Πριν από λίγο καιρό και καθώς η κρίση αυξάνεται χωρίς να φαίνεται κανένα οράτο τέλος σ’αυτή, η κυβέρνηση δείχνει να θέλει να πετύχει νομοθετικά κέρδη σε κάποιο άλλο τομέα. Η μεταναστευτική μεταρρύθμιση παρουσιάζεται σαν καλός τομέας για τέτοιου είδους προσπάθειες. Τα δύο μεγάλα κόμματα στην Ελλάδα, που εκφράζουν την πλειοψηφία του εκλογικού δυναμικού, πέρα από την μέχρι τώρα κοινή, μάλλον, φιλελεύθερη πολιτισμική τους ατζέντα, τώρα δείχνουν πάλι να συμφωνούν σε νέες εντεινόμενες πολιτικές πολώσεις ως προς τους μετανάστες στην χώρα μας. Ενόψει της νέας εποχής που χαρακτηρίζεται από επείγουσα ανάγκη για κάθε είδους μέτρα λιτότητας (περικοπή επιδομάτων, μισθών, δημόσιων υπηρεσιών και εκτεταμένης περιστασιακής εργασίας) οι μετανάστες περισσότερο από ποτέ είναι και πάλι οι αποδιοπομπαίοι τράγοι.


Συγκεκριμένα, η κυβέρνηση δέχθηκε εκτιμήσεις για το πόσοι είναι οι μη καταγεγραμμένοι μετανάστες που εισέρχονται ανά μήνα στην ελληνική επικράτεια και αποφάσισε, σε συνεργασία με την αντιπολίτευση, για το νέο σχέδιο νόμου όσον αφορά το μεταναστευτικό ζήτημα και τα “μη προστατευόμενα” σύνορά μας. Οι παράτυποι μετανάστες αντιμετωπίζονται με την λογική οτι πρώτον εισβάλλουν στην χώρα παρά την επιθυμία της, δεύτερον οτι αφαιρούν τις δουλειές από το εντόπιο δυναμικό και κατεβάζουν τα ημερομίσθιά τους, και τρίτον ότι εισάγουν γλωσσικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά που θέτουν σε κίνδυνο τον πολιτισμό μας. Άρα, ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε την παράτυπη μετανάστευση είναι, καθώς φαίνεται από τα μέτρα που πρόκειται να παρθούν, να στρατικοποιήσουμε τα σύνορα και εν προκειμένω να ανυψώσουμε ένα φράχτη. Κάθε πτυχή της παραπάνω λογικής είναι ξεκάθαρα λανθασμένη – δεν χρειάζεται εδώ να εξηγήσουμε το γιατί αφού έχει γραφτεί πολλές φορές στις μελετές ειδικών ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια.


Για το τελευταίο σημείο όμως και συγκεκριμένα τον φράκτη πρέπει να πούμε κάτι. Ότι δηλαδή, τα τελευταία είκοσι χρόνια ελληνικής μεταναστευτικής πολιτικής, όπου ειδικά η παράτυπη μετανάστευση έχει αντιμετωπιστεί ως κατεξοχήν ζήτημα της αστυνομίας, υπάρχουν πολύ λίγα θετικά αποτελέσματα να επιδείξουμε. Άλλωστε, όσον αφορά την ανύψωση του φράχτη, μπορούμε να πάρουμε μαθήματα από αντίστοιχες εμπειρίες άλλων κρατών – όπως η περίπτωση των νοτίων συνόρων των ΗΠΑ- όπου δημοσιευμένες μελέτες κοινωνιολόγων αποδεικνύουν πως αν σε κάτι χρησίμευσε η στρατικοποίηση των συνόρων ήταν στο να καταστήσει το ανθρώπινο λαθρεμπόριο πολύ πιο επαγγελματική και εξελιγμένη επιχείρηση. Δεδόμενου, πως η ανάγκη για μετανάστευση, και από τις δύο πλευρές – τόσο των μεταναστών όσο και της εγχώριας οικονομίας-, παραμένει και εντείνεται, εξυπακούεται πως η πραγματικότητα αυτή θα υπερισχύσει πάνω από κάθε προσπάθεια καταστολής της. Αν χτιστεί φράχτης, θα χτιστεί σήραγγα κάτω απ’ αυτόν ή θα βρεθούν νέες διαδρομές προσπέλασης.


