Ο διαχωρισμός μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου αποτελεί τη βάση της σύγχρονης αντίληψης της δημοκρατίας. Τα τελευταία χρόνια αυτός ο διαχωρισμός έχει αμφισβητηθεί: για παράδειγμα μέσω της διάβρωσης του δημόσιου τομέα από ιδιωτικά συμφέροντα και της εξάπλωσης του κρατικού ελέγχου στην ιδιωτική σφαίρα. Νέες έννοιες και πρακτικές που διαπερνούν αυτή τη θεμελιώδη διχοτόμηση είναι αναγκαίες για την αντιμετώπιση της κρίσης των δημοκρατικών κοινωνιών. Τα commons αναφέρονται σε έναν κοινωνικό και οικονομικό χώρο πέρα από την κρατική παρέμβαση και τον έλεγχο της αγοράς, και αποτελούν μία ενναλακτική θεσμική πρόταση απέναντι στις ιδιωτικές και τις δημόσιες διαρρυθμίσεις. Το δεύτερο μέρος του αφιερώματος ερευνά τις δυνατότητες που προσφέρει η έννοια των commons στην δημοκρατική θεωρία και πράξη.

Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τον τρόπο που παράγεται η αξία, υποστηρίζει ο Richard Stallman, γιατί η επιχείρηση ή ο εργαζόμενος μπορεί να βάλει το λογισμικό να κάνει αυτό που εκείνοι θέλουν. Το ελεύθερο λογισμικό προωθεί νέες μορφές καινοτομίας καλώντας όλους να συμμετάσχουν.


Μία συνέντευξη στον Θανάση Πρίφτη για το Re-public


Θανάσης Πρίφτης: Μπορείτε να εξηγήσετε τον κίνημα για ελεύθερο λογισμικό;


Richard Stallman: Θα ήταν καλύτερα να εξηγήσω πρώτα τι σημαίνει ελεύθερο λογισμικό. Ελεύθερο λογισμικό σημαίνει λογισμικό που σέβεται την ελευθερία του χρήστη. Υπάρχουν τέσσερις βασικές ελευθερίες που πρέπει να έχει ο χρήστης οποιουδήποτε λογισμικού:


Ελευθερία 0: η ελευθερία να λειτουργήσεις το πρόγραμμα όπως θέλεις.


Ελευθερία 1: η ελευθερία να μελετάς τον πηγαίο κώδικα του προγράμματος και ύστερα να τον αλλάζεις έτσι ώστε να κάνει αυτό που θέλεις.


Ελευθερία 2: η ελευθερία να μοιράζεις αντίγραφα του προγράμματος όταν το επιθυμείς.


Ελευθερία 3: η ελευθερία να μοιράζεις αντίγραφα των τροποποιημένων εκδοχών μας, όταν το επιθυμείς.


Η ελευθερία 2 είναι η ελευθερία να βοηθάς το γείτονά σου, η ελευθερία 3 είναι η ελευθερία να συμβάλεις στην κοινότητά σου. Και οι δυο περιλαμβάνουν την ιδιωτική διανομή και τη δημοσίευση- ό, τι από τα δυο επιθυμείς. Και οι δυο περιλαμβάνουν τη δωρεάν διανομή όπως και την πώληση αντιγράφων, ό, τι από τα δυο επιθυμείς.


Τι είναι λοιπόν ο ακτιβισμός για ελεύθερο λογισμικό; Είναι ο αγώνας για την καθιέρωση και τη διατήρηση αυτών των ελευθεριών. Είναι αγώνας, γιατί οι περισσότεροι χρήστες ηλεκτρονικού υπολογιστή δεν έχουν αυτές τις ελευθερίες. Τους τις πήραν στη δεκαετία του 1970, όταν ένα πολύ μικρό τμήμα της κοινωνίας έκανε χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή- όταν η χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή έγινε ευρύτερα διαδεδομένη στη δεκαετία του 1990, αυτό που διαδόθηκε ήταν η χρήση της υποδούλωσης του χρήστη στο λογισμικό αποκλειστικής εκμετάλλευσης.


Αυτός που αναπτύσσει ένα πρόγραμμα αποκλειστικής εκμετάλλευσης διατηρεί την εξουσία του στους χρήστες, διατηρώντας τους διηρημένους και αβοήθητους. Είναι διηρημένοι επειδή τους απαγορεύεται να το μοιραστούν με οποιονδήποτε. Είναι αβοήθητοι επειδή δεν έχουν το πλάνο (τον πηγαίο κώδικα του προγράμματος), κι επομένως δεν έχουν τη δυνατότητα να το αλλάξουν. Αυτή η εξουσία δημιουργεί πολύ μεγάλες εταιρίες όπως οι Adobe, Apple και Microsoft, που χρησιμοποιούν την εξουσία τους για να την επεκτείνουν περισσότερο.


Θ.Π.: Γιατί πιστεύετε ότι ηθικά ζητήματα όπως η ελευθερία είναι πιο σημαντικά από τις τεχνολογικές εξελίξεις;


R.S.: Εάν η ηθική έχει κάποιο νόημα, πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα έναντι της πρακτικής ευκολίας. Η μόνη άλλη επιλογή είναι η ανηθικότητα.


Θ.Π.: Τι είδους κοινότητα οραματίζεται το κίνημα για ελεύθερο λογισμικό;


R.S.: Η επιτυχία της εκστρατείας μας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τους χρήστες λογισμικού ώστε να τους επιτρέπεται να συνεργάζονται σε μια κοινότητα για οποιονδήποτε νεωτερισμό.


Γνωρίζουμε σε ένα βαθμό από την εμπειρία μας πώς είναι αυτή η κοινότητα. Αποτελείται από πολλές ξεχωριστές υποεπιτροπές που λειτουργούν ξεχωριστά και ο καθένας μπορεί να επιλέξει σε ποιά να συμμετάσχει.


Ο Ελεύθερος Κόσμος δεν είναι παράδεισος- οι άνθρωποι έχουν διαφορετικούς στόχους και υπάρχουν διαμάχες. Έτσι είναι η ελευθερία- η εξάλειψη κάθε διαφωνίας συνεπάγεται δικτατορία.


Θ.Π.: Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε, εργαζόμαστε, καινοτομούμε και, κατά κάποιο τρόπο, ζούμε; Πώς;


R.S.: Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μαθαίνουν για το λογισμικό, καθιστώντας το, πρώτα απ’ όλα, δυνατό. Το τυπικό δυαδικό –μόνο αποκλειστικής εκμετάλλευσης πρόγραμμα δεν επιτρέπει στους ανθρώπους να μάθουν πώς δουλεύει.


Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει λίγο, άμεσα, τον τρόπο με τον οποίον οι περισσότεροι χρήστες κάνουν τη δουλειά τους. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, αλλάζει τα πάντα, γιατί η επιχείρηση ή ο εργαζόμενος μπορεί να βάλει το λογισμικό να κάνει αυτό που εκείνοι θέλουν.


Το ελεύθερο λογισμικό προωθεί νέες μορφές καινοτομίας καλώντας όλους να συμμετάσχουν- αλλά, κατά την άποψή μου, η καινοτομία δεν αξίζει την έμφαση που η κοινωνία μας έχει την τάση να τις δίνει. Η ελευθερία είναι πιο σημαντική.


Το ελεύθερο λογισμικό αλλάζει τη ζωή μας με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές αποτρέποντας τους αξιοποιητές να ελέγχουν τον τρόπο που ζούμε. Ενώ το λογισμικό αποκλειστικής εκμετάλλευσης ελέγχεται από τον αξιοποιητή, το ελεύθερο λογισμικό αναπτύσσεται δημοκρατικά υπό τον έλεγχο των χρηστών.


Θ.Π.: Νομίζετε ότι η επέκταση των ελεύθερων ασύρματων δικτύων μπορεί να απελευθερώσει τα ψηφιακά μέσα επικοινωνίας από τον έλεγχο που ασκούν οι αγορές και του κράτος;


R.S.: Νομίζω ότι ο όρος ‘έλεγχος που ασκούν οι αγορές’ είναι εν μέρει παραπλανητικός: οι αγορές ως τέτοιες δεν ελέγχουν τι μπορείς να κάνεις με το Ίντερνετ. Ο έλεγχος επιβάλλεται ξεχωριστά από τις κυβερνήσεις: με τη νομοθεσία για τη δυσφήμιση (άδικα περιοριστική στο Ηνωμένο Βασίλειο), το κοπυράιτ (υπερβολικά περιοριστικό παντού για την ψηφιακή εποχή), τις αξιώσεις για εποπτεία και την απεριόριστη λογοκρισία.


Τα ελεύθερα ασύρματα δίκτυα μπορούν να μειώσουν αυτό τον έλεγχο, αλλά όσο χρησιμοποιούνται μόνο για τοπική επικοινωνία δεν μπορούν να κάνουν σπουδαία πράγματα για να διευκολύνουν γενικά τη δημοσίευση οποιουδήποτε πράγματος.


Θ.Π.: Συμφωνείτε με την προώθηση και τη διάδοση του ελεύθερου λογισμικού και των ελεύθερων ασύρματων τοπικών δικτύων;


R.S.: Εάν εννοείτε δωρεάν τοπικά ασύρματα δίκτυα, φυσικά είμαι υπέρ αυτών- αυτό όμως δεν συνδέεται πολύ άμεσα με το ελεύθερο λογισμικό. Το είδος της ελευθερίας που μπορούν τα δωρεάν τοπικά δίκτυα να προσφέρουν είναι η ελευθερία από την κρατική εποπτεία- αυτό, όμως, δεν γίνεται αυτόματα.


Θ.Π.: Πώς αντιλαμβάνεστε μια κοινή πλατφόρμα ανάμεσα σε μια ευρύτερη πολιτική/κοινωνική κοινή περιουσία και τα κινήματα για ελεύθερο λογισμικό; Ποιοι θα ήταν οι κοινοί στόχοι και ποιες οι παγίδες;


R.S.: Το κίνημα για ελεύθερο λογισμικό θα μπορούσε να επεκταθεί φυσιολογικά σε ένα κίνημα υπέρ της ελευθερίας και άλλου είδους έργων. Θα έλεγα ότι όλα τα έργα που η κύρια κοινωνική χρήση τους είναι πρακτικής φύσης, πρέπει να είναι ελεύθερα. Αυτό περιλαμβάνει τα έργα αναφοράς και τα παιδαγωγικά, όπως επίσης τις μεθόδους και το λογισμικό.


Δεν το επεκτείνω σε όλα τα έργα- δεν πιστεύω πως όλα τα δοκίμια και όλα τα έργα τέχνης πρέπει να είναι ελεύθερα. Πρέπει όμως να είναι πιο ελεύθερα. Ο καθένας πρέπει να είναι ελεύθερος να διανέμει με μη εμπορικό τρόπο ακριβή αντίγραφα κάθε δημοσιευμένης εργασίας. Κι ο καθένας πρέπει να είναι ελεύθερος να συνδυάζει και να μεταβάλει μικρά κομμάτια άλλων έργων για να κάνει ένα νέο έργο τέχνης.


Το ελεύθερο λογισμικό αποτελεί παράδειγμα ωφέλιμης παγκοσμιοποίησης. Πολλά ελεύθερα προγράμματα έχουν αξιοποιητές και χρήστες ανά τον κόσμο.


Όταν οι άνθρωποι αντιτίθενται στην παγκοσμιοποίηση, εννοούν συνήθως την παγκοσμιοποίηση της επιχειρηματικής εξουσίας. Η ειδική αποτελεσματική εξουσία των επιχειρήσεων αποτελεί προσβολή απέναντι στη δημοκρατία- η παγκοσμιοποίηση αυτής της αδικίας γεννά μια ακόμη μεγαλύτερη . Αλλά ελεύθερο λογισμικό είναι η ανθρώπινη γνώση και συνεργασία. Η παγκοσμιοποίηση αυτού του κοινωνικού αγαθού το καθιστά καλύτερο.


Διαβάστε ακόμα


Το GNU μανιφέστο (στα αγγλικά)


Η κοινότητα για το ελεύθερο λογισμικό: 20 χρόνια μετά (στα αγγλικά)

Σε ποιο βαθμό μπορούμε να δημιουργήσουμε αξία ο ένας για τον άλλον χωρίς την παρέμβαση των κυβερνήσεων ή των εταιρικών συμφερόντων; Ο Douglas Rushkoff εξηγεί τα commons σαν την άνθιση μιας σειράς συμπεριφορών που δημιουργούν ένα εναλλακτικό σύστημα αξιών.


Μία συνέντευξη στον Παύλο Χατζόπουλος για το Re-public


Παύλος Χατζόπουλος: Γιατί συνηθίζετε να συγκρίνετε τη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας με την Αναγέννηση;


Douglas Rushkoff: Από την ώρα που ρωτάτε ‘γιατί’ αντί για ‘πώς’, δεν θα μπω σε λεπτομέρειες. Αρκεί να πω ότι τα βιβλία μου και τα άρθρα μου διέρχονται σε μεγάλο βαθμό τις παράλληλες γραμμές ανάμεσα στην Αναγέννηση και την εποχή μας: η τυπογραφία, η προοπτική, η εκτεινόμενη μεταφορά, ο περίπλους του πλανήτη, η επανεφεύρεση του ‘ατομικού’, οι αρχές του λογισμού, συναντούν τους σύγχρονους παραλληλισμούς τους στο Ίντερνετ, την ολογραφία, το υπερκείμενο, τη διαγραφή τροχιάς γύρω απ’ τον πλανήτη, την επανεφεύρεση του συλλογικού, τις αρχές της θεωρίας των συστημάτων, με αυτή τη σειρά.


Ως προς το γιατί, πιστεύω ότι είναι σημαντικό να καταλάβουν οι άνθρωποι ότι υπάρχουν πρότυπα αλλαγής διαφορετικά από τα ‘κινήματα’ και τις ‘επαναστάσεις’. Μια αναγέννηση- για την ακρίβεια, η αναγέννηση παλιών ιδεών σε νέο πλαίσιο- αποτελεί έναν λιγότερο απειλητικό τρόπο κατανόησης και διαλόγου για όλες τις αλλαγές που συμβαίνουν. Είναι ένας πιο αισιόδοξος, πιο φιλικός όρος από την επανάσταση, που συχνά συνεπάγεται τον αποκεφαλισμό ανθρώπων.


Επιπλέον, είναι ένας εκπληκτικός τρόπος για να καταλάβει κανείς τι συμβαίνει: παλιές ιδέες που έχουμε απωθήσει, όπως η αξία της συνεργασίας, γεννώνται ξανά στο επόμενο πλαίσιο συνεκτικότητας. Πρόκειται για ιδέες που απωθήθηκαν από την εποχή της πρώτης αναγέννησης, που εξυμνούσε την ατομικότητα και τη δύναμη του ανταγωνισμού.


Π.Χ.: Γιατί πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι για τη δική μας αναγέννηση; Ακόμη κι αν χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία δικτύων, συνεργασίας και συμμετοχής, κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί πως όλα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για διαφορετικούς σκοπούς.


D.R.: Χρησιμοποιούνται για διαφορετικούς σκοπούς συνεχώς. Δεν ξέρω πόσο αισιόδοξος είμαι γι’ αυτό. Πιστεύω όμως πως αποτελεί αξία να μπορεί κάποιος να οραματιστεί θετικά, δημιουργικά σενάρια. Εάν δεν μπορούμε ούτε να φανταστούμε μια εναλλακτική λύση στον απρόσωπο φασισμό στον οποίον βρισκόμαστε, δεν βλέπω διέξοδο. Αρχίζοντας να πιστεύουμε πως μπορούμε να κάνουμε κάποια βήματα προς τον μακρύ, δύσκολο δρόμο που μας επαναφέρει στη συνειδητοποίηση και τη συμπόνια, τοποθετούμε αυτή την περιπλάνηση στη σφαίρα του δυνατού.


Και θα προτιμούσα να ζω σ’ έναν κόσμο με λιγότερο πόνο, βάσανα και βλακεία.


Π.Χ.: Υπάρχει ένα συγκεκριμένο κομμάτι της καθημερινής ζωής όπου οι αρχές της ανοιχτής πηγής δεν πρέπει να εφαρμοστούν;


D.R.: Θα προτιμούσα να μην εφαρμόσετε τις αρχές σας της ανοιχτής πηγής στα γεννητικά όργανα της γυναίκας μου ή τον γενετικό κώδικα του παιδιού μου. Θέλω να πω πως από τη στιγμή που οι κώδικες μέσω των οποίων λειτουργεί η κοινωνία μας αποτελούν κοινωνικές κατασκευές ( και όχι συνθήκες εκπορευόμενες από το Θεό, που προϋπάρχουν) πιστεύω πως πρέπει να διαπραγματευτούμε μαζί τη συλλογική μας αλήθεια. Δεν είναι ελεύθερη για όλους, και τα δικαιώματα των ατόμων να λαμβάνουν ορισμένες αποφάσεις για τον εαυτό τους πρέπει να υπερισχύουν και της πιο καλοπροαίρετης επιθυμίας κάποιου άλλου να κωδικοποιήσει αυτές τις αποφάσεις για λογαριασμό μας.


Χρησιμοποιώ όμως το ‘ανοιχτές πηγές’ με ευρύτερο τρόπο από τον οποίο χρησιμοποιείται συνήθως, ας πούμε από την κοινότητα Linux. Νομίζω πως πρέπει να συνειδητοποιήσουμε σε ποιο βαθμό ο νόμος ή η ‘αλήθεια’ που θεωρούμε δεδομένα αποτελούν στην πραγματικότητα δημιούργημα των ανθρώπων.


Π.Χ.: Το πρότυπο της ‘ανοιχτής πηγής’ βασίζεται σε μια στενή αντίληψη κοινότητας. Η έννοια της κοινής περιουσίας την αντανακλά; Υπάρχουν καλύτερες;


D.R.: Η κοινή περιουσία είναι καλό πρότυπο. Έχει μεγαλύτερη αξία για μας σε ό, τι αφορά σε αυτά που έχουμε χάσει. Θα ήταν σπουδαίο να έχουμε κοινή περιουσία- και μας λείπει τώρα που ξεπεράστηκε από την αγορά. Αλλά η κοινή περιουσία δεν είναι τόσο ένας χώρος που δημιουργείται όσο μια σειρά συμπεριφορών που δημιουργούν ένα εναλλακτικό σύστημα αξιών.


Επομένως, έχω την τάση να εξετάζω περισσότερο τις ίδιες τις συμπεριφορές. Πόσο πρόθυμοι είμαστε να δημιουργήσουμε αξία; Σε ποιο βαθμό μπορούμε να δημιουργήσουμε αξία ο ένας για τον άλλον χωρίς την έγκριση ή την παρέμβαση των κυβερνήσεων ή των εταιρικών συμφερόντων;


Π.Χ.: Δεν πρέπει κάτι να πεθάνει, πριν γεννηθεί η κοινή περιουσία;


D.R.: Αυτό είναι λίγο βαρύ. Είναι λίγο επαναστατικό στη σκέψη. Όχι, λοιπόν, δεν πιστεύω πως αποτελεί προϋπόθεση ότι πρέπει κάτι να ‘πεθάνει’ ώστε οι άνθρωποι να δημιουργήσουν αξία ο ένας για τον άλλον με νέους τρόπους. Είναι πιθανό τα συγκεντρωτικά σχήματα δημιουργίας αξίας να παρακμάσουν καθώς περισσότερες περιφερειακές και τοπικές οικονομίες ανέρχονται- αλλά δεν πιστεύω πως οτιδήποτε πρέπει να πεθάνει. Υπάρχει αξία στην κεντρική εξουσία. Απλώς λειτουργεί καλύτερα όταν συνυπάρχει με άλλες αρχές, παρά όταν τις εξολοθρεύει ή τις αφομοιώνει.


Διαβάστε ακόμα


Δημοκρατία ανοικτού κώδικα (στα Αγγλικά)


Προοπτικές για την νέα Αναγέννηση (podcast)

Η τρέχουσα πολιτική οικονομία βασίζεται σε ένα θεμελιώδες λάθος, σημειώνει ο Michel Bauwens. Βασίζεται στην υπόθεση ότι οι φυσικοί πόροι είναι απεριόριστοι και ότι υπάρχει ένα ατέλειωτο βούλιαγμα. Σε μια κοινωνία βασισμένη στη θεωρία Ρ2Ρ (δίκτυα ομότιμων), η κατάσταση αντιστρέφεται: τα όρια των φυσικών πόρων αναγνωρίζονται και η αφθονία άυλων πόρων γίνεται κεντρική αρχή.


1. Γενική εισαγωγή


Οι κοινωνικές διαδικασίες μεταξύ ομότιμων δικτύων είναι διαδικασίας ακολουθιακής επαγωγικής επεξεργασίας, όπου αυτοί που κινούνται σε ένα διανεμημένο διαδίκτυο μπορούν να ασχολούνται ελεύθερα με κοινές επιδιώξεις, χωρίς εξωτερικό εξαναγκασμό. Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε πως τα διανεμημένα συστήματα διαφέρουν από τα αποκεντρωμένα συστήματα, κυρίως επειδή στα τελευταία οι κόμβοι είναι υποχρεωτικοί, ενώ στα προηγούμενα είναι αποτέλεσμα συνειδητών επιλογών. Τα διανεμημένα δίκτυα έχουν περιορισμούς, εσωτερικό εξαναγκασμό, που αποτελούν προϋποθέσεις για να λειτουργεί μια ομάδα, και μπορεί να είναι ενσωματωμένα στην τεχνική υποδομή, τις κοινωνικές νόρμες ή τους νομικούς κανόνες.


Πιο συγκεκριμένα, οι κοινωνικές διαδικασίες μεταξύ ομότιμων δικτύων (Ρ2Ρ) δημιουργούν:


1) Ομότιμη παραγωγή: κάθε φορά που μια ομάδα ομότιμων δικτύων αποφασίζει να αναλάβει την παραγωγή ενός κοινού πόρου


2) Ομότιμη διακυβέρνηση: τα μέσα με τα οποία επιλέγουν να αυτοδιοικούνται όταν ασχολούνται με μια τέτοια επιδίωξη


3) Ομότιμη ιδιοκτησία: το θεσμικό και νομικό πλαίσιο που επιλέγουν να διαφυλάξουν έναντι της ιδιωτικής ιδιοποίησης αυτού του κοινού έργου- συνήθως με μορφές μη αποκλειστικής εκμετάλλευσης σε ό, τι αφορά στην οικουμενική κοινή ιδιοκτησία, όπως αυτή ορίζεται από την General Public License (Άδεια Γενικής Χρήσης), ορισμένες μορφές των αδειών Creative Commons, η παρόμοιων παράγωγων.


Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η ομότιμη παραγωγή αποτελεί μια μορφή ‘γενικευμένης’ ή μη-αμοιβαίας ανταλλαγής. Δεν πρόκειται για μια οικονομία βασισμένη στην άμεση ανταλλαγή ή υποχρέωση. Επομένως, η ομότιμη παραγωγή δεν εξομοιώνεται με την συνεταιριστική παραγωγή για την αγορά: η συμμετοχή πρέπει να είναι εθελοντική, δεν υπάρχει άμεση ανταμοιβή (αλλά πολλές έμμεσες ανταμοιβές) με τη μορφή χρηματικής αποζημίωσης. Η ίδια η διαδικασία είναι συμμετοχική. Και το αποτέλεσμα είναι παρομοίως ελεύθερο, με την έννοια ότι οποιοσδήποτε μπορεί να έχει πρόσβαση και να χρησιμοποιεί τον κοινό πόρο. Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα από τα προγράμματα της ομότιμης παραγωγής διασυνδέονται με έναν μικρότερο πυρήνα ανθρώπων που μπορούν να πληρώνονται και να χρησιμοποιούν τα κονδύλια για τη δημιουργία μιας υποδομής που θα επιτρέψει την ομότιμη παραγωγή.


Οι προϋποθέσεις για να υπάρξει ομότιμη παραγωγή είναι κυρίως: ο πλούτος και η διανομή. Ο πλούτος έχει να κάνει με τον πνευματικό πλούτο ή το πλεόνασμα δημιουργικότητας, με την ικανότητα κατοχής μέσων παραγωγής με ανάλογη ικανότητα πλεονάσματος. Η διανομή είναι η προσβασιμότητα αυτών των άφθονων πόρων σε καλά επεξεργασμένα εργαλεία, που ο Yochai Benkler αποκάλεσε λειτουργικά και επεκτάσιμα τμήματα. Μιλάμε πάλι για διανομή πνεύματος, για υποδομή παραγωγής, για χρηματοοικονομικό κεφάλαιο.


Η ισότιμη παραγωγή, παρ’ όλο που είναι ενσωματωμένη στην τρέχουσα πολιτική οικονομία και βασική για την επιβίωση των γνωστικών μορφών του καπιταλισμού, είναι μετα-καπιταλιστική. Κυρίως επειδή δεν εξαρτάται από τις αμοιβές, ούτε από τον έλεγχο μιας εταιρικής ιεραρχίας και δεν κατανέμει πόρους σύμφωνα με οποιονδήποτε μηχανισμό τιμών ή αγοράς.


Η ισότιμη διακυβέρνηση είναι μετα-δημοκρατική, επειδή είναι μια μορφή διακυβέρνησης που δεν βασίζεται στην αντιπροσώπευση, αλλά όπου οι συμμετέχοντες συναποφασίζουν άμεσα, και επειδή δεν περιορίζεται στο πολιτικό πεδίο, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί σε οποιοδήποτε κοινωνικό πεδίο.


Η ισότιμη ιδιοκτησία είναι μια μετα-καπιταλιστική μορφή ιδιοκτησίας επειδή είναι μη αποκλειστικής εκμετάλλευσης και δημιουργεί ένα commons με οριακά κόστη αναπαραγωγής.


2. Οι προϋποθέσεις για την επέκταση της ομότιμης παραγωγής


Η ομότιμη παραγωγή εμφανίζεται στη σφαίρα της άυλης παραγωγής. Σ’ αυτή τη σφαίρα, η πρόσβαση σε διανεμημένους πόρους είναι σχετικά εύκολη. Μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στις δυτικές χώρες διαθέτουν μόρφωση και μπορούν να έχουν έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή στη διάθεσή τους. Και τα κόστη αναπαραγωγής είναι οριακά.


Η επέκταση της ομότιμης παραγωγής εξαρτάται από τις πολιτιστικές/νομικές συνθήκες. Απαιτεί τη χρήση ανοιχτού και ελεύθερου, ακατέργαστου πολιτιστικού υλικού, συμμετοχικές δομές για την επεξεργασία του και μορφές ιδιοκτησίες βασισμένες στα commons για να προστατεύσουν τα αποτελέσματα από ιδιωτική ιδιοποίηση. Ως εκ τούτου, επιτυγχάνεται η κυκλοφορία του common (η έννοια είναι του Nick Dyer-Whiteford), μέσω της οποίας η ομότιμη παραγωγή επεκτείνεται.


Ωστόσο, η ομότιμη παραγωγή δεν περιορίζεται στη σφαίρα της άυλης παραγωγής.


Οι φυσικοί πόροι μπορούν να μοιραστούν, εάν είναι διαθέσιμοι σε διανεμημένο σχήμα. Για παράδειγμα: οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα αρχεία τους και η ικανότητα επεξεργασίας. Τα αυτοκίνητα μπορούν να συγκεντρωθούν όλα μαζί. Τα χρήματα μπορούν να συγκεντρωθούν, για παράδειγμα σε οικονομικές συναλλαγές του Ρ2Ρ όπως στην περίπτωση της Zopa ή της Prosper.Η κατασκευή μικρών ηλεκτρονικών υπολογιστών και προσωπικών κατασκευών μπορούν να κατεβάσουν το όριο συμμετοχής, δημιουργώντας περισσότερα λειτουργικά και επεκτάσιμα τμήματα σε νεότερα πεδία.


Για διαδικασίες όπου η φυσική παραγωγή απαιτεί πρόσβαση σε συγκεντρωτικό οικονομικό κεφάλαιο, για παράδειγμα η παραγωγή αυτοκινήτων, είναι απολύτως κατανοητό να αποκοπεί η φάση του άυλου σχεδίου από τον χώρο φυσικής παραγωγής. Η Innocentive είναι ένα από τα παλιότερα παραδείγματα. Η μελέτη για το αυτοκίνητο ανοιχτού κώδικα μπορεί να έχει κολλήσει, αλλά δεν υπάρχει ουσιαστικό εμπόδιο για τέτοιες διαδικασίες.


Τέλος, η σχέση ανάμεσα σε φυσικά αντικείμενα, τον ορθολογικό χώρο και την ψηφιακή ταυτοποίηση μπορεί να αλλάξει, ώστε να προωθηθούν προσεγγίσεις βασισμένες στην έννοια των commons. Το πείραμα του λευκού ποδήλατου στο Άμστερνταμ απέτυχε, επειδή ο ανεπαρκής φυσικός πόρος, τα ποδήλατα, δεν μπορούσαν να εντοπιστούν και να προστατευθούν. Αλλά ποδήλατα που ανήκουν στα commons μπορούν να εντοπιστούν μέσω του RFID.


Μια τέτοια επέκταση δεν αποτελεί μόνο φυσική προέκταση της τεχνικής εξέλιξης, αλλά έχει δομικά και επομένως πολιτικά κωλύματα. Τα συγκεντρωτικά σχήματα του κεφαλαίου των σύγχρονων νεοφιλελεύθερων αντι-αγορών παρεμποδίζουν σαφώς μια τέτοια επέκταση. Ακόμη όμως και με αυτούς τους περιορισμούς, τα περιθώρια επέκτασης της ομότιμης παραγωγής είναι σημαντικά.


3. Οι συνθήκες για την επέκταση της ομότιμης διακυβέρνησης


Η ομότιμη διακυβέρνηση λειτουργεί επειδή η ομότιμη παραγωγή είναι ο συντονισμός σε μεγάλη κλίμακα ενός μεγάλου αριθμού ομάδων μικρο-παραγωγής. Στο εσωτερικό των ομάδων, η λήψη αποφάσεων είναι συμμετοχική και συναινετική και ο παγκόσμιος συντονισμός είναι εκουσίως αποδεκτός και σήμερα τεχνικά εφικτός. Μικρές φυλές, θύματα των πολιτισμικών ιεραρχιών, καθίστανται πάλι ικανές στο νέο σχήμα των διαδικτυακών κοινοτήτων με κοινά ενδιαφέροντα.


