιχειρηματία του ντιζάιν; Με τι θα μπορούσε να μοιάζει ένας πρωτότυπος δικτυωμένος επιχειρηματίας, εάν όχι με τον μοναχικό οικονομικό ήρωα, που θα εκμεταλλεύεται τα δίκτυα για την εξυπηρέτηση των δικών του/της σκοπών


Υπάρχουσες έννοιες σχετικά με τον επιχειρηματικό χαρακτήρα είναι συνδεδεμένες με ξεπερασμένα στερεότυπα: στο χώρο της επιχειρηματικότητας του Ηνωμένου Βασιλείου, υπάρχει ακόμα η ιδέα του ‘αυτοδημιούργητου επιχειρηματία’ της Βιομηχανικής Επανάστασης ή του εξερευνητή που χτίζει την Αυτοκρατορία. Ωστόσο, αυτή η πίστη σε συγκεκριμένα στερεότυπα για το χαρακτηρισμό του επιχειρηματία, δεν είναι ένα καθαρά βρετανικό φαινόμενο. Η μελέτη των Hyrsky και Tuuanen για τη γλώσσα και τη διαμόρφωση των τύπων επιχειρηματία εξετάζει τις διεθνείς έννοιες του επιχειρηματικού χαρακτήρα και ξεκινάει περιγράφοντας τέσσερα ‘στερεότυπα’ επιχειρηματικού χαρακτήρα. Ο «Κλασικός» επιχειρηματίας περιγράφεται ως ένας «καινοτόμος, υπό την έννοια της διαφοροποίησης ή της αλλαγής της αγοράς, εισάγοντας κάτι νέο»[4] κάποιος «που αναλαμβάνει ρίσκα, εννοώντας ότι αυτός ή αυτή αναλαμβάνει το πλήρες ρίσκο της αποτυχίας (οικονομικό, κοινωνικο-ψυχολογικό, υγείας και υπόληψης) και εάν αυτός ή αυτή χειριστεί με αποτελεσματικό τρόπο το ρίσκο, δικαιούται κάθε ανταμοιβή. Ο επιχειρηματίας «Τεχνίτης» χαρακτηρίζεται από το παρελθόν «του εργάτη» (και μια) περιορισμένη εκπαίδευση, αλλά σημαντική επιτυχία τεχνικής φύσεως στη δουλειά». Άλλες ιδιότητες που αποδίδονται σε αυτό το στερεότυπο είναι ο «έμπρακτος», αλλά «χωρίς ανάληψη οποιουδήποτε ρίσκου» τρόπος διαχείρισης μιας επιχείρησης, μια ‘πατερναλιστική’ σχέση με τους υπαλλήλους κι ένα κίνητρο ‘εγγενούς ικανοποίησης’, που αξιολογεί «την ανεξαρτησία και την αυτονομία, όντας σε θέση να επιλέγει τους συναδέλφους του στη δουλειά, και ικανοποίηση για τη συμβολή του στην παραγωγή ενός ποιοτικού προϊόντος με την παροχή προσωπικών υπηρεσιών». Ο «Καιροσκόπος» επιχειρηματίας χαρακτηρίζεται ως ένας άνθρωπος της «μέσης κοινωνικής τάξης» με μια σφαιρική εκπαίδευση, εμπειρία στη διοίκηση και προσανατολισμό προς την ανάληψη ρίσκων, με την ανάπτυξη να αποτελεί τον κύριο στόχο της εταιρίας». Σε αντίθεση με τον επιχειρηματία Τεχνίτη, ο καιροσκόπος «έχει την τάση να είναι ωφελιμιστής και όχι πατερναλιστικός στις σχέσεις του με το προσωπικό», και «εκμεταλλεύεται ανθρώπους και πόρους». Τέλος, ο επιχειρηματίας «Έρευνας και Ανάπτυξης» περιγράφεται ως το νεώτερο από όλα τα στερεότυπα και εντοπίζεται σε πανεπιστήμια θετικών επιστημών, ιδρύματα κι επιστημονικά πάρκα». Δουλεύοντας στο χώρο της επιστήμης, της μηχανικής ή άλλων επιστημών ‘υψηλής τεχνολογίας’, η επιχειρηματικότητά του προέρχεται από την κατανόηση του ότι «η ιδιαίτερη γνώση του μπορεί να μετατραπεί στο βασικό πλεονέκτημα μιας νέας επιχείρησης».


Εξετάζοντας τις σχέσεις μεταξύ ανθρώπων και οργανώσεων αναφορικά με τα παραπάνω στερεότυπα, δύο θέματα προκύπτουν: πρώτον, ο επιχειρηματίας ως ξεχωριστή οντότητα-που αναλαμβάνει το πλήρες ρίσκο της αποτυχίας, βασισμένος μόνο στις δικές του γνώσεις και δεύτερον, μια άνιση σχέση με τους άλλους-πατερναλιστική ή ‘χειραγωγική’.


Μετά τη πραγματοποίηση δημοσκόπησης με ερωτήσεις σχετικές με τη στάση τους απέναντι στην επιχειρηματικότητα και τα επιχειρηματικά χαρακτηριστικά, η μελέτη των Hyrsky και Τuuanen εντόπισε μια απομάκρυνση των ερωτηθέντων πέραν των αρχικών ‘στερεοτύπων’. Ζητήθηκε από τους ερωτηθέντες να κάνουν μεταφορικές περιγραφές των επιχειρηματιών και της επιχειρηματικότητας. Ήταν σε θέση να απαντήσουν «ελεύθερα και αυτοβούλως»[5] και οι απαντήσεις τους κυμαίνονταν από τις πιο αναμενόμενες εικόνες, όπως «Άνθρωποι της περιπέτειας και Πολεμιστές» έως και τις πιο ασυνήθιστες εικόνες της φύσης, όπως μια «αμοιβάδα», μια «βελανιδιά», ένα «χωνευτήρι», ή «μηχανέλαιο».[6]


Η μελέτη των Hyrsky και Tuuanen συμπεραίνει ότι ο όρος «επιχειρηματίας» είναι φορτισμένος και διάφοροι χρήστες τον έχουν διαποτίσει με μια σειρά διαφορετικών σημασιών, τα οποία έχουν αλλάξει με την πάροδο του χρόνου από την παλαιότερη μειωτική θεώρηση των όρων «απληστία, εγωισμός, ανενδοίαστος, απιστία απέναντι στο εργατικό προσωπικό», σε μια πιο θετική θεώρηση του επιχειρηματία ως ενός ανθρώπου, ο οποίος είναι «καινοτόμος, δοτικός, δημιουργικός, παίρνει πρωτοβουλίες» και είναι «οικοδόμος.»[7]


Αυτά ακριβώς τα ‘συμπληρωματικά’ χαρακτηριστικά των επιχειρηματιών θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα για περισσότερες μεθόδους πρακτικής βασισμένες στο διαδίκτυο-ανάληψη πρωτοβουλίας, αλλά και παροχή υποστήριξης ή συμβουλών σε άλλους, ανάπτυξη ισχυρών δεσμών ανάμεσα σε άτομα ή οργανώσεις, προκειμένου να επιτευχθεί η προώθηση της καινοτομίας.


Η έρευνα πάνω σε επιχειρηματικές πρακτικές με βάση το διαδίκτυο ξεπρόβαλε πριν από 20 περίπου χρόνια[8] τότε, ο χαρακτήρας και τα συνολικά χαρακτηριστικά του διαδικτυακού επιχειρηματία δεν ήταν ακόμα κοινά αποδεκτά. Ενώ η μελέτη των Hyrsky και Tuuanen καταδεικνύει μια αλλαγή στις αντιλήψεις σχετικά με τον επιχειρηματία, τα στερεότυπα με τα οποία αυτοί ξεκίνησαν της μελέτη τους βασίζεται σχεδόν εξ ολοκλήρου στην αντίληψη του επιχειρηματία ως ατόμου. Οι συγγραφείς αυτού του δοκιμίου διατυπώνουν την ιδέα ότι το ήθος των πρακτικών του βασισμένου στο διαδίκτυο ντιζάιν είναι εγγενώς συνδεδεμένο με την ισότητα και στηρίζεται στη συνεργασία με άλλους και στις σχέσεις αμοιβαίας υποστήριξης.


Για να βρούμε επιχειρηματικές προσεγγίσεις που ενθαρρύνουν την ισότητα και τις σχέσεις με άλλους στον τομέα αυτό, θα μπορούσαμε να εξετάσουμε μερικές ήδη υπάρχουσες εναλλακτικές προσεγγίσεις στο χώρο του ντιζάιν, για να αρχίσουμε να προσδιορίζουμε χαρακτηριστικά, προκειμένου να δημιουργήσουμε ένα ‘πρωτότυπο’ για τον δικτυωμένο επιχειρηματία.


Ένα παράδειγμα μιας εναλλακτικής προσέγγισης της επιχειρηματικής δραστηριότητας είναι το δίκτυο “Soup Session”. Έχοντας τεθεί σε εφαρμογή από την Jessica Antwi-Boasiako, μια σχεδιάστρια οπτικής επικοινωνίας και απόφοιτο του Royal College of Art, ξεκίνησε ως ένα οικιακό φαινόμενο: φίλοι μαζεύονταν κατά τη διάρκεια του φαγητού για να συζητήσουν για την πορεία της δουλειάς τους και να προσφέρουν ο ένας στον άλλο ιδέες και υποστήριξη. Μέσα σε 7 χρόνια, αυτή η πρακτική έχει εξελιχθεί σε ένα δίκτυο δημιουργικής υποστήριξης βασισμένο σε εκδηλώσεις. Η Antwi-Boasiako τώρα οργανώνει εκδηλώσεις ανοιχτές σε όλους στο Institute of Contemporary Arts του Λονδίνου που έχουν ως στόχο να ενισχύσουν αυτό το ίδιο δίκτυο οικιακής υποστήριξης σε ευρύτερη κλίμακα.