Οι πρακτικές στρατικοποίησης των συνόρων δεν αποτελούν τη λύση του προβλήματος. Αντίθετα τέτοιες πρακτικές επιτείνουν το πρόβλημα στην Ελλάδα, το ότι δηλαδή οι μετάναστες παραμένουν περισφιγμένοι, ιδίως μέσα στις πόλεις, χωρίς νόμιμο καθεστώς με ένα έντονο αίσθημα δυσφορίας που κάνει την θέση τους ακόμα πιο ευάλωτη και εκμεταλλεύσιμη. Από την άλλη, το αίσθημα δυσφορίας παρατηρείται και στον ντόπιο πληθυσμό ο οποίος αναζητεί και αυτός διεξόδους που εκδηλώνονται άσχημα με συμπεριφορές αδιαφορίας στην καλύτερη περίπτωση και έντονης εχθρότητας στην χειρότερη. Αυτή η καταστροφική κατάσταση θα μπορούσε να αποφευχθεί εάν η πολιτική αναζητούσε τρόπους για να ρυθμίσει και να νομιμοποιήσει τόσο την εισροή των μεταναστών όσο και την παραμονή τους αντί να προσπαθεί να την εξαλείψει. Στον καθημερινό λόγο, έτσι όπως αυτός αποτυπώνεται στα ΜΜΕ, αντικατοπτρίζεται επίσης η αναποφασιστικότητα και η αμηχανία της μεταναστευτικής πολιτικής. Ο κόσμος φαίνεται να αναγνωρίζει πως ένας φράχτης ενέχει μια κάποια βαρβαρότητα, από την άλλη το κλίμα της εχθρότητας είναι αποφασιστικό. Το μόνο στοιχείο ανθρωπιάς που μας έχει απομείνει είναι να βάλουμε στο φράχτη κισσό!

Το Re-public σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα GeMIC ξεκινάει μία σειρά πορτραίτων με τίτλο ‘Mη-πολίτες’. Προβάλλοντας τον λόγο των ίδιων των γυναικών και ανδρών μη-πολιτών, ανοίγουμε έναν διάλογο για το πώς βιώνουν, διαμορφώνουν και διαπραγματεύονται ατομικές και συλλογικές ταυτότητες άτομα που ζουν στην Ελλάδα ενώ δεν έχουν την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη. Ποια είναι η σχέση τους με τις βασικές πρακτικές που θεμελιώνουν τη σύγχρονη φιλελεύθερη δημοκρατία: τα δικαιώματα, τη συμμετοχή, την ελευθερία, την εργασία, τη βία; Πώς αυτές διαπλέκονται με τις έμφυλες σχέσεις εξουσίας; Η σειρά πορτραίτων αρχίζει με μία συζήτηση με την Κωνσταντίνα Κούνεβα με αφορμή την παγκόσμια ημέρα ενάντια στη βία κατά των γυναικών.

Munting Nayon from KASAPI-Hellas – Unity of Filip on Vimeo.

United African Women Organization – Ένωση Αφρικάνων Γυναικών from UAWO on Vimeo.

Lauretta Macauley – United African Women Organization from UAWO on Vimeo.

Faruk Hossain – Bangladesh DOEL Cultural Organization from UAWO on Vimeo.

Costa Pappa και May Anne Tabangin (Συμμαχία για τα Δικαιώματα των Μεταναστών) from UAWO on Vimeo.

Mahmoud Djalma – Ένωση Αφγανών Ελλάδας from UAWO on Vimeo.

Elias Ali Hassan – Somali Community in Greece from UAWO on Vimeo.

Abdul Kudus – Bangladesh DOEL Cultural Organization from UAWO on Vimeo.