Από τη θετική της πλευρά, η ομότιμη διακυβέρνηση επεκτείνει τη σφαίρα της αυτονομίας-σε-συντονισμό με όλα τα κοινωνικά πεδία. Υπόσχεται να γίνει η παραγωγή μια μη ιεραρχική διαδικασία. Ωστόσο, όπως είπα προηγουμένως, η ομότιμη διακυβέρνηση είναι ‘μετα-δημοκρατική’ γιατί είναι μη-αντιπροσωπευτική.


Ο αρνητικός περιορισμός είναι ο ακόλουθος: η ομότιμη διακυβέρνηση απαιτεί a priori συναίνεση στο κοινό αντικείμενο. Αλλά η κοινωνία ως σύνολο στερείται εξ’ ορισμού αυτής της συναίνεσης: είναι μάλλον μια αποκεντρωμένη συλλογή αντιμαχόμενων συμφερόντων και κοσμοθεωριών παρά ένα διανεμημένο δίκτυο ελεύθερων παικτών. Κατά συνέπεια, για την κοινωνία γενικά δεν υπάρχει εναλλακτική λύση σε μια αναζωογονημένη δημοκρατική πολιτεία, βασισμένη στην αντιπροσώπευση. Ωστόσο, όπως η αγορά μπορεί να εμπνευστεί απ’ τον εαυτό της και να μεταρρυθμιστεί από αρχές Ρ2Ρ ή βασισμένες σε συνεταιρισμούς (όπως στο εμπόριο που υπάγεται σε ομότιμη διαιτησία), έτσι μπορούμε να έχουμε ομότιμα σχήματα παγκόσμιας διακυβέρνησης βασισμένης σε πολλούς θεματοφύλακες .Και σε κάθε περίπτωση, η σφαίρα της αυτονομίας, όπως για παράδειγμα η καθαρή διακυβέρνηση μπορεί να επεκταθεί ουσιαστικά ακόμη και μέσα στις δομές μιας δημοκρατικής κυβέρνησης.


4. Η θεωρία Ρ2Ρ ως απελευθερωτική δυνατότητα της εποχής


Η τρέχουσα πολιτική οικονομία βασίζεται σε ένα θεμελιώδες λάθος. Βασίζεται στην υπόθεση ότι οι φυσικοί πόροι είναι απεριόριστοι και ότι υπάρχει ένα ατέλειωτο βούλιαγμα. Και δημιουργεί τεχνική ανεπάρκεια για εν δυνάμει άφθονους πολιτιστικούς πόρους. Αυτός ο συνδυασμός ημι-αφθονίας και ημι- ανεπάρκειας καταστρέφει τη βιόσφαιρα και παρεμποδίζει την επέκταση του κοινωνικού νεωτερισμού και του ελεύθερου πολιτισμού.


Σε μια κοινωνία βασισμένη στη θεωρία Ρ2Ρ, η κατάσταση αντιστρέφεται: τα όρια των φυσικών πόρων αναγνωρίζονται και η αφθονία άυλων πόρων γίνεται κεντρική αρχή. Η θεώρηση της Ρ2Ρ είναι η ακόλουθη:


1) η κεντρική πνευματική, πολιτιστική και ψυχική αξία παράγεται μέσω μη αμοιβαίας ομότιμης παραγωγής,
2) περιβάλλεται από μια μεταρρυθμισμένη, εμπνευσμένη από την ομοτιμία, σφαίρα υλικών ανταλλαγών,
3) διοικείται σε παγκόσμιο επίπεδο από ένα εμπνευσμένο από την ομοτιμία και αναμορφωμένο κράτος και σύστημα διακυβέρνησης.


Διαβάστε ακόμα


Το ίδρυμα P2P


Ομότιμες πρακτικές και ανθρώπινη εξέλιξη (στα αγγλικά)

Επανεξετάζοντας τα πρώτα 4 χρόνια του Creative Commons, ο Lawrence Lessig θυμάται ότι οι άδειες CC σχεδιάστηκαν για να συμβάλλουν στο άνοιγμα ενός χώρου δημιουργικότητας απελευθερωμένου από ένα μεγάλο μέρος του βάρους που αποτελεί ο νόμος για το κοπυράιτ. Οι άδειες CC έγιναν ένας απλός τρόπος για τους συγγραφείς και τους καλλιτέχνες να εκφράσουν τις ελευθερίες που επιθυμούν να έχει η δημιουργικότητά τους.


Creative Commons: Στόχοι και διδάγματα


Ποιο πρόβλημα επιχειρεί να επιλύσει το Creative Commons; Και τι έχουμε διδαχτεί μέχρι στιγμής;


Όταν ο Richard Stallman εγκαινίασε το Ίδρυμα Ελεύθερου Λογισμικού (Free Software Foundation), περισσότερα από 20 χρόνια πριν, ανταποκρίθηκε σε κάτι νέο στον κόσμο της ανάπτυξης του λογισμικού. Σύμφωνα με την εμπειρία του, το λογισμικό ήταν ελεύθερο, με την έννοια ότι ο πηγαίος κώδικας είχε ελεύθερη πρόσβαση και μπορούσε να τροποποιηθεί ελεύθερα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όμως, αυτός ο κανόνας άλλαξε. Όλο και περισσότερο, το λογισμικό γινόταν ιδιόκτητο, με την έννοια ότι ο πηγαίος κώδικας ήταν κρυφός και οι χρήστες δεν ήταν ελεύθεροι να τον κατανοήσουν ή να τον τροποποιήσουν. Ο Stallman θέλησε λοιπόν να οικοδομήσει ένα αντιστάθμισμα σ’ αυτή την τάση, αναπτύσσοντας ένα ελεύθερο σύστημα λειτουργίας, όπου οι ελευθερίες που εκείνος είχε γνωρίσει θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν.


Σε ό, τι αφορά στον πολιτισμό, η ιστορία είναι κατά κάποιο τρόπο διαφορετική. Δεν ξεκινήσαμε μ’ έναν κόσμο χωρίς ιδιόκτητο πολιτισμό. Αντίθετα, υπήρχε πάντοτε ιδιόκτητος πολιτισμός- δηλαδή έργο προστατευμένο από δικαίωμα αποκλειστικότητας. Και, κατά την άποψή μου τουλάχιστον, αυτό δεν είναι κακό. Οι καλλιτέχνες πρέπει να φάνε. Οι συγγραφείς, επίσης. Είναι βασικό ένα σύστημα να εξασφαλίζει ανταμοιβές στη δημιουργική κοινότητα, τουλάχιστον για να εμπνεύσει ένα δημιουργικό έργο.


Αλλά στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας μας, το βάρος που αποτελούσε το κοπυράιτ για τους άλλους δημιουργούς, και για τον πολιτισμό γενικά, ήταν ασήμαντο. Και ένα μεγάλο μέρος δημιουργικού έργου παρέμενε ελεύθερο από τις ρυθμίσεις του νόμου. Το κοπυράιτ ήταν σημαντικό για την πολιτιστική ανάπτυξη, αλλά περιθωριακό. Ρύθμιζε σημαντικά ορισμένες δραστηριότητες, αλλά άφηνε τους περισσότερους από εμάς ελεύθερους από τον έλεγχό του.


Όλα αυτά άρχισαν να αλλάζουν με τη γέννηση των ψηφιακών τεχνολογιών, για μια αιτία με την οποία κανείς δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα.


Εάν το κοπυράιτ ρυθμίζει τα ‘αντίγραφα’, τότε ενώ ένα απειροελάχιστο ποσοστό των χρήσεων του πολιτισμού εκτός διαδικτύου συνεπάγεται τη δημιουργία ‘αντιγράφων’, κάθε χρήση πολιτισμού στο διαδίκτυο αρχίζει με τη δημιουργία αντιγράφου. Στον πραγματικό κόσμο, η ανάγνωση ενός βιβλίου είναι μια πράξη που δεν ρυθμίζεται από το νόμο του κοπυράιτ, γιατί στον πραγματικό κόσμο η ανάγνωση ενός βιβλίου δεν δημιουργεί αντίγραφο. Στο Ίντερνετ, η ίδια πράξη εμπίπτει στο νόμο του κοπυράιτ, γιατί η ανάγνωση ενός βιβλίου στον ψηφιακό κόσμο συνεπάγεται πάντα τη δημιουργία ‘αντίγραφου’. Επομένως, καθώς ο κόσμος χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο το διαδίκτυο, πολλές από τις ελευθερίες (με την έννοια της ζωής που δεν ρυθμίζεται από το νόμο του κοπυράιτ) εξαφανίζονται. Κάθε χρήση περιεχομένου που υπόκειται στο κοπυράιτ απαιτεί, υποθετικά τουλάχιστον, άδεια. Η αποτυχία διασφάλισης άδειας δημιουργεί ένα σύννεφο αβεβαιότητας σε ό, τι αφορά στη νομιμότητα της χρήσης.


Υπάρχουν πολλοί που δεν ασχολούνται μ’ αυτά τα σύννεφα αβεβαιότητας. Πολλοί κάνουν αυτό που θέλουν, αγνοώντας τις συνέπειες (και όχι μόνο στο διαδίκτυο). Υπάρχουν, όμως, ορισμένοι, και ειδικά κάποια σημαντικά ιδρύματα όπως σχολεία, πανεπιστήμια, κυβερνήσεις και εταιρίες που πολύ σωστά, έναντι αυτής της αβεβαιότητας, διστάζουν. Ορισμένοι, όπως ένας αυξανόμενος αριθμός πανεπιστημίων, ζητούν επειγόντως άδεια για να χρησιμοποιήσουν υλικό που βρίσκουν το Ίντερνετ στις τάξεις. Μερικοί, όπως ένας αυξανόμενος αριθμός εταιριών, απαγορεύουν ρητά στους υπαλλήλους τους να χρησιμοποιούν στις παρουσιάσεις υλικό που βρίσκουν στο διαδίκτυο. Κατά συνέπεια, ακριβώς τη στιγμή που οι τεχνολογίες του Ίντερνετ δημιουργούν μια έκρηξη ευκαιριών για συνεργατική δημιουργικότητα και κοινή γνώση, η αβεβαιότητα για τις άδειες παρεμβαίνει σ’ αυτή τη συνεργασία.


Εμείς, στο Creative Commons θεωρούμε πως αυτό είναι ένα είδος νομικής παραφροσύνης- μιας παραφροσύνης που δημιουργεί ο νόμος. Όχι μόνο επειδή πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι πρέπει να υποχρεούνται να μοιράζονται. Αλλά επειδή πιστεύουμε ότι πολλοί που διαθέτουν το έργο τους στο Ίντερνετ είναι ευτυχείς να το μοιράζονται. Ή ευτυχείς να το μοιράζονται για ορισμένους σκοπούς, αν όχι για άλλους. Ή πρόθυμοι να δουν το έργο τους να διαδίδεται ευρέως, χωρίς να νοιάζονται για τους κανόνες του κοπυράιτ. Και θεωρούμε πως οι άνθρωποι αυτοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν έναν απλό τρόπο για να διατυπώσουν τις προτιμήσεις τους.


Αυτό ήταν, λοιπόν, το κίνητρο για τις άδειες CC: Ένας απλός τρόπος για τους συγγραφείς και τους καλλιτέχνες να εκφράσουν τις ελευθερίες που επιθυμούν να έχει η δημιουργικότητά τους. Οι δημιουργοί που θέλουν να πουν ‘Διατηρούνται όλα τα δικαιώματα’, δεν χρειάζεται να υποβάλουν αίτηση. Αλλά οι δημιουργοί που θέλουν απλώς να πουν ‘Διατηρούνται ορισμένα δικαιώματα’ μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις άδειες μας για να εκφράσουν απλώς αυτή την ιδέα. Και τα άτομα και οι θεσμοί που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν έργα που βρήκαν στο Ίντερνετ μπορούν να το κάνουν, χωρίς να φοβούνται ότι θα ταυτιστούν με αυτούς που πιστεύουν ότι ‘Κανένα δικαίωμα δεν τηρείται’, σε ό, τι αφορά στο κοπυράιτ.


Όπως το Κίνημα για Ελεύθερο Λογισμικό (Free Software Movement), πιστεύαμε πως αυτή η επινόηση μπορούσε να συμβάλει στο άνοιγμα ενός χώρου δημιουργικότητας απελευθερωμένου από το ένα μεγάλο μέρος του βάρους που αποτελεί ο νόμος για το κοπυράιτ. Σε αντίθεση, όμως, με το Κίνημα για Ελεύθερο Λογισμικό, ο στόχος μας δεν είναι να εξαλείψουμε τον ‘ιδιόκτητο πολιτισμό’, όπως ορισμένοι από το Κίνημα για Ελεύθερο Λογισμικό επιθυμούν να εξαλείψουν το ιδιόκτητο λογισμικό. Αντίθετα, πιστεύουμε ότι οικοδομώντας ένα προπύργιο ελεύθερου πολιτισμού (με την έννοια του πολιτισμού που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα, τουλάχιστον για ορισμένους σημαντικούς σκοπούς), μπορούμε να αντισταθούμε στις τάσεις που ωθούν προς την άλλη πλευρά. Ακόμη πιο σημαντικό, στην τάση που τροφοδοτείται από την κούρσα στις τεχνολογίες για τη ‘Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων’.


Τι το κακό έχει η Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων;


Φανταστείτε αυτή την ευτυχή εικόνα: Η δεκατετράχρονη κόρη σας έχει να γράψει για το σχολείο μια έκθεση για τις πρόσφατες πλημμύρες στη Νέα Ορλεάνη. Το θέμα της είναι το εξής: ‘Πώς οι απόψεις των ανθρώπων για την καταστροφή διαφέρουν ανάλογα με την προέλευσή τους;’ Κάνει λοιπόν αυτό που κάνουν όλο και περισσότερο τα παιδιά: μπαίνει στο Ίντερνετ για να αρχίσει την εργασία της. Ψάχνει στο Google για ειδήσεις σχετικά με τις πλημμύρες. Κι αρχίζει τις αναζητήσεις για να συμπληρώσει την έρευνά της.


Φανταστείτε ότι βρίσκει ένα αρχείο με σημαντικές μαρτυρίες θυμάτων από τις πλημμύρες. Ύστερα βρίσκει σειρές ειδησεογραφικών προγραμμάτων που αναφέρονται στις πλημμύρες. Τέλος βρίσκει κάποια στοιχεία δημοσκοπήσεων για το ποια θα έπρεπε να είναι η αντίδραση της αμερικανικής κυβέρνησης, καθώς και απόψεις για τις κινήσεις που η αμερικανική κυβέρνηση ήδη έκανε.


Ύστερα, χρησιμοποιώντας διαφορετικές φωνές, ταινίες και περιγραφές, η κόρη σας δημιουργεί μια δική της σύντομη ταινία. Ενσωματώνει τις φωνές από το αρχείο ήχου με τη μορφή αφήγησης κι ύστερα παίρνει σύντομες περικοπές από τα ειδησεογραφικά προγράμματα για να δείξει τις διάφορες απόψεις. Κι όταν τελειώσει, σας δείχνει με υπερηφάνεια την εργασία της κι εσείς (κατά πάσα πιθανότητα) πιστεύετε ότι κρατάτε στα χέρια σας το επόμενο έργο του George Lucas.


Η διαλειτουργικότητα είναι το σημαντικότερο ίσως πράγμα που μας έδωσε το Ίντερνετ σε μια πλατφόρμα στην οποία η εμπειρία είναι διαλειτουργική. Πρώτον, ο στόχος που είχαν οι ιδιοφυίες των υπολογιστών και των δικτύων ήταν να βρουν απλώς ένα τρόπο να κάνουν τους υπολογιστές να συνομιλούν μεταξύ τους. Ύστερα, οι ιδιοφυείς στις εφαρμογές, βρήκαν τρόπους να κάνουν το περιεχόμενο που κυκλοφορεί στα διάφορα μηχανήματα να είναι διαλειτουργικό σε μια μόνο ψηφιακή πλατφόρμα. Βρισκόμαστε κοντά σ’ έναν κόσμο όπου οποιοσδήποτε τύπος αρχείου ήχου μπορεί να αναμιχθεί με οποιονδήποτε τύπο αρχείου βίντεο και ύστερα να συμπληρωθεί με οποιονδήποτε τύπο αρχείου κειμένου ή εικόνων. Υπάρχουν εξαιρέσεις, υπάρχουν κάποιοι που δεν παίζουν το παιχνίδι της διαλειτουργικότητας. Αλλά η τάση του διαδικτύου είναι να παράγει έναν κόσμο όπου ο καθένας μπορεί να περικόπτει και να συνδυάζει ο,τιδήποτε, φτιάχνοντας έτσι κάτι καινούργιο. Ακριβώς όπως οι αισθήσεις επεξεργάζονται διαφορετικά είδη εμπειριών (ήχο, εικόνες, μυρωδιά, συγκινήσεις) και ύστερα τα μεταφέρουν σε μια μόνο πλατφόρμα (το μυαλό), έτσι τα ψηφιακά δίκτυα κατέστησαν δυνατό το συνδυασμό πολλών μορφών μέσων επικοινωνίας, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν σε μια μόνο πλατφόρμα.


Αυτή η σύγκλιση είναι που κάνει τη δημιουργική εργασία της κόρης σας δυνατή. Με την έννοια, ασφαλώς, ότι δεν κάνει τίποτα διαφορετικό από αυτό που έκαναν οι κινηματογραφιστές εδώ και περίπου έναν αιώνα. Αλλά η διαφορά είναι πως εκείνη δεν είναι κινηματογραφιστής και δεν χρειάστηκε να αγοράσετε εξοπλισμό αξίας εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων. Οι ψηφιακές τεχνολογίες και το Ίντερνετ έχουν εκδημοκρατίσει αυτόν τον τρόπο ομιλίας. Και μόλις αρχίζουμε να βλέπουμε τη δημιουργικότητα που αυτή η αλλαγή προκάλεσε.


Σκεφτείτε όμως για ένα λεπτό τι είναι αυτό που έκανε την κόρη σας να μπορεί να δημιουργήσει αυτή την ταινία. Δεν ήταν μόνο η ύπαρξη ορισμένων τεχνολογιών- η ψηφιακή τεχνολογία, και ειδικά το Ίντερνετ. Ήταν, επίσης, η απουσία άλλης τεχνολογίας- δηλαδή, τεχνολογιών που ελέγχουν πώς και εάν μπορεί να χρησιμοποιήσει το περιεχόμενο που βρήκε. Όταν η κόρη σας αντέγραψε τις ηχητικές μαρτυρίες αυτών που επέζησαν, ο υπολογιστής δεν ρώτησε ‘για ποιο σκοπό.’ Όταν ενσωμάτωσε αυτές τις καταγραφές στην ταινία της, το λογισμικό δεν της ζήτησε να δείξει ότι έχει άδεια. Μπόρεσε να κάνει όλα αυτά που έκανε επειδή η τεχνολογία δεν ενδιαφέρεται για το εάν έχει την άδεια να τα κάνει. Το Ίντερνετ δεν κατασκευάστηκε έχοντας τις άδειες κατά νου. Η ελεύθερη πρόσβαση ήταν ο κανόνας.


Ωστόσο, η ελεύθερη πρόσβαση δημιουργεί πολλά προβλήματα σε πολλούς- στην πραγματικότητα, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σε όλους μας. Είναι πασίγνωστο ότι οι δισκογραφικές και κινηματογραφικές εταιρίες διαμαρτύρονται γι’ αυτό το χαρακτηριστικό του Ίντερνετ. Με βάση τον αρχικό σχεδιασμό του, μπορείς να ‘μοιραστείς’ ολόκληρη τη συλλογή δίσκων και ταινιών που διαθέτεις με τους 100.000 ‘καλύτερους φίλους’ σου. Δεν είναι περίεργο που βλέπουν αυτό το χαρακτηριστικό σαν ιό. Νομίζω όμως ότι ο καθένας μας μπορεί να μετανιώσει γι’ αυτό το χαρακτηριστικό του διαδικτύου σε ορισμένες περιπτώσεις. Θα σας άρεσε, ας πούμε, να προωθήσει κάποιος ένα προσωπικό ηλεκτρονικό μήνυμα που του στείλατε στους 100 καλύτερους φίλους του;


Το θέμα είναι πως όσο καλή κι αν είναι η ελεύθερη πρόσβαση, ορισμένοι τουλάχιστον θεωρούν πως δεν είναι τόσο καλή, τουλάχιστον γι’ αυτούς. Και οι πιο ισχυροί ανάμεσά τους προωθούν τεχνολογίες που μπορούν να εισαχθούν στο Ίντερνετ, επιτρέποντας σε αυτούς, ή γενικά στους κατόχους, να ελέγχουν πώς χρησιμοποιείται το ψηφιακό περιεχόμενο. Εάν λοιπόν αγοράσετε ένα τραγούδι από ένα κατάστημα μουσικής στο Ίντερνετ, ίσως να μπορέσετε να το αντιγράψετε σε τέσσερα πέντε μηχανήματά σας, αλλά δεν μπορείτε να το αντιγράψετε 20 φορές ή να το προωθήσετε στο Ίντερνετ για να έχουν πρόσβαση σ’ αυτό άλλοι. Ή εάν στείλετε ένα εμπιστευτικό έγγραφο, οι τεχνολογίες μπορεί να μη σας δώσουν τη δυνατότητα να το τυπώσετε ή να το μεταφέρετε σε διαφορετικό μηχάνημα. Η ικανότητα ελέγχου είναι βασικά απεριόριστη- φανταστείτε όποιον έλεγχο θέλετε, υπάρχει κάποιος κάπου που εργάζεται για να προσθέσει αυτό τον έλεγχο στις τεχνολογίες του διαδικτύου.


Ονομάστε γενικά αυτές τις τεχνολογίες ‘Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων’. Πιστεύω ότι υπάρχει ισχυρή ώθηση να εισαχθεί η Διαχείριση Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ίντερνετ κι ότι αυτή η ώθηση είναι κακό πράγμα.


Αλλά δεν πιστεύω πως η Διαχείριση Ψηφιακών Τεχνολογιών είναι κακό πράγμα επειδή πιστεύω πως η παραβίαση των δικαιωμάτων των άλλων είναι καλό πράγμα. Το κακό με τη Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων είναι πως εάν αναπτυχθεί σε παγκόσμιο επίπεδο ερήμην μας, θα μας πάει από το ένα άκρο στο άλλο. Χωρίς αμφιβολία, η Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων διευκολύνει τις δισκογραφικές εταιρίες να σταματήσουν την παράνομη διάδοση του υλικού τους. Καταστρέφει όμως, επίσης, τις ευκαιρίες για δημιουργική, απρόσμενη, κριτική χρήση. Κινδυνεύουμε να περάσουμε, δηλαδή, από έναν κόσμο όπου δεν υπάρχει ελεύθερη χρήση, σε έναν κόσμο που η άδεια για κάθε χρήση θα είναι ο κανόνας.


Πώς μπορούν, λοιπόν, οι άδειες Creative Commons να βοηθήσουν στην επίλυση του προβλήματος; Η άποψή μας είναι ότι εάν δώσουμε στους δημιουργούς έναν απλό τρόπο να πουν ποιες ελευθερίες επιθυμούν να έχει το υλικό τους, αυτό, για πολλούς δημιουργούς, θα ήταν αρκετό. Όχι αρκετό ίσως για να κυκλοφορήσει το Χόλιγουντ μια νέα ταινία. Αλλά αρκετό για το ευρύ φάσμα των δημιουργών που καθιστούν το δημιουργικό έργο τους διαθέσιμο μέσω του Διαδικτύου.


Ή, για να το θέσουμε αλλιώς, ο στόχος μας ήταν να προσφέρουμε μια τεχνολογία που δίνει τη δυνατότητα να πει κανείς ποια δικαιώματα διατηρούνται και ποια όχι, ελπίζοντας ότι αυτό θα καταστήσει περιττή μια επιπρόσθετη τεχνολογία για την ενίσχυση των δικαιωμάτων που διατηρούνται. Στόχος μας ήταν η ‘Έκφραση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων’. Και ελπίδα μας ότι η καλή Έκφραση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων θα σταματήσει τουλάχιστον το αίτημα για ανεπεξέργαστη Διαχείριση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων.


Γιατί όμως να μην προσθέσουμε τη Διαχείριση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων στα δικαιώματα που εκφράζονται μέσα απ’ την Έκφραση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων του Creative Commons; Τι κακό έχει ένα φτηνό σύστημα που ενισχύει τα δικαιώματα που ήδη διατηρούνται;


Υπάρχουν τουλάχιστον δύο προβλήματα. Μπορούμε να δούμε το πρώτο αν επιστρέψουμε στην εικόνα αυτού που έκανε το διαδίκτυο εκπληκτικό-τη διαλειτουργικότητα. Μια ευρέως διαδεδομένη Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων θα αχρήστευε τη διαλειτουργικότητα. Ή τουλάχιστον θα την αχρήστευε αν δεν υπήρχε προηγουμένως άδεια. Θα μπορούσαμε να εγγράψουμε ή να προσθέσουμε ή να κριτικάρουμε, χρησιμοποιώντας ψηφιακό υλικό, μόνο με την άδεια αυτού που ελέγχει το περιεχόμενο. Και η υποχρέωση άδειας θα αχρήστευε ασφαλώς ένα μεγάλο μέρος των δυνατοτήτων του Ίντερνετ.


Το δεύτερο πρόβλημα έχει να κάνει με την ‘εύλογη χρήση’. Η νομοθεσία για το κοπυράιτ δεν έδωσε ποτέ στους κατόχους του κοπυράιτ το δικαίωμα να τελειοποιήσουν τον έλεγχο στο έργο που υπόκειται στο κοπυράιτ. Η εύλογη χρήση αποτελεί κωδικοποιημένη έκφραση αυτού του ελέγχου. Όπως τις βλέπουμε σήμερα, οι τεχνολογίες Διαχείρισης Ψηφιακών Δικαιωμάτων δεν τηρούν την ‘εύλογη χρήση’.


Η εύλογη χρήση


‘Εύλογη χρήση’: Καμιά λέξη δεν χρησιμοποιήθηκε περισσότερο στις συζητήσεις για το κοπυράιτ και δεν έγινε λιγότερο κατανοητή. Τι είναι η ‘εύλογη χρήση’ (στην Αμερική, ‘εύλογος χειρισμός’ στο μεγαλύτερο μέρος του υπόλοιπου κόσμου) και με ποιο τρόπο απειλείται από τη Διαχείριση των Ψηφιακών Δικαιωμάτων;


Ο νόμος αναγνωρίζει τρία είδη ‘χρήσεων’ για έργα που υπόκεινται στο κοπυράιτ:



1. Ελεύθερες χρήσεις (χρήσεις που δεν εμπίπτουν στη νομοθεσία για το κοπυράιτ, όπως η ανάγνωση ενός βιβλίου)


2. Χρήσεις που υφίστανται ρυθμίσεις (χρήσεις που εμπίπτουν στη νομοθεσία για το κοπυράιτ, όπως η αναδημοσίευση ενός βιβλίου)


3. Εύλογες χρήσεις (χρήσεις που θα μπορούσαν να εμπίπτουν στη νομοθεσία για το κοπυράιτ, αλλά είναι ελεύθερες επειδή η νομοθεσία τις θεωρεί ‘εύλογες’- όπως η αντιγραφή λέξεων από ένα βιβλίο για την παρουσίαση του βιβλίου).


Οι ψηφιακές τεχνολογίες αλλάζουν τις ισορροπίες ανάμεσα σε αυτά τα τρία είδη χρήσεων. Όσο η ζωή μετατοπίζεται στο διαδίκτυο, οι ‘ελεύθερες χρήσεις’ συρρικνώνονται. Επειδή κάθε πράξη στο ψηφιακό διαδίκτυο παράγει αντίγραφο, και τα ‘αντίγραφα’ εμπίπτουν στη νομοθεσία για το κοπυράιτ, υπάρχουν πολύ λιγότερες ‘ελεύθερες χρήσεις’ στον ψηφιακό χώρο.


Αυτή συρρίκνωση σημαίνει ότι η ‘εύλογη χρήση’ πρέπει τώρα να επωμιστεί το φορτίο της προστασίας χρήσεων που προηγουμένως ήταν ελεύθερες. Ωστόσο δεν υπάρχουν πολλά προηγούμενα προστασίας αυτών των νέων ‘ευλόγων χρήσεων’. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει προηγούμενο που λέει ότι είναι ‘εύλογη χρήση’ να δώσεις σε κάποιον ένα βιβλίο. Αυτό συμβαίνει επειδή στον πραγματικό κόσμο, το να δώσεις σε κάποιον ένα βιβλίο δεν ενέπιπτε ποτέ στη νομοθεσία για το κοπυράιτ και επομένως κανείς δεν χρειάστηκε ποτέ την υπεράσπιση του κοπυράιτ για ‘εύλογη χρήση’ για να επιτρέψει αυτή τη πράξη. Εάν αυτό το αντίγραφο δεν έχει άδεια, τότε μόνο η ‘εύλογη χρήση’ μπορεί να διασφαλίσει την ελευθερία να το μοιραστεί κανείς με άλλους. Κι αυτοί που επιχειρούν να υπερασπίσουν την ελευθερία τού να δίνεις πρέπει να αναζητήσουν μια νομοθεσία για ‘εύλογη χρήση’ που φτιάχτηκε για έναν διαφορετικό κόσμο.


Αυτό το σημείο είναι κρίσιμο: πρέπει τώρα να βασιστούμε σε μια άχαρη και ακριβή νομική υπεράσπιση (‘εύλογη χρήση’) για να προστατεύσουμε ελευθερίες που θεωρούσαμε πριν δεδομένες. Χωρίς αμφιβολία, με όλο το χρήμα και τον χρόνο του κόσμου, μπορούμε να φανταστούμε ότι οι ελευθερίες ‘εύλογης χρήσης’ θα μπορούσαν να εξισορροπήσουν την κατάσταση. Εδώ είναι όμως που η Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων γίνεται ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο πρόβλημα.


Γιατί πριν ισχυριστείς ότι η χρήση σου είναι ‘εύλογη’, πρέπει να έχεις την τεχνική ικανότητα να χρησιμοποιήσεις το έργο με συγκεκριμένο τρόπο. Η ‘εύλογη χρήση’ αποτελεί άμυνα. Πρέπει να μπορείς να χρησιμοποιήσεις το υλικό με τρόπο που θέτει θέμα κοπυράιτ πριν αναπτύξεις την υπεράσπισή σου.