«Κατά τη διάρκεια μιας ψυχαγωγικής συγκέντρωσης, οι καταξιωμένοι δημιουργοί κάθονται δίπλα-δίπλα με αυτούς που δεν έχουν αναδειχθεί ακόμα. Οι καλεσμένοι παροτρύνονται να γνωρίσουν, να εξερευνήσουν, να συνεργαστούν και να επιδείξουν τη δουλειά τους στο SOUP.
Οι αίθουσες Nash και Brandon, ο νέος «δημιουργικός παιδότοπος» του SOUP, θα μετατραπούν σε αίθουσες ‘σπίτι μακριά απ’το σπίτι’. Με τη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας «ζεστής» και πάνω απ’ όλα φιλόξενης, οι καλλιτέχνες και οι σχεδιαστές θα συνεισφέρουν με αυθεντικά κομμάτια, μετατρέποντας τους χώρους Nash and Brandon σε ένα λαμπερό και μποέμικο καθιστικό. […]
Το SOUP τροφοδοτεί, συνδέει κι επαινεί τη δουλειά της δημιουργικής κοινότητας και των συνεργατών της για να δημιουργήσει θεμελιώδεις και μακροχρόνιους δεσμούς.


Η εξιστόρηση της ‘ζεστασιάς’ και των ‘μακροχρόνιων δεσμών’ που διαπνέουν την περιγραφή του SOUP, φαντάζει να παρομοιάζει το δημιουργικό διαδίκτυο με ένα οικογενειακό περιβάλλον και να προωθεί κοινωνικές αρετές συνδεδεμένες με φυσιολογικό τρόπο με τη φιλία, προωθώντας την ιδέα ενός επιχειρηματία ο οποίος ενδιαφέρεται για την επιτυχία και την ευημερία όλων των συνδέσμων που απαντώνται στα πλαίσια του δικτύου-σε σύνδεση με την έννοια του ‘δοτικού’ επιχειρηματία, που προτείνει η μελέτη των Hyrsky και Tuuanen.


Ένα ευρύτερης κλίμακας παράδειγμα επιχειρηματικότητας που βασίζεται στο δίκτυο είναι η ‘Urban Act’9, μια ομαδοποίηση επαγγελματιών της πόλης: ένα ευρωπαϊκό δίκτυο θεωρητικών, αρχιτεκτόνων και σχεδιαστών, οι οποίοι προσφάτως δημοσίευσαν ένα εγχειρίδιο της δουλειάς τους, ως μεμονωμένες πρακτικές αλλά και αντιλαμβανόμενες ως μια ευρύτερη πρακτική βασισμένη στο δίκτυο.[9] Το βιβλίο έχει ως στόχο την κοινοποίηση γνώσης κι εμπειρίας σε ένα ευρύτερο κοινό. Η διανομή και πάλι βασίζεται στο δίκτυο• αντίγραφα πωλούνται σε μαγαζιά από αντιπροσώπους (τα ίδια τα μέλη του δικτύου) και για κάθε αντίγραφο που πωλείται, αποστέλλεται ακόμα ένα δωρεάν σε μη κερδοσκοπικές κοινωνικές ομάδες ή φιλανθρωπίες. Το δίκτυο εξελίχθηκε από τη μορφή μιας μη σχεδιασμένης διαδικασίας ‘ενοποίησης’ μικρότερων δικτύων, καθώς αυτοί που συμμετείχαν στις αρχικές συναντήσεις και συζητήσεις κάλεσαν ανθρώπους από το δικό τους τοπικό ή προσωπικό δίκτυο. Η βασισμένη στο δίκτυο πρακτική σχετίζεται με τη φύση της αστικής θεωρίας και πράξης, καθώς επιτρέπει εύκολες συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών πλαισίων και σύνθετες καταστάσεις να ανανεώνουν ευρύτερες θεωρίες. Το δίκτυο πίσω από το ‘Urban Act’ περιγράφει την ανάπτυξή τους με αυτόν τον τρόπο, ως έναν «αλγόριθμο…συγγένειας και φιλίας». Αυτές οι δύο λέξεις εκφράζουν το αίσθημα της ζεστασιάς κι επιβάλλουν την ιδέα της δικτυακής ανάπτυξης με αυτόν τον τρόπο ως ένα ‘φυσικό’ συμβάν. Αυτή η έμφαση στη φιλία για μια ακόμη φορά απηχεί το όραμα της Antwi-Boasiako σχετικά με το επιχειρηματικό δίκτυο, ενώ επεκτείνει το φάσμα του δικτύου πέρα από το (τεχνητό) οικιακό περιβάλλον.


Οι αρετές της υποστήριξης και της προσφοράς του δικτύου αντιμετωπίζονται ως ένα σημαντικό στοιχείο για την ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας. Όπως επισημαίνουν οι Hoang και Antoncic, ένα βασικό πλεονέκτημα των δικτύων για την επιχειρηματική διαδικασία είναι η πρόσβαση που παρέχουν σε πληροφορίες και συμβουλές. Η εξάρτηση από τα δίκτυα δεν περιορίζεται στο στάδιο της εκκίνησης. Οι επιχειρηματίες συνεχίζουν να βασίζονται στα δίκτυα για πληροφορίες, συμβουλές και επίλυση προβλημάτων, με κάποιες επαφές να παρέχουν σύνθετους πόρους».[10]


Και τα δύο πρωτότυπα του δικτυωμένου επιχειρηματία που περιγράφονται εδώ βασίζονται στην άμεση, προσωπική επαφή και στις αναδυόμενες ευκαιρίες που προσφέρει ένα δίκτυο κοινοποίησης ιδεών και κοινής υποστήριξης. Προχωρώντας πέρα από τη σφαίρα επιρροής του δικτύου προσωπικης επαφής στο εικονικό δίκτυο, η πρόσφατη εξέλιξη της τεχνολογίας Web 2.0 και ιδιαίτερα η επανάσταση wiki, βασίζονται στην επιθυμία της ‘κοινής χρήσης’ πληροφοριών, ιδεών και γνώσης, ως μια δυναμική τόσο για την εμπορική όσο και για τη μη-εμπορική επιχείρηση. ‘Εικονικά’ ή διασπαρμένα δίκτυα που δημιουργήθηκαν και συνδέθηκαν μέσω της συνεργασίας wiki και των δικτυακών φόρουμ προσφέρουν μεγάλες δυνατότητες για δημιουργικά δίκτυα, επιτρέποντας την πρόσβαση σε διεθνείς ομάδες και ιδιώτες. Ωστόσο, το πρωτότυπο του δημιουργικού επιχειρηματία που περιγράφεται παραπάνω φαίνεται να έχει επιτευχθεί μέσω της μίμησης των οικιακών δικτύων της οικογένειας ή των φίλων• παρέχεται υποστήριξη και μια αίσθηση ενός δημιουργικού ‘σπιτιού’ σε αυτούς που υπεισέρχονται στα δίκτυά τους. Τα εξ’ολοκλήρου εικονικά δίκτυα που έχουν θέσει ως στόχο την υποστήριξη και την ανάπτυξη δημιουργικής επιχειρηματικότητας χρειάζεται να αναδημιουργήσουν και να συναγωνιστούν την οικεία, ευχάριστη οικιακή αίσθηση των επιτυχημένων δικτύων που έχουν δημιουργηθεί από την άμεση, προσωπική αλληλεπίδραση.


Το κλειδί για ένα ‘πρωτότυπο’ δικτυωμένου επιχειρηματία ή μιας ομάδας επιχειρηματιών φαίνεται να συνδέει πρόσωπα ή ομάδες του ίδιου επιπέδου. Αυτή η κατανόηση της ισότητας θεμελιώνεται στα πλαίσια του σεβασμού των στόχων και του επιχειρηματικού μέλλοντος τρίτων στο δίκτυο. Η σχέση μεταξύ του δημιουργικού επιχειρηματία και του επιχειρηματικού δικτύου είναι σχέση δούναι και λαβείν, αμοιβαία υποστήριξη και φιλία-είτε βασίζεται σε ‘πραγματική’ φιλία, είτε στα χαρακτηριστικά της φιλίας, όπως η αποδοχή και η γεμάτη σεβασμό συμπεριφορά.


Notes

[1] See The Higher Education Academy Art Design Media Subject Centre and the National Endowment for Science, Technology and the Arts, Creating Entrepreneurship: Entrepreneurship Education for the Creative Industries, (York: ADMHEA/NESTA, 2007).

[2] Jensen, B. G. (2004) Innovation and Entrepreneurship as Part of a Master Program in Architecture and Design. Cumulus Working Papers 12 (04).

[3] Nijkamp, Peter (2003) ‘Entrepreneurship in a Modern Network Economy’, Regional Studies, 37:4, σ. 401.