Στις 22 Δεκεμβρίου του 2008, η Κωνσταντίνα Κούνεβα δέχτηκε επίθεση με βιτριόλι από δύο αγνώστους. Η Κούνεβα εργαζόταν ως καθαρίστρια στην ΟΙΚΟΜΕΤ- μια από τις μεγάλες ιδιωτικές εταιρίες που έχουν αναλάβει υποεργολαβίες από κρατικούς οργανισμούς προκειμένου να προσφέρουν υπηρεσίες καθαρισμού. Η Κούνεβα, η πρώτη αλλοδαπή που εκλέχθηκε στη θέση της γραμματέως της Παννατική Ένωσης Καθαριστών και Οικιακού Προσωπικού (ΠΕΚΟΠ), έγινε στόχος συνεχών πιέσεων και επιθέσεων από την εταιρία που οδήγησαν στην δολοφονική επίθεση. Σε αυτή τη συζήτηση με την Λορέτα Μακόλεϊ, πρόεδρο της Ένωσης Αφρικανών Γυναικών, περιγράφει τις εμπειρίες και τις απόψεις της σχετικά με τη βία κατά των αλλοδαπών γυναικών στην Ελλάδα. Παρόλο που ξεπέρασε τον άμεσο κίνδυνο για τη ζωή της, η Κούνεβα παραμένει στο νοσοκομείο.


Είμαι η Κούνεβα Κωνσταντίνα από τη Βουλγαρία. Είμαι σαράντα πέντε χρονών. Είμαι άγαμη με ένα παιδάκι δώδεκα χρονών. Όταν ήταν ο γιος μου τεσσάρων χρονών πήγαμε στην Ελλάδα για να του κάνουμε εγχείρηση στην καρδιά και μετά κατάλαβα ότι πρέπει να παραμείνω κιόλας στην Ελλάδα για να τον παρακολουθήσουν κι έτσι είμαι εδώ από το 2001. Ο γιος μου μεγαλώνει και τα προβλήματα μεγαλώνουν.


Εργάστηκα σε σούπερ μάρκετ Bazaar ενάμισι χρόνο. Ασφαλισμένη από την πρώτη στιγμή που ήρθα, είχα ένσημα αλλά η συμπεριφορά στις γυναίκες μου έκανε εντύπωση ότι είναι πολύ άσχημη και έχω την αίσθηση ότι είμαι σαν κατώτερος πολίτης, παρόλο που η γυναίκα προσφέρει τόσο πολύ στην κοινωνία και είναι η βάση της κοινωνίας. Γιατί λένε ότι η γυναίκα αντιπροσωπεύει τη σοφία της φύσης και κρατάει την παράδοση. Ο άνδρας είναι μόνο μια κίνηση και το παράδειγμα, το οποίο βάζει τη γυναίκα σε ένα πολύ ψηλό επίπεδο. Και είναι όντως η βάση της κοινωνίας η γυναίκα. Και παρόλο που αυτό είναι γνωστό και το καταλαβαίνει ο κάθε άνθρωπος και επίσης όλοι καταλαβαίνουμε ότι η μαμά είναι σημαντική στη ζωή αφού μας έδωσε ζωή και μας προσέχει, στη γυναίκα δεν δίνεται καθόλου σημασία ούτε στην εργασία της, ούτε να την βοηθήσουν να μεγαλώσει τα παιδιά της. Δεν την διευκολύνουν την γυναίκα.