Ωστόσο εάν η Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων αναπτυχθεί με τον τρόπο που σχεδιάστηκε, τότε η τεχνολογία θα σου στερήσει την τεχνική ικανότητα να χρησιμοποιήσεις το έργο με τρόπο που να σου δίνει το δικαίωμα να κάνεις εύλογη χρήση. Και καθώς, τουλάχιστον στις Ηνωμένες Πολιτείες, αποτελεί αδίκημα να φτιάχνεις εργαλεία που τροποποιούν αυτόν τον κώδικα- ακόμη κι αν ο σκοπός είναι η ‘εύλογη χρήση’- ο κίνδυνος της Διαχείρισης Ψηφιακών Δικαιωμάτων γίνεται ορατός: οι ψηφιακές τεχνολογίες συρρίκνωσαν το φάσμα των ‘ευλόγων χρήσεων’ (καθώς κάθε χρήση παράγει ένα αντίγραφο). Η νέα γενιά ψηφιακής τεχνολογίας θα συρρικνώσει το φάσμα των ‘ευλόγων χρήσεων’, στερώντας ακόμη και την ικανότητα να χρησιμοποιηθεί το περιεχόμενο με τρόπο που είναι, κατά τα άλλα, ‘εύλογος’.


Αυτό είναι το πρόβλημα που δημιουργεί η Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων για την ‘εύλογη χρήση’. Πώς μπορεί το Creative Commons να βοηθήσει στην επίλυσή του;


Με δυο σημαντικούς τρόπους:



1. Κατασκευάζοντας μια επίστρωση της ξεκάθαρης δημιουργικότητας του Creative Commons, αυξάνουμε το φάσμα δημιουργικής εργασίας, απαλλαγμένο απ’ τις παγίδες της Διαχείρισης Ψηφιακών Δικαιωμάτων.


2. Καταργώντας τη χρήση της Διαχείρισης Ψηφιακών Δικαιωμάτων που έχει να κάνει με τις ελευθερίες που εγγυάται η άδεια μας, εξασφαλίζουμε ότι οι ελευθερίες που ενσωματώσαμε στην άδεια μας δεν περιορίζονται από τη Διαχείριση Ψηφιακών Δικαιωμάτων. Η πρώτη από τις ελευθερίες αυτές είναι η ‘εύλογη χρήση’. Όπως αναφέρει το μέρος 2 κάθε άδειας, ‘οι άδειες του Creative Commons δεν μεταβάλλουν ή περιορίζουν την ‘εύλογη χρήση’.


Επομένως χρησιμοποιούμε τις άδειες μας για να οικοδομήσουμε τις ελευθερίες που οι δημιουργοί επιθυμούν πάνω σε μια ενισχυμένη επίστρωση ελευθεριών για ‘εύλογη χρήση’. Το Creative Commons σημαίνει, λοιπόν, ‘εύλογη χρήση’-συν: μια υπόσχεση ότι οι όποιες ελευθερίες δίνονται είναι πάντοτε επιπρόσθετες στις ελευθερίες που εγγυάται ο νόμος.


Διαβάστε ακόμα


Ελεύθερος πολιτισμός (στα αγγλικά)


iCommons (στα αγγλικά)

Η μαζική και εκτεταμένη διαθεσιμότητα πολιτισμικών έργων στο Ίντερνετ επηρρεάζει άμεσα τον τρόπο μέσω του οποίου δημιουργούμε, παρακολουθούμε, και καταναλώνουμε τον πολιτισμό. Οι μέρες όπου το μέσο “μονής κατεύθυνσης” βασίλευε, όπου παθητικοί παρατηρητές απλώς κατανάλωναν πληροφορίες, έχουν παρέρθει. Η μετασχηματιστική δύναμη των ψηφιακών τεχνολογιών έχει σε μία εποχή ευρείας, δημοκρατικότερης πολιτισμικής παραγωγής και διάδοσης.

.


Σημειωτική δημοκρατία: παλιά και νέα


Ο όρος σημειωτική δημοκρατία γεννήθηκε στην δεκαετία του 80. Επινοήθηκε αρχικά από τον John Fiske, στο πλαίσιο της έρευνας του για το πως οι θεατές επανα-ερμηνεύουν την τηλεοπτική κουλτούρα σε διαφορετικές κατευθύνσεις από τις αρχικές προθέσεις των τηλεοπτικών παραγωγών. Η έννοια αναπτύχθηκε αργότερα από τον Michael Madow, ο οποίος στο έργο του για το δικαίωμα στην δημοσιότητα, αμφισβήτησε την top-down προσέγγιση της ποπ κουλτούρας. Ο Madow έδωσε έμφαση στην δυνατότητα του καταναλωτή να «επανα-κωδικοποιήσει» και να «επανα-επεξεργαστεί» τα πολιτισμικά προϊόντα. (Παρόλο που εφόσον ο καταναλωτής δεν καταναλώνει απλώς, ένας διαφορετικός όρος -όπως «ανα-δημιουργός»- είναι απαραίτητος. Όμως ακόμα και τη στιγμή που έγραφε ο Madow, το 1993, το μεγαλύτερο κομμάτι της κουλτούρας προερχόταν από τα παραδοσιακά μέσα πολιτισμικής παραγωγής. Τα επόμενα χρόνια, και κυρίως τα πέντε τελευταία, η εξάπλωση νέων μορφών πολιτισμικής παραγωγής και η εμφάνιση των ψηφιακών commons έχουν αυξήσει δραματικά τη δυναμική και την πραγματική επιρροή της σημειωτικής δημοκρατίας. Σαν αποτέλεσμα, αυτή έχει εξαπλωθεί πέρα από την απλή «επανα-επεξεργασία» πολιτισμικών προϊόντων που ήδη υπήρχαν, για να περιλάβει ένα πλήθος δημιουργικών εγχειρημάτων, ιδιαίτερα από τους χρήστες του διαδικτύου.


Ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της δραστικής μείωσης του κόστους των τεχνολογικών εργαλείων, της εξάπλωσης απλοποιημένων και δικτυωμένων online υπηρεσιών, και της διεύρυνσης των ευρυζωνικών συνδέσεων είχε ως αποτέλεσμα την άνθηση της δημιουργίας. Αυτή η άνθηση εκδηλώθηκε κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στο Ίντερνετ, με μορφές που κυμαίνονται από την δημοσίευση tagged ψηφιακών φωτογραφιών στην μείξη δύο ή περισσότερων μουσικών κομματιών, από τη δημοσίευση άρθρων ή σχολίων σε ένα ιστολόγιο στην δημιουργία μιας απάντησης-βίντεο σε ένα κλιπ που δημοσίευσε ένας διαφορετικός χρήστης. Με αυτή την έννοια το διαδίκτυο έχει προσφέρει τη δυνατότητα για την ευρεία παραγωγή και διάδοση πολιτισμικών αγαθών που παράγονται από τους χρήστες, και τα οποία δεν υπήρχαν στο παρελθόν. Η σημειωτική δημοκρατία, ενώ συνεχίζει να αναφέρεται στην επανα-ερμηνεία και την επανα-επεξεργασία της ποπ κουλτούρας, έχει πια διευρυνθεί περιλαμβάνοντας και την βασισμένη στο χρήστη πολιτισμική παραγωγή στο Ίντερνετ.


Νέες μορφές πολιτισμικής παραγωγής


Ενώ παλιότερα, κάποιος μπορούσε να μετέχει σε ένα δημιουργικό εγχείρημα, όπως η συγγραφή μιας ιστορίας ή η ηχογράφηση ενός τραγουδιού, η δυνατότητα που πρόσφερε το Ίντερνετ για την άμεση δημοσιοποίηση ενός έργου σε όλο τον κόσμο θα συνεχίσει να επηρεάζει σημαντικά την τροχιά της πολιτισμικής παραγωγής. Αυτή η επιδεξιότητα ίσως πια μοιάζει αυτονόητη στον εξοικιωμένο χρήστη του διαδικτύου, αλλά αθροιστικά έχει τη δυνατότητα να διαλύσει τις προηγούμενες μορφές παραγωγής και διάδοσης της πληροφορίας.


Ο ρόλος του «ερασιτεχνισμού» συζητείται συχνά σε σχέση με αυτές τις νέες μορφές παραγωγής. Η διαχωριστική γραμμή μεταξύ του «ερασιτέχνη» και του «επαγγελματία» γίνεται ολοένα και πιο θολή, και η σημειωτική δημοκρατία δίνει νέες δυνατότητες σε σχεδόν όλους τους δημιουργούς. Αυτοί που στο παρελθόν δεν θα είχαν την ευκαιρία η δουλειά τους να ακουστεί, να θεαθεί, ή να διαβαστεί μπορούν να χρησιμοποιήσουν μια πλατφόρμα για να το πετύχουν. Αυτοί που δεν θα επιλέγονταν από τους tastemakers παλαιότερων εποχών, μπορούν πια να παρακάμψουν αυτούς τους περιορισμούς και να χτίσουν το δικό τους κοινό. Οι ερασιτέχνες, ή όσοι δημιουργούν εκτός του επαγγελματικού πλαισίου, μπορούν πια να ζήσουν από το έργο τους, ενώ οι επαγγελματίες μπορούν να συνεισφέρουν σε «ερασιτεχνικά» εγχειρήματα εντός του πλαισίου της εργασίας τους.


Το περιεχόμενο που παράγεται από τον χρήστη έχει γίνει ένας δημοφιλής όρος στη σφαίρα της σημειωτικής δημοκρατίας. Γενικά, αναφέρεται σε γνωστικά και πολιτισμικά έργα που παράγονται από τους χρήστες του διαδικτύου εκτός του επαγγελματικού τους πλαισίου. Η αναφορά, όμως, στη λέξη «παραγωγή» ίσως μειώνει την προσωπικότητα του χρήστη. Είναι σωστό να πούμε ότι οι χρήστες απλώς «παράγουν» περιεχόμενο, σε αντίθεση με το να «δημιουργούν»; Γιατί όσοι εξαρτώνται οικονομικά από το προϊόν της δημιουργίας τους πρέπει να απολαμβάνουν περισσότερο σεβασμό για τα πολιτισμικά έργα που παράγουν; Οι άνθρωποι δημιουργούν, οι μηχανές παράγουν. Στην πραγματικότητα, ο όρος «περιεχόμενο που παράγεται από τον χρήστη» χρησιμοποιείται συχνά από τα παραδοσιακά μέσα για να προσδώσει μία συγκαταβατική εικόνα για τα έργα που παράγονται από «απλούς» ανθρώπους. Σε αντίθεση, στο πλαίσιο της σημειωτικής δημοκρατίας, δίνεται κεντρική έμφαση στην δημιουργικότητα του χρήστη, σε αντίθεση με την παραγωγικότητά του.


Το επανα-ανακάτεμα, η επανα-επεξεργασία, η επανα-κωδικοποίηση πολιτισμού


Ταυτόχρονα, μερικοί ίσως υποστηρίξουν ότι τα σύγχρονα έργα της σημειωτικής δημοκρατίας στερούνται ποιότητας και δεν μπορούν να συγκριθούν με αυτά που παράγονται από τα παραδοσιακά μέσα και τις πολιτισμικές βιομηχανίες. Αυτές οι ανησυχίες είναι έγκυρες. Η ευρείας κλίμακας παραγωγή από μη-επαγγελματίες ίσως να μην ξεπεράσει τελείως αυτή των επαγγελματιών, όμως νομίζω ότι βρισκόμαστε στην αρχή ενός ριζικού μετασχηματισμού. Ενώ η θέση των επαγγελματιών στο πλαίσιο των παραδοσιακών μέσων και των πολιτισμικών βιομηχανιών δεν πρόκειται να αποσαρθρωθεί σύντομα, αυτοί οι παίκτες ήδη προσαρμόζονται στις καινούργιες συνθήκες και απαιτήσεις που προτάσσει η σημειωτική δημοκρατία. Κατά πάσα πιθανότητα, θα αναδυθούν νέες μορφές μέσων, ίσως στην ημι-επαγγελματική σφαίρα, όπου το περιεχόμενο που παράγεται θα είναι τροποποιήσιμο και όπου οι χρήστες θα προσκαλούνται να συνεισφέρουν και να ανατροφοδοτούν πληροφορίες.


Υπάρχουν βέβαια και συγκεκριμένα εμπόδια στην εξάπλωση της σημειωτικής δημοκρατίας και των αξιών που πρεσβεύει. Πιο συγκεκριμένα, ένα σημαντικό ποσοστό των έργων που παράγονται από χρήστες περιλαμβάνουν στοιχεία που υπερβαίνουν τη νομιμότητα, σύμφωνα τουλάχιστον με το υπάρχων καθεστώς κοπυράιτ. Οι τεχνολογίες που έχουν επινοηθεί για να αποτρέψουν αυτού του είδους τις συμπεριφορές έχουν αποτύχει, σε μεγάλο βαθμό, να καταστρέψουν τις νέες μορφές παραγωγής. Το κυνήγι των δυνητικών παραβατών είναι άσκοπο από μία ρεαλιστική νομική σκοπιά. Στην πραγματικότητα, πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι το νομικό καθεστώς πρέπει να αλλάξει σε σχέση με την εξάπλωση των παραβατικών πρακτικών των χρηστών. Αυτό το μαζικό επανα-ανακάτεμα, η μαζική επανα-επεξεργασία και επανα-κωδικοποίηση του πολιτισμού προσλαμβάνεται όλο και περισσότερο σαν μία θετική αποτέλεσμα της εξέλιξης της πολιτισμικής παραγωγής. Ο νόμος που ορίζει αυτές τις πρακτικές ως παραβιάσεις θα πρέπει να προσαρμοστεί ώστε να ενθαρρύνει παρά να περιορίζει τη σημειωτική δημοκρατία. Η δημιουργική καταστροφή που πηγάζει από την δημιουργία βασισμένη στο χρήστη του Ίντερνετ δεν πρέπει να εμποδιστεί από αυτούς των οποίων τα συμφέροντα διακυβεύονται. Αντιθέτως, αυτοί οι παίκτες πρέπει να προσαρμοστούν και να αγκαλιάσουν το μέλλον που έρχεται.


Αυτό το άρθρο δημοσιεύεται με την άδεια Attribution-ShareAlike


Διαβάστε ακόμα


Ελεύθερος πολιτισμός και το ίντερνετ (στα αγγλικά)


Μανιφέστο για τον ελεύθερο πολιτισμό (στα αγγλικά)

Η επανεμφάνιση του ιδανικού των περιβαλλοντολογικών commons μετά από χρόνια ιδιωτικοποίησης και συγκεντρωτισμού αποτελεί εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη, λέει ο Nathan Young. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να αναγνωρίσει κανείς πως, αυτό το κίνημα συμβαδίζει πολλές φορές παράλληλα με την εδραίωση του αποκλεισμού σε άλλα ζητήματα.

.


Όπως μαρτυρά το περιεχόμενο αυτού του τεύχους, υπάρχει ανανεωμένο ενδιαφέρον για την έννοια των commons. Ένα μεγάλο μέρος αυτού του ενδιαφέροντος οφείλεται στην επιθυμία κατανόησης του κοινωνικού και πολιτικού ρόλου των νέων τεχνολογιών, όπως το Ίντερνετ, που επεκτείνουν δραματικά τις δυνατότητες για συλλογική και ατομική δράση. Κατά συνέπεια, αυτή η βιβλιογραφία ερευνά θέματα αυτονομίας και αυτοδιοίκησης, καθώς και ζητήματα ιδιωτικοποίησης και κρατικού ελέγχου σε αυτούς τους τομείς. Υπάρχει μια ισχυρή αίσθηση σ’ αυτά τα γραπτά ότι η ηλεκτρονική κοινή περιουσία βρίσκεται στο προσκήνιο μιας αναδιάρθρωσης μεταξύ του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα- ότι βρισκόμαστε στο μέσο ενός ‘μεγάλου ξεκαθαρίσματος’ σε ό, τι αφορά στα δικαιώματα, και ειδικότερα τη δυναμική μεταξύ των μηχανισμών ελέγχου (δικαιώματα ιδιοκτησίας, ρύθμιση, εποπτεία) και των δικαιωμάτων που έχουν να κάνουν με την κοινή περιουσία, την ελεύθερη πρόσβαση και την αυτο-διακυβέρνηση.


Τα commons και η περιβαλλοντολογική σκέψη


Ωστόσο, αυτά τα ζητήματα εξακολουθούν να θεωρούνται ξεπερασμένα σε σχέση με εκείνη τα ‘παλαιότερα’ commons, δηλαδή το περιβάλλον. Οι παραλληλισμοί αυτοί δεν είναι απλώς ακαδημαϊκοί. Τα ίδια θέματα εξουσίας, ταυτότητας, αυτονομίας και δημοκρατίας διαπερνούν τόσο τα περιβαλλοντολογικα όσο και τα ηλεκτρονικα commons. Σ’ αυτό το δοκίμιο, υποστηρίζω πως η μελέτη των περιβαλλοντολογικών και των ηλεκτρονικών commons είναι προς αμοιβαίο όφελος και των δύο, καθώς οι τρέχουσες (και μέχρι στιγμής ανεξάρτητες) δημόσιες συζητήσεις σε αυτούς τους τομείς αντανακλούν παρόμοιους, ζωτικούς προβληματισμούς για την αυτονομία και τη διακυβέρνηση στις ελεύθερες κοινωνίες.


Το θέμα των commons είναι παλιό στην περιβαλλοντολογική σκέψη. Ο Ostrom αναγάγει τη σύγχρονη δημόσια συζήτηση τόσο για την υπόσχεση όσο και για την ‘τραγωδία’ των commons στους Malthus και Hobbes, που διατύπωσαν τους εγγενείς κινδύνους της στη σύγκρουση ελευθερίας και ανεπάρκειας. Αυτά τα θέματα παρουσιάστηκαν ξανά, όπως είναι γνωστό, στο άρθρο του Hardin ‘Η Τραγωδία των commons’, όπου υποστηρίζει ότι η κοινή περιουσία δεν είναι βιώσιμη σε συνθήκες ελευθερίας και ανοιχτής πρόσβασης, καθώς είναι προς το συμφέρον των ατομικών χρηστών να εξερευνούν τα commons μέχρι την ολική καταστροφή του κοινού οφέλους.


Ο διττός χαρακτήρας των κρατικών πολιτικών


Η βασική διαφορά ανάμεσα στις έννοιες των περιβαλλοντολογικών και των ηλεκτρονικών commons είναι ότι η πρώτη υποθέτει ότι η ανεπάρκεια είναι ο κανόνας, ενώ η δεύτερη υποθέτει ότι τα commons ενισχύονται με την ακόμη μεγαλύτερη συμμετοχή και την ανοιχτή πρόσβαση. Με ποιους τρόπους, λοιπόν, σχετίζονται μεταξύ τους; Η απάντησή μου έχει δύο σκέλη. Ο πρώτος λόγος είναι ότι οι κρατικές και εταιρικές αντιδράσεις στο ‘παλαιότερο’ ζήτημα των περιβαλλοντολογικών commons έθεσαν το πλαίσιο για τις σημερινές αντιδράσεις στα ‘νεότερα’ ηλεκτρονικά commons. Για παράδειγμα, οι ιδέες για την ‘τραγωδία των περιβαλλοντολογικών commons ώθησαν για πολύ καιρό τις κυβερνήσεις προς δυο κατευθύνσεις εξαιρετικά σημαντικές για τη δημοκρατική θεωρία και πράξη. Πρώτον, χρησιμοποιήθηκαν ως δικαιολογία για το παγκόσμιο κίνημα υπέρ της ιδιωτικοποίησης του περιβάλλοντος και των πόρων. Η έννοια της ‘ιδιωτικής επιστασίας’ του περιβάλλοντος βασίζεται σε σύγχρονες έννοιες δημοκρατίας- καθώς μεγάλες εκτάσεις ιδιοκτησίας και πλούτου τέθηκαν ‘εκτός ορίων’ από την (επίσημη) δημόσια αμφισβήτηση. Η δεύτερη κατεύθυνση έχει να κάνει με την καθιέρωση αυταρχικών, εκπορευόμενων από την κορυφή προς τη βάση, ιεραρχικών νομικών ελέγχων για την πρόσβαση και τη χρήση των commons, πολλές φορές παρά την πρωτύτερη ύπαρξη τοπικών συστημάτων για τη διευθέτηση αυτών των ζητημάτων. Όπως απεικονίζει η ανθούσα φιλολογία για τα ηλεκτρονικά commons, αυτές είναι οι δυο μεγάλες κατευθύνσεις σε ό, τι αφορά στις ‘επίσημες’ αντιδράσεις στα παλιά και τα νέα ommons.


Ο δεύτερος λόγος που τα περιβαλλοντολογικά και τα ηλεκτρονικά commons σχετίζονται μεταξύ τους είναι επειδή και οι δυο βρίσκονται σήμερα σε ροή. Με αυτή την έννοια, οι μελετητές της ηλεκτρονικής κοινής περιουσίας πρέπει να λάβουν υπόψη ότι το πρότυπο της ιδιωτικοποίησης- συγκεντρωτισμού που στήριξε για πολλούς αιώνες τη δυτική περιβαλλοντολογική διακυβέρνηση μοιάζει να αλλάζει. Ειδικότερα, υπάρχει σήμερα σε εξέλιξη ένα σημαντικό κίνημα για την αποκατάσταση, με πολύ επιλεκτικούς και περιορισμένους τρόπους, της έννοιας των περιβαλλοντολογικών commons που ρυθμίζεται σε τοπικό επίπεδο. Αυτό το κίνημα είναι εμφανές στις αυξανόμενες κοινές προσπάθειες σε πολλές χώρες για την καθιέρωση ‘συνεταιριστικής’ διοίκησης στις τοπικές ιχθυοκαλλιέργειες, στην έννοια της ‘κοινοτικής δασοκομίας’ που είχε ιδιαίτερη απήχηση στη Βόρεια Αμερική και την Ασία , και στις προσπάθειες να ξανανοίξουν εκτάσεις για ‘βοσκότοπους κοινοτικής χρήσης’ στην Αυστραλία και τη Νότια Αμερική. Υποστηρίζω, ωστόσο, ότι ενώ αυτές οι εξελίξεις καθοδηγούνται αναμφισβήτητα από τη δέσμευση στις αρχές των commons (όπως η αυτονομία και η αυτοδιοίκηση), εκφράζονται επίσης στα ευρύτερα κινήματα της παγκοσμιοποίησης και του νέο-φιλελευθερισμού. Ισχυρίζομαι ότι αυτές οι δυνάμεις, με τις συνακόλουθες πιέσεις για ‘αποτελεσματικότητα’ στην οικονομία και τη διακυβέρνηση, αναδιαμορφώνουν τα commons – επεκτείνοντας την αρχή αποκλεισμού σε ορισμένα ζητήματα, ενώ παράλληλα δημιουργούν νέες ‘νησίδες’ τοπικής αυτονομίας σε άλλα.


Η περίπτωση της Βρετανικής Κολομβίας


Επεξηγηματικά, θα χρησιμοποιήσω ένα παράδειγμα από την πατρίδα μου, τον Καναδά, και ειδικά την επαρχία της Βρετανικής Κολομβίας (BK). Η οικονομία της ΒΚ βασίστηκε παραδοσιακά στους πόρους της, με μεγάλη έμφαση στη δασοκομία, τις ιχθυοκαλλιέργειες και τα ορυχεία. Επιπλέον, η περίπτωση της ΒΚ είναι σχετική καθώς η επαρχία αυτή εξακολουθεί να κρατά ‘από κοινού’ τα δικαιώματα στους πόρους (94% της γης στη ΒΚ ορίζεται ως ‘γη του στέμματος’, που σημαίνει ότι η ιδιοκτησία παραμένει στην επαρχία). Αυτή η διευθέτηση σημαίνει πως, κατά παράδοση, η ‘γη του στέμματος’ στην ΒΚ ελέγχεται στενά από τις κεντρικές αρχές, που εκμισθώνουν δικαιώματα πρόσβασης σε ιδιωτικές εταιρίες. Πράγματι, επεκτείνοντας τον συγκεντρωτικό έλεγχο σε αυτές τις κοινές περιουσίες, η διοίκηση της επαρχίας περιόρισε αυστηρά τα δικαιώματα πρόσβασης των ιθαγενών και άλλων παραδοσιακών χρηστών.


Μικρά αλλά σημαντικά μέτρα ελήφθησαν τελευταία ενάντια σ’ αυτό το καθεστώς. Με το πρόσχημα της ενίσχυσης της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας, η διοίκηση της επαρχίας παραιτήθηκε από μεγάλο μέρος της εξουσίας της σε ό, τι αφορά στα δικαιώματα πρόσβασης. Η μεταβίβαση εξουσιών έγινε προς δυο κατευθύνσεις. Από τη μια πλευρά, τα δικαιώματα των εταιρικών ενοικιαστών ενισχύθηκαν, στο βαθμό που επιτρέπεται στις εταιρίες να εμπορεύονται τα δικαιώματα πρόσβασης, να ρυθμίζουν οι ίδιες περιβαλλοντολογικά ζητήματα και να εγκαταλείπουν εδαφικές δεσμεύσεις ( π.χ. να επεξεργάζονται πόρους στις περιοχές θερισμού). Από την άλλη πλευρά, οι παλαιότερες κυβερνήσεις προσπάθησαν να μετριάσουν την επίδραση αυτών των αλλαγών στις κοινότητες που εξαρτώνται από τους πόρους, δημιουργώντας νέες κοινές περιουσίες. Ειδικότερα, η διοίκηση της επαρχίας επιδιώκει να αναδιανείμει 20% από τη ‘γη του στέμματος’ σε κοινοτικές ομάδες και διοικήσεις ιθαγενών. Αυτές οι περιοχές βρίσκονται υπό άμεσο τοπικό έλεγχο, με τις τοπικές ομάδες (που αποκαλυπτικά αποκαλούνται ‘κοινοτικοί συνεταιρισμοί’) να ρυθμίζουν την πρόσβαση στη μίσθωση καθώς και τις πωλήσεις υλικών σε τοπικούς και μη τοπικούς επεξεργαστές. Το σύστημα επιτρέπει σημαντική ευελιξία στις τοπικές εταιρίες και μερικές απ’ αυτές επιλέγουν να ακολουθήσουν το πρότυπο μεγαλύτερων εταιριών ενώ άλλες επιλέγουν μια πιο συνεταιριστική οδό.


Τα νέα commons;


Το κίνημα για ‘νέα’ commons υφίσταται σε πολλές περιοχές του πλανήτη. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να αναγνωρίσει κανείς πως, όπως συμβαίνει με την περίπτωση της ΒΚ, πολλές φορές ενεργούν εδραιώνοντας παράλληλα την αρχή του αποκλεισμού σε άλλα ζητήματα. Άλλα σημαντικά παραδείγματα αυτής της τάσης περιλαμβάνουν τη σημαντική, επί κυβερνήσεως Μπους, επέκταση των κοινοτικών δασικών προγραμμάτων στη δημόσια γη σε συνδυασμό με ριζικές περικοπές των περιβαλλοντολογικών ρυθμίσεων της βιομηχανίας ως σύνολο, καθώς και κρατικές προσπάθειες στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Ασία για την ενθάρρυνση της περαιτέρω κεφαλαιοποίησης στις εμπορικές ιχθυοκαλλιέργειες, την ίδια στιγμή που οι κυβερνήσεις συνεχίζουν τη ‘συνεταιριστική διοίκηση’.


Αυτή η τάση είναι σημαντική για τις νέες συζητήσεις πάνω στα ‘ηλεκτρονικά commons’ και γενικότερα για τη δημοκρατική θεωρία. Πρώτον, σημαίνει ότι ακόμη και τα πιο άκαμπτα ρυθμιστικά πλαίσια αλλάζουν και εξελίσσονται μαζί με το πολιτικό-οικονομικό πλαίσιο. Η επανεμφάνιση του ιδανικού των περιβαλλοντολογικών commons μετά από χρόνια ιδιωτικοποίησης και συγκεντρωτισμού αποτελεί εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη. Δεύτερον, είναι εξίσου σημαντικό να αναγνωρίσουμε τη στρατηγική πτυχή αυτής της ‘επιστροφής στα commons’, καθώς είναι όλο και πιο σύνηθες οι κυβερνήσεις να μεταβιβάζουν εξουσίες σε κοινοτικούς και εταιρικούς παίκτες- να καθιερώνουν περιορισμένους χώρους για την αυτονομία των commons στο πλαίσιο ενισχυμένων εταιρικών δικαιωμάτων για να περιφράσσουν άλλους (ευρύτερους) χώρους. Αυτό θα είναι, κατά την άποψή μου, το νέο μεγάλο μέτωπο στη μάχη για τα ηλεκτρονικά ommons – να διασφαλιστεί ότι οι ανοιχτοί χώροι θα είναι μεγάλοι και όχι ιδιοποιημένοι, κεντρικοί και όχι περιφερειακοί.


Διαβάστε ακόμα


Περιβαλλοντολογικά commons


Επιτροπή υπογραφής συνθήκης για τα δικαιώματα των ιθαγενών της Βρετανικής Κολομβίας (στα αγγλικά)

Από τις ομάδες των αναδυόμενων δημοκρατιών όπως η Γεωργία που αγωνίζονται για να δημοσιοποιούν τα κοινοβούλιά τους βασική πληροφόρηση, μέχρι τις εκστρατείες για μια νομοθεσία υπέρ της ελεύθερης πληροφόρησης, στις πιο καθιερωμένες δημοκρατίες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα που συγκεντρώνουν οι κυβερνήσεις βρίσκεται ψηλά στην ημερήσια διάταξη. Ο Tom Steinberg υποστηρίζει ότι η ελεύθερη πρόσβαση στα δημόσια δεδομένα είναι ένα βήμα για μια δημοκρατία που λειτουργεί καλύτερα.


Το επίσημο πρακτορείο χαρτών του Ηνωμένου Βασιλείου ονομάζεται Ordnance Survey (Επιθεώρηση Τροφοδοσίας) και υπάρχει από την εποχή που το ενδεχόμενο μιας εισβολής του Ναπολέοντα οδήγησε το κράτος να ασχοληθεί με τη δημιουργία χαρτών για λόγους άμυνας. Οι χάρτες του έχουν μια ξεχωριστή, εικονική όψη και είναι πολύ δημοφιλείς στους οδοιπόρους και τους αναρριχητές σε όλη τη Μεγάλη Βρετανία.


Ανάμεσα στην ανοιχτή πρόσβαση και τον έλεγχο


Το 1999 το καθεστώς του Ordnance Survey άλλαξε και αντί να υπάγεται άμεσα στην κυβέρνηση απέκτησε ένα νέο καθεστώς Trading Fund (Εμπορικού Ταμείου) έγινε δηλαδή σχεδόν μια εταιρία, εκτός του ότι κύριος μέτοχος παρέμεινε η κυβέρνηση. Έχοντας ως στόχο την επιστροφή κεφαλαίου, το Ordnance Survey εκπλήρωσε όλες τις προσδοκίες της κυβέρνησης, μειώνοντας το προσωπικό του, φέρνοντας την οργάνωση στην ψηφιακή εποχή (σε ό, τι αφορά στην παραγωγή χαρτών) και επιστρέφοντας τα κέρδη που του είχαν ζητηθεί.