[4] Descriptions of entrepreneur stereotypes’ characteristics, all from Hyrsky, Kimmo & Tuuanen, Mika, ‘ “Jack of All Trades on Route 66”: Entrepreneurs and Entrepreneurship as Expressed in Metaphors’, ηλεκτρονικό κείμενο στο http://tinyurl.com/6lqrum.

[5] Hyrsky, Kimmo & Tuuanen, Mika, ‘ “Jack of All Trades on Route 66”: Entrepreneurs and Entrepreneurship as Expressed in Metaphors’, ηλεκτρονικό κείμενο στο http://tinyurl.com/6lqrum.

[6] Οπ. παρ. σσ. 8-9.

[7] Οπ. παρ. σ.10.

[8] Hoang, Ha & Antoncic, Bostjan, ‘Network-based research in entrepreneurship: a critical review’, Journal of Business Venturing 18(2), 2003, σ. 165.

[9] AAA/Peprav (eds.) Urban Act – a handbook for alternative practice (Paris: AAA, 2007).

[10] Hoang and Antoncic, ‘Network-based research in entrepreneurship’, p. 166.


Η δημοκρατία προήλθε από τη φωνή του λαού. Ξεκίνησε με μια ηθική στάση που έδωσε στους πολίτες το δικαίωμα να εκφράζουν ελεύθερα τη γνώμη τους, να θίγουν διάφορα θέματα και τα αιτήματα τους να εισακούονται. Η συναίνεση διαμορφώνεται από αυτές τις φωνές. Η κοινωνία σήμερα εκφράζει τη γνώμη της διαμέσου πολυάριθμων μέσων: το διαδίκτυο, την τηλεόραση, τα δημοσιεύματα, τη σήμανση, τα βιβλία, τις αφίσες και τα γκράφιτι στους τοίχους. Πολλά από αυτά τα μέσα ελέγχονται από ιδιώτες και/ή είναι ακριβά – οι φωνές μας σε κάποιο βαθμό χαλιναγωγούνται από την τεχνολογία. Το ίντερνετ προσφέρει στον πολίτη του 21ου αιώνα τη μεγάλη ελπίδα να εκφράσει ελεύθερα τη γνώμη του.


Η οπτική επικοινωνία είναι ένας τομέας του ντιζάιν που ενισχύει τη «φωνή» του πολίτη. Μέσα από στοχαστική διαπραγμάτευση, συγκρότηση και τοποθέτηση, ο σχεδιαστής (της επικοινωνίας) μπορεί να καταστήσει εφικτή για το κοινό μια ξεκάθαρη εκφραστική διατύπωση. Υπό αυτό το πρίσμα, το ντιζάιν στην επικοινωνία μπορεί να θεωρηθεί ως κάτι ανάλογο με το αρχαίο θέατρο, ένα μέρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να ενισχύσουν τη φωνή τους κι αυτή να ακουστεί από άλλους.


Ο θεωρητικός της Κυβερνητικής Gordon Pask, περιγράφοντας τη Θεωρία του περί Συνομιλίας, παραθέτει ως παράδειγμα δύο πρόσωπα (το Α και το Β) να συζητούν σχετικά με μια αντίληψη (Τ):

«Έμαθα πολλά για τη ΔΙΚΗ ΣΟΥ αντίληψη σχετικά με το Τ κι εσύ επίσης έμαθες πολλά για τη ΔΙΚΗ ΜΟΥ αντίληψη σχετικά με το Τ. Δεν υπάρχει περίπτωση, ούτε εγώ, αλλά ούτε κι εσύ να έχουμε την πιο άσχετη αντίληψη, τη λιγότερο προσδιοριστική αντίληψη από όλους τους φιλοσόφους, για ένα Τ…που μοιάζει να είναι το βασικό στοιχείο μιας συνομιλίας, όπου ο ένας συμμετέχων, ας πούμε ο Α, μαθαίνει για τον Β, για το πώς ο Α διαφέρει και είναι όμοιος με τον Β και το εκπεφρασμένο (προφανές) Τ να είναι, κατά κύριο λόγο, το επίκεντρο» (Pask και Zeeuw, 1992)


Το ζήτημα που θα ήθελα να θίξω σε αυτό το δοκίμιο είναι ότι εάν παραθέταμε ως παράδειγμα στη θεωρία της συνομιλίας του Pask τη δραστηριότητα της οπτικής επικοινωνίας (ανάμεσα σε σχεδιαστή, πελάτη, αντικείμενο και κοινό), τότε ο σχεδιαστής καθιστά έκδηλο το Τ. Η δουλειά του σχεδιαστή είναι να δίνει υλική υπόσταση σε αυτό το κεντρικό σημείο ή άξονα, μέσω του οποίου μαθαίνουμε ο ένας τον άλλο. Η φύση του «άξονα» ή του «τεχνουργήματος» δεν είναι σημαντική: η συνομιλία που καθίσταται εφικτή είναι αυτό που μας ενδιαφέρει. Είναι σημαντικό, ωστόσο, ότι η φύση του «τεχνουργήματος» επηρεάζει τη συνομιλία που μπορεί να έχουμε μέσα από αυτό. Επιπλέον, το τεχνούργημα είναι ο «άξονας» μέσω του οποίου οι αντιλήψεις σχετικά με το Τ γίνονται συνήθως αντιληπτές (είτε είναι προσδιοριστικές είτε όχι).


Μια μετασχηματιστική δραστηριότητα


Ο επικοινωνιακός σχεδιασμός αποτελεί μετασχηματιστική δραστηριότητα. Καθιστά εφικτή, μέσα από τη δραστηριότητα του ντιζάιν, την παραγωγή υλικών που γεννούν ορισμούς της πραγματικότητας.



« Οντότητες μπορεί να δημιουργηθούν από το ντιζάιν, επειδή το ντιζάιν γνωρίζει πώς να κάνει τον κόσμο πιο ανθρώπινο». (Tonkinwise και Lorber-Kasunic, 2006)


Όντας έτσι, μπορούμε να εξετάσουμε το ντιζάιν στην επικοινωνία όχι τόσο βάσει του «τι είναι επικοινωνία», αλλά περισσότερο βάσει του «τι μπορεί να είναι επικοινωνία». Μέσω του ντιζάιν στην επικοινωνία, νέα ιδιαίτερα γνωρίσματα, έννοιες και τάσεις γεννώνται• πρόκειται για μια διαδικασία υλοποίησης και πραγμάτωσης.

Πρωτίστως, η σημασιολογική στροφή αναγνωρίζει τη συμμετοχή του ανθρώπου στο τεχνούργημα του ντιζάιν, αναγνωρίζοντας όχι μόνο ότι οι σχεδιαστές είναι άνθρωποι, ότι επικοινωνούν με άλλους για την τεχνολογία την οποία εξελίσσουν, αλλά και διαμέσου αυτής και όχι μόνο ότι συμμετέχουν στην κοινωνική σύνθεση της πραγματικότητας, αλλά και ότι όλα τα παραπάνω, επηρεασμένα από την τεχνολογία, επιστρατεύουν την ανθρώπινη ιδιότητά τους για να αποδώσουν σε ό,τι κάνουν με τη χρήση αυτής. Τα τεχνουργήματα είναι προσθετικά στοιχεία του ανθρώπινου μυαλού, της ανθρώπινης ύπαρξης και της ανθρώπινης δραστηριότητας. Η συνειδητοποίηση του τι συνεπάγεται αυτή η αλλαγή δεν είναι εύκολο πράγμα. (Krippendorff, 2006)


Εστίαση στο αντικείμενο(προϊόν ή τεχνούργημα) ή εστίαση στον άλλο


Μελέτες σχετικά με το ντιζάιν στην επικοινωνία, συχνά εστιάζουν πάνω στο προϊόν και τη λύση στο πρόβλημα. Θέτουν τα εξής ερωτήματα: πώς μπορεί το αντικέιμενο να επικοινωνεί πιο ξεκάθαρα; Πώς μπορεί το προϊόν να είναι τυπογραφικά πιο καινοτόμο; Πώς μπορεί να γίνει καλύτερο το ντιζάιν; Αλλά τι υπάρχει πέρα από αυτό το επίπεδο της συζήτησης ως «επίλυση προβλήματος»; Όπως λέει ο Glanville, κατά τον ορισμό του «ντιζάιν» ενδιαφέρεται για την έρευνα.

«Άλλες απόψεις (για παράδειγμα, η επίλυση ενός ορισμένου προβλήματος), παρόλο που συχνά θεωρούνται καίριες, υποστηρίζω ότι δεν είναι πρωταρχικής σημασίας στη μελέτη της άσκησης του ντιζάιν, ανεξαρτήτως του πόσο σημαντικές είναι. Η επίλυση προβλημάτων είναι ένας ξεχωριστός τομέας. Είμαι ευτυχής που το αφήνω σε αυτόυς που ενδιαφέρονται». (Glanville, 1999)


Σε μια προσπάθεια να ασχοληθούμε με την πτυχή της «μη-επίλυσης προβλημάτων», αυτής της «άσκησης του ντιζάιν», μπορούμε να μετατοπίσουμε την εστίαση «στον άλλον», στα πλαίσια της δραστηριότητας του ντιζάιν στην επικοινωνία. Ακολουθώ και πάλι την προσέγγιση του Glanville σχετικά με την πρακτική του ντιζάιν.