Και όσο περισσότερο βλέπουμε την οικονομική κρίση στον κόσμο, οι περισσότερες εργασιακές θέσεις που χάνονται είναι γυναικείες. Αλλά από την άλλη πλευρά βλέπουμε ότι στα χωριά όπου οι άνδρες ήταν οι βασικοί εργάτες στα χωράφια, τώρα που δεν φέρνουν πλούτη οι γεωργικές δουλειές αναγκάζονται οι άνθρωποι από τα χωριά να πάνε στην πόλη. Και ο άνδρας δεν μπορεί να βρει δουλειά στην πόλη και πάλι πέφτει το βάρος της οικογένειας στην πλάτη της γυναίκας. Πολλές φορές αντί να βρει ο άνδρας δουλειά βρίσκει γκόμενα και οι γυναίκες μένουνε εντελώς μόνες τους σε ξένο τόπο με δύο-τρία παιδιά. Και δεν έχουν καμία βοήθεια ούτε από πεθερό και πεθερά, ούτε από πατέρα και μητέρα για να βοηθήσουν. Αναγκάζεται η γυναίκα να ζήσει με το χαμηλό μισθό που δίνουν για να μπορεί να πληρώσει το νοίκι, για να μπορεί αν πληρώσει τα βιβλία του παιδιού. Έχει ανάγκη να μπορεί να αγοράζει τα ρούχα και το φαγητό της οικογένειας. Κι έτσι δεν υπάρχει χρόνος για να δώσουμε παιδεία, την οποία την χρωστάμε στα παιδιά μας. Αυτό φέρνει μεγάλο πόνο και είναι ένα είδος βίας για τη γυναίκα. Γιατί δεν μπορεί να δώσει τις μητρικές της υποχρεώσεις στα παιδιά της. Είναι τεράστιος πόνος για τη μητέρα αφού πρέπει να εκπαιδεύσει τα παιδιά, να τα προετοιμάσει για τη ζωή. Και λένε έξω ότι τα παιδιά της μένουν απροετοίμαστα για τη ζωή. Γιατί τα παιδιά μένουν απροετοίμαστα για τη ζωή, χωρίς υποστήριξη, χωρίς προετοιμασία των γονέων.


Εκτός από το σούπερ μάρκετ που δούλευα, ανακάλυψα με στρες στην αρχή πώς μας υποτιμούν σαν εργατική δύναμη. Και μετά τους αποδείξαμε με μια κοπέλα από τη Μολδαβία ότι κάνουμε κάθε μια για τουλάχιστον πέντε άνδρες, γιατί οι άνδρες είναι τόσο μαλακοί οι καημένοι και δεν μπορούσαν αν κάνουν τις δουλειές τους. (γέλια) Γιατί οι άνδρες δεν αισθάνονται τόσο την ευθύνη για την οικογένεια. Έχουν μάθει χαλαρά να ζούνε, να τους υπηρετούμε. Κι εμείς έχουμε μάθει να κάνουμε και τις δουλειές της ομάδας και τις δικές μας τις δουλειές γιατί ήταν κάτω σε μια γωνία να καπνίζουν και να πίνουν μπύρες.


Μετά από εκεί, αφού ήμουν για λίγο καιρό άνεργη, ξεκίνησα στην εταιρία ΟΙΚΟΜΕΤ σαν καθαρίστρια στο ΗΣΑΠ . Στην αρχή ήταν και η συμπεριφορά πολύ μαλλακιά, και ο μισθός πολύ καλός. Και δεν πίστευα ότι βρίσκομαι σε συνεργείο καθαρισμού το οποίο είχε πολύ κακό όνομα. Να δουλεύεις σε συνεργείο καθαρισμού είχε κακό όνομα. Και λέγανε εμείς δεν ήμαστε συνεργείο γι’ αυτό ήμαστε διαφορετικοί από τους άλλους. Σε λίγο καιρό ξεκίνησαν να μας δίνουν κάτι έγγραφα για να υπογράψουμε χωρίς να είναι συμπληρωμένα. Και να μας απειλούν να τα υπογράφουμε. Και να μας λένε ότι πρέπει να τα υπογράψουμε αφού είμαστε στην εταιρία. Αυτό φάνηκε σε όλους περίεργο και μετά καταλάβαμε ότι δεν ήταν όπως είπαν μια έρευνα για το ΗΣΑΠ, όπου μας ρωτάγανε αν ξέρουμε την Ελληνική γλώσσα, πόσες γλώσσες ξέρουμε κτλ., τι επίπεδο εκπαίδευσης έχουμε, που ζούμε, τι τηλέφωνο έχουμε. Το σημείωναν στην πίσω πλευρά των εντύπων αλλά μετά εμφανιστήκαν σαν σύμβασεις εργασίας, οι οποίες έχουν κατεβάσει το ωράριο εργασίας. Και βρεθήκαμε σαν σε ένα πόλεμο ψυχολογικό με την εταιρία.