Πολύ νεοκλασικό, μέχρι στιγμής: σε μια εποχή από-εθνικοποίησης, ένα ακόμη μικρό πρακτορείο έπεσε στα βαθιά νερά των δυνάμεων της αγοράς, με την προτροπή να κολυμπήσει.


Μέχρι δυο χρόνια πριν, το καθεστώς του Ordnance Survey δεν απασχολούσε κανέναν, εκτός ίσως από τους άμεσους ανταγωνιστές του και τους εταιρικούς πελάτες. Αλλά οι εξελίξεις στο σύγχρονο Ίντερνετ μετέτρεψαν μέσα σε ελάχιστο χρόνο το καθεστώς Trading Fund του Ordnance Survey και τις πολιτικές του στα θέματα αδειών σε αντικείμενο αντιδικίας, συμπεριλαμβανομένης της εκστρατείας μιας εθνικής εφημερίδας, της Guardian. Αυτή η ιστορία αξίζει, όχι μόνο για το ενδιαφέρον που παρουσιάζει, αλλά και επειδή απηχεί άλλα διλήμματα που έχουν να κάνουν με τα δεδομένα που συγκεντρώνει ανά τον κόσμο η κυβέρνηση.


Τι άλλαξε λοιπόν; Πριν από δέκα χρόνια, κανείς πέραν των μεγάλων και εύρωστων οργανώσεων, δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις σειρές δεδομένων του Ordnance Survey για να κάνει ο, τιδήποτε άλλο από το να ρίξει μια ματιά στα διαθέσιμα δεδομένα και να δει πόσο κοστίζουν. Τίποτα που να έχει κάποια αξία δεν δίνεται δωρεάν από το Ordnance Survey και ένα μεγάλο μέρος των δεδομένων διατίθενται για πολλές χιλιάδες λίρες, επίπεδα που ταιριάζουν με την κυρίως πελατεία του. Αλλά η ανάπτυξη φτηνής ηλεκτρονικής δύναμης και το λανσάρισμα γεωγραφικών υπηρεσιών σχεδιασμένων για να δέχονται παρεμβάσεις, όπως το Maps’ API της Google άλλαξε τα πάντα. Τώρα κάποιος που έχει λίγες σειρές γεωγραφικών δεδομένων, έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή και λίγες γνώσεις προγραμματισμού μπορεί να φτιάξει νέες, πλήρεις υπηρεσίες, όπως η chicagocrime.org ή η gmap-pedometer.com. Αυτοί οι δικτυακοί τόποι μπορούν να δημιουργήσουν μεγάλη δημόσια αξία και τρέχοντες κανόνες που τους εμποδίζουν ν’ αρχίσουν να δημιουργούν ευκαιριακά κόστη σε ανησυχητική κλίμακα.


Αυτή η ανάπτυξη φτηνής και εύκολης παρέμβασης έκανε μια μικρή ομάδα ατόμων και οργανώσεων να αρχίσουν εκστρατεία ενάντια στο σημερινό καθεστώς αδειών, που είναι επικεντρωμένο στις εταιρίες, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στα κόστη για τον φορολογούμενο στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην εμφανή αδικία τα δεδομένα που χρηματοδοτούνται από το δημόσιο να μην είναι διαθέσιμα στο κοινό. Για παράδειγμα, το κόστος απόκτησης μιας σειράς δεδομένων που λένε πού βρίσκονται τα σύνορα ανάμεσα στις πολιτικές εκλογικές περιφέρειες στο Ηνωμένο Βασίλειο ξεκινά από περισσότερες από 900 λίρες (περίπου 1400 ευρώ). Αυτού του είδους η δημοκρατική πληροφόρηση αποτελεί όμως βασική προϋπόθεση για την κατασκευή οποιουδήποτε δικτυακού τόπου που πληροφορεί τους χρήστες για το ποιοι είναι οι πολιτικοί τους και τι κάνουν.


Εκστρατείες για μεταρρυθμίσεις


Για κάποιον που παρακολουθεί τα ευρύτερα κινήματα Creative Commons και Open Source, είναι ενδιαφέρον και οικείο πρότυπο. Υπάρχει η γενική κατεύθυνση μιας εκστρατείας για μεταρρυθμίσεις, αλλά υπάρχουν και διαφορετικοί άνθρωποι και ομάδες που προωθούν κάπως διαφορετικά πράγματα. Για παράδειγμα, κάποιοι που αμφισβητούν το υπάρχον σύστημα, προσπαθούν να δημιουργήσουν έναν ανταγωνιστικό χάρτη ανοιχτού κώδικα χρησιμοποιώντας υλικό GPS-OpenStreetMap.org. Άλλοι κάνουν εκστρατεία για να αναιρεθεί πλήρως το καθεστώς Εμπορικού Ταμείου του Ordnance Survey και να του δοθεί ένα καθεστώς περισσότερο δημόσιο, έτσι ώστε να μην είναι υποχρεωμένο να συμπιέζει τα περιουσιακά του στοιχεία για να έχει επιστροφή κεφαλαίου. Τέλος, υπάρχουν αυτοί που δεν επιδιώκουν αλλαγή στο καθεστώς του Ordnance Survey ως οργάνωσης, αλλά που επιθυμούν απλώς να ρυθμίζονται οι προϋποθέσεις για την παροχή αδειών απ’ την κυβέρνηση με κριτήριο το δημόσιο συμφέρον. Αυτό, για παράδειγμα, σημαίνει να διαθέτει τα προϊόντα του δωρεάν σε ομάδες που προγραμματίζουν να τα χρησιμοποιήσουν για μη κερδοσκοπικούς σκοπούς.


Οι εκστρατείες που σχετίζονται με τους χάρτες είναι απλώς μερικές από τις πολλές εκστρατείες που αποσκοπούν να γίνουν τα δεδομένα που συγκεντρώνονται από κυβερνητικές υπηρεσίες πιο διαθέσιμα ανά τον κόσμο. Από τις ομάδες των αναδυόμενων δημοκρατιών όπως η Γεωργία που αγωνίζονται για να δημοσιοποιούν τα κοινοβούλιά τους βασική πληροφόρηση, όπως ποιος ψήφισε πώς, και ποιος είπε τι στις συζητήσεις, μέχρι τις εκστρατείες για μια νομοθεσία υπέρ της ελεύθερης πληροφόρησης, στις πιο καθιερωμένες δημοκρατίες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η ανοιχτή πρόσβαση στα δεδομένα που συγκεντρώνουν οι κυβερνήσεις βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη σε πολλές χώρες αυτή τη στιγμή. Και το Ίντερνετ επισπεύδει απλώς την προώθηση αυτής της διαδικασίας.


Όλα αυτά μπορεί να δημιουργούν σύγχυση σε ορισμένους ανθρώπους που τα διαβάζουν. Για παράδειγμα, γιατί το κοινό χρειάζεται πράγματα τόσο δυσνόητα όπως η ελεύθερη πρόσβαση σε σειρές δεδομένων για το πού βρίσκονται τα εκλογικά σύνορα ή σειρές δεδομένων που δείχνουν ποιος ταχυδρομικός κώδικας συνδέεται με ποια σειρά αντίστοιχων περιφερειών;


Η μη κερδοσκοπική οργάνωση που διευθύνω, mySociety.org, δείχνει για ποιους λόγους η πιο ελεύθερη διάθεση τέτοιων σειρών δεδομένων μπορεί να ωφελήσει πραγματικά το κοινό. Για παράδειγμα, εάν έχετε έναν κατάλογο με ταχυδρομικούς κώδικες, έναν κατάλογο εκλογικών συνόρων και έναν κατάλογο πολιτικών, τότε είναι δυνατό να κατασκευάσετε δικτυακούς τόπους όπως το WriteToThem.com. Είναι ένας δικτυακός τόπος στον οποίον ο χρήστης εισάγει τον ταχυδρομικό του κώδικα και μαθαίνει ποιοι είναι οι πολιτικοί του. Οι χρήστες μπορούν έπειτα να γράψουν σε όποιον πολιτικό πιστεύουν ότι μπορεί να τους βοηθήσει περισσότερο να λύσουν το πρόβλημά τους. Πάνω από 100.000 μηνύματα έχουν αποσταλεί, μέχρι στιγμής, μέσω αυτού του δικτυακού τόπου.


Τη στιγμή που μόνο 40% των κατοίκων του Ηνωμένου Βασιλείου γνωρίζουν τον εκπρόσωπό τους στο κοινοβούλιο, τέτοια συστήματα ενισχύουν αυτούς που δεν γνωρίζουν πολλά για την πολιτική διαδικασία. Και οι χρήστες που επισκέπτονται το TheyWorkForYou.com, έναν άλλο δικτυακό τόπο του mySociety, βλέπουν δημόσια δεδομένα που συγκεντρώνονται από συζητήσεις, ψηφοφορίες, δαπάνες και άλλη κοινοβουλευτική πληροφόρηση και δημιουργούν μια νέα υπηρεσία, μεγαλύτερη από το άθροισμα των μερών της. Αυτό απαίτησε έναν εντελώς διαφορετικό αγώνα για την απελευθέρωση των δεδομένων και τελικά απαίτησε μια αλλαγή στο καθεστώς του κοπυράιτ, ώστε να κατασκευάσουμε νόμιμα έναν δικτυακό τόπο που βελτίωσε τον τρόπο χρήσης της καταγραφής του τι λένε οι πολιτικοί στη Βουλή.


Για να επιστρέψουμε στο Ordnance Survey, η ανταπόκριση δεν άργησε. Κατασκευάστηκε ένα ΑΡΙ που θα επιτρέψει την πρόσβαση σε ορισμένες σειρές δεδομένων στους προγραμματιστές εφαρμογών του διαδικτύου, που δουλεύουν σε μη κερδοσκοπική βάση. Και ο Ed Parsons, ο επικεφαλής σε θέματα τεχνολογίας του Ordnance Survey, βρίσκεται τακτικά σε δημόσια συζήτηση γι’ αυτά τα θέματα, τόσο στην πραγματική ζωή όσο και στο blog του.


Έτσι, η συζήτηση για τα ανοιχτά δημόσια δεδομένα προχωρά γρήγορα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ελπίζω ότι όσοι από σας βρίσκεστε αντιμέτωποι με αγώνες για την απελευθέρωση των δημόσιων δεδομένων στις χώρες σας, θα μπορέσετε να αξιοποιήσετε παραδείγματα από πράγματα που επιτεύχθηκαν εδώ για να ενεργήσετε ως μοχλοί αλλαγής. Αναμένουμε από την Ελλάδα και άλλες χώρες εμπνευσμένα πράγματα σχετικά με τα δημόσια δεδομένα, που θα μπορέσουμε να προσαρμόσουμε και να χρησιμοποιήσουμε στη χώρα μας, στο πλαίσιο αυτής της ατέρμονης αναζήτησης μιας δημοκρατίας που λειτουργεί καλύτερα.


Διαβάστε ακόμα


Οι μέθοδοι ανοιχτού κώδικα και οι μελλοντικές προοπτικές τους (στα αγγλικά)


Η πρωτοβουλία της Βουδαπέστης για την ανοιχτή πρόσβαση (στα αγγλικά)

Παρ’ όλο που το μοντέλο του ανοιχτού κώδικα δεν είναι πανάκεια, ανοίγει συναρπαστικές, νέες δυνατότητες για την επέκταση της κοινής περιουσίας της κοινωνίας μας μέσα από την πρόοδο στη μηχανική, την επιστήμη και τον πολιτισμό, υποστηρίζει ο Διομήδης Σπινέλλης.


Στη δεκαετία του 1980, οι επιστήμονες συζητούσαν έντονα για το πόσο εφικτή ήταν η προτεινόμενη από τις Ηνωμένες Πολιτείες Πρωτοβουλία Στρατηγικής Άμυνας (SDI), γνωστής στο ευρύ κοινό ως Πόλεμος των Άστρων. Ένα επιχείρημα αφορούσε την ποσότητα λογισμικού που ήταν αναγκαία για τον έλεγχο των ανιχνευτών πυραύλων και όπλων. Το μέγεθος των προγραμμάτων των ηλεκτρονικών υπολογιστών δίνεται συχνά σε γραμμές κώδικα- περίπου 50 γραμμές χωρούν στην οθόνη ενός υπολογιστή, 65 σε μια σελίδα. Το μέγεθος του λογισμικού της Πρωτοβουλίας Στρατηγικής Άμυνας υπολογιζόταν σε 10 εκατομμύρια γραμμές κώδικα και θεωρείτο ότι βρισκόταν πέραν των τότε ορίων.


Το μοντέλο του ανοιχτού κώδικα


Ας επιστρέψουμε στο παρόν. Τον Σεπτέμβριο του 2006, μια ομάδα εθελοντών έθεσε σε κυκλοφορία ένα ελεύθερο λειτουργικό σύστημα που ονομάστηκε Debian GNU/Linux. Κατά περίεργο τρόπο, το μέγεθος του Debian είναι 213 εκατομμύρια γραμμές κώδικα. Εάν τυπώναμε αυτές τις οδηγίες, το μήκος του τυπωμένου χαρτιού θα κάλυπτε τον αυτοκινητόδρομο που οδηγεί από τη Ζυρίχη στη Ρώμη. Η πιο συγκρίσιμη εμπορική προσφορά είναι η κατασκευή – που αναβλήθηκε πολλές φορές- της Microsoft Windows Vista, που υπολογίζεται σε περίπου 50 εκατομμύρια γραμμές κώδικα.


Πώς μπορεί μια εθελοντική προσπάθεια να φτιάξει ένα σύστημα τέσσερις φορές μεγαλύτερο από την προσφορά της Microsoft, ένα σύστημα με διαστάσεις που θεωρούνταν ανέφικτες τη δεκαετία του 1980; Όπως πολλά άλλα πράγματα στη ζωή, το μέγεθος δεν αποτελεί την πιο βασική ιδιότητα του λογισμικού. Ωστόσο, το μέγεθος καθορίζει την προσπάθεια ανάπτυξης, την πολυπλοκότητα, και τον πιθανό αριθμό σφαλμάτων. Όταν οι επιστήμονες του Carnegie Mellon’s Software Engineering Institute αγωνίζονταν με το πρόβλημα δημιουργίας μεγάλων συστημάτων λογισμικού, όπως αυτό που χρειαζόταν η Πρωτοβουλία Στρατηγικής Άμυνας, πρότειναν αυστηρά συγκεντρωτικό προγραμματισμό, έλεγχο και παρακολούθηση της διαδικασίας ανάπτυξης. Πολλές οργανώσεις ανά τον κόσμο υιοθέτησαν επιτυχώς αυτές τις αρχές για να φτιάξουν ποιοτικό λογισμικό έγκαιρα και εντός προϋπολογισμού. Ωστόσο, όπως φαίνεται από τα προβλήματα συμβατότητας λογισμικού που καθυστέρησαν την παραγωγή του Airbus A380, υπάρχουν όρια για το τι μπορεί να επιτευχθεί με ακριβή προγραμματισμό και έλεγχο. Οι χιλιάδες των εθελοντών πίσω από το σύστημα Debian GNU/Linux εργάζονται βασισμένοι σε εντελώς διαφορετικές αρχές, χρησιμοποιώντας το αναπτυξιακό πρότυπο ανοιχτού κώδικα.


Αντί για μια διευθυντική ιεραρχία που υπαγορεύει πώς και πάνω σε τι εργάζεται κάθε προγραμματιστής εφαρμογών του διαδικτύου, οι εθελοντές ανακαλύπτουν καθήκοντα που τους ενδιαφέρουν και εργάζονται όταν βρίσκουν το χρόνο. Αντί να έχουν τον πηγαίο κώδικα του λογισμικού (βασικά το σχεδιασμό του) κρυφό, ως ιδιοκτησιακό εταιρικό μυστικό, οι προγραμματιστές του ανοιχτού κώδικα δημοσιοποιούν τον κώδικά τους στο Ίντερνετ, για να μπορούν οι άλλοι να τον διαβάσουν, να μάθουν, να πειραματιστούν, να τροποποιήσουν, να βελτιώσουν και να χρησιμοποιήσουν ξανά. Αντί να υψώνουν οργανωτικά τείχη για τον έλεγχο της αναπτυξιακής διαδικασίας και του αντικειμένου τους, το αναπτυξιακό πρότυπο ανοιχτού κώδικα φέρνει όλα τα αντικείμενά του στο φως: συζητήσεις ανάμεσα σε προγραμματιστές και χρήστες, αναφορές προβλημάτων, το ιστορικό αρχείο των αλλαγών που έγιναν στο λογισμικό, ακόμη και αποτελέσματα αποτυχημένων πειραμάτων. Σε αυτό το μοντέλο, η διαφάνεια και η αυτο-ρύθμιση τροφοδοτούν η μια την άλλη, καλλιεργώντας την οργανική ανάπτυξη και περιορίζοντας την πολυπλοκότητα. Μπορεί αυτή η προσέγγιση να λειτουργήσει πραγματικά;


Οι περιορισμοί του κεντρικού σχεδιασμού


Στη φύση, η προσέγγιση αυτή αποτελεί μια ανεξέλεγκτη επιτυχία. Η εξέλιξη πραγματοποιείται με πλήρως διαθέσιμες διατάξεις DNA: οι οργανισμοί επιλέγουν τους ομότιμούς τους με τους οποίους ζευγαρώνουν και οι απόγονοί τους αναπαράγονται ή πεθαίνουν ανάλογα με τις ικανότητές τους. Μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία εμείς, οι άνθρωποι, μοιραζόμαστε ένα μεγάλο μέρος των γονιδίων μας με τα πιο γνωστά σπονδυλωτά, και εμείς μόνο έχουμε επίσης ένα μυαλό που μπορεί να σχεδιάσει διαστημόπλοια. Αν δούμε τα οικονομικά συστήματα, τα αποτελέσματα είναι ανάμικτα. Οι περιορισμοί του κεντρικού σχεδιασμού ως τρόπου συντονισμού ενός περίπλοκου συστήματος έχουν εκδηλωθεί σε πολλές κυρίαρχες οικονομίες. Από την άλλη πλευρά, ως αξιοπρεπή ανθρώπινα πλάσματα, δεν μπορούμε να βλέπουμε τους συντρόφους μας να πέφτουν στην άκρη του δρόμου με την αδιαφορία (ή ακόμη την ευχαρίστηση) με την οποία συζητάμε για την εξαφάνιση των δεινοσαύρων ή τη χρεοκοπία της Enron.


Φαίνεται ότι μέσα από το κίνημα του λογισμικού ανοιχτού κώδικα, η κοινωνία μας βρήκε έναν νέο ισχυρό μέσο για να οργανώνει και να αναπτύσσει εξαιρετικά περίπλοκα συστήματα- συστήματα που η εφαρμογή τους είναι συχνά δύσκολη για τις σημερινές δομές διοίκησης και διοικητικού ελέγχου. Παρ’ όλο που αυτό το οργανωτικό σύστημα δεν είναι πανάκεια, ανοίγει συναρπαστικές νέες δυνατότητες για την επέκταση των commons της κοινωνίας μας μέσα από την πρόοδο στη μηχανική, την επιστήμη και τον πολιτισμό. Μέσα από διαφανή οργανική συνεργασία μπορούμε να κατακτήσουμε προκλήσεις πολυπλοκότητας σε πεδία όπως η βιοτεχνολογία, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές, και η εξερεύνηση του διαστήματος, να εκμεταλλευθούμε την έκρηξη πληροφόρησης που έφερε το Ίντερνετ και, πιθανά, να δημιουργήσουμε μορφές τέχνης που αντιμετωπίζουν το λαϊκό πολιτισμό κατάματα.


Θα ήταν ωραίο αν το SDI του Ρόναλντ Ρέιγκαν ήταν μόνο μια ιστορική υποσημείωση, βολική για την εισαγωγή αυτού του άρθρου. Δυστυχώς η κούρσα για τη στρατικοποίηση του διαστήματος έχει επανακάμψει μέσα από τα διάφορα συστήματα της Εθνικής Πυραυλικής Άμυνας. Θα μπορούσε το λογισμικό για τον έλεγχο τέτοιων συστημάτων να κατασκευαστεί με αναπτυξιακές μεθόδους ανοιχτού κώδικα; Βρίσκω την ιδέα των εθελοντών ανά τον πλανήτη που συνεργάζονται για την ανάπτυξη λογισμικού για τον έλεγχο των όπλων παράλογη. Κι αυτό με κάνει αισιόδοξο σχετικά με τη σκοτεινή πλευρά της τεχνολογικής εξέλιξης. Όταν εθελοντές επανδρώνουν το προσκήνιο της τεχνολογίας, η έκβαση δεν μπορεί παρά να είναι λαμπρή.


Διαβάστε ακόμα


Code quality: The open source perspective


Ελεύθερο λογισμικό Debian: Οδηγίες χρήσης (στα αγγλικά)

Ήρθε η ώρα η κοινωνία της πληροφορίας να αποσαφηνίσει τη σημασία των commons για την ψηφιακή ενσωμάτωση, καθώς και την προστασία και προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υποστηρίζουν οι Veronika Bauer και Matthias Ketterman.


Η έννοια των (παγκόσμιων) commons, ή των παγκόσμιων δημόσιων αγαθών, έχει κεντρική σημασία για την εξέλιξη της κοινωνίας της πληροφορίας, γενικά, και τη διακυβέρνηση του Ίντερνετ, ειδικά. Σύμφωνα με τον ορισμό της International Task Force on Global Public Goods, που αποτελείται από τρία μέρη, τα commons είναι τα δημόσια αγαθά που θεωρούνται σημαντικά για τη διεθνή κοινότητα, δεν μπορούν ή δεν αντιμετωπίζονται κατάλληλα από μεμονωμένες χώρες και, κατά συνέπεια, αντιμετωπίζονται καλύτερα πολυμερώς και συλλογικά. Υπό το φως αυτού του ορισμού, ο τερματισμός της παραδοσιακής διχοτομίας της ιδιωτικής συμμετοχής και του δημόσιου ελέγχου δεν είναι πουθενά τόσο εμφανής όσο σε σχέση με την κοινωνία την εποχή της πληροφορίας. Ενώ οι φυσικές και κοινωνικές διαστάσεις των commons έχουν επισημανθεί, η διεθνής τους διάσταση δεν έχει γίνει ακόμη αντικείμενο μιας εντατικής διεθνούς συζήτησης. Αυτό εξηγεί γιατί οι δυο Παγκόσμιες Σύνοδοι για την Κοινωνία της Πληροφορίας (World Summits on the Information Society-WSIS), που πραγματοποιήθηκαν στη Γενεύη το 2003 και στην Τύνιδα το 2005, αντίστοιχα, αφιέρωσαν ελάχιστη προσοχή στην έννοια των commons.


Δυο κύρια προβλήματα μπορούν να εντοπιστούν σε σχέση με τα commons στην κοινωνία της πληροφορίας: Πρώτον, η κατανόηση των commons ποικίλλει. Δεύτερον, παρ’ όλο που οι μηχανισμοί διακυβέρνησης του Ίντερνετ θα ασκήσουν σημαντική επίδραση στα commons, πειστικά πρότυπα ενσωμάτωσης, που να διαφυλάσσουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και να παρέχουν μια προσέγγιση σε πολλά επίπεδα και με πολλούς παίκτες, δεν έχουν ακόμη προταθεί.


Οι πολιτικές της κοινωνίας της πληροφορίας πρέπει να αναγνωρίσουν τη σημασία των commons


Επιστρέφοντας στο πρώτο σημείο, θέλουμε να τονίσουμε ότι η έννοια των commons στην κοινωνία της πληροφορίας είναι διττή. Υπάρχουν δύο commons, που διαφέρουν από τον παραδοσιακό ορισμό στο μέτρο που δεν αποτελούν πεπερασμένο πόρο: τα περιεχόμενα (π.χ. τα παγκόσμια commons της πληροφορίας και η τεχνογνωσία που διατίθενται στο διαδίκτυο) και η πρόσβαση (π.χ. οι τεχνολογίες της πληροφορίας και επικοινωνίας – Information and Communication Technologies -ICT) που διασφαλίζουν τη διαθεσιμότητα της πληροφορίας ανεξάρτητα από χρόνο και τόπο). Τα συμπεράσματα των Παγκόσμιων Συνόδων για την Κοινωνία της Πληροφορίας επικεντρώνονται μέχρι στιγμής κυρίως σε πτυχές της ‘υλικής’ διάστασης των commons της κοινωνίας της πληροφορίας και αναφέρονται αποκλειστικά σε ειδικές πτυχές της ‘διαδικαστικής’ διάστασής της. Αυτές οι αναφορές περιλαμβάνουν προσπάθειες για την ανάπτυξη και χρήση των τεχνολογιών της πληροφορίας και επικοινωνίας για τη διατήρηση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς (παράγραφος 23(c) του Σχεδίου Δράσης της Γενεύης του 2003) και τη χρήση των τεχνολογιών της πληροφορίας και επικοινωνίας για μακροπρόθεσμη διατήρηση και συνεχή πρόσβαση στα ιστορικά στοιχεία και την πολιτιστική κληρονομιά (παράγραφος 93 της Ατζέντας για την Κοινωνία της Πληροφορίας της Τύνιδος του 2005).


Στο Σχέδιο Δράσης της Γενεύης και την Ατζέντα της Τύνιδος η πρόσβαση στα παγκόσμια commons της πληροφοριακής κληρονομιάς έχει αναγνωριστεί ως στόχος της κοινωνίας της πληροφορίας, παραμένουν όμως σημαντικά προβλήματα σε σχέση με την πρόσβαση στο Ίντερνετ που οφείλονται στο ‘ψηφιακό χάσμα’ . Η ανάπτυξη των τεχνολογιών της πληροφορίας και επικοινωνίας έχει υπηρετήσει την υπόθεση των commons περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη εξέλιξη στην κοινωνία της πληροφορίας. Απ’ τη στιγμή που η αντίληψη της πληροφοριακής κληρονομιάς ως παγκόσμια commons συνεπάγεται την ανάγκη πρόσβασης στο Ίντερνετ για όλους, η αναγνώριση των στρατηγικών με στόχο τη μείωση του ψηφιακού διαχωρισμού, αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα για το μέλλον. Το Ταμείο Ψηφιακής Αλληλεγγύης ( Digital Solidarity Fund -DSF) είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα για τη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος, αλλά τα συμπεράσματα των Παγκόσμιων Συνόδων για την Κοινωνία της Πληροφορίας θα μπορούσαν να έχουν δώσει μεγαλύτερη έμφαση σε αυτήν και άλλες παρόμοιες πρωτοβουλίες.


Μπορεί η υπερ-εκμετάλλευση των commons της κοινωνίας της πληροφορίας να δημιουργήσει κινδύνους; Απομένει να αποδειχτεί, αλλά οι ειδικοί στις τεχνολογίες της πληροφορίας και επικοινωνίας υποστηρίζουν με πειστικό τρόπο ότι οι μοναδικοί περιορισμοί στις τεχνολογίες αυτές είναι νομικοί και πολιτικοί, όχι τεχνικοί. Αυτή η επιμονή στη νομική και πολιτική διάσταση μας οδηγεί στο ερώτημα ποιος ελέγχει τα commons της κοινωνίας της πληροφορίας; Ποιος διοικεί τη ροή της πληροφορίας στο Ίντερνετ- και πώς; Με άλλα λόγια, ποιος είναι υπεύθυνος για τη διακυβέρνηση του Ίντερνετ; Και σύμφωνα με ποιες αρχές πρέπει να ‘διοικούν’;


Με ποιες προκλήσεις έρχεται αντιμέτωπη η διακυβέρνηση του Ίντερνετ;


Σε σχέση με το δεύτερο σημείο μας, θα θέλαμε να παρουσιάσουμε μια σειρά προκλήσεων στις οποίες η διακυβέρνηση του Ίντερνετ πρέπει να ανταποκριθεί προκειμένου να διαφυλάξει τα commons της κοινωνίας της πληροφορίας γι’ αυτήν και για τις μελλοντικές γενιές:


Πρώτον, η διακυβέρνηση του Ίντερνετ πρέπει να διασφαλίσει την προστασία όλων των ανθρώπινων δικαιωμάτων για όλους ως προϋπόθεση για τη διασφάλιση των παγκόσμιων commons. Η έκβαση της διαδικασίας των Παγκόσμιων Συνόδων για την Κοινωνία της Πληροφορίας είναι σημασιολογικά καθησυχαστική: Στη Διακήρυξη Αρχών της Γενεύης και τη Σύμβαση της Τύνιδος, τα κράτη επαναβεβαιώνουν την οικουμενικότητα, το αδιαίρετο, και την αλληλεξάρτηση όλων των ανθρώπινων δικαιωμάτων και βασικών ελευθεριών. Στη Διακήρυξη Αρχών και τη Σύμβαση της Τύνιδος βεβαιώνουν την επιθυμία τους να οικοδομήσουν μια ‘ανθρωποκεντρική, κοινωνία της πληροφορίας, προσανατολισμένη στην ανάπτυξη και την ενσωμάτωση’, βασισμένη στην, interalia, δέσμευση ότι ‘οι άνθρωποι παντού μπορούν να δημιουργούν, να έχουν πρόσβαση, να χρησιμοποιούν και να μοιράζονται την πληροφορία και τη γνώση, να αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητές τους και να επιτυγχάνουν τους διεθνώς συμφωνηθέντες αναπτυξιακούς στόχους.’ Η εφαρμογή αυτών των δεσμεύσεων δεν έχει ακόμη διασφαλιστεί. Οποιαδήποτε ρύθμιση για τη διακυβέρνηση του Ίντερνετ πρέπει να ανταποκρίνεται σ’ αυτή την πρόκληση. Επιπρόσθετα, καταχρήσεις των τεχνολογιών της πληροφορίας και επικοινωνίας από ιδιώτες παίκτες πρέπει να προλαμβάνονται. Οι τεχνολογίες της πληροφορίας και επικοινωνίας δεν ‘διευκολύνουν’ μόνο τους πολίτες ανά τον κόσμο, αλλά επίσης τους συγγραφείς λόγων μίσους ή τα εγκληματικά στοιχεία του κυβερνοχώρου. Η ανάπτυξη της κοινωνίας της πληροφορίας δεν αμφισβητεί τη φύση και την έκταση των καθεστώτων προστασίας των ανθρώπινων δικαιωμάτων per se, αλλά τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να εξελίσσονται έτσι ώστε να απαντούν στις προκλήσεις της κοινωνίας της πληροφορίας.