«Χαρακτηρίζω το ντιζάιν (σύμφωνα με τον Pask, το 1969) ως συνομιλία, η οποία πραγματοποιείται συνήθως με ένα μέσο όπως το χαρτί και το μολύβι, με κάποιον άλλο (είτε με έναν «υπαρκτό» άλλο, είτε με τον εαυτό μας να είναι στη θέση του άλλου), ως ο συνομιλητής μας». (Glanville, 1999)


Πώς η εστίαση πάνω στον «άλλο» επαναπροσανατολίζει τη δραστηριότητα του ντιζάιν στην επικοινωνία; Τι ρόλο παίζει «ο άλλος» στη δραστηριότητα του ντιζάιν; Αυτό το δοκίμιο προτείνει ότι, μέσα από μια εφαρμογή της έννοιας του «άλλου» στην πρακτική του επιλοινωνιακού σχεδιασμού, δύναται να γίνει εφικτή η απόκτηση μιας αντίληψης κοινωνικού χαρακτήρα αυτής της πρακτικής. Το δοκίμιο χρησιμοποιεί τον όρο «άλλος» για να συμπεριλάβει ποικίλους συμμέτοχους στα πλαίσια της δραστηριότητας του ντιζάιν: τον πελάτη, το χρήστη και το κοινό. Ο όρος είναι επίσης χρήσιμος στο ερώτημα «τι κάνουν οι σχεδιαστές». Εδώ, «ο άλλος» έρχεται να αναφερθεί στη δυνατότητα για εξωτερίκευση και στη μετασχηματιστική δυνατότητα, διαθέσιμες μέσω της επίγνωσης του ρόλου του «άλλου», κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του τεχνουργήματος.


Μια άλλη πτυχή του «άλλου» είναι το αποτέλεσμα μέσω του οποίου η δραστηριότητα του ντιζάιν μπορεί να αποκαλύψει την έννοια του «άλλου» στους ίδιους τους σχεδιαστές, μέσα από το ντιζάιν του τεχνουργήματος, στα πλαίσια μιας ενασχόλησης κοινωνικού χαρακτήρα. Όλες οι οντότητες ασχολούνται με τη διαδικασία. Όλες συνδέονται με την κοινωνικού χαρακτήρα δραστηριότητα κι έχουν την ικανότητα να μάθουν και να εξελιχθούν μέσα από αυτή.


Αυτό το δοκίμιο προτείνει ότι μπορούμε να φτάσουμε σε πολύπλευρες κατανοήσεις αυτού που μπορεί να αντιπροσωπεύει μια κοινωνικού χαρακτήρα πρακτική, με το να εξετάζουμε την πρακτική μέσα από αυτούς τους διάφορους «άλλους». Και το ότι καταλήγοντας σε μια ορισμένη κατανόηση αυτής της πρακτικής μπορεί να επιτρέπει να κοιτάξουμε πέρα από μια κατανόηση της πρακτικής που βασίζεται στο αντικείμενο.


Καθώς αυτό το δοκίμιο μπορεί να θεωρηθεί κομμάτι της τρέχουσας προτροπής για συμμετοχικό ντιζάιν ή για ντιζάιν που βασίζεται στο χρήστη, προχωράει πέρα από αυτές τις «εργαλειακές» θεάσεις της φύσης της δραστηριότητας του ντιζάιν. Οι κοινωνικού χαρακτήρα σχεδιαστές εμπλέκονται στη δραστηριότητα του ντιζάιν με έναν ολιστικό τρόπο, επιστρατεύουν τις ικανότητές τους για την «υλοποίηση» της φωνής και διαπραγματεύονται αυτήν την επικοινωνία της «φωνής» στη δραστηριότητα. Είναι οι διευκολυντές αυτής της επικοινωνίας• οι διευκολυντές της «υλοποίησης αυτής της γνώσης».


Το ντιζάιν στην επικοινωνία ως μια διαπραγμάτευση


Για να πάρει σάρκα και οστά το τεχνούργημα, μια μη-λεκτική δραστηριότητα «έκφρασης» είναι επιτακτική, η υλοποίηση μιας «γνώσης» που αναδύεται από τη διαπραγμάτευση του ίδιου του ντιζάιν. Ακολουθεί η περιγραφή της Willis σχετικά με ένα «οντολογικό ντιζάιν»:

«οντολογικός σχεδιασμός-βασίζεται πάνω σε μια κυκλικότητα, στην οποία η γνώση καταχωρείται με το να είναι η ουσία του σχεδιασμού για ένα εργαλείο κι αυτό με τη σειρά του τροποποιώντας τη φύση του χρήστη του εργαλείου».(Willis, 1999)


Αυτή η γνώση ανταποδίδεται «προς τα έξω» κι επομένως μας αποκαλύπτει τον ίδιο μας τον εαυτό, μέσω της παρουσίας της. Αυτή η «αποκάλυψη» διευκολύνεται από τον σχεδιαστή. Όπως το θέτει η Willis:



«ο σχεδιασμός είναι βασικός στο να είσαι άνθρωπος – σχεδιάζουμε, που θα πει μελετάμε, οργανώνουμε και σχεδιάζουμε, με τρόπο που να προεικονίζουν τις ενέργειες και τις πράξεις μας-στη συνέχεια, ο σχεδιασμός μας και ό,τι έχουμε σχεδιάσει ως τώρα, μας σχεδιάζουν (π.χ. μέσα από τις αλληλεπιδράσεις μας με τις δομικές και υλικές ιδιαιτερότητες του περιβάλλοντος μας)» (Willis, 1999)


Οι σχεδιαστές της επικοινωνίας έχουν τις δεξιότητες και την ευαισθησία να δώσουν μορφή στην «επικοινωνία» και, πιο σημαντικά, ενεργούν ως φερέφωνο και μηχανισμός εστίασης για τις «άλλες» οντότητες, που συμμετέχουν στη δραστηριότητα. Ο σχεδιαστής διευκολύνει την υλοποίηση της άϋλης, εμπειρικής γνώσης σε συγκεκριμένη μορφή , διευκολύνοντας κατ’αυτόν τον τρόπο την ανάπτυξη και την εξέλιξη όλων των οντοτήτων που συμμετέχουν στη δραστηριότητα. Αυτό το δοκίμιο υποδεικνύει την ανάγκη για πληρέστερη διερεύνηση αυτών των απόψεων στην πρακτική του ντιζάιν στην επικοινωνία.


Κοινωνικού χαρακτήρα πρακτική και οι επιπτώσεις της


Εάν προχωρήσουμε πέρα από αυτό το οποίο αναφέρει ο Margolin ως «συνομιλία σχετικά με τα αντικείμενα» (Margolin 2002) ο επικοινωνιακός σχεδιασμός μπορεί να αρχίσει να εξετάζεται ως μια πρακτική κοινωνικού χαρακτήρα. Συνήθως, δεν εξετάζεται κατ’ αυτόν τον τρόπο, αλλά συνηθέστερα ως μια πρακτική που περιλαμβάνει μια ανεπτυγμένη δεξιότητα για το χειρισμό οπτικού υλικού, για τη διάδοση ενός ορισμένου μηνύματος σε μια συγκεκριμένη ομάδα. Ωστόσο, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι οι σχεδιαστές της επικοινωνίας δουλεύουν κατά κύριο λόγο εντός των πλαισίων της κοινωνικής σφαίρας. Μέσα από τη μηχανική και ψηφιακή αναπαραγωγή, η δουλειά τους αποκτά μεγάλη διάδοση. Αυτή η δουλειά επηρεάζει διάφορες κοινότητες και άτομα μέσα στο πλαίσιο της κοινωνικής σφαίρας. Υπό αυτό το πρίσμα, η δραστηριότητα του ντιζάιν στην επικοινωνία συνδέεται αναπόσπαστα με την κοινωνική πτυχή του. Όπως αναφέρει ο Margolin, όταν παραθέτει την επιχειρηματολογία του σχετικά με ένα χώρο για πνευματικότητα στο ντιζάιν:

Το ντιζάιν, αντιληπτό υπό μια βαθύτερη έννοια, είναι μια ανθρώπινη υπηρεσία…όπως φαίνεται στο ντιζάιν των προϊόντων και τις τεχνολογικές συσκευές, η πνευματικότητα είναι η φροντίδα για την ανθρώπινη ευημερία και τη βελτίωση της ζωής, τόσο ως προς κάθε άτομο ξεχωριστά αλλά και ως προς την ανθρωπότητα συνολικά». (Margolin, 2002)


Η συνειδητοποίηση του ορισμού της θέσης του σχεδιαστή στα πλαίσια της κοινωνίας και της ανθρωπότητας όπου εξασκούν το ντιζάιν, είναι κρίσιμη για τον εκδημοκρατισμό της πρακτικής. Βασιζόμενο σε αυτές τις αντιλήψεις, ο κύριος στόχος του εν λόγω δοκιμίου είναι να προτείνει μια ευρύτερη τοποθέτηση του επικοινωνιακού σχεδιασμού ως μία «κοινωνικού χαρακτήρα» πρακτική. Έτσι, πιστεύουμε ότι θα καταστεί δυνατό για την έρευνα του ντιζάιν να φανερώσει μια προσέγγιση για την πρακτική που θα ωφελήσει την αυτό-αντίληψη της βιομηχανίας, την έρευνα και την εκπαίδευση της οπτικής επικοινωνίας, καθώς και τις κοινωνίες στις οποίες εφαρμόζεται ο επικοινωνιακός σχεδιασμός.

References

- Glanville, R. (1999). “Re-searching Design and Designing Research.” Design Issues 15 (2): 12.