Εγώ, επειδή δεν είχα εμφανιστεί ότι είμαι στην διοίκηση του σωματείου καθαριστριών, αναγκάστηκα κάποια στιγμή να εμφανιστώ να τα πω γιατί ξεκίνησαν να μας κοροϊδεύουν και να κάνουν κατάχρηση το δίκαιό τους. Μας είχαν ρίξει όλους πάρα πολύ ψυχολογικά στη δουλειά. Μας παρακολουθούσαν από τις κολώνες και φανερά. Μας απειλούσαν. Διάφορα, ότι μπορείς να χρησιμοποιείς. Μέχρι και χτύπημα στον πωπό. Ό,τι μπορεί αν φανταστεί ένας άνθρωπος το έχουν χρησιμοποιήσει. Και φιλάκια να ζητήσουν από τις κοπέλες και φακελάκια να ζητάνε, και μπουκαλάκια. Και δεν μιλάω για την δική μου εταιρία μόνο. Μιλάω γενικά για τις εταιρίες καθαρισμού πώς συμπεριφέρονται με τις εργάζόμενες. Εμένα όταν αναγκάστηκα να τους πω ότι είμαι στη διοίκηση του σωματείου, μου είπαν ότι αλλάζουν το έργο. Αφού είχα υπογράψει, όμως, ότι η πρόσληψή μου είναι στο ΗΣΑΠ, ότι δουλεύω στο ΗΣΑΠ, μου είπαν να πάω να δουλέψω στον ΟΣΕ. Εγώ αρνήθηκα και τους είπα ότι δεν συμφωνώ και θα συνεχίσω να δουλεύω στην ίδια θέση και μετά από δύο ημέρες αφού συμβουλευτώ δικηγόρο θα τους απαντήσω.


Την ίδια μέρα στη δουλειά ήρθαν επόπτες, είχαν έρθει και τρία αυτοκίνητα της αστυνομίας . Πριν, όμως έρθουν στη δουλειά εμφανίστηκαν δύο σαν μπάτσοι χωρίς όμως το σήμα στα πουκάμισά τους. Είπαν ότι είναι αστυνόμοι μου ζήτησαν τα χαρτιά μου και μου είπαν ότι είναι παράνομα και θα με στείλουν πίσω στη Βουλγαρία. Εγώ αναγκάστηκα να πάρω τηλέφωνο να ελέγξω αυτό που λένε ότι είναι αστυνόμοι και ζήτησα τα χαρτιά τους και αμέσως εξαφανίστηκαν αυτοί. Αφού τέλειωσα το τηλέφωνο ήρθε αστυνομία. Βγήκα έξω, τα αυτοκίνητα της αστυνομίας είχαν κλείσει το σταθμό από παντού σαν να με έψαχνε η ΙΝΤΕΡΠΟΛ για δολοφονία. Τους είπα ότι τα χαρτιά μου ήταν εντάξει. Είδαν τα χαρτιά μου κι έφυγαν οι άνθρωποι γιατί ήταν όλα εντάξει.