Δεύτερον, η διακυβέρνηση του Ίντερνετ πρέπει να αντιδρά, και να αντιδρά σοφά, στη φθίνουσα σημασία των εδαφικών κρατών. Έχουν πάψει να είναι οι μόνοι καθοριστικοί παίκτες της κοινωνίας της πληροφορίας. Χωρίς οι παραδοσιακές δομές να παίζουν μικρότερο ρόλο από παλιά, η διχοτομία ιδιωτικό/δημόσιο πρέπει να επανεξεταστεί. Μια νομιμοποιημένη διακυβέρνηση του Ίντερνετ δεν είναι εφικτή χωρίς μια προσέγγιση σε πολλά επίπεδα και με πολλούς παίκτες, που να περιλαμβάνει όλους τους σχετικούς θεματοφύλακες. Απ’ αυτή την άποψη, η πρώτη συνεδρία του Φόρουμ για τη Διακυβέρνηση του Ίντερνετ (Internet Governance Forum), το φθινόπωρο του 2006, παίζει ζωτικό ρόλο για τον διάλογο στην κοινωνία των πολιτών.


Τρίτον, η διακυβέρνηση του Ίντερνετ πρέπει να είναι διεθνής. Τα κράτη δεν είναι πλέον σε θέση να ελέγχουν το Ίντερνετ, κι ακόμη λιγότερο να προβαίνουν σε ρυθμίσεις για τη διαφύλαξη των παγκόσμιων commons. Μπορεί μια ‘ Οργάνωση του Ίντερνετ από τα Ηνωμένα Έθνη’ να αποτελεί απάντηση; Θα το δούμε. Ωστόσο, η ‘ιδιωτικοποίηση’ του Ίντερνετ (ή, για να είμαστε ακριβείς, η παραμονή του στα χέρια ιδιωτών παικτών όπως η ICANN) κινδυνεύει να παραβιάσει την αρχή για πολλούς θεματοφύλακες, στην οποία τα κράτη έχουν δεσμευτεί στα συμπεράσματα των Παγκόσμιων Συνόδων για την Κοινωνία της Πληροφορίας.


Η σελήνη, η θάλασσα- και το ίντερνετ;


Το άρθρο ΧΙ της Συνθήκης για τη Σελήνη αντιμετωπίζει τη σελήνη και τους φυσικούς πόρους της ως ‘παγκόσμια κληρονομιά της ανθρωπότητας’, όπως τα άρθρα 136 και 137 της Συνθήκης για τη Νομοθεσία της Θάλασσας σε σχέση με το βυθό, τον πυθμένα του ωκεανού και επομένως, το υπέδαφος, πέρα από τα όρια της εθνικής δικαιοδοσίας. Ήρθε η ώρα για την κοινωνία της πληροφορίας να κάνει ένα ανάλογο βήμα και να αποσαφηνίσει τη σημασία των commons για την ψηφιακή ενσωμάτωση, καθώς και την προστασία και προώθηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στην κοινωνία της πληροφορίας. Η επικράτηση της έννοιας των commons στη συζήτηση για τη διακυβέρνηση του Ίντερνετ είναι ένα σημαντικό επόμενο βήμα. Γιατί η πραγματική ‘τραγωδία των commons’ μπορεί να είναι η ακόλουθη: να μην συμπεριληφθεί η έννοια των commons στην κοινωνία της πληροφορίας.


Διαβάστε ακόμα


WSIS: Για ποια κοινωνία της πληροφορίας;


Η παρουσίαση του Richard Stallman στην Τύνιδα (στα αγγλικά)

Οι σύγχρονες κοινωνικές πρακτικές δεν μπορούν πλέον να αναλυθούν με μια απλή δυαδική διάκριση ιδιωτικού/δημόσιου, ο κατακερματισμός της κοινωνίας σε μια πολλαπλότητα κοινωνικών τομέων απαιτεί μια πολλαπλότητα προοπτικών αυτο-περιγραφής. Ο Gunther Teubner προτείνει την αντικατάσταση αυτής της πρωταρχικής διάκρισης από την έννοια της πολυσυγκειμενικότητας.


Η αποδόμηση της διάκρισης ιδιωτικού/δημόσιου κοντεύει να γίνει συνήθεια, αυτές τις μέρες. Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν ξέρει πώς να τη μετατοπίσει, για να μην πούμε πώς να την αντικαταστήσει. Οι θεωρητικοί αναλύουν ξανά και ξανά την κατάρριψη των συνόρων μεταξύ κράτους και κοινωνίας, αλλά αυτό που έχουν να προτείνουν είναι μια διάχυτη πολιτικοποίηση ολόκληρης της κοινωνίας. Παρομοίως, η διάκριση μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής νομοθεσίας επικρίθηκε από πολλούς νομικούς μελετητές, αλλά υποκαταστάθηκε από την αόριστη υπόθεση ότι η ιδιωτική νομοθεσία είναι διάχυτα πολιτική.


Η αντικατάσταση του διαχωρισμού ιδιωτικό/δημόσιο


H επιχειρηματολογία μου ξεκινά με την προφανή παρατήρηση ότι η διάκριση δημόσιου/ιδιωτικού αποτελεί μια υπερ- απλουστευμένη περιγραφή της σύγχρονης κοινωνίας. Υποστηρίζω επίσης ότι κάθε ιδέα συγχώνευσης του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα είναι εξίσου ακατάλληλη. Ως εναλλακτική άποψη προτείνω ο διαχωρισμός δημόσιου/ιδιωτικού να υποκατασταθεί από την έννοια της πολυσυγκειμενικότητας (polycontexturality). Το επιχείρημα είναι το ακόλουθο: οι σύγχρονες κοινωνικές πρακτικές δεν μπορούν πλέον να αναλυθούν με μια απλή δυαδική διάκριση, ο κατακερματισμός της κοινωνίας σε μια πολλαπλότητα κοινωνικών τομέων απαιτεί μια πολλαπλότητα προοπτικών αυτο-περιγραφής. Επομένως, η απλή διάκριση κράτους/κοινωνίας, που από νομοθετικής άποψης ερμηνεύεται ως δημόσια νομοθεσία έναντι ιδιωτικής νομοθεσίας, πρέπει να υποκατασταθεί από μια πολλαπλότητα κοινωνικών προοπτικών, οι οποίες θα καθρεφτίζονται ταυτόχρονα στη νομοθεσία. Μια διαλεκτική Aufhebung της διάκρισης μπορεί να χρησιμεύσει στη διατήρηση, ακόμη και στην ενδυνάμωση της ανταπόκρισης της νομοθεσίας στο διαχωρισμό δημόσιου/ιδιωτικού, εάν αυτός ο διαχωρισμός εκληφθεί ως διαφορά μεταξύ της πολιτικής και της οικονομικής λογικής. Την ίδια στιγμή όμως ο δυϊσμός πρέπει να πάψει να υπάρχει και να υποκατασταθεί από την πολλαπλότητα των κοινωνικών προοπτικών που θα πρέπει τότε να μεταφερθούν στη νομοθεσία.


Η ιδιωτική νομοθεσία πρέπει να ενισχύσει την προαιρετική σχέση της με τον σύγχρονο πλουραλισμό του λόγου- όχι μόνο της σχέση της με την οικονομία, σύμφωνα με την κυρίαρχη άποψη σήμερα, αλλά επίσης τις στενές σχέσεις της με τα πολλά πλαίσια της ιδιωτικής ζωής, της υγείας, της εκπαίδευσης, της επιστήμης, της θρησκείας, της τέχνης και των μέσων επικοινωνίας. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην πλήρη αντανάκλαση στην ιδιωτική νομοθεσία των ξεχωριστών λογικών παραμέτρων αυτών των ποικίλων τομέων λόγου.


Το θέμα είναι η ιδιωτική νομοθεσία να απο-πολιτικοποιηθεί και να απο-οικονομοποιηθεί, έτσι ώστε να αποστασιοποιηθεί όχι μόνο από τον δημόσιο αλλά και από τον ιδιωτικό τομέα. Έχει γίνει κοινός τόπος σήμερα να τονίζεται η διαφορά μιας αποτελεσματικής ιδιωτικής νομοθεσίας από τις ρυθμιστικές πολιτικές του κράτους πρόνοιας και να διαχωρίζεται η αυτόνομη και αποκεντρωμένη, σε ό, τι αφορά στις ρυθμίσεις, παραγωγή της πρώτης από τις συγκεντρωτικές νομοθετικές προθέσεις της δεύτερης. Δεν έχει γίνει όμως αρκετά κατανοητό ότι η ιδιωτική νομοθεσία δεν μπορεί να ταυτιστεί απλώς με την κατοχύρωση της οικονομικής δράσης. Πράγματι, αυτό ήταν το μεγάλο ιστορικό σφάλμα του δόγματος της ιδιωτικής νομοθεσίας: η νομοθεσία για τις συμβάσεις συρρικνώνεται όλο και περισσότερο σε νομοθεσία των συναλλαγών της αγοράς, η νομοθεσία για τις ιδιωτικές οργανώσεις έχει μετατραπεί σε νομοθεσία για τις επιχειρήσεις. Οι δικηγόροι θεωρούν τη νομοθεσία για την ιδιοκτησία μόνο ως βάση για τις επιχειρήσεις της αγοράς και διαμορφώνουν τη νομοθεσία για τις ζημίες ως σειρά πολιτικών και κανόνων που ενστερνίζονται οικονομικές εξωτερικεύσεις και ξεριζώνουν τις επιδράσεις τρίτων μερών.


Οι αυτονομίες των διαφορετικών κοινωνικών χώρων


Αυτά είναι, φυσικά, κατανοητά σφάλματα. Το νομικό δόγμα πρέπει να προσαρμοστεί στη διπλή Μεγάλη Μεταμόρφωση του αιώνα μας, τον νικηφόρο ιμπεριαλισμό τόσο του οικονομικού όσο και του πολιτικού συστήματος που χώρισε τον κοινωνικό χώρο σε δυο σφαίρες επιρροής. Από τη μια πλευρά η οικονομική δράση ανέπτυξε αθροιστικές τάσεις στην επέκτασή της στην κοινωνία και μεταμόρφωσε μη-εμπορικές κοινωνικές σχέσεις, π.χ. τις σχέσεις των κλασικών επαγγελμάτων προς τους πελάτες τους, σε οικονομικές σχέσεις προσανατολισμένες στο κέρδος. Η ιδιωτική νομοθεσία ακολούθησε τη συνεχιζόμενη εμπορευματοποίηση του κοινωνικού χώρου, μερικές φορές επιφυλακτικά, πάντοτε υπάκουα. Από την άλλη πλευρά υπήρχε η φαινομενικά απρόσκοπτη ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας, που μεταμόρφωνε τις κοινωνικές δραστηριότητες σε υπηρεσίες του δημόσιου τομέα. Κατά συνέπεια, η ιδιωτική νομοθεσία παραιτήθηκε από τις ευθύνες της για τη νομική ρύθμιση αυτών των κοινωνικών δραστηριοτήτων προς όφελος των αρχών της δημόσιας νομοθεσίας. Κι αυτό το σφάλμα υπήρξε το κοινό σημείο εκκίνησης για τις μεγάλες ισχυρές ιδεολογίες, τον φιλελευθερισμό και τον μαρξισμό, στις αναρίθμητες εκδοχές και συνδυασμούς τους, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής δημοκρατίας και των Νέων Εργατικών. Η διαφωνία τους ήταν μόνο εάν η ιδιωτική νομοθεσία πρέπει να αντανακλά την οικονομική αποτελεσματικότητα ή τις κυβερνητικές πολιτικές, τις αρχές της οικονομικής αυτονομίας ή της πολιτικής παρέμβασης. Tertim non datur. Και οι δυο πολιτικές ιδεολογίες συνέβαλαν στη λειτουργία νομικών θεσμών που τονίζουν, αν και με διαφορετικές μορφές, την αλληλεπίδραση του πολιτικού και του οικονομικού τομέα, ενώ την ίδια στιγμή- κι αυτό είναι το κεντρικό σημείο- παραμέλησαν ή ενορχήστρωσαν άλλους τομείς της κοινωνίας των πολιτών.


Ωστόσο, μια μη-απλουστευμένη αντίληψη θα αναγνώριζε την ιδιωτική νομοθεσία σε πολλούς κοινωνικούς χώρους όπου η αυθόρμητη δημιουργία κανόνων αποτελεί πηγή νομοθεσίας. Ο εκπληκτικός πλουραλισμός των νέων μορφών εθελοντισμού δίνει ένα παράδειγμα μη οικονομικής ιδιωτικής νομοθεσίας στην κοινωνία των πολιτών. Οι αυθόρμητες διαδικασίες διαμόρφωσης κανόνων σε κινήματα πολιτών και μη κερδοσκοπικές ιδιωτικές οργανώσεις αποτελούν ένα άλλο. Η κυρίαρχη πρόκληση για τη θεωρία της ιδιωτικής νομοθεσίας σήμερα είναι, κατά την άποψή μου, να επανεξετάσουμε τη μια (de facto: οικονομική) αυτονομία του ελεύθερου ατόμου μέσα στις πολλές αυτονομίες διαφορετικών κοινωνικών χώρων- την αυτονομία της ιδιωτικής ζωής, της ιατρικής φροντίδας, της εκπαίδευσης, της έρευνας, της θρησκείας, της τέχνης, των μέσων επικοινωνίας- στις οποίες η ιδιωτική νομοθεσία πρέπει να ανταποκριθεί. Η θεμελιώδης λειτουργία της ιδιωτικής νομοθεσίας είναι να θεσπίσει ποικίλες διαδικασίες αποκεντρωμένης και αυθόρμητης διαμόρφωσης κανόνων στην κοινωνία των πολιτών, που είναι ουσιαστικά διαφορετικές από τις διαδικασίες πολιτικής ρύθμισης από την κεντρική αρχή του κράτους. Με αυτή την ευρύτερη έννοια, το έργο της ιδιωτικής νομοθεσίας είναι να θεσμοθετήσει χώρους κοινωνικής αυτονομίας, όχι μόνο οικονομικές μορφές δράσης αλλά ειδικότερα μη οικονομικές μορφές συμβάσεων και άλλων τρόπων συναινετικής δράσης, ιδιοσυγκρασιακή ιδιωτική ρύθμιση, τυποποίηση, ομαλοποίηση, κώδικες πρακτικών, επίσημη οργάνωση και χαλαρά οργανωμένα δίκτυα σε διαφορετικές δομές της κοινωνίας των πολιτών.


Η ανταπόκριση του νόμου;


Εάν υπάρχει ένα δίδαγμα που η ιδιωτική νομοθεσία θα μπορούσε να αντλήσει από τη σύγχρονη κοινωνική θεωρία είναι ότι η κοινωνική αυτονομία, π.χ. η δυνατότητα αυτο-ρύθμισης ενός κοινωνικού πεδίου δεν περιορίζεται στον μηχανισμό της αγοράς της οικονομίας, αλλά πραγματοποιείται με διαφορετικές μορφές σε πολλές ακόμη σημαντικές κοινωνικές σφαίρες.


Τίθεται λοιπόν το καίριο ερώτημα: Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για την ανταπόκριση της νομοθεσίας; Κάτω από ποιες συνθήκες η ιδιωτική νομοθεσία θα αναπτύξει μια παρόμοια αλλά διαφορετική ευαισθησία έναντι της αυθόρμητης διαμόρφωσης κανόνων σε άλλους κοινωνικούς χώρους όπως η εκπαίδευση, η έρευνα, τα μέσα επικοινωνίας, η τέχνη, η υγεία; Και, ιδιαίτερα σημαντικό για την παρούσα κατάσταση: με ποιο τρόπο η σύγχρονη τάση για ιδιωτικοποίηση μπορεί να επηρεάσει τις προϋποθέσεις ανταπόκρισης;


Διαβάστε ακόμα


Εναλλακτικές λύσεις στην κρατοκεντρική συνταγματική θεωρία (στα αγγλικά)


Παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από “ιδιωτικούς” διε-θνικούς παράγοντες (στα αγγλικά)

Ας ανακηρύξουμε τη γη και το χώρο γενικότερα ως commons, και περισσότεροι άνθρωποι θα αποκτήσουν πρόσβαση στη φύση, ενώ περισσότεροι άνθρωποι θα προστατεύσουν το περιβάλλον, σωστά; Όχι, υποστηρίζει ο Jeffery J. Smith, γιατί παρά πολλοί θέλουν ή έχουν ανάγκη να κερδίσουν εκμεταλλευόμενοι τη Γη. Αυτό που θα αποφέρει μια πιο ανοιχτή πρόσβαση και μια καλύτερη διαχείριση δεν είναι οι τίτλοι γης, αλλά η δικαιοδοσία – η αίσθηση ότι είμαστε δικαιούχοι ενός μεριδίου της Γης και της αξίας της.


Εισαγωγή


Θα ήταν αρκετό να ορίζαμε τη γη ως commons (κοινή περιουσία) ώστε ο καθένας να είχε πρόσβαση σε αυτή και να διασφαλιστεί η βιώσιμη χρήση της; Η Washington Post ανέφερε στις 25 Μαΐου, 2006 ότι σχεδόν όλα τα τροπικά δάση στον κόσμο που έχουν καθοριστεί ότι χρήζουν κάποιου είδους προστασίας τις δύο τελευταίες δεκαετίες, παραμένουν στην πράξη απροστάτευτα. Όταν τα τροπικά έθνη χάνουν τα δέντρα τους, χάνουν και την βροχόπτωση, αφού τα δέντρα είναι ένας ζωτικός κρίκος της ατμοσφαιρικής αλυσίδας, ανυψώνοντας το νερό από το έδαφος στον αέρα. Οι υλοτόμοι και οι κτηνοτρόφοι κόβουν τα δέντρα που ο νόμος υποτίθεται ότι προστατεύει. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πως οποιοσδήποτε πολιτικός καθορισμός της γης, είτε σαν commons, είτε σαν βιότοπος, είτε σαν πάρκο, μπορεί να είναι αποτελεσματικός όταν η οικονομική πραγματικότητα την αντιβαίνει. Όσο το κέρδος από την εκμετάλλευση της γης είναι “προς αρπαγή”, οι περισσότεροι θα αρπάξουν ότι μπορούν από τη Γη, όπως και θα ασκήσουν πίεση για να τους εκμισθωθούν δημόσιες γαίες χωρίς αναπόδοση και χωρίς να υποχρεωθούν να την προφυλλάσουν.


Στις ΗΠΑ, εκατομμύρια στρέμματα ανήκουν μόνο κατ’ επίφαση στο δημόσιο. Παρόλα αυτά, οι μεγάλες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν αυτές τις εκτάσεις σαν να ήταν ιδιωτικά τους φέουδα. Από αυτές, αποσπούν πολύτιμα δέντρα, καύσιμα, και ορυκτά, πληρώντας συχνά πολύ λιγότερα από ότι θα έδιναν αν η γη ανήκε σε έναν ιδιώτη. Πρόσφατα, εταιρίες πετρελαίου κέρδισαν μία εκμίσθωση από το Αμερικανικό Υπουργείο Εσωτερικών που θα τους επιτρέπει να εξορύξουν πετρέλαιο από τον Κόλπο του Μεξικού, πληρώνοντας μηδενικά δικαιώματα. Η εφημερίδα Boston Globe ανέφερε στις 14 Σεπτεμβρίου ότι ένας Αμερικανός αξιωματούχος, υπεύθυνος για τις εξορύξεις στον Κόλπο του Μεξικού, παραδέχθηκε πως πιέστηκε για να αφαιρέσει την σχετική διάταξη με τα δικαιώματα, μία πράξη που επιτρέπει στις εταιρίες πετρελαίου να αποφύγουν την πληρωμή δισεκατομμυρίων δολαρίων σε δικαιώματα.


Και δεν είναι μόνον οι ισχυρές εταιρίες πετρελαίου που απολαμβάνουν αυτή την απλοχεριά. Οι μεταλλευτικές εταιρίες αποκτούν τα δικαιώματα εξόρυξης μεταλλευμάτων που ανακαλύπτονται σε δημόσια γη με την ίδια τιμή που ίσχυε το 1872. Μία εταιρία πλήρωσε 10,000 δολάρια για ένα μεταλλείο χρυσού που κόστιζε περισσότερο από 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Δασικοί δρόμοι ανοίγονται για τις υλοτομίες, χωρίς αυτές να πληρώσουν τίποτα. Οι κτηνοτρόφοι αποκτούν βοσκοτόπια για το 1/6 της τιμής που πληρώνουν σε ιδιώτες.


Από την άλλη πλευρά, μερικοί άνθρωποι χαρίζουν ή μοιράζονται εκτάσεις χωρίς αυτές να είναι δημόσιες ή να έχουν χαρακτηριστεί ως commons. Ιδιωτικές ομάδες όπως η Nature Conservancy έχουν υπό την κυριότητά τους μερικά εκατομμύρια στρέμματα τα οποία το κοινό μπορεί να χρησιμοποιεί σαν πάρκα (επισκεφτείτε μία από τις ιστοσελίδες της ομάδας προτού να το κάνετε). Η Wilderness Society είναι ένα άλλο παράδειγμα. Στο λειτουργικό επίπεδο, το ποιος έχει τους τίτλους ιδιοκτησίας είναι συχνά αδιάφορο. Το πιο σημαντικό είναι ποιος είναι ο ένοικος.


Παρόλη την ύπαρξη μιας ευρέως διαδεδομένης στοργής προς τη φύση, όταν έρθουν τα δύσκολα -όταν οι πολίτες πρέπει να διαλέξουν ανάμεσα στη γη και το χρήμα- αυτοί που θα προστατεύσουν τη φύση αποτελούν τη μειοψηφία. Οι περισσότεροι -οι ιδιοκτήτες ακινήτων- αισθάνονται ότι δικαιούνται την χρηματική απόδοση για τη γη που βρίσκεται κάτω από το σπίτι τους. Όμως αυτό που καθιστά την πώληση του σπιτιού τους ως δυνητικά κερδοφόρα είναι η ανάπτυξη – η αύξηση του ΑΕΠ ή του πληθυσμού, η οποία μπορεί να επιβαρύνει το οικοσύστημα. Οι επιθυμία των ιδιοκτητών ακινήτων να εξαργυρώσουν αυτή την “μετοχή” τους, συνήθως τους καθιστά υπέρμαχους της ιδιωτικής χρήσης και όχι της κοινής διαχείρισης. Ακόμα και τα μέλη κοινοτήτων που στηρίχθηκαν στην κοινοχρησία γης, όταν ο αρχικός ιδεαλισμός τους σβήνει, αναζητούν την επιστροφή τους στο σύστημα της ατομικής ιδιοκτησίας ώστε να καρπωθούν την αξία της γης τους. Αυτή ήταν η εμπειρία του Fairhope της Αλαμπάμα, μιας αποικίας που οργανώθηκε στη βάση των ιδεών του Henry George και είχε σχεδόν έναν αιώνα ζωής. Η υψηλή αξία της γης δελέασε τα εγγόνια των ιδρυτών της αποικίας τα οποία εγκαταλείψουν τα αρχικά ιδανικά και επέστρεψαν σε μία συμβατική μορφή ατομικής ιδιοκτησίας.


Τα γεονομικά σε δράση


Το όνειρο να γίνει κανείς ευκατάστατος κερδίζοντας στην αγορά ακινήτων είναι σχεδόν καθολικό – και έγκυρο. Ευτυχώς, υπάρχει ένας τρόπος ώστε και η “τούρτα να μείνει ο ολόκληρη και ο σκύλος να είναι χορτάτος”. Ο οποιοσδήποτε μπορεί να λαμβάνει ένα μερίδιο από την αξία της γης και ταυτόχρονα όλοι μπορούμε να προστατεύουμε την υγεία της φύσης. Δεν πρόκειται για μία πολιτική αλλαγή, όπως ο καθορισμός της γης σαν κοινόχρηστης. Είναι μία οικονομική αλλαγή, ένας επανασχεδιασμός του ενοικίου (όλων δηλαδή των χρημάτων που ξοδεύουμε για την χρήση της φύσης) από τους λίγους τωρινούς ιδιοκτήτες και δανειστές σε όλα τα μέλη της κοινωνίας.


Οι λέξεις “είμαι κάτοχος” και “οφείλω” ήταν κάποτε μία λέξη -και το “ώφειλα” ήταν ο αόριστος- τότε η υποχρέωση των ιδιοκτητών να συνεισφέρουν ενοίκιο γης στην κοινότητα ήταν ο κανόνας. Αυτή η πρακτική έχει βέβαια αποσαθρωθεί, πράγμα κατανοητό. Το ενοίκιο πληρωνόταν αλλά δεν ανταποδιδόταν, γιατί το υφάρπαζαν – παλιότερα οι άρχοντες και σήμερα οι πολιτικοί. Αφού η πληρωμή ενοικίου δεν συνέφερε αυτούς που το πλήρωναν, δεν είχε νόημα να συνεχιστεί.


Η καινούργια/παλιά πολιτική που προτείνει η γεονομία θα καθιστούσε την πληρωμή ενοικίου λογική. Για να ανακτήσει το ενοίκιο, η γεονομία θα αντικαθιστούσε τους φόρους με την επιβολή τελών επί της γης. Για να μοιραστούμε το ενοίκιο, η γεονομία θα αντικαθιστούσε τις επιδοτούμενες υπηρεσίες με ένα μέρισμα για όλους τους πολίτες. Όταν οι ιδιοκτήτες πληρώνουν τα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας, και τα υπόλοιπα μέλη πληρώνουν τους ιδιοκτήτες επιτυγχάνεται μία αμοιβαία αποζημίωση. Το κάθε μέλος αποζημιώνει όλους τους υπόλοιπους για την γη της οποίας είναι ο αποκλειστικός δικαιούχος, αλλά και αποζημιώνεται για όλες τις υπόλοιπες εκτάσεις στις οποίες δεν έχει κανένα δικαίωμα.


Αν οι πολίτες λαμβάνουν ένα μερίδιο του ενοικίου, θα συνεχίσουν να θέλουν να εξάγουν τους πόρους της γης, αλλά και να τους προφυλάξουν. Δεν είναι η μαξιμαλιστική χρήση της γης η οποία μεγιστοποιεί την αξία της, αλλά η βέλτιστη χρήση: ένας συνδυασμός χρήσης και μη-χρήσης. Στις αστικές περιοχές η αξία της γης αυξάνει με την ύπαρξη ενός πάρκου και μειώνεται από την απουσία του. Στην ύπαιθρο, η αξία της γης είναι μεγαλύτερη με την παρουσία υγιών δασών και καθαρών ποταμών, παρά όταν αυτά μετατρέπονται σε λασπώδη ρυάκια. Η διατήρηση υγιών οικοσυστημάτων εξασφαλίζει την υψηλή αξία γης, ευθυγραμμίζοντας έτσι τα συμφέροντα του ατόμου και της κοινωνίας, των ανθρώπων και του πλανήτη. Αν μοιραστούμε το ενοίκιο, θα δοθεί ένα επιπλέον κίνητρο στους ανθρώπους για να μετατρέψουν τη Γη σε κοινή περιουσία και τους εαυτούς τους σε γήινους διαχειριστές της, και κληροδότες και κληροδοτούμενους.


Ενώ η ύπαρξη τελών επί της γης είναι ένα σπάνιο φαινόμενο, οι φόροι για την κατοχή γης επιβάλλονται συχνά. Σήμερα, λειτουργεί στην πράξη ένα μοντέλο όπου οι πολίτες λαμβάνουν μερίδια ενοικίου – η περίπτωση του Πετρελαϊκού Ταμείου στην Αλάσκα. Αυτό το εγχείρημα έχει τους περιορισμούς του, αλλά είναι ένα πρώτο βήμα προς το να μοιραστούμε τη Γη, μοιραζόμενοι την αξία της. Αναιρεί τουλάχιστον την υπόθεση ότι η αξία της φύσης ανήκει μόνον σε λίγους ιδιοκτήτες, παρά σε όλη την ανθρωπότητα. Η αντίληψη της φύσης σαν ένα δώρο που ανήκει σε όλους εκφράζεται σε πολλές ηθικές παραδόσεις, συμπεριλαμβανομένου και του Χριστιανισμού.


Προς ευρύτερα commons


Είναι κρίσιμο για τα μέλη της κοινωνίας να αισθανθούν ότι οι λίγοι τυχεροί δεν θα συνεχίζουν να καρπώνονται τις δαπάνες της κοινωνίας για την εξασφάλιση πόρων. Υπολογίζεται ότι το κυνήγι είναι το πιο δημοφιλές “άθλημα” στις ΗΠΑ. Τώρα που το κυνήγι έχει γίνει ακριβό και κυρίως εξασκείται από κατοίκους των πόλεων στην διάρκεια του Σαββατοκύριακου, ιδιοκτήτριες εταιρίες δασικών εκτάσεων τους χρεώνουν με κυνηγητικές εισφορές – ή τους για καταπάτηση ιδιοκτησίας (αν και αφορά γη που υπήρξε κατά το παρελθόν δημόσια και δόθηκε πριν από 150 χρόνια στους σιδηρόδρομους). Όσο αυτή η ένταση μεταξύ ιδιοκτητών και χρηστών αυξάνεται, ίσως οι στερημένοι κυνηγοί που προέρχονται από τα χαμηλά στρώματα γίνουν νέοι σύμμαχοι της ιδέας των commons και του να μοιραστούμε την αξία της φύσης.


Στα Λατινικά, “common” σημαίνει κατά γράμμα “με μερίδιο” ή “να μοιραζόμαστε μαζί” σε πιο ελεύθερη μετάφραση. Αν μοιραστούμε το ενοίκιο απί της γης μπορούμε να καταστήσουμε τη γη κοινή περιουσία.