- Krippendorff, K. (2006). The semantic turn: a new foundation for design. Boca Raton, Fla. ; London, CRC.

- Margolin, V. (2002). The politics of the artificial: essays on design and design studies. Chicago ; London, University of Chicago Press.

- Pask, G. and G. d. Zeeuw. (1992, 13/04/2008). “Interactions of actors, theory and some applications.” from http://www.cybsoc.org/PasksIAT.PDF.

- Tonkinwise, C. and J. Lorber-Kasunic (2006). “What Things Know: Exhibiting Animism as Artefact-Based Design Research.” Working Papers in Art and Design 4.

- Willis, A.-M. (1999). Ontological Designing. Design Cultures. Sheffield Hallam University.


Τάσεις και προκλήσεις στη διαφοροποίηση των προϊόντων και την προσωποποίηση του στυλ


Η καταναλωτική ηλεκτρονική αγορά αναπτύσσεται με ενθαρρυντικούς ρυθμούς. Σύμφωνα με το Research and Markets, οι παγκόσμιες πωλήσεις καταναλωτικών ηλεκτρονικών ειδών προβλέπεται να φτάσουν τα 158.4 δις δολάρια μέχρι το 2008. Ωστόσο, ο σκληρός ανταγωνισμός σε αυτή την αγορά έχει προκαλέσει πτώση των τιμών-καθώς το κόστος των ακατέργαστων υλικών αυξάνει, είναι πολύ δύσκολο για τους κατασκευαστές να παρέχουν μια ποικιλία επιλογών και παράλληλα να διατηρούν τα κέρδη τους χρησιμοποιώντας μια μαζική στρατηγική που να ταιριάζει σε όλα τα προϊόντα.


Από την άλλη πλευρά, τα αξεσουάρ της κινητής τηλεφωνίας από τις διακοσμήσεις μέχρι τις συσκευές handsfree φέρνουν στις Ηνωμένες Πολιτείες 1 δις το χρόνο στη λιανική και η αγορά αυξάνεται 10 με 15% ετησίως. Αυτό δείχνει μια σημαντική τάση για καταναλωτικά ηλεκτρονικά προϊόντα με προσωπική σφραγίδα.


Συνεπώς, αντιμετωπίζοντας μια ανερχόμενη, μακροπρόθεσμα, αγορά, πολλοί κατασκευαστές υιοθετούν σταδιακά την κατά παραγγελία μαζική κατασκευή ως κεντρική επιχειρηματική στρατηγική για να επηρεάσουν τη διαφοροποίηση των προϊόντων και τη θέση της εταιρίας.


Η έμφαση στην αισθητική είναι μια προσέγγιση της κατά παραγγελία μαζικής κατασκευής μέσα από τον επανασχεδιασμό της εμφάνισης ή του πακεταρίσματος του προϊόντος. Δημιουργείται ένα κενό στην αγορά όταν οι περισσότεροι καταναλωτές αγοράζουν τα κινητά τηλέφωνά τους από συμβεβλημένες επιχειρήσεις. Ακόμη κι αν αυτές διεξάγουν έρευνες αγοράς για να αναλύσουν τις προτιμήσεις των χρηστών και να κάνουν προσφορές, οι περισσότεροι πελάτες δεν έχουν την ευκαιρία να παραγγείλουν το δικό τους στυλ πριν αγοράσουν. Οι καταναλωτές πληρώνουν επιπλέον χρήματα για εναλλακτικές συσκευασίες προϊόντων ή πράγματα που έχουν να κάνουν με τη διακόσμηση και το στυλ, αλλά η συνολική ποιότητα του προϊόντος επηρεάζεται συχνά από τις μη επαγγελματικές ανα-συναρμολογήσεις ή τροποποιήσεις. Υπάρχει, ωστόσο, η δυνατότητα μιας πλατφόρμας νεωτεριστικής για τους χρήστες, προκειμένου η ειδική παραγγελία για το στυλ του προϊόντος να προηγείται της παραγωγής. Για να γίνει αυτό, πρέπει να δημιουργηθεί από πριν μια σειρά από στιλιστικές επιλογές, που να είναι εφικτές για παραγωγή και αισθητικά ευχάριστες. Επομένως, μια συνεργασία ανάμεσα στην ομάδα ανάπτυξης των προϊόντων και τους καλλιτέχνες μπορεί να είναι χρήσιμη σε ό, τι αφορά τη διαφοροποίηση των στυλ και την αρμονία της αισθητικής εκτέλεσης. Επίσης, η συνεργασία του καταναλωτή στο στάδιο της διαμόρφωσης των ιδεών μπορεί να είναι βασική για την κατανόηση της προτίμησης του χρήστη και την πρόβλεψη των πωλήσεων από διαφορετικά τμήματα της αγοράς.


Μια συνεργατική πλατφόρμα Web3D για τους βιομηχανικούς σχεδιαστές και καλλιτέχνες


Διατυπώνεται λοιπόν μια νεωτεριστική διαδικασία για τη σύνθεση της δημιουργικότητας των καλλιτεχνών και των σχεδιαστών προϊόντων, προκειμένου να ενθαρρυνθεί η έμπνευση και να δημιουργηθούν μοναδικά στυλ. Προβάλλοντας το Web3D σε πραγματικό χρόνο (π.χ. χρησιμοποιώντας το Turntool ή το Blaze 3D Studio), τα έργα τέχνης των καλλιτεχνών και των γραφιστών μπορούν να επισυναφθούν ως εικονικά πρωτότυπα συμπεριλαμβανομένων των φυσικών επιφανειών και των ψηφιακών απεικονίσεων (π.χ. ταπετσαρίες και προστασία οθόνης.) Ταυτόχρονα, οι καλλιτέχνες μπορούν να κάνουν συστάσεις για την αισθητική εκτέλεση, ιδιαίτερα σε ό, τι αφορά τα σχήματα, τις γεωμετρικές αναλογίες και τους χρωματικούς συνδυασμούς. Μπορούν επίσης να υποβάλουν μοναδικές ιδέες για το στυλ των προϊόντων, που στη συνέχεια θα προσαρμοστούν σε ψηφιακά μοντέλα από τους βιομηχανικούς σχεδιαστές. Επομένως, μπορεί να δημιουργηθεί μια συναρπαστική ποικιλία στυλ για τα προϊόντα, που θα παραδοθεί ψηφιακά σε εικονικούς κόσμους.


Από την άλλη πλευρά, από τη στιγμή που οι τεχνολογίες Web3D δίνουν τη δυνατότητα στους χρήστες να εναλάσσουν εικονικά πρωτότυπα στους 360-βαθμούς και να ζουμάρουν για τις λεπτομέρειες μέσα από τους στάνταρ φυλλομετρητές του Ίντερνετ, η πλατφόρμα μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για την έρευνα της αγοράς, προκειμένου να συνεκτιμηθούν οι προτιμήσεις των χρηστών για το στυλ των προϊόντων. Η ηλεκτρονική ενσωμάτωση της παραγγελίας και η συμμετοχική επίδειξη μπορούν να αποσπάσουν την εκτίμηση των καταναλωτών και να αποτελέσουν συγκινησιακή εμπειρία για τους χρήστες. Σε τελική ανάλυση, οι κατασκευαστές θα μπορούν να παράγουν τη σωστή ποσότητα προϊόντων σύμφωνα με τις λίστες επιθυμιών των καταναλωτών και να διεισδύουν σε τμήματα της αγοράς πολύ εύκολα. Επίσης, κάποια μειονεκτήματα για τη χρήση των προϊόντων θα μπορούν να γίνουν γνωστά από τους καταναλωτές και τις αντιδράσεις τους.


Συνεπώς, η προτεινόμενη, βασισμένη στο Web, πλατφόρμα στοχεύει στην ενίσχυση της δυνατότητας παραγγελίας των προϊόντων, με τα ακόλουθα λειτουργικά χαρακτηριστικά:



• Να παρέχει φωτο-ρεαλιστικά πρωτότυπα 3D με χαρτογράφηση της υφής και δυναμική αντανάκλαση
• Να επιτρέπει στους καλλιτέχνες να ανεβάζουν τα έργα τέχνης τους και να τα επισυνάπτουν απευθείας στις επιφάνειες του προϊόντος
• Να βελτιώνει την αισθητική εκτέλεση στα σχήματα των προϊόντων και την υφή των επιφανειών μέσω της ευκολότερης επικοινωνίας ανάμεσα στους καλλιτέχνες και τους σχεδιαστές.
• Να δίνει τη δυνατότητα στους καταναλωτές να επιλέγουν το στυλ των προϊόντων από μια πλούσια σε περιεχόμενο ψηφιακή βιβλιοθήκη που περιλαμβάνει υφές επιφάνειας, γραφικά σημεία διασύνδεσης χρηστών( GUIs) και design.
• Να καθοδηγεί την μετά την πώληση κατασκευή με επιδείξεις 3D σε πραγματικό χρόνο.
• Να ενθαρρύνει συγκεκριμένα σενάρια προϊόντων σε χρήση για να αποσπά τις εμπειρίες και τις αντιδράσεις του καταναλωτών.


Η πλατφόρμα αποτελείται από τρία συστατικά που ενισχύουν τη συνεργασία στο design και την κατά παραγγελία κατασκευή.