Μετά για ακόμη μια φορά είδαμε αστυνομία στη δουλειά. Με βάζανε να γράφω αναφορές που δεν έλεγαν ποτέ την αλήθεια. Τα υπογράφαμε βέβαια με κάθε επιφύλαξη. Αλλά εκτός του ότι υπήρχε βία στους εργαζόμενους υπήρχε βία και από το προσωπικό της εταιρίας. ‘Έπρεπε να συμπεριφέρνονται με ένα τρόπο που ήταν βία προς εμάς. Ο επόπτης που ήταν υποτίθεται για εκατό άτομα έκατσε ολόκληρο το ωράριό μου να παρακολουθεί μόνο εμένα. Κι αυτό όχι μόνο μια φορά πολλές φορές. Ο καημένος στο κρύο έξω. (γέλια) Αναγκάστηκα αφού αυτός υπέγραφε όχι μόνο τις δικές του αναφορές αλλά και τις αναφορές του υπευθύνου σε έργο. Και του είπα ότι δεν είναι σωστό, ότι είναι ποινικό, να μην το ξανακάνει. Του είπα ότι δεν καταλαβαίνει πώς το χρησιμοποιούν. Μου απάνταγε «Εσύ θα με μάθεις πως δουλεύει η εταιρία;». Το άφησα μέχρι που έχει φτάσει μια μέρα που μου έδειξε μια αναφορά. Είχα πάνω από 20 αναφορές σε μικρό διάστημα. Και μου έδωσε μια αναφορά που δεν αναφερόταν καν το δικό του όνομα και είχε βάλει την υπογραφή του. Του είπα ότι τώρα εγώ φωνάζω την αστυνομία. Φώναξα την αστυνομία και του είπαν ότι αυτό που έκανε είναι ποινικό. Εγώ δεν έκαναν μήνυση στον άνθρωπο γιατί δεν γνωρίζει, δεν ξέρει, δεν έχει νομική γνώση.


Σαν άγαμη μητέρα είχα κάνει αίτηση για αλλαγή. Γιατί η εργασία μου ήταν από τις 17.30 μέχρι 23.30. Ο γιος μου είχε πια ανάγκη να είμαι απόγευμα μαζί του. Να τον πηγαίνω να παίζει, να τον βοηθάω στα μαθήματα, να τον εξετάζω ότι είναι προετοιμασμένος για το σχολείο. Το συζητάγαμε δύο χρόνια αυτό το πράγμα και δεν συμφωνούσαν με τίποτα να μου αλλάξουν βάρδια. Μια από τις συναδέλφισσές μου, λέγανε, δεν συμφωνούσε να αλλάξει. Αλλά τις αλλαγές, όπως αυτή που θέλανε να με πάνε στον ΟΣΕ, τις κάνανε μόνοι τους. Γι’ αυτό δεν μας ρωτάγανε, ό,τι θέλανε από μόνοι τους κάνανε. Όταν εμείς ζητάγαμε κάτι δεν γινόταν. Μήπως τους βόλευε να γυρνάω 23.30 τη νύχτα; Όταν ζήταγε μια γυναίκα κάτι εξαιτίας του παιδιού της δεν της το δίνανε. Ποτέ. Όχι μόνο σ’ εμένα, σε κανένα.


Αλλά γενικά πονάω πάρα πολύ γιατί την γυναίκα πρέπει να την βοηθάνε από παντού. Να υπάρχουν οργανώσεις και κρατικά όργανα τα οποία να ασχολούνται με τα δικαιώματα της γυναίκας και του παιδιού. Γίνεται το αντίθετο. Είναι ΚΑΤΑ της γυναίκας και ΚΑΤΑ της οικογένειας και ΚΑΤΑ του παιδιού. Δεν υπάρχει καμία βοήθεια. Χάρηκα πάρα πολύ όταν άκουσα κάποτε ότι στην Φιλανδία ή στη Νορβηγία ότι οι γυναίκες προστατεύονται από μια οργάνωση η οποία είναι φτιαγμένη από άνδρες. Κι αυτό είναι πολύ σωστό γιατί αυτός είναι ο ρόλος του άνδρα στη ζωή, να προστατεύει το παιδί του και τη γυναίκα του. Όχι τα κόμματα και οι αόριστες δομές. Η γυναίκα χρειάζεται ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ. Να δώσει μια καλή παιδεία στο παιδάκι της και να μπορεί να το προετοιμάσει για μια καλή κοινωνία. Η γυναίκα φτιάχνει την κοινωνία κι ο άνδρας το χαλάει.