Διαβάστε ακόμα


Η εταιρία γεονομίας


Το ίδρυμα Robert Schalkenbach

H επανεφεύρεση της ‘ανοιχτής πρόσβασης’ δεν σηματοδοτεί το τέλος της πνευματικής ιδιοκτησίας, παρατηρεί o Christopher May. Είναι μάλλον το τέλος της περιόδου που η πνευματική ιδιοκτησία έμοιαζε να αποτελεί το κυρίαρχο παράδειγμα για να κατανοήσει κανείς πώς η γνώση και η πληροφορία ταιριάζουν στη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας


Όπως βλέπουμε στη ‘Θεία Κωμωδία’ του Δάντη, η ιδέα της διεύρυνσης ενός πόρου μέσω της μοιρασιάς του δεν είναι πρωτότυπη. Πράγματι, αυτοί οι στίχοι του δωδέκατου αιώνα θα μπορούσαν σχεδόν να αποτελέσουν μια έκκληση για την υποστήριξη της αναδυόμενης σφαίρας της ‘ανοιχτής πρόσβασης’ στην αυξανόμενη αντιπαράθεσή της με το παγκόσμιο καθεστώς της πνευματικής ιδιοκτησίας. Οπωσδήποτε, πολλοί από μας χρησιμοποιούμε την Wikipedia, εξαρτιόμαστε από το Google για την αναζήτηση στο Ίντερνετ και προτιμούμε το Firefox (όλα εκ των οποίων βασίζονται σε λογισμικό ανοιχτού πηγαίου κώδικα). Πρέπει όμως να μπορούμε να αναγνωρίσουμε με ποιο τρόπο αυτές οι πρακτικές αποτελούν μέρος μιας πιο διαδεδομένης πολιτικής και οικονομικής μεταβολής προς την ‘ανοιχτή πρόσβαση’ και όχι απλώς προσωπικές και πρακτικές τεχνολογικές επιλογές.


Τις δυο τελευταίες δεκαετίες οι υπηρεσίες και τα προϊόντα που βασίζονται στην πληροφορία και/ή τη γνώση εμπλέκονται όλο και περισσότερο με τις πρακτικές και τα πρωτόκολλα της πνευματικής ιδιοκτησίας. Σ’ αυτό το πολιτικό και οικονομικό πλαίσιο, η κρατική νομοθεσία παίζει κεντρικό ρόλο στη δόμηση και τη διαμόρφωση των κοινωνικών σχέσεων μέσω της ρύθμισης και της εκτέλεσης: το κράτος συγκροτεί πάντα, σε κάποιο βαθμό, την κοινωνία μέσω των νομικών μορφών που υιοθετεί για να αναγνωρίσει και να νομιμοποιήσει ορισμένες δραστηριότητες, ενώ καθιστά κάποιες άλλες απαγορευμένες και υποκείμενες σε κυρώσεις- η (λεγόμενη) κοινωνία της πληροφορίας δεν είναι διαφορετική. Πράγματι, μπορούμε να πούμε ότι η νομική μορφή που υποστήριξε την επιταχυνόμενη εμπορευματοποίηση του Ίντερνετ και, στη συνέχεια, την ιδιοποίηση της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας της πληροφορίας, είναι πνευματική ιδιοκτησία, νομοθετημένη από κράτη.


Το νομικό καθεστώς της πνευματικής ιδιοκτησίας


Η εγκαθίδρυση (έστω μερικώς) της παγκόσμιας κοινωνίας της πληροφορίας προκάλεσε την επέκταση της πνευματικής ιδιοκτησίας σε τομείς που μέχρι τότε δεν μπορούσε να γίνει κακή χρήση, προτρέποντας σε διεκδικήσεις κυριότητας σε πτυχές γνώσης και/ ή πληροφορίες που προηγουμένως παρέμεναν στο ‘δημόσιο τομέα’ ή αποτελούσαν μέρος μιας σφαίρας που τώρα ορίζεται ως ‘τα commons της γνώσης’ . Εάν ο καπιταλισμός απαιτεί νέες αγορές για να ανοιχτεί, μια διευρυμένη νομική μορφή της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι αναγκαία προκειμένου να συνεχιστεί η επέκταση στην κοινωνία της πληροφορίας, εφόσον νέοι εμπορεύσιμοι πόροι μπορούν να διαμορφωθούν από την πληροφορία και τη γνώση. Επομένως, αντί η κοινωνία της πληροφορίας να αποτελεί μια πρόκληση για το κράτος ή ένα φαινόμενο έξω από τον έλεγχό του, το κράτος (οι νομοθέτες και οι εκτελεστές του νόμου) είναι σε μεγάλο βαθμό συνεργοί σε ό ,τι αφορά στην ανάπτυξη ενός καπιταλισμού που βασίζεται στην πληροφορία και/ή τη γνώση. Τα κράτη μεσολαβούν (πάλι) μέσω της νομοθεσίας ανάμεσα στα αντικρουόμενα συμφέροντα του κεφαλαίου και των πολιτικών αντιπάλων του.


Επιπλέον, το κράτος είναι εγγυητής της πνευματικής ιδιοκτησίας και δεν αντιμετωπίζει πραγματικούς ανταγωνιστές. Αυτό υπογραμμίζεται από τα αιτήματα του ιδιωτικού τομέα, που γίνονται πιο συγκεκριμένα μέσω της Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights Agreement- TRIPs (Συμφωνία για τις εμπορικές πτυχές των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας), υπό την αιγίδα του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου , που αφορά στη θεσμοθέτηση μιας επαρκούς παγκοσμιοποιημένης προστασίας της ιδιοκτησία τους, μέσα από τις νομικές δραστηριότητες του κράτους. Ενώ γενικά οι πολυεθνικές εταιρίες ζητούν λιγότερη ρύθμιση σε ορισμένους τομείς, η πνευματική ιδιοκτησία δεν είναι ένας από αυτούς. Αντίθετα, βασικό στοιχείο της TRIPs είναι η ριζική διεύρυνση και θεσμοποίηση της κρατικής αρχής- συμπεριλαμβανομένης της αναζήτησης και σύλληψης ατόμων με βάση απλώς και μόνο την υποψία παραβίασης, όπως και της φυλάκισης των ‘χάκερς’ που προσπαθούν να δημιουργήσουν μεθόδους για πρόσβαση χωρίς άδεια σε αυτές τις ιδιοκτησίες.


Η αμφισβήτηση της πνευματικής ιδιοκτησίας


Η προσπάθεια να ενισχυθεί το νομικό καθεστώς και να διευρυνθεί η ικανότητα επιβολής των δομών του προκάλεσε μια απρόσμενη αντίδραση. Η ‘εποχή της πληροφορίας’ εισήγαγε νέες μεθόδους για τη διάδοση και χρήση της πληροφορίας και της γνώσης, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως οι προηγούμενες θεωρήσεις του τρόπου με τον οποίον τα ιδιωτικά δικαιώματα εξισορροπούνται με τα δημόσια, σε ό, τι αφορά στη χρήση και την πρόσβαση σε σημαντικά ‘commons γνώσης’, αγνοήθηκαν. Ήδη, πολλοί δημιουργοί, συγγραφείς και σχολιαστές μοιράζονται τη δουλειά που βρίσκεται σε εξέλιξη στο Ίντερνετ και ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς που θα εμφανιστεί στη συνέχεια σε ‘κανονικές’ διόδους, εμφανίζεται πρώτα στο διαδίκτυο.


Η διάδοση του ιστολόγιου ως μορφή δημοσίευσης και η αυξανόμενη χρήση κοινωνικών δικτυακών χώρων ως ανταλλαγή πληροφοριών (όπως το mySpace) αποτελούν απλώς τα πιο ορατά δημοσίως και πρόσφατα στάδια μιας τάσης που οδήγησε την τελευταία δεκαετία σε μια στροφή προς όλο και πιο διαθέσιμες λειτουργίες συνεχούς ροής. Ωστόσο, ορισμένοι άρχισαν να ανησυχούν ότι η κυκλοφορία της δουλειάς στο διαδίκτυο μπορεί να επιτρέψει σε ανενδοίαστους χρήστες να ενσωματώσουν αυτή την εύκολα προσβάσιμη εργασία σε εμπορικά προϊόντα και να αποκομίσουν κέρδη από την αναπαραγωγή της- εκεί παραμένει πάντοτε η δυνατότητα κακής χρήσης. Η ανάπτυξη της άδειας ‘Creative Commons’ αποτελεί μια απάντηση σε αυτή την ανησυχία, καθώς οι παραγωγοί πληροφορίας και/ή γνώσης επιθυμούν να διασφαλίσουν διευρυμένη πρόσβαση, διατηρώντας παράλληλα κάποιο έλεγχο στη δουλειά τους. Οι άδειες ‘Creative Commons’, παρόμοιες με τη ‘General Public License’ (Γενική Άδεια Χρήσης) που χρησιμοποιείται από τους υπέρμαχους του ελεύθερου λογισμικού, επιτρέπουν διανεμημένη χρήση του περιεχομένου, αλλά επίσης, κι αυτό έχει σημασία, δεν επιτρέπουν την κακή χρήση του (ή ‘περίφραξη’ του) όταν χρησιμοποιείται σε άλλα πλαίσια. Η άδεια είναι διαμορφωμένη ως μενού επιλογών σχετικά με το βαθμό ελεύθερης πρόσβασης που ένας δημιουργός επιθυμεί να επιτρέψει: επιτρέπει μια επιλογή από μια σειρά όλο και μεγαλύτερων ‘ελευθεριών’ χρήσης, τροποποίησης και διανομής.


Αυτή η επέκταση της ιδέας της ‘ανοιχτής πρόσβασης’, που υποστηρίζει την ελευθερία πρόσβασης ως άμεση αντίθεση στην κυριότητα και την εξατομικευμένη ιδιοκτησία στη γνώση, είναι εν μέρει ένα δείγμα της αυξανόμενης πρόσβασης στο διαδίκτυο και τις τεχνολογίες που συνδέονται με αυτό. Ωστόσο, αυτές οι τεχνικές εξελίξεις, ενώ διευκολύνουν τις αντισταθμιστικές κινήσεις έναντι της πνευματικής ιδιοκτησίας, δεν αποτελούν τη μόνη αιτία τους. Αντίθετα, και αυτό είναι προφανές στην κοινότητα του λογισμικού όπου οι ιδέες για ανοιχτή πρόσβαση επανήλθαν, η έκκληση για ανοιχτή πρόσβαση αποτελεί άμεση απάντηση στη στροφή προς μια πιο αποφασιστική προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας που παρατηρείται τις δυο τελευταίες δεκαετίες. Η επιθυμία των ‘ιδιοκτητών’ να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους με τεχνικά μέσα όπως η διαχείριση ψηφιακών δικαιωμάτων και μέσω δικαστηρίων, προκάλεσε μια αντίδραση ενάντια σε αυτές τις τόσο επεκτατικές εκφράσεις των δικαιωμάτων των ιδιοκτητών. Εκείνοι που επιδιώκουν πρόσβαση στη γνώση και την πληροφορία αντέδρασαν σε αυτή τη διευρυμένη κακή χρήση, αναζητώντας τρόπους (τεχνικούς και κοινωνικούς) υπονόμευσης της μετατροπής της γνώσης σε εμπορεύσιμο πόρο (ή προϊόν).


Κατά συνέπεια, αυτό που ξεκίνησε ως προβληματισμός για την προστασία των δικαιωμάτων των δημιουργών και των νεωτεριστών ως ανταμοιβή για τις προσπάθειές τους, ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη τεχνικών μέσων προστασίας αυτών των δικαιωμάτων, προκάλεσε τελικά μια αντίδραση καθώς εξετάστηκαν οι αρχικές θεωρίες για κίνητρα και ανταμοιβές που αποτελούν την καρδιά της πνευματικής ιδιοκτησίας, και βρέθηκαν ελλιπείς. Όπως συμβαίνει με όλα τα περίπλοκα κοινωνικά φαινόμενα, δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επιστροφή στην ‘ανοιχτή πρόσβαση’ είναι αποτέλεσμα μιας ποικίλης σειράς κοινωνικών και τεχνολογικών μεταβολών. Ωστόσο, το πολιτικό κλίμα, όπου το κράτος εμφανίζεται να έχει αυξημένη βούληση να υποστηρίξει τα αιτήματα ιδιωτών ιδιοκτητών πνευματικής ιδιοκτησίας, αποτελεί σημαντικό παράγοντα που συμβάλει σε αυτή την αλλαγή. Η επιστροφή στην ‘ανοιχτή πρόσβαση’ επαναφέρει στο προσκήνιο την ανθρωπιστική έννοια του μοιράσματος, που σχεδόν δεν έχει ιστορικό προηγούμενο, και που στο τέλος του εικοστού αιώνα σαρώθηκε από το θρίαμβο της εξατομικευμένης ιδιοκτησίας. Ωστόσο, η επανεφεύρεση της ‘ανοιχτής πρόσβασης’ δεν σηματοδοτεί το τέλος της πνευματικής ιδιοκτησίας, αλλά μάλλον το τέλος της περιόδου που η πνευματική ιδιοκτησία έμοιαζε να αποτελεί το κυρίαρχο παράδειγμα για να κατανοήσει κανείς πώς η γνώση και η πληροφορία ταιριάζουν στη σύγχρονη κοινωνία της πληροφορίας: τώρα υπάρχει επιλογή- ανάμεσα στην ιδιοκτησία και την ανοιχτή πρόσβαση.


Διαβάστε ακόμα


Η διαχείρηση των ψηφιακών πνευματικών δικαιωμάτων (στα αγγλικά)


Ανάμεσα στην εμπορευματοποίηση και την ανοιχτή πρόσβαση (στα αγγλικά)

Η πνευματική ιδιοκτησία θα πρέπει και στο μέλλον να δώσει στον καλλιτέχνη κίνητρα για δημιουργία και παραγωγή έργων προς όφελος της πνευματικής κληρονομιάς, της πολυφωνίας και της απεριόριστης ποικιλίας, υποστηρίζει η Διονυσία Καλλινίκου.

.


Ο ψηφιακός αιώνας που διανύουμε ίσως να μην αποτελεί την ιδανική εποχή για την πνευματική ιδιοκτησία. Το διαδίκτυο έφερε τη μεγάλη ανατροπή, παρά το ότι η νομοθεσία εξασφάλισε σχετικά έγκαιρα το θεσμικό πλαίσιο προστασίας. Είναι γνωστό ότι, σύμφωνα με την κλασική αντίληψη, η αναγνώριση της πνευματικής ιδιοκτησίας αποσκοπεί στην προστασία του δημιουργού, του πολιτισμού και της οικονομίας. Η πνευματική ιδιοκτησία, ως δικαίωμα και ως θεσμός, εξασφαλίζει πράγματι τη χρηματοδότηση της πνευματικής δημιουργίας, προάγει τον πολιτισμό, αφού κάθε έργο αποτελεί στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς και έχει μεγάλη οικονομική σημασία γιατί οι πολιτιστικές επιχειρήσεις αποτελούν βασικούς συντελεστές συνεισφοράς στο εθνικό εισόδημα.


Η επιβολή των πνευματικών δικαιωμάτων


Η σύνδεση της πνευματικής ιδιοκτησίας με το εμπόριο επιτεύχθηκε σε διεθνές επίπεδο με τη Συμφωνία TRIPS. Η διανοητική ιδιοκτησία θεωρήθηκε ένας από τους βασικούς συντελεστές στην οικονομία των χωρών και έτσι καθιερώθηκαν αρχές, κανόνες και ρυθμίσεις με στόχο την αντιμετώπιση του διεθνούς εμπορίου προϊόντων που αποτελούν αντικείμενο απομίμησης ή παραποίησης, ενώ τονίστηκε η ανάγκη προστασίας του δημοσίου συμφέροντος και η ανάπτυξη της τεχνολογίας. Η καθιέρωση αποτελεσματικών και πρόσφορων μέσων για την επιβολή των δικαιωμάτων, καθώς και η αναγκαιότητα πρόβλεψης μη χρονοβόρων διαδικασιών για την πολυμερή πρόληψη και επίλυση των διαφορών που ανακύπτουν μεταξύ των κυβερνήσεων, αποτελεί έναν από τους βασικούς σκοπούς της Συμφωνίας TRIPS.


Η ανάγκη προστασίας συνδέεται με την οικονομία. Οι σχετικές μελέτες αποδεικνύουν ότι η προστιθέμενη αξία των πολιτιστικών επιχειρήσεων που έχουν σχέση με την πνευματική ιδιοκτησία κυμαίνεται σε ποσοστό περίπου 5% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος. Οι εθνικές κυβερνήσεις πιέστηκαν και αναθεώρησαν τη νομοθεσία τους, τα αμφισβητούμενα θέματα διευθετήθηκαν στη διαδικασία επίλυσης διαφορών στον ΠΟΕ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη δούλεψαν εντατικά για το κοινοτικό κεκτημένο και η διεθνής κοινότητα προχώρησε στην ψήφιση των Συνθηκών Internet. Τα πνευματικά δικαιώματα γίνονται ένα από τα βασικά θέματα συζητήσεων σε πολιτικό επίπεδο για τις χώρες που δεν τηρούν επαρκώς τη νομοθεσία. Οι μεγάλοι δικαιούχοι θέλουν να δουν τον «πειρατή» να οδηγείται στο αυτόφωρο και στη φυλακή, εγκύκλιοι τονίζουν την ανάγκη επιβολής της νομοθεσίας, επιστολές και σχετικά έγγραφα προτρέπουν τη διοίκηση και κάθε εμπλεκόμενο να σεβαστεί με κάθε τρόπο την πνευματική ιδιοκτησία.


Ο επαναπροσδιορισμός των κανόνων


Παράλληλα όμως άρχισε να διαπλάθεται ένα κλίμα αμφισβήτησης. Νέα φιλοσοφικά ρεύματα διαμόρφωσαν το θεωρητικό υπόβαθρο για το ανοιχτό περιεχόμενο και την ελεύθερη πρόσβαση, ενώ η τεχνολογία άρχισε να ξεπερνάει το νόμο. Η πνευματική ιδιοκτησία αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, ενώ το κοινό εκφράζει σταθερά την άποψη ότι οι νομικοί κανόνες θέτουν φραγμό στη διάδοση της γνώσης. Ο «πειρατής» έχει τη συμπάθεια του κοινού και σε πολλές περιπτώσεις οι νομοθετικές ρυθμίσεις μένουν γράμμα κενό.


Τα συστήματα ανταλλαγής αρχείων peer to peer, τα τεχνολογικά μέτρα, οι περιορισμοί του περιουσιακού δικαιώματος και η εύλογη αμοιβή για την ιδιωτική αναπαραγωγή έχουν γίνει αντικείμενο πολλών προβληματισμών, ενώ το ανοιχτό/ελεύθερο λογισμικό και τα Creative Commons υπόσχονται μία νέα προσέγγιση.


Βρισκόμαστε στην αρχή ενός νέου αιώνα στον οποίο η τεχνολογία έχει αναμφίβολα κυρίαρχο ρόλο. ΄Οσοι κατέχουν τα δίκτυα επιζητούν την ιδιοκτησία του περιεχομένου στο όνομα της πληροφόρησης του κοινού, των συνταγματικών ελευθεριών και των commons. Έντονη είναι η επιθυμία να υπαχθούν οι πνευματικές δημιουργίες στα πράγματα κοινής χρήσης του εμπραγμάτου δικαίου (ΑΚ 967). Πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν την ελεύθερη διάθεση των έργων στο διαδίκτυο χωρίς τους φραγμούς της νομοθεσίας.


Ο αντίλογος είναι μεγάλος. Το νομοθετικό πλαίσιο σε εθνικό, κοινοτικό και διεθνές επίπεδο έχει διαμορφώσει το θεσμικό πλαίσιο προστασίας στο διαδίκτυο που βασίζεται κυρίως στις Συνθήκες Internet και στην Οδηγία 2001/29. Τα τεχνολογικά μέτρα βάζουν εμπόδια στη χρήση και πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι με τον τρόπο αυτό το περιεχόμενο μπορεί να μείνει κλειδωμένο πέρα από τη χρονική διάρκεια προστασίας. Η ψηφιακή νομοθεσία άρχισε πρόσφατα να εφαρμόζεται. Το ίδιο ισχύει και για τη διαδικασία επίλυσης διαφορών σε σχέση με τα τεχνολογικά μέτρα και τους προβλεπόμενους περιορισμούς.


Οι γνωστές πολιτιστικές επιχειρήσεις (παραγωγοί φωνογραφημάτων και οπτικοακουστικών έργων, ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί, εκδότες εντύπων) βοήθησαν τους καλλιτέχνες να δημιουργήσουν και να ζήσουν από την πνευματική δημιουργία τους. Τώρα είναι οι εταιρείες υψηλής τεχνολογίας που στην ουσία επιζητούν τον επαναπροσδιορισμό των κανόνων και τα οικονομικά οφέλη μέσα από καινούργιες αγορές.


Παράλληλα έχει ξεκινήσει ένας κοινωνικός, φιλοσοφικός και πολιτικός διάλογος επαναπροσδιορισμού των κανόνων που έχουν θεσπισθεί. Το ερώτημα που τίθεται είναι που θα οδηγήσει ο διάλογος αυτός και ποιο θα είναι το μέλλον της πνευματικής ιδιοκτησίας.


Τα πνευματικά δημιουργήματα εδώ και πολλούς αιώνες ξεπέρασαν τα εθνικά σύνορα και αυτό έγινε πιο εύκολο στον ψηφιακό χώρο. Τα έργα διακινούνται με μεγάλη ταχύτητα και ευκολία και με τεχνολογικές μεθόδους που συνεχώς εκσυγχρονίζονται. Το δίκαιο έρχεται πολλές φορές εκ των υστέρων να καλύψει την προσβολή που έχει στο μεταξύ λάβει μεγάλες διαστάσεις και θεωρείται κάτι φυσικό και νόμιμο. Η ανταλλαγή μουσικών ή άλλων έργων ανήκει στην καθημερινή συνήθεια πολλών καταναλωτών ιδιαίτερα νέων ατόμων, οπότε γεννιέται το ζήτημα αν είναι σκόπιμο να εφαρμοσθεί η νομοθεσία με όλη την προβλεπόμενη αυστηρότητα. Ο πειρατής των CD του δρόμου δέχεται τη συμπάθεια του κοινού και πολλές φορές και των διωκτικών αρχών. ΄Ετσι αφήνουμε το νόμο και περνάμε στην ηθική και την κοινωνιολογία. Ζητάμε νέες λύσεις που ακούγονται πρωτότυπες αλλά και αυτές είναι δύσκολο να ξεφύγουν από το δίκαιο.


Η πνευματική ιδιοκτησία δεν εμποδίζει την πρόσβαση, την ανάγνωση ή την παθητική χρήση. Βασική είναι η αρχή της προστασίας της μορφής και όχι της ιδέας, η έννοια της ιδιωτικής χρήσης και η διαδικασία των τριών σταδίων. Ο απόλυτος και αποκλειστικός χαρακτήρας του δικαιώματος ανήκει στην κλασική θεώρηση που έχει επίκεντρο το δημιουργό, ενώ τα συμφέροντα της ολότητας εξισορροπούνται στο πλαίσιο των νόμιμων περιορισμών. Τους κανόνες αυτούς ακολούθησαν οι Συνθήκες Internet και η Οδηγία 2001/29 προσαρμόζοντας τις κλασικές αρχές στα νέα τεχνολογικά δεδομένα. Η τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα διακίνησης των έργων με δωρεάν λογισμικό και με ψηφιακές άδειες χρήσης, ενώ ο δημιουργός μπορεί να χρηματοδοτήσει το έργο του χωρίς τη διαμεσολάβηση των γνωστών πολιτιστικών επιχειρήσεων. Το θέμα δεν είναι μόνο κοινωνιολογικό ή νομικό, αλλά και οικονομικό. Οι οικονομικές δραστηριότητες που έχουν σχέση με την πνευματική ιδιοκτησία καταλαμβάνουν μεγάλους κλάδους. Στον ψηφιακό χώρο επιζητείται μία νέα οικονομική κατανομή. Το γεγονός αυτό δεν έχει γίνει ακόμη από όλους αντιληπτό, ενώ προβάλλεται σχεδόν πάντοτε το συμφέρον του κοινού.


Η ανακατανομή των οικονομικών μεγεθών δεν είναι κάτι νέο και πάντα διέτρεχε το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας, είτε στις σχέσεις μεταξύ των δημιουργών και των άλλων δικαιούχων, είτε στις σχέσεις τους με τις πολιτιστικές επιχειρήσεις. Σε κάποια στιγμή ερχόταν η ισορροπία για να βρεθεί κάτι άλλο αργότερα. Το ίδιο θα γίνει και στη νέα τάξη πραγμάτων που διαμορφώνεται. Οι τεχνολογικές δυνατότητες είναι τεράστιες και δεν είναι δυνατό να σταματήσει η πρόοδος. Η ίδια η αγορά και η ευελιξία εκ μέρους των δικαιούχων κατά την άσκηση του δικαιώματος θα δώσουν τη λύση. ΄Αλλωστε έχει αρχίσει η online διάθεση των έργων με άδεια και έναντι αμοιβής, ενώ πολλά δημιουργήματα διακινούνται ελεύθερα στο διαδίκτυο, χωρίς να έχουν μετατραπεί σε κοινόχρηστα.


Η προσαρμοστικότητα της πνευματικής ιδιοκτησίας


Η πνευματική ιδιοκτησία πάντα κατάφερνε να επιβιώσει και να προσαρμοσθεί σε κάθε τεχνολογική εξέλιξη. Το διαδίκτυο έχει παγκόσμιο χαρακτήρα, αλλά οι ρυθμίσεις δεν είναι σκόπιμο να εξυπηρετούν μονόπλευρα εκείνους που ηγούνται της τεχνολογίας και της σχετικής βιομηχανίας. Οι προτεινόμενες λύσεις και νέες προσεγγίσεις θα πρέπει να μη διαβρώσουν τις αρχές που εδώ και αιώνες ισχύουν και ειδικότερα να μην οδηγήσουν στην υιοθέτηση κανόνων που προέρχονται από άλλα νομικά συστήματα και από άλλες παραδόσεις. Το όφελος θα είναι αμφίβολο για τον εθνικό καλλιτέχνη, όπως το συγγραφέα που απευθύνεται σε μικρό αναγνωστικό κοινό γιατί χρησιμοποιεί την μητρική του γλώσσα που διαβάζεται και ομιλείται από λίγους. Η Ευρωπαϊκή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη αυτό το χάσμα προσπαθεί να καλύψει, να δώσει δηλαδή σε όλους τους λαούς της Ευρώπης τη δυνατότητα να διατηρήσουν την ευρωπαϊκή τους ταυτότητα και την πολιτιστική τους κληρονομιά.


Η διαπλοκή του δικαίου, της πολιτικής και του πολιτιστικού πλουραλισμού ανήκει στην ιδεολογία του 21ου αιώνα. Η πνευματική ιδιοκτησία έχει άμεση σχέση με τον πολιτισμό και κατά συνέπεια είναι σκόπιμο να βασιστούμε στην πολιτιστική και νομική ισοτιμία. Οι έννομες σχέσεις που διαμορφώνονται μέσα από το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας είναι σκόπιμο να ακολουθούν την παράδοση των λαών για να αποφευχθεί η πολιτιστική ομοιομορφία που εύκολα επιτυγχάνεται μέσω του διαδικτύου. ΄Αλλωστε η πνευματική ιδιοκτησία θα πρέπει και στο μέλλον να δώσει στον καλλιτέχνη κίνητρα για δημιουργία και παραγωγή έργων προς όφελος της πνευματικής κληρονομιάς, της πολυφωνίας και της απεριόριστης ποικιλίας.


Διαβάστε ακόμα


Ομάδα μελέτης για την εφαρμογή των Creative Commons στην Ελλάδα


Η ψηφιακή τεχνολογία αρωγός υποστήριξης για τα ΑμεΑ

Η ιδέα της κοινοκτημοσύνης της γνώσης και του πολιτισμού, είναι πολύ παλιά, και εφαρμογή της αποδείχθηκε σημαντική όσο και ο αέρας που αναπνέουμε. Ο Βαγγέλης Καπούλας και ο Χρήστος Μπούρας αναλύουν κατά πόσο η ιδέα αυτή έχει εντυπωθεί στην ψηφιακή εποχή.


Εισαγωγή


Το τελευταίο διάστημα, σε όλο τον κόσμο, αναπτύσσεται ένα κίνημα για την προστασία και ενίσχυση των δημόσιων αγαθών (και ιδιαίτερα αυτών που αποδίδονται με τον αγγλικό όρο commons, και που ελλείψει σχετικού ελληνικού όρου θα αποκαλούμε στη συνέχεια κοινά αγαθά).


Ο τομέας των κοινών αγαθών (commons) αναγνωρίζεται ως τομέας που συμπληρώνει αλλά και εξισορροπεί τον τομέα των ιδιωτικών οικονομικών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, θεωρείται ότι θα υπάρξει μια νέα οικονομική τάξη στην οποία θα συμπεριλαμβάνονται η επίδραση της ορθής χρήσης, διαχείρισης και ανάπτυξης των κοινών αγαθών και πόρων. Ένας δραστήριος τομέας κοινών αγαθών μπορεί να βοηθήσει στη μείωση ανισοτήτων και να προκαλέσει τη βελτίωση της ποιότητα ζωής.


Τα νέα κοινά αγαθά του 21ου αιώνα


Όταν γίνεται λόγος για τα κοινά (ή και τα δημόσια αγαθά), οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται τα παραδοσιακά αγαθά που μας προσφέρει η φύση, όπως ο αέρας , το νερό, οι παραλίες ο δασικός πλούτος, οι βοσκότοποι κ.λπ.


Όμως στην εποχή μας ως κοινά αγαθά δεν θα πρέπει να θεωρούνται μόνο τα παραδοσιακά, αλλά και τα νέα αγαθά που επιφέρει η τεχνολογία και η χρήση της, όπως για παράδειγμα η πρόσβαση στο διαδίκτυο και στη γνώση, η ελεύθερη διακίνηση αποτελεσμάτων δημιουργικών εργασιών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται το λογισμικό αλλά και το ψηφιακό περιεχόμενο.


Έτσι στα πλαίσια του προαναφερθέντος κινήματος έχουν εκφραστεί πολλές απόψεις που θεωρούν πως:

• τα ευρυζωνικά δίκτυα,
• το λογισμικό,
• το περιεχόμενο και
• οι ραδιοσυχνότητες


θα πρέπει να είναι κοινά αγαθά και να υπάρχει μέριμνα για ορθή διαχείριση και ανάπτυξή τους.


Σε εφαρμογή αυτών των απόψεων αρκετοί φορείς αλλά και πρόσωπα έχουν προχωρήσει στη δημιουργία,

• ανοικτών ασύρματων δικτύων, σε πλήθος πόλεων (κύρια μη κυβερνητικές οργανώσεις και φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης)
• πλήθους προϊόντων ελεύθερου λογισμικού / λογισμικού ανοικτού κώδικα
• ελεύθερου περιεχομένου κ.λπ.