Βάση δεδομένων για τα σενάρια:


Ο Suri αναγνώρισε ότι η κατασκευή σεναρίων μπορεί να ενισχύσει την επικοινωνία της εμπειρίας του χρήστη. Τα σενάρια απεικονίζονται οπτικά σε σχήμα διαφημιστικής θεματικής μακέτας για να συγκλίνουν τα design και οι επινοήσεις των προϊόντων. Η βάση δεδομένων για σενάρια περιλαμβάνει τρία βασικά στοιχεία: τους χρήστες, τα περιβάλλοντα και τις δραστηριότητες. Οι δραστηριότητες αυτές έχουν να κάνουν με λειτουργικά χαρακτηριστικά ή χρήσεις για συγκεκριμένες καταστάσεις ή περιβάλλοντα. Εκφραστικά σενάρια, είναι δυνατόν να προκαλέσουν συγκινησιακές αντιδράσεις χρηστών από μια εστιασμένη ομάδα.


Βάση δεδομένων για οικογένειες προϊόντων


Για τη διείσδυση σε διαφορετικά τμήματα της αγοράς, η εφαρμογή μιας στρατηγικής για τη διαφοροποίηση των προϊόντων είναι βασική. Ωστόσο, προκειμένου να ενισχυθεί η εικόνα μιας φίρμας, μια οικογένεια προϊόντων με ενιαίο στυλ επινοείται στο στάδιο του design. Αντί για τη χωρίς συγχρονισμό διαφοροποίηση των προϊόντων, η εισαγωγή της ιδέας μια γραμματικής σχημάτων είναι βασική.


Καθώς η λειτουργική κατασκευή κατόπιν παραγγελίας αποτελεί, επίσης, μια σημαντική προσέγγιση για τη διείσδυση σε τμήματα της αγοράς, η αρχιτεκτονική μιας οικογένειας προϊόντων (PFA), όπως φαίνεται στην εικόνα 1, πρέπει να προετοιμάζεται εκ των προτέρων με προσεκτικούς υπολογισμούς σε ό, τι αφορά την επίδραση του κόστους και την ενίσχυση της θέσης της εταιρίας.


Δημιουργική γκαλερί:


O Norman, για παράδειγμα, ενθαρρύνει την καλλιέργεια μιας μακροπρόθεσμης σχέσης ανάμεσα στους καταναλωτές και τα προϊόντα, ειδικότερα στο επίπεδο του αντανακλαστικού design, οι εταιρίες πρέπει να αναλάβουν, κατά κάποιο τρόπο, την κοινωνική ευθύνη.


Η γκαλερί 3D, που χορηγείται από συμβούλους του design ή κατασκευαστές μπορεί να γίνει μια εικονική κληρονομιά και να δίνει δωρεάν εικονικά καλλιτεχνικά θεάματα στους καταναλωτές. Στο εσωτερικό της γκαλερί, μια ποικιλία από επινοήσεις προϊόντων (εικόνα 2 επάνω) με τη μορφή σκίτσων ή εξεζητημένων αποδόσεων εκτίθενται για να δείξουν πώς αναπτύσσονται οι επινοήσεις και εξελίσσονται και εξελίσσονται σε σχήμα 2D, μέσα όμως σε ένα χώρο 3D. Επιπλέον, πολλές ζωγραφιές ή πρότυπα design (εικόνα 2 κορυφή) από καλλιτέχνες του γραφικού design εκτίθενται αποκλειστικά για την απόλαυση. Είναι πολύ ευχάριστο για τον χρήστη σε έναν εικονικό χώρο βασισμένο στο web να μπορεί να εκτιμήσει τα προϊόντα ως είδη τέχνης και, σε τελική ανάλυση, ενισχύει την εικόνα της φίρμας. Για τη διαφοροποίηση των στυλ, αυτά τα έργα τέχνης μπορούν να επισυναφθούν στις επιφάνειες των προϊόντων.


Η λειτουργική ροή και το σημείο διασύνδεσης του συνεργατικού design στο Web3D


Όπως φαίνεται στην εικόνα 1, με την επιλογή στοιχείων από τη βάση δεδομένων για σενάρια και προϊόντων από τη βάση δεδομένων για οικογένειες προϊόντων, πολλά σενάρια για προϊόντα φτιάχνονται και προβάλλονται σε θέματα Web3D. Η εικόνα 3 αριστερά δείχνει θέματα ενσωματωμένα σε ένα παράθυρο, απ’ όπου οι χρήστες μπορούν να επιλέξουν τρία βασικά σενάρια και έπειτα ένα αρχέτυπο μπορεί να δείξει πώς λειτουργούν διαφορετικά κινητά τηλέφωνα με τα χαρακτηριστικά των προϊόντων. Δείχνοντας αυτή τη μορφή εικονικών αλληλεπιδράσεων μαζί με ηλεκτρονικές έρευνες, είναι πιθανό να ερευνηθούν οι συγκινησιακές εμπειρίες των χρηστών και να βελτιωθούν τα προϊόντα, πιο συγκεκριμένα από τρεις απόψεις: χρήστης, πλαίσιο και σύστημα (Roto 2006). Επομένως, τα ηλεκτρονικά εγχειρίδια για τους χρήστες, για διαφορετικές επινοήσεις προϊόντων, βρίσκονται επίσης μέσα στην πλατφόρμα (εικόνα 1).


Από την άλλη πλευρά, μέσω της διασύνδεσης του web (εικόνα 3, δεξιά), οι καλλιτέχνες μπορούν να ανεβάσουν και να επισυνάψουν τα έργα τέχνης τους στις διακοσμήσεις ή στις επιφάνειες των ‘οδηγών’ των προϊόντων. Εάν ο συνδυασμός είναι αισθητικά ευχάριστος, μπορούν να δώσουν την άδεια να χρησιμεύσουν τα έργα τέχνης ως επιλογές προτύπων για τους χρήστες και να τα αποθηκεύσουν απευθείας στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων. Η διασύνδεση επιτρέπει επίσης στους χρήστες να παραγγείλουν χρώματα για διαφορετικές επιφάνειες του προϊόντος και να αλλάξουν τη διάταξη του πληκτρολόγιου διασύνδεσης από μια σειρά αρχέτυπων.


Επομένως, τα θέματα web3D που περιγράφουν διάφορα σενάρια και εικονικά πρωτότυπα συνδυάζονται σε έναν δικτυακό τόπο του web για να μπορεί ο καταναλωτής να αποκτήσει εμπειρία και να συνεργαστεί στο design μέσα από τους στάνταρ φυλλομετρητές του Ίντερνετ. Ταυτόχρονα, οι χρήστες μπορούν επίσης να διατρέξουν την εικονική γκαλερί για να δουν τα πρωτότυπα έργα τέχνης. Έτσι κατασκευάζεται μια συνεργατική εικονική πλατφόρμα για το styling.





Εικόνα 1 Η διαδικασία δημιουργίας μιας συνεργατικής πλατφόρμας virtual styling

Εικόνα 2 Εκθέσεις για προϊόντα και έργα τέχνης σε εικονικούς χώρους

Εικόνα 3 The interfaces for scenario demonstration and product styling



Πιθανά οφέλη από το συνεργατικό styling


Πολλές υπηρεσίες μπορούν να υιοθετήσουν αυτή την πλατφόρμα, συμπεριλαμβανομένων των συμβούλων design, της ηλεκτρονικής προώθησης προϊόντων και των δημιουργικών τμημάτων. Χρησιμοποιώντας το πλεονέκτημα της σφύζουσας τέχνης και των δραστηριοτήτων που έχουν να κάνουν με το design που εδρεύουν στην Ευρώπη, και ενσωματώνοντας την κατασκευαστική επάρκεια της Ασίας, τα καταναλωτικά ηλεκτρονικά είδη μπορούν να γίνουν η φυσική διασύνδεση για την εισαγωγή νεωτεριστικών έργων τέχνης ανά τον κόσμο. Σε τελική ανάλυση, είναι δυνατόν να γεφυρωθεί το πολιτιστικό χάσμα από μια μοναδική οπτική.


Παράλληλα, ένα μέρος του επιχειρηματικού πεδίου μπορεί να επεκταθεί, με την παροχή ψηφιακού περιεχομένου που σχετίζεται με το στιλ των προϊόντων, για παράδειγμα, ταπετσαρίες και θεματικές οθόνες για κινητά downloads. Ορισμένα εικονικά προϊόντα και επινοήσεις 3D μπορούν επίσης να τύχουν επεξεργασίας και να διανεμηθούν σε έναν εικονικό κόσμο όπως της Second Life.


Συμπερασματικά, η πλατφόρμα αυτή μπορεί, μακροπρόθεσμα, να πετύχει τους ακόλουθους επιδιωκόμενους στόχους:



• Μια ενισχυμένη κατά παραγγελία κατασκευή και συνεργατικό design για το styling προϊόντων στη βιομηχανία των καταναλωτικών ηλεκτρονικών ειδών.
• Μια νεωτεριστική διαδικασία ώστε να ενθαρρυνθούν οι καλλιτέχνες και οι γραφίστες να δίνουν άδεια και να δημοσιοποιούν τα έργα τέχνης τους μέσα από τη συγχώνευση με τα καταναλωτικά ηλεκτρονικά προϊόντα.
• Μια βελτιωμένη αισθητική εκτέλεση του στιλ των προϊόντων μέσω εναρμονισμένων σχημάτων και υφής επιφανειών της πολυδιάστατης τέχνης και όψεων του design.
• Μια προχωρημένη πνευματική συνείδηση των καταναλωτικών αναγκών και συμπεριφορών για την κατά παραγγελία κατασκευή προϊόντων.
• Ένα εκτεταμένο εμπορικό πρότυπο ώστε κατά την αν ανάπτυξη των προϊόντων να προωθείται το design και να διανέμεται το προϊόν στον εικονικό αλλά και στον πραγματικό κόσμο.