Ένα μεγάλο πλεονέκτημα των ψηφιακών αγαθών, είναι πως μπορούν να δημιουργηθούν πολύ εύκολα αντίγραφά τους και έτσι η κοινή χρήση από πλήθος προσώπων δεν επηρεάζει τη διαθεσιμότητα του αγαθού ούτε τη δυνατότητα χρήσης του από επιπλέον πρόσωπα.


Όμως παρά τις ανεξάρτητες προσπάθειες, προς το παρόν η γενικότερη αντιμετώπιση και διαχείριση των κοινών ψηφιακών αγαθών δεν είναι η ενδεδειγμένη. Αυτό πιθανά οφείλεται στην γενικότερη αίσθηση πως ο τομέας αυτός αντιπαλεύεται τον τομέα της ιδιωτικής οικονομικής δραστηριότητας και ως αποτέλεσμα δεν βοηθά στην οικονομική ανάπτυξη. Όμως η εμπειρία δείχνει πως αυτό δεν είναι ορθό. Ο τομέας των κοινών ψηφιακών αγαθών μπορεί να συνυπάρξει με την ιδιωτική οικονομική δραστηριότητα, προσφέροντας πολλά οφέλη στους πολίτες, και να βοηθήσει στην οικονομική ανάπτυξη. Έτσι το συνολικό όφελος είναι μεγαλύτερο. Ας σημειωθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις η ιδιωτική οικονομική πρωτοβουλία κάνει χρήση κοινών ψηφιακών αγαθών που ενσωματώνει στα προϊόντα της (όπως για παράδειγμα ελεύθερο λογισμικό που υλοποιεί τα πρωτοκόλλα του Διαδικτύου και χρησιμοποιείται σε εμπορικά προϊόντα λογισμικού), ενώ σε άλλες περιπτώσεις η ύπαρξη και ενδυνάμωση ενός κοινού ψηφιακού αγαθού δημιούργησε νέα επιχειρηματική δραστηριότητα και οικονομική ανάπτυξη (με παράδειγμα το ίδιο τον Παγκόσμιο Ιστό Πληροφοριών, για τον οποίο ο εφευρέτης του Tim Berners-Lee άφησε τα πρωτόκολλα και το αρχικό λογισμικό χωρίς περιορισμούς χρήσης, με το γνωστό αποτέλεσμα της παγκόσμιας αποδοχής και χρήσης του).


Βέβαια τα παραπάνω προϋποθέτουν ένα καλά οριοθετημένο, προστατευμένο και βελτιωμένο πλαίσιο διαχείρισης των κοινών ψηφιακών αγαθών.


Κατά αρχάς χρειάζονται ανεξάρτητοι φορείς που θα διαχειρίζονται τα κοινά ψηφιακά αγαθά, και θα φροντίζουν για την ενίσχυση και βελτίωσή τους. Αυτοί οι φορείς θα πρέπει να είναι ανεξάρτητοι και ανεπηρέαστοι από ιδιωτικά οικονομικά συμφέροντα ώστε να εξασφαλίζουν την ισορροπημένη ανάπτυξη του τομέα των κοινών ψηφιακών αγαθών.


Επιπλέον, η ενδυνάμωση των κοινών ψηφιακών αγαθών απαιτεί δημόσια ενίσχυση. Αυτό, βέβαια δεν σημαίνει ιδιοκτησία των κοινών ψηφιακών αγαθών από το δημόσιο, αλλά ούτε και σφιχτό κανονιστικό έλεγχο. Η πολιτεία θα πρέπει να υιοθετήσει πολιτικές για την βελτίωση των κοινών ψηφιακών αγαθών και την επαύξησή τους, ακόμη και με οικονομική ενίσχυση για την παραγωγή τους, αφού το αποτέλεσμα είναι προς όφελος των πολιτών.


Το περιεχόμενο ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Η ιδέα της κοινοκτημοσύνης της γνώσης και του πολιτισμού, είναι πολύ παλιά, και εφαρμογή της αποδείχθηκε σημαντική όσο και ο αέρας που αναπνέουμε. Βασίζεται στην διαπίστωση πως η ελεύθερη διακίνηση ιδεών έχει αποδειχθεί ως απόλυτα αναγκαία για τη δημιουργικότητα και την παραγωγή καινοτομίας. Όπως είπε και ο Ισαάκ Νεύτων, αναφερόμενος στην βοήθεια που του προσέφερε η πρότερη γνώση, «εάν μπόρεσα να δω πιο μακριά, είναι γιατί στεκόμουν πάνω σε ώμους γιγάντων».


Όμως τα βιβλία και οι καλλιτεχνικές δημιουργίες προστατεύονται από τους νόμους περί πνευματικών δικαιωμάτων, και έτσι η πρόσβαση στην αντίστοιχη γνώση δεν είναι εντελώς ελεύθερη.


Επίσης, αρκετές εταιρείες (κύρια, από τον τομέα της διασκέδασης) προσπαθούν να κρυπτογραφήσουν το ψηφιακό περιεχόμενο που διαθέτουν στην αγορά για να εμποδίσουν τη διαμοίρασή του έξω από τον έλεγχό τους.


Όμως οι πολίτες αντιστέκονται. Σήμερα υπάρχουν αρκετές (εθελοντικές) προσπάθειες για τη δημιουργία ελεύθερου περιεχομένου, με πιο γνωστή την Wikipedia.


Παράλληλα, έχουν δημιουργηθεί άδειες διάθεσης περιεχομένου (όπως η Creative Commons και η GFDL) που δίνουν τη δυνατότητα στους δημιουργούς να διαθέτουν το ψηφιακό περιεχόμενο που δημιουργούν, χωρίς να χάνουν εντελώς τον έλεγχο της διάθεσης των δημιουργημάτων τους.


Η ύπαρξη και διάθεση ελεύθερου περιεχομένου έχει πολύ μεγάλη σημασία για την εκπαίδευση και την έρευνα, οι οποίες βασίζονται κύρια στην χρήση της υπάρχουσας γνώσης. Στο χώρο της εκπαίδευσης, οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία περιεχομένου που θα είναι κοινό ψηφιακό αγαθό, βελτιώνοντας και διαθέτοντας ελεύθερο εκπαιδευτικό περιεχόμενο.


Το λογισμικό ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Η άποψη πως το λογισμικό θα πρέπει να θεωρείται κοινό ψηφιακό αγαθό, βασίζεται στο ότι η δημιουργία νέου λογισμικού κάνει χρήση και εμπεριέχει υπάρχουσα γνώση ελεύθερα διαθέσιμη, και η οποία διεγείρει και τη δημιουργικότητα ώστε να εμφανίζονται και πρωτότυπα πακέτα λογισμικού. Έτσι, αν μπορούμε να γράφουμε σήμερα πολύπλοκα πακέτα λογισμικού είναι γιατί χρησιμοποιούμε λύσεις που αναπτύχθηκαν παλαιότερα και διδάσκονται σε πανεπιστήμια και σχολές, ή μπορούν να βρεθούν σε υπάρχοντα πακέτα λογισμικού.


Οι υποστηρικτές λοιπόν του ελεύθερου λογισμικού θεωρούν πως το λογισμικό και οι ιδέες που εμπεριέχει θα πρέπει να είναι ελεύθερα διακινήσιμο και εκμεταλλεύσιμο από όλους, εν είδει κοινού ψηφιακού αγαθού.


Ας σημειωθεί ότι εδώ και πολλά χρόνια το λογισμικό που παρήγαγε ο ακαδημαϊκός χώρος, διακινούνταν και χρησιμοποιούνταν ελεύθερα από άλλους επιστήμονες και ερευνητές. Η ελεύθερη αυτή διακίνηση συνέβαλε ουσιαστικά στην ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας.
Στη συνέχεια αναπτύχθηκε εμπορική δραστηριότητα γύρω από λογισμικό με αποτέλεσμα κάποια στιγμή του εμπορικό λογισμικό να είναι το κυρίαρχο. Όμως η γνώση που παράγεται κατά τη δημιουργία του και εμπεριέχεται σε αυτό το εμπορικό λογισμικό, δεν είναι ποια κοινό αγαθό.
Έτσι δημιουργήθηκε το κίνημα του ελεύθερου λογισμικού και το κίνημα του λογισμικού ανοικτού κώδικα. Ενεργοί πολίτες αλλά και επιχειρήσεις που έχουν οικονομικό συμφέρον από την ελεύθερη ανάπτυξη και διακίνηση λογισμικού θεώρησαν πως το λογισμικό πρέπει να είναι κοινό ψηφιακό αγαθό και συνεισέφεραν στη δημιουργία πλήθους πακέτων λογισμικού που ως κοινά αγαθά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να διακινηθούν από τον καθένα.


Προκειμένου να προστατευθεί η κληρονομιά αυτή αλλά και να ωθηθούν κάτοχοι πνευματικών δικαιωμάτων λογισμικού να το διαθέσουν ως κοινό ψηφιακό αγαθό, έχουν δημιουργηθεί μια σειρά από άδειες χρήσης, οι οποίες δίνουν πλήρη ελευθερία αλλά και προωθούν την ανταποδοτικότητα (αν κάποιος κάνει κάποια βελτίωση λη προσθήκη σε υπάρχον λογισμικό το αποτέλεσμα να είναι και πάλι κοινό ψηφιακό αγαθό.


Η ευρυζωνικότητα και τα ευρυζωνικά δίκτυα ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Η Ευρυζωνικότητα είναι μία υποδομή που από αρκετά ανεπτυγμένα κράτη αντιμετωπίζεται σαν να είναι η υποδομή του 21ου αιώνα. Αυτό συμβαίνει γιατί η Ευρυζωνικότητα επιδρά σημαντικά και με πλεονεκτήματα στην εκπαίδευση, στην ανάπτυξη, την οικονομία, τη δημόσια διοίκηση, την έρευνα, την καινοτομία, τη διασκέδαση και γενικά σε όλα αυτά τα στοιχεία που σηματοδοτούν την ευημερία και την πρόοδο μιας κοινωνίας.


Όλοι λοιπόν αναγνωρίζουν τις δυνατότητες που ανοίγονται και τις ωφέλειες που επιφέρει η ευρυζωνικότητα. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που διατυπώνεται η άποψη πως η πρόσβαση σε ευρυζωνικά δίκτυα θα πρέπει να θεωρείται κοινό αγαθό και να προσφέρεται σε όλους τους πολίτες. Έτσι πληθαίνουν τόσο οι περιπτώσεις δημοτικών δικτύων (κύρια ασύρματων) που προσφέρουν ευρυζωνική πρόσβαση στους πολίτες, αλλά και οι περιπτώσεις δημιουργίας υποδομών πρόσβασης, ιδιόκτητων από τους πολίτες.


Αν η μάλιστα η ελεύθερη πρόσβαση συνδυαστεί με τη δημιουργία κοινοτικών δικτύων, την προσφορά ελεύθερου περιεχομένου και την πρόσβαση στο Διαδίκτυο και τον Παγκόσμιο Ιστό Πληροφοριών, αναμένονται πολλαπλασιαστικά οφέλη.
Οι ραδιοσυχνότητες ως κοινό ψηφιακό αγαθό


Υπάρχουν διαφορετικών ειδών ασύρματα δίκτυα όπως για παράδειγμα τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας, τα ασύρματα τοπικά δίκτυα, οι δορυφορικές επικοινωνίες κ.α. Κάθε ένα από τα παραπάνω ασύρματα δίκτυα χρησιμοποιεί διαφορετικές ραδιοσυχνότητες προκειμένου να επιτευχθεί ο δομικός διαχωρισμός τους.


Οι ραδιοσυχνότητες είναι ένας πολύτιμος πόρος, καθώς είναι πολύ περιορισμένος. Η διαχείριση του φάσματος των ραδιοσυχνοτήτων γίνεται στη χώρα μας από την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, βάσει του Εθνικού Κανονισμού Κατανομής Ζωνών Συχνοτήτων.


Πρόσφατα, σε όλο τον κόσμο πληθαίνουν οι φωνές που ζητούν οι ραδιοσυχνότητες να αντιμετωπίζονται σαν κοινός πόρος και όλο και περισσότερες ζώνες να διατίθενται για ελεύθερη χρήση από τους πολίτες. Ένας από τους κύριους λόγους για το αίτημα αυτό είναι η ανάγκη για τη δημιουργία ασύρματων ευρυζωνικών δικτύων. Ειδική αναφορά γίνεται στις συχνότητες που χρησιμοποιούν τηλεοπτικοί σταθμοί και που ζητείται να διατεθούν για χρήση από ασύρματα δίκτυα καθώς θα γίνεται μετάβαση στην ψηφιακή τηλεόραση (που μπορεί να χρησιμοποιεί πολύ λιγότερα κανάλια).


Ενεργοποίηση των πολιτών


Ένα ενισχυμένο σύστημα ψηφιακών αγαθών απαιτεί ενεργοποίηση των πολιτών και συμβολή από μέρους τους είτε προσωπικά είτε με συμμετοχή σε ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα. Τα κοινά ψηφιακά αγαθά χρειάζονται δημιουργούς, συντηρητές, χορηγούς, υπερασπιστές αλλά και επιχειρηματίες.


Εάν όλοι μας θέλουμε να απολαμβάνουμε τα παραπάνω αγαθά και τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν δεν πρέπει να αρκεστούμε στην παθητική αναμονή, αλλά να δράσουμε ενεργά, συμμετέχοντας όσο και όπως μπορούμε στην ενίσχυση του κινήματος για κοινά ψηφιακά αγαθά.


Διαβάστε ακόμα


Ελεύθερο λογισμικό/λογισμικό ανοιχτού κώδικα – Ελλάδα


Δικτυακή πύλη για το εκπαιδευτικό λογισμικό ανοικτού κώδικα

Ενάντια στις υπηρεσίες της αυτοκρατορίας, το πολιτικό πρόγραμμα για την ενίσχυση του common περιλαμβάνει την ελεύθερη έκφραση της σκέψης και τη δυνατότητα να μπορεί κάποιος να διαδίδει ελεύθερα κάτι που του αρέσει ή που θεωρεί κατάλληλο, υποστηρίζει ο Joep van Delft.


Οι υπηρεσίες της αυτοκρατορίας που δρουν στο Ίντερνετ εξαναγκάζουν τις κανονικές χρήσεις να αποσύρονται σε ειδικευμένους και προστατευμένους διαύλους διανομής. Το ερώτημα εάν κάτι στο διαδίκτυο είναι δημόσιο ή ιδιωτικό, πρέπει λοιπόν να διατυπωθεί ξανά ως εξής: Δημόσιο για ποιον; Ο Φλαμανδός φιλόσοφος, Lieven De Cauter, επισημαίνει ότι οι επιθυμίες για ασφάλεια και σταθερότητα μετατρέπουν τον κοινωνικό και υλικό χώρο σε ομοιογενή και προβλέψιμα μέρη αποκλειστικής χρήσης, προστατεύοντας το μέσα από το έξω. Οι πρακτικές απαιτούν ψηφιακά τείχη για ανοσοποίηση από ξένα στοιχεία. Η ιδιωτικοποίηση ενός χώρου που κάποτε ήταν δημόσιος, καταλήγει σε ένα αρχιπέλαγος, μια πληθώρα κατακερματισμένων καταφυγίων τάξης και ελέγχου μέσα στον μεγάλο ωκεανό μιας εν δυνάμει απειλής. Διατυπώνοντας τη δυσουτοπία του για την ενθυλάκωση, ο De Cauter επιχειρεί να απαντήσει και να αντικρούσει μια επικίνδυνη τάση στον πολιτικό και υλικό χώρο: τον διαχωρισμό της κοινωνίας που βρίσκει την υποδειγματική μορφή της σε περιφραγμένες κοινότητες. Στην ανάλυσή του, δεν δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στην ενθυλάκωση του εικονικού χώρου. Σ’ αυτό το δοκίμιο, θα δούμε τι είναι αυτό που κάνει τους θύλακες να εμφανίζονται στο Ίντερνετ, προκειμένου να αξιολογήσουμε τις πολιτικές απόψεις για το εικονικό common.


Οι υπηρεσίες της αυτοκρατορίας


Ο πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας αποδείχτηκε πρόσφορο έδαφος για μια σε βάθος έρευνα της πολιτικής συμπεριφοράς από τις υπηρεσίες και τη νομοθεσία. Από την ώρα που αντιπολιτευόμενες ομάδες αρχίζουν να αποτελούν υπαρξιακή απειλή για την κυριαρχία, τα έθνη τις μοιράζονται ευχαρίστως υπό το διεθνώς αναγνωρισμένο λάβαρο της ‘τρομοκρατίας’. Στην Ευρώπη, όπως κι αλλού, οι προμηθευτές υπηρεσιών Ίντερνετ υποχρεώνονται να καταχωρούν τη δραστηριότητα των χρηστών τους στο Ίντερνετ. Από την ώρα που αναγνωρίζεται ως ‘τρομοκρατική’ οργάνωση, κάθε άτομο που έτυχε να έχει ψηφιακή επαφή με ένα από τα υποτιθέμενα μέλη της ομάδας, μπορεί να υποστεί εξονυχιστική εξέταση ή ακόμη και κράτηση. Το 2002, ο μυστηριώδης και τραγικός θάνατος του επιθεωρητή όπλων των Ηνωμένων Εθνών στο Ιράκ Ντέιβιντ Κέλι έδειξε τη βιαιότητα των αρχών όταν προσπάθησαν να μάθουν την πηγή μιας διαρροής, και την αδυναμία των μέσων επικοινωνίας να προστατεύσουν τις πηγές τους. Είναι σαφές ότι οι δημοσιογράφοι που ασκούν κριτική πρέπει να πάρουν προοδευτικά μέτρα για να κρύψουν τις πηγές τους. Σε μια εποχή με πραγματικά απεριόριστες δυνατότητες για την παρακολούθηση των αντιπάλων από τη στιγμή που εντοπίζονται, η κωδικοποίηση δεν αρκεί: με τη βοήθεια μιας τεχνικής ανωνυμίας, ορισμένες επαφές μπορούν να μην αφήνουν ίχνη.


Η τεχνολογική ιδιότητα του ψηφιακού περιεχομένου, η χωρίς ζημίες, εικονικά ανεκτίμητη αναπαραγωγή, έχει οδηγήσει σε μια δικαιοδοτική και τεχνολογική σταυροφορία στην οποία οι ανταγωνιστές έχουν επενδύσει ουσιαστικά, τόσο υλικά όσο και ιδεολογικά. Ορίζοντας την υπερασπιστική τακτική τους με την υπονόμευση και παρεμπόδιση των πρακτικών του άλλου, και τα δύο μέρη διεκδικούν την κυριαρχία στο διαδίκτυο. Προτείνω να αποκαλούμε τις υπηρεσίες που διεκδικούν την αποκλειστική κυριαρχία, υπηρεσίες της αυτοκρατορίας. Εμφανίζονται ως φρουροί ‘ οικουμενικών’ συμφερόντων. Μέσω του εκφοβισμού, προσπαθούν να επιβάλουν έναν κώδικα συμπεριφοράς που αποκλείει τις πρακτικές για το common. Στις υπηρεσίες της αυτοκρατορίας συγκαταλέγονται οι υπέρμαχοι του κοπυράιτ, οι μυστικές υπηρεσίες και οι (εθνικοί) αντιπρόσωποι. Οι υπηρεσίες της αυτοκρατορίας τάσσονται υπέρ ενός τρόπου καταγραφής των μεταδιδόμενων στοιχείων, που είναι αποτέλεσμα της συνδυασμένης προσπάθειας των αντιτρομοκρατικών μέτρων και των ομάδων πίεσης των μουσικών και κινηματογραφικών βιομηχανιών. Η στρατηγική που έχει υιοθετηθεί για να συνεχιστούν οι πρακτικές του common είναι η δημιουργία μαχόμενων θυλάκων και αδιάβατων διαδρόμων για ανώνυμες συναλλαγές.


Στο Ίντερνετ μοιράζεσαι και χρησιμοποιείς. Για να είμαστε πιο ακριβείς, ό, τι μοιράζεσαι, θα χρησιμοποιηθεί. Εκεί όλα αποθηκεύονται, επομένως δεν σβήνονται και μπορεί κανείς να τα αναζητήσει. Το Ίντερνετ ταυτίζεται με τις κατηγορίες του παρόντος και του μέλλοντος: μόλις τώρα αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε ότι η ιστορική διάσταση είναι αναπόφευκτη. Επιπλέον, η μνήμη του Ίντερνετ είναι σχολαστική. Ενέργειες, που προορίζονταν να λάβουν χώρα στην ιδιωτική ή κοινωνική σφαίρα, δημοσιοποιούνται. Συναρπαστικές και καταχρηστικές αντιπαραθέσεις με ίχνη του παρελθόντος αναπαράγονται σε γρήγορους ρυθμούς. Γίνεται όλο και πιο αναγκαίο να διαφυλάσσονται τα εν δυνάμει ενοχοποιητικά ίχνη. Είναι γνωστές οι περιπτώσεις κάποιων που ζητούσαν δουλειά και απορρίφθηκαν από τον μελλοντικό εργοδότη τους ύστερα από έρευνα στο διαδίκτυο. Οι μέθοδοι για να αποφευχθεί η παρακολούθηση, η ανεπιθύμητη αλληλογραφία, από πλευράς εταιριών, είναι από τις πρώτες δημοφιλείς στρατηγικές που υιοθετήθηκαν για να παραμένει η ιδιωτική πληροφορία σε ασφαλείς ζώνες με αυστηρά ελεγχόμενη πρόσβαση. Ο καθιερωμένος διαχωρισμός μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου γίνεται λοιπόν ακόμη πιο προβληματικός. Δημοσιοποιώντας το ιδιωτικό, το δημόσιο πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί.


Η ενίσχυση του common


Η μνήμη του Ίντερνετ υπογραμμίζει την ανάγκη να είναι κανείς προσεκτικός στο Ίντερνετ, να μοιράζεται αυτό που κατέχει ψηφιακά ή τις επαφές και τις ιδέες που έχει. Το πολιτικό πρόγραμμα για την ενίσχυση του common περιλαμβάνει την ελεύθερη έκφραση της σκέψης και τη δυνατότητα να μπορεί κάποιος να διαδίδει ελεύθερα κάτι που του αρέσει ή που θεωρεί κατάλληλο. Από τη στιγμή που οι υπηρεσίες της αυτοκρατορίας κηρύσσουν εγκληματικές τις επιθυμίες για common, οι υπέρμαχοί του υποχρεώνονται να καταφεύγουν σε θύλακες, να ενεργοποιούν και να συγχωνεύουν τις ανεπτυγμένες τεχνολογίες για ανωνυμία και τους μαχόμενους διαδρόμους, να διαμορφώνουν ετεροτοπίες για περιφραγμένη αλλά ανοιχτή επικοινωνία. Πρόκειται για ένα προβληματικό συμπέρασμα: Πρέπει οι προοδευτικές πολιτικές στο Ίντερνετ να καταφεύγουν σε κάτι που θεωρείται ορθά ως δυσουτοπική προοπτική στον υλικό κόσμο;


Οι μεγαλύτερες απειλές στις πρακτικές για common είναι οι διεκδικήσεις εξουσίας των ηγεμονικών υπηρεσιών. Για να ευδοκιμήσει το common, τα αυτοκρατορικά πλοκάμια πρέπει να γίνουν αβλαβή. Για να εξουδετερωθεί ο κίνδυνος να παραμείνει περιφερειακή, είναι σημαντικό να συγχωνευτούν οι υπάρχουσες τεχνολογίες ανωνυμίας, οι διανεμητικοί δίαυλοι και οι πλατφόρμες επικοινωνίας, να γίνουν διαθέσιμοι και εύκολοι στη χρήση. Από αυτή την άποψη, η τεχνολογία λογισμικού όπως το Tor μοιάζει υποσχετική- άπειροι διασυνδεδεμένοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές διανέμουν κωδικοποιημένη πληροφορία μέσα απ’ το διαδίκτυο έτσι ώστε αυτοί που τη ζητούν, αυτοί που την παρέχουν, καθώς και το περιεχόμενό της, να μην μπορούν να εντοπιστούν. Αυτοί που δρουν στο Ίντερνετ συμβάλλουν στο common, χρησιμοποιώντας το. Η δυσουτοπική ιδιότητα της θέσης για ενθυλάκωση στον εικονικό κόσμο δεν έχει νόημα όταν η διχοτομία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού εγκαταλείπεται και αντικαθίσταται από την πιο σύγχρονη διαλεκτική του ατομικού και του κοινού. Οι υπηρεσίες της αυτοκρατορίας δεν θα μπορούν να διακρίνουν αναγνωρίσιμα άτομα στη δημόσια σφαίρα και θα παραπαίουν στη χαρούμενη ομίχλη των ιδιαιτεροτήτων που αποτελούν το common. Παράπλευρα, οι υπηρεσίες της αυτοκρατορίας θα διατηρούν εξουσία σε περιορισμένα μέρη του διαδικτύου και επομένως θα ενθυλακώνονται. Εάν οι ενθυλακωμένες πρακτικές για το common καταφέρουν να διασυνδεθούν, οι υπηρεσίες της αυτοκρατορίας θα ενθυλακωθούν αποτελεσματικά. Με την ανάπτυξη της εικονικής σφαίρας του common, η αυτοκρατορική επέμβαση θα ατροφήσει.


Διαβάστε ακόμα


Oxumoron


Memefest

Εστιάζοντας στο Λατινοαμερικάνικο συμμετοχικό ραδιόφωνο, η Leslie Lopez αναδεικνύει την υπόσχεση που σηματοδοτούν τα commons για την ενδυνάμωση των δημοκρατικών αξιών. Η δημοκρατία δεν απαιτεί μόνο αποχή από την απληστία, αλλά μια συνεχή, εποικοδομητική προσπάθεια να υπηρετούμε το καλύτερο.


Η εναλλακτική ραδιοφωνία μας προκαλούσε, από το ξεκίνημά της, με την υπόσχεσή της περί κοινής περιουσίας. Ήδη το 1932, ο Μπέρτολντ Μπρεχτ, φανταζόταν τον ‘καλύτερο δυνατόν επικοινωνιακό μηχανισμό στη δημόσια ζωή….εάν καταλάβαινε πώς να δέχεται αλλά και πώς να μεταδίδει, πώς να αφήνει τον ακροατή να μιλάει αλλά και να ακούει, πώς να τον φέρνει στο δίκτυο αντί να τον απομονώνει’. Σήμερα, καθώς στρεφόμαστε όλο και περισσότερο σε ιδιωτικές μη κερδοσκοπικές για να διατηρούμε τα όνειρά μας για δημοκρατία εκεί που ο δημόσιος τομέας μας απογοήτευσε, πρέπει να αναλογιστούμε προσεκτικά τι βοηθά αυτές τις οργανώσεις να οδεύουν προς την υπόσχεση του μοιρασμένου χώρου και τι μπορεί να τις σπρώξει, σύμφωνα με τον Garrett Hardin, σε ‘τραγωδία’ των commons.


Ο Hardin έγραψε για την αδυναμία να νομοθετηθεί η ‘εγκράτεια’ και την συνακόλουθη επιταγή να επιβάλουν οι ίδιοι οι άνθρωποι περιορισμούς στην ελευθερία τους να χρησιμοποιούν πόρους που εμπίπτουν στα commons. Μελετώντας όμως την κοινοτική ραδιοφωνία έχω πειστεί ότι η πολιτική οικονομία της δημοκρατίας δεν απαιτεί μόνο αποχή από την απληστία, αλλά μια συνεχή, εποικοδομητική προσπάθεια να υπηρετούμε το καλύτερο.


Το ραδιόφωνο και η τραγωδία των commons


Οπωσδήποτε, υπάρχουν πολλές εφαρμογές του πρότυπου του Hardin στην κοινοτική ραδιοφωνία: ο πειρασμός να χρησιμοποιήσει κάποιος τους δημόσιους διαύλους ως δική του προσωπική ηχητική μηχανή αποδεικνύεται συχνά πολύ μεγάλος. Στις πιο ευμενείς συνθήκες, όταν υπάρχει στερεοφωνικός εξοπλισμός σε μια απομονωμένη αίθουσα με ηχομόνωση, πολλοί εθελοντές πάσχουν από μια έλλειψη φαντασίας και την επιτακτική ανάγκη να εκφραστούν εις βάρος του πλαισίου. Μια ενοχλητική κοινωνική απομόνωση συνοδεύει πολλές ραδιοφωνικές προσπάθειες- αποχώρηση από την κοινότητα και ταυτόχρονα μια επιτακτική ανάγκη προβολής μέσα από αυτήν, κάτι που μοιάζει να ταιριάζει με την περιγραφή του Renato Rosaldo για την ‘αποικιοκρατική νοσταλγία’: ‘οι άνθρωποι καταστρέφουν το περιβάλλον τους, κι ύστερα τιμούν τη φύση’.


Βίωσα ένα ακραίο τέτοιο παράδειγμα, μια πραγματική τραγωδία για την κοινή περιουσία, στο Watsonville, στην Καλιφόρνια, όπου η μικρή ραδιοφωνική συχνότητα μιας κοινότητας θυσιάστηκε στο βωμό της απληστίας και της ματαιοδοξίας. Περίπου ένα 80% του πληθυσμού στη Watsonville είναι Μεξικανοί, αλλά δεν υπάρχουν τοπικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί στα ισπανικά, ενώ και οι επιλογές στον γραπτό Τύπο είναι πολύ περιορισμένες. Όταν οι άδειες για μικρούς ραδιοφωνικούς σταθμούς έγιναν νόμιμες, ένα ζευγάρι αγγλικής καταγωγής που ζούσε στις παρυφές της πόλης, και είχε αυτοονομαστεί Ohana (‘Οικογένεια’) υπέβαλε αίτηση για τη μοναδική άδεια της πόλης, προκειμένου να συνεχίσει την αποστολή του: να μεταδίδει κατά 100% μουσική από τη Χαβάη. Η αίτησή του εμποδίστηκε στη γραφειοκρατική λίστα από μια άλλη ομάδα : τη Neltiliztli, μια μεξικανο-αμερικανική ομάδα για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Όταν η τροποποίηση 2001 στη νομοθεσία για τους μικρούς ραδιοφωνικούς σταθμούς εγκρίθηκε, η αίτηση της Neltiliztli κρίθηκε ακατάλληλη, επειδή προηγουμένως εξέπεμπε χωρίς άδεια, χωρίς ωστόσο να βγει από τη λίστα. Οι ομάδες συμφώνησαν να συνεργαστούν υπό την ονομασία Ohana, για να φτιάξουν έναν πολυπολισμικό σταθμό, και αφού η Neltiliztli απέσυρε την αίτησή της, η άδεια έφτασε ταχυδρομικά.


Έξι μήνες αργότερα, το ζεύγος Ohana πέταξε την ομάδα Neltiliztli έξω από τον υπό οικοδόμηση σταθμό, ανήγγειλε ότι ήταν οι μοναδικοί κάτοχοί του και συνέχισε το όνειρό του : το όνειρο ενός κλειστού κυκλώματος, με το σπίτι του, την επιχείρησή του, και τον εντελώς δικό του ‘κοινοτικό’ ραδιοφωνικό σταθμό.


Οι κοινοτικοί ραδιοσταθμοί σε άμυνα


Οι περισσότεροι κοινοτικοί ραδιοσταθμοί στον ανεπτυγμένο κόσμο αποτελούν μια πνοή οξυγόνου σ’ ένα ραδιοφωνικό φάσμα όπου κυριαρχεί η εμπορευματοποίηση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, μοιάζουν συχνά να βρίσκονται σε άμυνα- και να δίνουν αγώνα για μια χαμένη μάχη- ενάντια στην προοδευτική απόσυρση από την κοινή ζωή. Εδώ, η υπόσχεση άρχισε να ξεθωριάζει στη δεκαετία του 1970, όταν η Corporation of Public Broadcasting ( Εταιρία Δημόσιας Ραδιοφωνίας) υποχρέωσε τους σταθμούς να αυξήσουν τα κιλοβάτ, τον ‘επαγγελματισμό’ και τα λειτουργικά έξοδά τους. Ενεργώντας ‘ορθολογιστικά’, οι περισσότεροι σταθμοί περιέκοψαν τις λειτουργίες με το πιο υψηλό κόστος- αυτές που η τοπική ραδιοφωνία υπηρετεί καλύτερα: τις ειδήσεις και την τοπική ζωντανή μουσική. Έτσι, παραιτήθηκαν από τους τρόπους που είχαν να γνωρίζουν τις κοινότητές τους και να επεκτείνουν τους τοπικούς δεσμούς μαζί με εθελοντικά δίκτυα. Παρά τη σκληρή δουλειά, τις καλές προθέσεις – και μερικά φωτεινά σημεία- ο κοινοτικός προγραμματισμός είναι συχνά αδιάφορος ή αποτελείται κυρίως από αναμεταδόσεις.


Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις για έναν πολιτισμό που ξέχασε πώς να υπηρετεί το κοινό καλό. Για να πάρουμε όμως κάποιες ιδέες πρέπει να στραφούμε στο είδος της ραδιοφωνίας που χρησιμοποιούσαν οι κοινότητες που μάχονταν κατά του απολυταρχισμού: οι καλές υπηρεσίες, όπως και οι κακές, μαθαίνονται. Δεδομένες στις περισσότερες αγροτικές κοινότητες ανά τον κόσμο, οι ραδιοφωνικές ομάδες δεν έχουν να αντιμετωπίσουν τη διαβρωτική ηθική της μεγιστοποίησης του προσωπικού κέρδους που αποτελούσε ήδη κανόνα στις Ηνωμένες Πολιτείες όταν έγραφε ο Harding. Αλλά ο καπιταλισμός και οι μέθοδοι ατομικής επιβίωσης διαμόρφωσαν παντού πρακτικές, ιδίως εκεί όπου η φτώχια και ο κίνδυνος ασκούν πιέσεις από όλες τις πλευρές.


Αντιδρώντας, αυτά τα ραδιόφωνα δίνουν έμφαση σε έναν προοδευτικό, συμμετοχικό προγραμματισμό για να οικοδομήσουν μια έννοια κοινότητας και έναν λειτουργικό δημόσιο χώρο, αμβλύνοντας το φόβο και την απομόνωση που υπηρέτησαν τη νεο- αποικιοκρατία τόσο καλά.


Ο συμμετοχικός προγραμματισμός


Οι Λατινοαμερικάνοι εγκαινίασαν πρώτοι τον συμμετοχικό προγραμματισμό, εφευρίσκοντας μια ποικιλία οικονομικών τρόπων για να βγάζουν τις φωνές του κόσμου στον αέρα, όπως επιτροπές της γειτονιάς και της αγροτικής παραγωγής και περιφερόμενους ανταποκριτές, με ή χωρίς μαγνητόφωνα. Επειδή οι φτωχοί και καταπιεσμένοι άνθρωποι συχνά δεν μπορούν να έρθουν οι ίδιοι στο σταθμό, οι εργαζόμενοι στο σταθμό φεύγουν απ’ το στούντιο κουβαλώντας μαζί τους τα μαγνητόφωνα ‘σαν αρμαθιές κλειδιών’, επεκτείνοντας τα σύνορα της δημοσιογραφίας έτσι ώστε να περιλαμβάνουν καταγραφές ζωής, ιδιαίτερα εκεί που οι άνθρωποι αμφισβητούν το στάτους κβο.


Μια τέτοια περίπτωση είναι του Radio Teocelo, στην κεντρική οροσειρά της Βερακρούζ, στο Μεξικό. Όπως συμβαίνει με πολλούς λατινοαμερικάνικους σταθμούς, η ιστορία του δείχνει πως ο εκδημοκρατισμός- μέσω- ραδιόφωνου δεν είναι απλώς να οικοδομήσεις ένα χώρο και να περιμένεις τον κόσμο να έρθει. Ύστερα από 15 χρόνια σποραδικού, ασυντόνιστου προγραμματισμού από εθελοντές, οι Ιησουίτες ήρθαν στην πόλη, φέρνοντας συστηματοποιημένες τεχνικές για να ενθαρρύνουν τη δημοκρατική συμμετοχή από την υπόλοιπη ήπειρο, με κεντρικό σημείο την εκπαίδευση της ραδιοφωνικής ομάδας. Ο Mario Hernandez, σήμερα διευθυντής του σταθμού, θυμάται την πλευρά της εκπαίδευσης που έχει να κάνει με την ‘ανθρώπινη διαμόρφωση’:


Τα πάντα( ήταν) για την υπηρεσία της κοινότητας, έτσι δεν είναι; Έλεγαν: Να θυμάστε ότι εδώ είμαστε υπηρέτες……Δεν θα πουλήσουμε στον ακροατή χάρη, δεν θα πουλήσουμε saludo, είμαστε υπηρέτες τους, σωστά; Εάν υπάρχουν δυο ή τρεις άνθρωποι, εμείς θα είμαστε ο τρίτος, έτσι δεν είναι;


Οι Ιησουίτες έφυγαν, αλλά η ηθική των υπηρεσιών, που εξυμνήθηκε ύστερα από αιώνες καταπίεσης από διεφθαρμένες αρχές, παρέμεινε. Παρά την πίεση από τους πολιτικούς προϊσταμένους, τις επικές οργανωτικές ρήξεις και μια πικρή εσωτερική δικαστική περιπέτεια που κράτησε δέκα χρόνια, η άδεια δεν ακυρώθηκε. Ο πληθυσμός συγκεντρώθηκε επανειλημμένα για να υπερασπιστεί το σταθμό και παρά τις οικονομικές κρίσεις στην περιοχή, να τον στηρίξει ( όταν ήταν σχεδόν στα όρια της πτώχευσης).


Εβδομήντα χρόνια μετά τον Μπρεχτ, υπάρχουν σήμερα οι τεχνικές που επιτρέπουν την προοδευτική χρήση της ραδιοφωνίας, την προώθηση ‘ συναισθηματικών δομών’ και πρακτικών που μπορούν να δημιουργήσουν ή να αποκαταστήσουν τις υποσχέσεις που εμπεριέχει η κοινή περιουσία για δημοκρατία και υγιέστερες κοινότητες. Αλλά το κοινό της σύγχρονης ραδιοφωνίας βρίσκεται στο έλεος των ιδιωτικών ομάδων που κρατούν αυτούς τους στρατηγικούς πόρους. Αυτοί που επέλεξαν να στελεχώσουν τα κοινοτικά μικρόφωνά μας οφείλουν να θυμούνται ότι τα καλά μέσα επικοινωνίας, όπως άλλωστε η δημοκρατία, δεν δημιουργήθηκαν επειδή κάποιος εκεί πάνω δημιούργησε χώρο στους ανθρώπους. Και όπως οι επιζώντες του απολυταρχισμού μπορούν να μας πουν, η αποτυχία να υπηρετήσεις και να κρατήσεις ένα λειτουργικό κοινό μπορεί πράγματι να προκαλέσει τραγωδία ανά πάσα στιγμή.


Διαβάστε ακόμα


Δίκτυο κοινοτικών ραδιοσταθμών


Unmediated (στα αγγλικά)

Η πρωτοβουλία του Creative Commons έρχεται ως μια λύση που επιχειρεί να καθιερώσει τις αρχές του δημόσιου τομέα/αυτονομίας σε πολλαπλά επίπεδα. Πέρα απ’ ο,τιδήποτε άλλο, το Creative Commons αποτελεί μια έκκληση για διεκδίκηση του δημόσιου τομέα στη ρύθμιση και τη νομοθεσία, όπως και έκκληση για διεκδίκηση του δημόσιου τομέα στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.


Τι ακριβώς σημαίνει προστασία της δημιουργικότητας;


Η προστασία σημαίνει πολλά πράγματα για πολλούς ανθρώπους.


Μπορεί κάποιος να θέλει να σκέφτεται την προστασία όπως οι περιβαλλοντολόγοι. Ας το αποκαλέσουμε πρότυπο περιβαλλοντολογικής προστασίας. Σε ένα τέτοιο πρότυπο, ο στόχος είναι να διατηρηθεί το κοινό περιβάλλον, να διασφαλιστεί ότι η πρόσβαση στην περιβαλλοντολογική κοινή περιουσία διατηρείται και ενισχύεται. Μπορεί κανείς να αγωνιστεί ώστε η κοινή περιουσία να παραμείνει ανοιχτή με τον ίδιο τρόπο που ο αέρας παραμένει ελεύθερος ώστε να μπορεί να τον απολαμβάνει ο καθένας. Προστασία στον «πράσινο» κόσμο σημαίνει ανοιχτή πρόσβαση, διατήρηση, ενσωμάτωση και φροντίδα για έναν κοινό πόρο.


Ωστόσο, το περιβαλλοντολογικό πρότυπο δεν είναι το μόνο. Μια άλλη, εξίσου ισχυρή μεταφορά που έχει να κάνει με την έννοια της προστασίας είναι αυτή του ιδιοκτήτη. Ως ιδιοκτήτης αυτοκινήτου σας ενδιαφέρει να ξέρετε ποιος χρησιμοποιεί την ιδιοκτησία σας, πώς και πότε. Προσπαθείτε να διασφαλίσετε πως δεν θα σας την κλέψουν, ρυθμίζετε την προσβασιμότητά της και προσπαθείτε να επωφεληθείτε από αυτήν. Στον κόσμο ενός ιδιοκτήτη, η προστασία συνεπάγεται αποκλεισμό και προϋποθέτει πρόσβαση και έλεγχο.


Τι γίνεται, λοιπόν, με το copyright; Να πιστέψουμε την Recording Industry Association of America (RIAA) ότι copyright είναι η προστασία της δημιουργικότητας μέσω της μείωσης της προσβασιμότητας; Να ακολουθήσουμε το πρότυπο του Centre for the Study of the Public Domain ή του Creative Commons που μιλούν για προστασία της δημιουργικότητας μέσα από την ανταλλαγή και την αναπαραγωγή; Έχει να κάνει το copyright με βοσκότοπους ή αυτοκίνητα;


Μια εικονογράφηση των αρχών δημόσιου τομέα/αυτονομίας


Σκεφτείτε πώς είναι διαμορφωμένα τα πρωτόκολλα του Ίντερνετ ή οποιαδήποτε ανοιχτή τεχνική προδιαγραφή: αυτοί που αναπτύσσουν την τεχνολογία παρέχουν εισροή σε έναν κοινό πόρο στον οποίον ο καθένας διατηρεί δικαιώματα πρόσβασης, τροποποίησης και αναπαραγωγής. Η προδιαγραφή αντλεί αξία από τη χρήση της. Όσο περισσότερο αναπαράγεται από διάφορους συνεργάτες τόσο πιο πολύτιμη γίνεται. Την ίδια στιγμή, ιδιώτες συνεργάτες, είτε φυσικά πρόσωπα είτε εταιρίες, αντλούν αξία από την κοινή χρήση της προδιαγραφής. Το μοναδικό σημείο πώλησης γι’ αυτούς είναι, επομένως, οι υπηρεσίες ή εφαρμογές που παρέχουν στην προδιαγραφή. Οι υπηρεσίες τότε ανατροφοδοτούν την κοινή υποδομή πληροφόρησης που αποτελεί την προδιαγραφή. Η αυτονομία υπάρχει με τη μορφή με την οποία εφαρμόζεται η προδιαγραφή και με τον τρόπο που παρέχονται οι υπηρεσίες. Η αυτονομία είναι δυνατή μόνο επειδή υπάρχει ο δημόσιος τομέας.


Σ’ αυτό το παράδειγμα παρατηρούμε ένα καθαρό πρότυπο: υπάρχει ένας κοινός πόρος που παράγεται μέσα από δημιουργικές αλληλεπιδράσεις. Η αξία αυτού του πόρου του δημόσιου τομέα είναι αποτέλεσμα της απρόσκοπτης πρόσβασης σε αυτόν και των αλληλεπιδράσεων των συμμετεχόντων. Η υποδομή του δημόσιου τομέα δεν έχει αυτοτελή αξία: η αξία δημιουργείται μόνο μέσα από τη χρήση της. Κατά συνέπεια, η προστασία της ισοδυναμεί με την αναπαραγωγή, τον εμπλουτισμό, την τροποποίηση και τη διάδοσή της.


Ταυτόχρονα, η αυτονομία της ατομικής οντότητας εναπόκειται ακριβώς στο γεγονός ότι σε μια ανοιχτή αγορά η επιλογή βασίζεται στην παροχή διαφοροποιημένων υπηρεσιών. Με άλλα λόγια, εάν όλοι οι άλλοι παράγοντες παραμένουν σταθεροί και ο καθένας έχει πρόσβαση στον κοινό πόρο, θα επιλέξω την υπηρεσία που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες μου, που προσφέρει νεωτερισμό και διαφοροποίηση στις υπηρεσίες της. Όσο πιο ανοιχτή είναι η πρόσβαση στον δημόσιο τομέα, τόσο ο δημιουργός υποχρεώνεται να εξατομικεύει τη δημιουργική του ισχύ. Σε έναν κόσμο που η πρόσβαση στις ιδέες είναι ανοιχτή, έχουμε δει έργα όπως τον Ρωμέο και Ιουλιέτα καθώς και έργα όπως το Γουέστ Σάιντ Στόρι. Σε έναν κόσμο όπου η πρόσβαση στο περιεχόμενο θα ήταν ελεύθερη, θα μπορούσαμε να έχουμε ένα Λευκό Άλμπουμ από τους Μπητλς, ένα Μαύρο Άλμπουμ από τους Jay-Z, αλλά κι ένα νόμιμο Γκρίζο Άλμπουμ από τον DJ Dangermouse.


Κάτι ακόμη που το copyright μας διδάσκει είναι ότι η πρωτοτυπία και η δημιουργικότητα μπορούν να προστατευθούν μόνο μέσα από τη συνεχή επέκταση του δημόσιου τομέα, και όχι αντίστροφα. Αυτό ήταν στην πραγματικότητα το αρχικό σχέδιο του συστήματος του copyright. Η σημασία της προηγούμενης διατύπωσης-ιδέας υπηρετεί ακριβώς αυτό το σκοπό. Με τη διασφάλιση ότι η πρόσβαση σε ιδέες παραμένει ελεύθερη και χωρίς διακρίσεις, πρωτότυπες μορφές έκφρασης μπορούν να γεννηθούν. Καθώς αυτές οι νέες μορφές έκφρασης αναδύονται, οι νέες ιδέες που μπορεί να εμπεριέχουν τροφοδοτούν τον δημόσιο χώρο. Ο περιορισμένος χρόνος προστασίας που δίνουν διασφαλίζει ότι ο τομέας της πρωτότυπης έκφρασης βρίσκεται σε διαρκή ανανέωση. Σπρώχνει επίσης την αγορά προς την κατεύθυνση μιας συνεχούς εξέλιξης προς δημιουργικά προϊόντα και υπηρεσίες με προστιθέμενη αξία.


Η λειτουργία μιας αγοράς που βασίζεται στο copyright τροφοδοτείται στη διάρκεια του χρόνου από την αλληλεπίδραση μεταξύ δημόσιου τομέα και αυτονομίας. Ο αχρονικός χειρισμός του θέματος των κινήτρων και του copyright στη σχετική φιλολογία είναι εκπληκτικός. Η επικέντρωση της προστασίας αποκλειστικά και μόνο στη διασφάλιση ότι η αρχική έκφραση μιας ιδέας δεν μπορεί να αντιγραφεί χωρίς την ανάλογη αποζημίωση μπορεί να έχει νόημα σε μια στατική και κλειστή δημιουργική αγορά. Ωστόσο, είναι αμφίβολο αν οποιαδήποτε δημιουργική αγορά μπορεί να έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Εάν θέλουμε να σχεδιάσουμε πολιτικές προστασίας όχι μόνο για τους υπάρχοντες αλλά και για τους μελλοντικούς δημιουργούς, πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι η σημερινή προστιθέμενη αξία της δημιουργικότητας αποτελεί βασικό κριτήριο για τον αυριανό δημόσιο τομέα.


Σε ένα δυναμικό δημιουργικό περιβάλλον, ο νεωτερισμός σπρώχνεται στις παρυφές, ενώ ο δημόσιος τομέας εξακολουθεί να αποκρυσταλλώνεται στο πυρήνα της εξελικτικής διαδικασίας. Η Χιονάτη του Ντίσνεϊ που υπήρξε κάποτε προστιθέμενη αξία στον δημόσιο τομέα της ιστορίας του λευκού χιονιού θα γίνει δημόσιος τομέας στην εγγραφή μιας μελλοντικής ιστορίας. Σε ένα τέτοιο σενάριο, αν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας αποτελούν το καρότο, τότε ο δημόσιος τομέας αποτελεί το μπαστούνι. Σε ένα δημιουργικό ηχοσύστημα το σύνθημα θα ήταν μάλλον το σύστημα: καινοτομήστε ή αφήστε τους άλλους να καινοτομήσουν.


Από το Copyleft στο σχέδιο του Creative Commons


Ακόμη και στα πρώτα στάδια της ηλεκτρονικής τεχνολογίας, που το κόστος του εξοπλισμού καθιστούσε την οργανωτική ενότητα βασική, η ελεύθερη και ανοιχτή πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα ήταν η κυρίαρχη πρακτική. Τέτοιες πρακτικές αποκρυσταλλώθηκαν στις άδειες Copyleft. Αυτές εκφράζουν σε νομικούς όρους έναν κανόνα εναλλαγής ρόλου με μηδέν κόστος: όποια δικαιώματα κι αν λάβεις, θα περάσεις. Παρέχοντας πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα και δικαιώματα να τροποποιείς και να αναπαράγεις αρκεί να περνάς τα ίδια δικαιώματα στον επόμενο, οι άδειες Copyleft διασφαλίζουν τον ανεφοδιασμό του δημόσιου τομέα. Θέτοντας αυτή την επιλογή στα χέρια του ιδιώτη δημιουργού διασφαλίζουν ότι το στοιχείο της αυτονομίας διατηρείται. Παρέχοντας μια ανοιχτή αγορά για την παροχή υπηρεσιών ή πρόσθετων προϊόντων σε έναν ανοιχτό χώρο διασφαλίζουν ότι η επιλογή πρέπει να γίνει στη βάση της ποιότητας των ιδιωτικών υπηρεσιών κι ότι η διαφοροποίηση και ο νεωτερισμός θα προκύψουν.


Η ονομασία Copyleft μπορεί να προδιαθέτει για το αντίθετο, αλλά στην πραγματικότητα αποτελεί μάλλον μια προσπάθεια επιστροφής στις πρώτες αρχές του δημόσιου τομέα/αυτονομίας παρά μια προσπάθεια υπονόμευσής τους. Στοχεύει στην αντιστροφή της τάσης που είχε το Copyright τις δυο τελευταίες δεκαετίες να διευκολύνει έναν μόνο τρόπο προστασίας, που δεν προωθεί αναγκαστικά τη δημιουργικότητα και τον νεωτερισμό. Οι αρχές και οι αξίες που οι άδειες Copyleft εμπεριέχουν είναι οι ίδιες όπως στο αρχικό copyright.


Μια ακόμα πιο συνειδητή και σαφής προσπάθεια επιστροφής στις αξίες του αρχικού copyright υπάρχει στο έργο του Lawrence Lessig και υλοποιείται στο σχέδιο του Creative Commons. Ο Lessig είχε ιδιαίτερα εμπλακεί στο σχέδιο του Creative Commons και είχε συχνά προβληθεί ως το δημόσιο πρόσωπό του.


Το Creative Commons ως οικολογία ρυθμίσεων


Η πρωτοβουλία του Creative Commons έρχεται ως λύση που επιδιώκει να καθιερώσει τις αρχές του δημόσιου τομέα /αυτονομίας σε πολλαπλά επίπεδα. Πράγματι, το Creative Commons είναι προσανατολισμένο στην αδειοδότηση και ενθαρρύνει το δημιουργό να σκέφτεται υπό το πρίσμα της κατοχύρωσης της δουλειάς του. Ωστόσο, η διαδικασία αδειοδότησης είναι πλήρως συμβατή με την έννοια της αυτονομίας του δημιουργού και του χρήστη: ο δημιουργός πρέπει να συμφωνήσει συνειδητά για την περαιτέρω χρήση και διάδοση της δουλειάς του. Ο χρήστης μέσα από τις εξηγήσεις σε απλή γλώσσα και τις εικόνες που συνοδεύουν τις άδειες είναι σε θέση να καταλάβει τα κεντρικά σημεία της κάθε άδειας.


Ωστόσο, αν υπάρχει ένα πλαίσιο στο οποίο τα στοιχεία τόσο της αυτονομίας όσο και του δημόσιου τομέα να παρουσιάζονται όσο δυνατόν πιο καθαρά, αυτό είναι εκείνο της διαδικασίας δημιουργίας αδειών. Το προσχέδιο της κάθε άδειας στέλνεται αρχικά στα ηλεκτρονικά ταχυδρομεία της άδειας CC και τα μέλη τους έχουν την ευκαιρία να το σχολιάσουν. Η μετάβαση από τη μια εκδοχή της άδειας στην επόμενη είναι αποτέλεσμα των αλληλεπιδράσεων που προκύπτουν από τα σχετικά ηλεκτρονικά ταχυδρομεία που μεταβάλλονται επομένως σε χώρο δημόσιας συζήτησης για το περιεχόμενο της άδειας. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι το στοιχείο απόδοσης προέλευσης είναι ένα σταθερό στοιχείο άδειας για την εκδοχή 2.5 των αδειών είναι αποτέλεσμάτων σχολίων και της ανατροφοδότησης που ακολούθησε τις προηγούμενες εκδοχές των αδειών. Με τον ίδιο τρόπο, οι προτάσεις για την εκδοχή 3.0 της άδειας βασίζονται στην εμπειρία και την ανατροφοδότηση από τη χρήση της εκδοχής 2.5. Σε μια τέτοια διαδικασία, ο χρήστης των αδειών, ανεξάρτητα αν είναι δημιουργός ή καταναλωτής, τοποθετείται στο επίκεντρο της διαδικασίας αδειοδότησης. Όχι απλώς ως ενημερωμένος χρήστης της άδειας, αλλά επίσης ως ενεργός συμμετέχων στον τρόπο κατασκευής της. Ένα τέτοιο ρυθμιστικό σύστημα καταφέρνει να συνδυάζει τις αρετές της τεχνικο-νομικής ρύθμισης στο συμβατικό επίπεδο χωρίς να παραποιεί τις αρχές της διαφάνειας και της συμμετοχής που υπάρχουν στις νομοθετικές μορφές της ρύθμισης.


Μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της όλης διαδικασίας δημιουργίας αδειών είναι οι συνέπειές της στη διαδικασία της χάραξης πολιτικής. Η διαδικασία μεταφοράς των αδειών στις εθνικές δικαιοδοσίες υλοποιείται μέσα από τη δράση των εθνικών ιδρυμάτων υποδοχής. Αυτά τα ιδρύματα στελεχώνονται σχεδόν πάντα από νομικούς εμπειρογνώμονες που έχουν μεγάλη πείρα στις αντίστοιχες δικαιοδοσίες τους και γνωρίζουν τις διάφορες πολιτικές πρωτοβουλίες σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Για παράδειγμα, στο Ηνωμένο Βασίλειο, μέλη της ομάδας CC της Αγγλίας και της Ουαλίας συμμετείχαν σε δημόσιες διαβουλεύσεις σχετικά με τη μεταρρύθμιση του Copyright, η ομάδα CC της Σκωτίας ολοκλήρωσε μια μελέτη για το Κοινό Περιβάλλον της Πληροφορίας για λογαριασμό της Κοινής Επιτροπής των Συστημάτων Πληροφορίας και οι ομάδες CC-UK έκαναν πολλά σεμινάρια για τον τρόπο που οι άδειες πρέπει να αναπτύσσονται ή ανατροφοδοτούμενες από χρήστες αδειών ετοίμασαν προσχέδια αναφορών για οργανώσεις όπως το Art Council ή η Royal Society of Arts. Με άλλα λόγια, η διαδικασία κατασκευής αδειών είχε μεγάλη επίδραση όχι μόνο επειδή αύξησε τη συμμετοχή των δημιουργών και των χρηστών στον καθορισμό των όρων αλλά και ως όχημα για συμμετοχή σε μια ευρύτερη δημόσια συζήτηση σχετικά με το μέλλον της Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Τέτοιες πρωτοβουλίες είναι ακόμη πιο εμφανείς σε ό, τι αφορά στην ανταπόκριση στις δημόσιες διαβουλεύσεις που εγκαινίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για ζητήματα που συνδέονται με εκείνα των Δικαιωμάτων Πνευματικής Ιδιοκτησίας, όπου η συμβολή των διαφόρων εθνικών ομάδων του Creative Commons υπήρξε αρκετά ουσιαστική.


Οι υπέρμαχοι της διατήρησης του Δημόσιου Χώρου έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην οικολογική διάσταση του προβλήματος και την ανάγκη δημιουργίας ενός κινήματος ανάλογου με εκείνου των περιβαλλοντολόγων. Στόχος ενός τέτοιου κινήματος θα ήταν να επικεντρωθεί στην προστασία της δημιουργικότητας μέσα από την προστασία του δημόσιου χώρου. Η πολλαπλότητα των αντιλήψεων για το Δημόσιο Χώρο ή τον Δημόσιο Τομέα οδήγησε σε μια πληθώρα προσεγγίσεων, από εκείνες που απορρίπτουν πλήρως τις έννοιες της ατομικής ιδιοκτησίας σε πνευματικές δημιουργίες μέχρι εκείνες που επιδιώκουν την επάνοδο στις πρώτες αρχές του νόμου για το copyright.


Το Creative Commons προτείνει ένα οικολογικό πρότυπο που είναι ελαφρώς διαφορετικό. Αντί να επικεντρώνεται άμεσα στην προσπάθεια διατήρησης της οικολογίας του δημόσιου χώρου, το Creative Commons στοχεύει πρώτα απ’ όλα στην καλλιέργεια μιας οικολογίας ρυθμίσεων: Αποδέχεται τη ρυθμιστική μετατόπιση από το νομοθετικό στο συμβατικό επίπεδο, αλλά προσπαθεί να επιβάλει σ’ αυτούς τους μηχανισμούς τις θεμελιώδεις ρυθμιστικές αρχές της διαφάνειας, της συμμετοχής και την ευθύνης. Σε ένα τέτοιο πρότυπο, η ύπαρξη περισσότερης από μιας έννοιας και κανόνα για τον δημόσιο τομέα αποτελεί μάλλον αρετή παρά ελάττωμα. Το γεγονός ότι το βασισμένο στην τεχνολογία περιβάλλον είναι πολύπλοκο και πολύπλευρο δεν αφήνει πολύ έδαφος σε μονολιθικές συγκεντρωτικές λύσεις. Την ίδια στιγμή, η παρέμβαση στο επίπεδο της χάραξης πολιτικής προκύπτει ως αποτέλεσμα της διδακτικής επίδρασης που έχει το Σχέδιο του Creative Commons και της αυξανόμενης αυτονομίας που παρέχεται στο χρήστη. Πέρα από ο,τιδήποτε άλλο το Creative Commons είναι μια έκκληση για διεκδίκηση του δημόσιου τομέα στις ρυθμίσεις και το νόμο, όπως και μια έκκληση για διεκδίκηση του δημόσιου τομέα στα Δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας.


Συμπέρασμα


Η περίπτωση του Creative Commons αυξάνει το επίπεδο αυτονομίας σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, καθώς επιτρέπει στον ιδιώτη να συμμετέχει στη διαδικασία δημιουργίας αδειών και να αποφασίζει ποια άδεια θα χρησιμοποιήσει. Σε ένα τέτοιο πρότυπο δεν υπάρχει απλώς ο δημόσιος τομέας αλλά μάλλον μια οικολογία μικρο-ρυθμιστικών συστημάτων που το καθένα από αυτά αποτελεί τον δημόσιο τομέα στον οποίον οι δημιουργοί και οι χρήστες αποφασίζουν να οργανωθούν.


Στη δημόσια συζήτηση για την προστασία της δημιουργικότητας κυριαρχεί μια ρητορική που επιμένει σε ένα μοναδικό πρότυπο που βασίζεται στον αποκλεισμό και τον συγκεντρωτικό έλεγχο. Αυτό το κείμενο επιχείρησε να δείξει πως ένα τέτοιο πρότυπο δεν είναι συμβατό με τις πρώτες αρχές του copyright, που δεν είναι αναγκαστικά εφαρμόσιμες σε όλες τις μορφές δημιουργικότητας και οπωσδήποτε δεν αποτελούν το μοναδικό ή το καλύτερο πρότυπο θεώρησης της προστασίας.


Η προστασία έχει διαφορετικό νόημα για τους διάφορους ανθρώπους. Πρωτοβουλίες σαν αυτή του Creative Commons σας δίνουν την ευκαιρία να συμβάλετε στην οικοδόμηση ενός τέτοιου νοήματος. Θα την εκμεταλλευτείτε;


Διαβάστε ακόμα


Συνδιάσκεψη icommoms – Rio de Janeiro


Creative Commons – FAQ