Τα μέλη της κοινότητας του ντιζάιν βλέπουν έναν κόσμο στον οποίο κάθε αντικείμενο και κάθε σύστημα έχουν έρθει, ως ένα βαθμό, σε επαφή με το ντιζάιν. Οι ντιζάινερ σαγηνεύονται από τη δυνατότητα του ντιζάιν να επιλύει πολύπλοκα προβλήματα, κάνοντάς τους να πιστέψουν ότι το ντιζάιν μπορεί να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος ή ότι είναι «η συντομότερη οδός προς την άμεση δημοκρατία».”[1] Αυτές οι πεποιθήσεις, μαζί με την εκδημοκρατική επίδραση των τεχνολογιών της πληροφορίας έχουν δημιουργήσει ένα νέο περιβάλλον. Τώρα οι ντιζάινερ οραματίζονται έναν νέο κόσμο, στον οποίο όλοι θα έχουν ένα ρόλο στη διαδικασία του ντιζάιν και θα μπορούν αν αξιοποιούν το στοχασμό πάνω στο ντιζάιν, ως εργαλείο. Αλλά πώς είναι ο κόσμος έξω από την κοινότητα των ντιζάινερ; Το ντιζάιν είναι συνήθως αόρατο στο ευρύ κοινό. Η σημασία του ντιζάιν για το κάθε άτομο ξεχωριστά και για το κοινό χαρακτηρίζεται από περιορισμένη σαφήνεια, συχνά συνδεόμενη με ένα τελικό προϊόν. Προκειμένου το ευρύ κοινό να μπει στη διαδικασία να αποδεχτεί τους νέους του ρόλους, στην κοινότητα των ντιζάινερ, οι επαγγελματίες του ντιζάιν πρέπει να διανείμουν την ικανότητα του ντιζάιν. Πώς κάνουμε το ντιζάιν ορατό, προκειμένου να ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού να ασχοληθεί με αυτό; Κι ακόμα, πώς οι επαγγελματίες ντιζάινερ τοποθετούν τους εαυτούς τους στο επίκεντρο αυτού του υπό αλλαγή προτύπου; Πιστεύω ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε αυτήν τη μετατροπή, εξερευνώντας τα περιβάλλοντα στα οποία εφαρμόζεται το ντιζάιν.


Οι ρίζες του ντιζάιν αποδεικνύουν, ότι η διάκριση ανάμεσα σε ντιζάινερ και “μη-ντιζάινερ”, αποτελεί σύγχρονο φαινόμενο. «Πριν εξελιχθεί σε ένα διακριτό επάγγελμα, με το ντιζάιν καταπιάνονταν τα περισσότερα μέλη της κοινότητας. Δεν υπήρχε συγκεκριμένη εκπαίδευση και πράγματι το ντιζάιν δεν κατείχε τη θέση μιας διακριτής δραστηριότητας. Επρόκειτο για την εποχή του μη-συνειδητού ντιζάιν.” [2] Αυτή η αντίληψη διερευνά τη μετατροπή του «μη-συνειδητού» ντιζάιν στο «συνειδητό» ντιζάιν που εφαρμόζεται σήμερα από την κουλτούρα μας. Το ντιζάιν αναδείχθηκε ως επάγγελμα, δηλαδή το επαγγελματικοποιημένο ντιζάιν που εφαρμόζεται από τη σημερινή μας κουλτούρα. Το ντιζάιν αναδείχθηκε ως επάγγελμα καθώς τα προβλήματα έγιναν πιο εξειδικευμένα και πολύπλοκα, εξαιτίας των απαιτήσεων ενός καπιταλιστικού συστήματος. Πλέον, τα προβλήματα έχουν αυξηθεί ως προς το μέγεθος και τη πολυπλοκότητα και οι «συνειδητοί» ντιζάινερ αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι η μαζική μετάβαση σε ένα βιώσιμο μέλλον απαιτεί τη συμμετοχή των «μη συνειδητών» ντιζάινερ της κοινότητας.


Από ιστορική άποψη, η κοινότητα έχει εφαρμόσει ασυναίσθητα τις αρχές του ντιζάιν, σε πολλά περιβάλλοντα. Η κοινότητα όντως είχε ενεργό ρόλο σε δραστηριότητες του ντιζάιν, μέσω της σφαίρας επιρροής του δημαρχείου. Παρόλα αυτά, οι δραστηριότητες αυτές δε θεωρούνταν ντιζάιν, όμως εμπεριείχαν αναμφίβολα χαρακτηριστικά της διαδικασίας του ντιζάιν όπως η κριτική ανάλυση και η λήψη αποφάσεων. Περιγράφοντας τα βασικά φυσικά χαρακτηριστικά του δημαρχείου: ένα κοινοτικό έδαφος για την ομάδα που εξυπηρετεί. Είναι κατασκευασμένο με τέτοιο τρόπο, ώστε να καλεί τους ανθρώπους για εξυπηρέτηση, αυθόρμητα, να συζητήσουν δημόσια περί πολιτικής και η ανοιχτή έκταση γύρω από το κτίριο είναι διαμορφωμένη ώστε να αντέχει τη συγκέντρωση και την παραμονή των ανθρώπων.[3] Σε ένα μεγάλο βαθμό, η αποτελεσματικότητα του δημαρχείου βασιζόταν στις αλληλεπιδράσεις στα πλαίσια του φυσικού περιβάλλοντος. Παρόλο που το δημαρχείο δεν έχει εκλείψει από την κουλτούρα μας, έχει παραμεριστεί υπέρ των νέων τεχνολογιών.


Το περιβάλλον της κοινωνικής συμμετοχικότητας έχει αλλάξει δραματικά με τη μεγάλη διάδοση των διαδικτυακών κοινοτήτων. Σήμερα, οι διαδικτυακές κοινότητες εξυπηρετούν ως ο κεντρικός χώρος για συμμετοχή και συνδημιουργία. Η τεχνολογία της πληροφορίας έχει συνεισφέρει αρκετά στον εκδημοκρατισμό του ντιζάιν. Κατ’αρχήν, η ανάπτυξη της τεχνολογίας της πληροφορίας βοήθησε στη δημιουργία σχεδιαστικών νοοτροπιών, προσφέροντας στο κοινό αυτή τη δυνατότητα για συμμετοχή κι όχι απλά σερβίροντας «μασημένη» πληροφορία.[4] Κατά δεύτερο λόγο, έχει υποστηρίξει την ανάπτυξη θεωριών εκδημοκρατισμού του ντιζάιν, όπως συμμετοχικός σχεδιασμός, μετα-ντιζάιν, σχεδιασμός ανοιχτού κώδικα, ντιζάιν επικεντρωμένο στο χρήστη και σχεδιασμός κοινωνικών συστημάτων. Τέλος, και το πιο σχετικό εδώ, έχει φέρει το ντιζάιν έξω από το καθαρά επαγγελματικό περιβάλλον, κάνοντας το σχεδιασμό ρεαλιστικό στα πλαίσια της προσωπικής και κοινωνικής ζωής του καθενός, καθιστώντας προσιτή μια ποικιλία εργαλείων και πόρων, από τη χρήση συλλογικού λογισμικού έως τα νέα κοινοτικά δίκτυα για ντιζάιν, όπως το Design 21 SDN. Παρόλο που το διαδικτυακό περιβάλλον έχει συνεισφέρει με την αύξηση της προώθησης του ντιζάιν και τη δημιουργία νέων δυνατοτήτων, θέτει επίσης προκλήσεις. Οι διαπροσωπικές αλληλεπιδράσεις, κρίσιμες για την επιτυχία του δημαρχείου, συχνά παραβλέπονται, αφήνοντας έτσι την κυρίως αρένα των ένας-προς-έναν σχέδιαστικών αλληλεπιδράσεων στον επαγγελματικό χώρο.


Από τότε που το ντιζάιν έγινε επάγγελμα, οι δραστηριότητες του ντιζάιν κατά κύριο λόγο λαμβάνουν χώρα σε επαγγελματικά περιβάλλοντα. Αυτό το περιβάλλον μπορεί να αποτελεί ένα από τα εμπόδια για μεγαλύτερη συμμετοχή, εξαιτίας του ρόλου που παίζουν οι ντιζάινερ σήμερα στον επαγγελματικό χώρο. «Το πρόβλημα δεν οφείλεται στην αντίληψη της συμμετοχικότητας, αλλά στους ρόλους που έχουν αναλάβει οι ντιζάινερ και οι οργανωτές στις σχέσεις με τους πελάτες τους και τα έργα. Η παραδοσιακή κουλτούρα της επαγγελματικής πρακτικής μπορεί να χαρακτηριστεί ως προσφορά υπηρεσίας στον πελάτη κι όχι ως δημιουργία οραμάτων». [5] Τώρα γίνεται η αρχή, ώστε να γίνει αποδεκτή από την επαγγελματική κοινότητα η δύναμη του ντιζάιν. Αλλά είναι αυτό το ιδανικό περιβάλλον για την πραγματοποίηση δραστηριοτήτων ντιζάιν; Επιπλέον, η κοινότητα εμπιστεύεται το επαγγελματικό περιβάλλον ως χώρο κατάλληλο για δεσμεύσεις; Το ντιζάιν συχνά κάνει συμβιβασμούς όταν πρόκειται για το επαγγελματικό περιβάλλον, στο οποίο τα κέρδη μπαίνουν πάνω από τις κοινωνικές αξίες. Για να γίνει το ντιζάιν αντιληπτό, πρέπει να δημιουργήσουμε νέα περιβάλλοντα για την εφαρμογή του ντιζάιν, νέα περιβάλλοντα τα οποία δεν θα κυριαρχούνται από οικονομικούς παράγοντες αλλά πρόθυμα θα προτάξουν κοινωνικές αξίες.


Πολλά από αυτά τα περιβάλλοντα αναπτύσσονται μέσω του πεδίου κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Αλλά αυτοί οι ιδιώτες και οι οργανώσεις που ασχολούνται αποκλειστικά με τη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος έχουν τα εργαλεία για ντιζάιν; Στο βιβλίο Blessed Unrest, ο συγγραφέας Paul Hawken αναγνωρίζει ένα «αόρατο κίνημα» ανθρώπων, ενεργών για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της εποχής μας.[6] Ο John Thackara, μια ηγετική φυσιογνωμία στην καινοτομία του ντιζάιν απαντάει σε αυτήν την περιγραφή του κινήματος, επισημαίνοντας: «Πρόκειται για ένα μεγάλο κίνημα, αλλά στερείται δεξιοτήτων ντιζάιν».[7] Ο Thackara υποστηρίζει ότι η αξιοποίηση εργαλείων ντιζάιν σε περιβάλλοντα που ήδη κάνουν τη διαφορά θα πολλαπλασιάσει τον αντίκτυπο. Ο Hawken επισημαίνει ότι η ομορφιά αυτού του «μη σχεδιασμένου» κινήματος έγκειται στο ότι δε διακατέχεται από μεγάλες ιδεολογίες. Ελεύθερο από κάθε μορφής δόγμα, δημιουργεί μια προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω, δημιουργώντας χώρο για συμμετοχή της κοινότητας. Η κοινότητα του ντιζάιν αποσυναρμολογεί τώρα τις «μεγάλες» της ιδεολογίες, όπως αυτή του ντιζάινερ-σταρ, ώστε να δημιουργήσει νέους ρόλους στα πλαίσια της διαδικασίας του ντιζάιν. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει πια χώρος για έναν ντιζάινερ-σταρ; Όχι, αυτό σημαίνει ότι ο ρόλος όλων των επαγγελματιών ντιζάινερ θα αποκτήσει αυξημένη σημασία, καθώς θα πρέπει να πλοηγηθεί μέσα σε νέες προκλήσεις και καθήκοντα.


Οι νέοι ρόλοι για τον ντιζάινερ είναι να έχει διορατικότητα και να υποκινεί τη συμμετοχικότητα της κοινότητας στο σχεδιασμό. «Ο ρόλος του επαγγελματία του σχεδιασμού είναι να αναπτύξει πόρους, να οργανώσει συμφωνίες και να δημιουργήσει ευκαιρίες, μέσω των οποίων μια κοινότητα του ντιζάιν μπορεί να μάθει πώς να μετέχει στο ντιζάινσχεδιασμό του συστήματός τους».[8] Οι μέθοδοι και τα εργαλεία της διαδικασίας ντιζάιν μπορούν να χρησιμοποιηθούν σχεδόν σε όλα τα επαγγέλματα. Η AIGA, περιγράφοντας τη διαδικασία ντιζάιν, εφιστά την προσοχή στον αριθμό των επαγγελματιών που παίρνουν μέρος. «Ένας Διευθύνων Σύμβουλος είναι ο ντιζάινερ μιας νέας εταιρίας, ένας δήμαρχος ενός νέου κέντρου, ένα κυβερνητικό στέλεχος ενός καλύτερου ψηφίσματος, ένας περιβαλλοντολόγος ενός καλύτερου τρόπου μαζικής μεταφοράς των ανθρώπων».[9] Η κοινότητα του ντιζάιν πρέπει να συνηγορεί υπέρ της χρήσης σχεδιαστικών εργαλείων και μεθόδων σε ένα ευρύτερο πεδίο επαγγελμάτων και πρέπει να είναι ικανή να διευκολύνει αυτό το ρόλο.


Με μια τόσο λεπτή γραμμή διαφοροποίησης ανάμεσα στο ντιζάινερ και τον μη-ντιζάινερ, πώς μπορούν οι επαγγελματίες σχεδιαστές να υπερπηδήσουν το εμπόδιο του να σχεδιάζουν, δημιουργώντας νέους συνεταίρους και συνεργάτες, διατηρώντας την απαραίτητη διαφοροποίηση ώστε να μείνει ανέπαφο το επάγγελμα του ντιζάιν; Αυτό πάνω στο οποίο μπορούν να βασίζονται οι επαγγελματίες ντιζάινερ, είναι η έντονη ικανότητά τους να βάζουν σε τάξη το χάος της διαδικασίας σχεδιασμού. Η διαδικασία του ντιζάιν δεν είναι εύκολο να «τιθασευτεί» και πρέπει να έχει κανείς διαίσθηση, κότσια και διορατικότητα, που μπορεί να χρειαστούν χρόνια εμπειρίας μέχρι να αναπτυχθούν. Η διαδικασία του ντιζάιν μπορεί να αποτύχει και θα αποτυγχάνει κατά καιρούς. Ένας επαγγελματίας ντιζάινερ ξέρει πώς να εκτελεί τη διαδικασία σχεδιασμού ώστε αυτή να αποφέρει καρπούς.


Λοιπόν, πώς θα κάνουμε αντιληπτό το ντιζάιν στην κοινότητά μας; Το να ξεκινήσουμε να δώσουμε μια απάντηση φαντάζει αντιφατικό: να βρούμε ευκαιρίες για ντιζάιν εκτός του επαγγελματικού πεδίου και ταυτόχρονα να χρησιμοποιούμε εργαλεία του ντιζάιν σε ένα ευρύτερο φάσμα πεδίων. Αυτή η απάντηση μπορεί να τροφοδοτήσει ποικίλες αντιδράσεις από την κοινότητα του ντιζάιν. Η μειονότητα των ντιζάινερ εναντιώνεται στον εκδημοκρατισμό του σχεδιασμού, πιθανότατα επειδή τον έχει ελαφρώς οικειοποιηθεί., ενώ άλλοι έχουν ήδη βαρεθεί αυτήν την αντίληψη. Η πλειοψηφία της κοινότητας ντιζάιν χαρακτηρίζεται από την εμμονή του να επιφέρει αυτήν την αλλαγή. Ωστόσο, αυτό που είναι εμφανές είναι ότι ολόκληρη η κοινότητα αισθάνεται μια αλλαγή να συμβαίνει. Σύμφωνα με το ίδρυμα NextDesign Leadership, ένα ίδρυμα που ασχολείται με τη αλληλογονιμοποίηση ντιζάιν και βιομηχανίας: «Αντιληφθήκαμε ότι κάτω από όλες αυτές τις αναταραχές στη βιομηχανία, κρύβεται στην πραγματικότητα μια μεγάλη προσπάθεια για τον επανασχεδιασμό του νοήματος που συνδέεται με τη λέξη ντιζάιν.” [10] Η γέφυρα για ένα βιώσιμο μέλλον έχει περισσότερα από ένα μονοπάτια για τους ντιζάινερ και πάνω από μία κατευθύνσεις. Ενήμερη σχετικά με μελλοντικά οράματα, η κοινότητα του ντιζάιν και όποιος άλλος θέλει να μας ακολουθήσει πρέπει να διασχίζουμε συνεχώς αυτή τη γέφυρα και να φέρνουμε νέες ιδέες, για να παρουσιάσουμε και να ενημερώσουμε πλήρως την κοινότητα σχετικά με τα βήματα που πρέπει να κάνουμε όλοι μαζί, για να περάσουμε απέναντι.


Notes

[1] See Jean Schneider. “Why a War?”, NextD Journal ReReThinking Design, Special Issue (2007): σ. 21, at http://www.nextd.org/02/10/BD/index.html

[2] Panagiotis Louridas, “Design as Bricolage: Anthropology Meets Design Thinking” Design Studies 20, Νο. 6 (October 1999) σ. 7.

[3] Christopher Alexander, Pattern Language (New York: Oxford University Press, 1977) σ. 237.

[4] Gerhard Fischer, “Meta-design- Design for Designers” Center for Lifelong Learning and Design σ. 8.

[5] Mark Francis, “Proactive Practice: Visionary Thought and Participatory Action in Environmental Design” Places (Cambridge, Mass.) 12 νο 2, 60-62, 1999.

[6] Paul Hawken. Blessed Unrest ( New York: Penguin Books, 2007) σ. 16.

[7] John Thackara. NextD Journal ReReThinking Design, Αφιέρωμα (2007): σ. 10, στο http://www.nextd.org/02/10/BD/index.html

[8] Gorden Dyer, “Repositing Thinking for Future Social System Design” Systemic Practice Research and Action Research, 17, no. 4, (2004)

[9] American Institute of Graphic Arts, “Why Design?”, στο http://www.aiga.org/content.cfm/professional-resources

[10] “NextD Overview” NextD Design Leadership Institute, στο http://www.nextd.org/01/index.html