της Πωλίνας Λάμψα

Τέλος εποχής. Η οικονομική κρίση άλλαξε καθοριστικά τα δεδομένα γιατί είναι και κοινωνική, πολιτική, πολιτιστική επισημαίνει ο Massimo D’Alema. Έθεσε αμετάκλητα σε αμφισβήτηση την ορθόδοξη σκέψη για τις σχέσεις ανάμεσα στα κράτη και τις αγορές, για την εθνική και παγκόσμια κατανομή της εξουσίας, κατά τον David Miliband. Παράλληλα, αποτέλεσε εγερτήριο λάκτισμα για τους σοσιαλιστές, σοσιαλδημοκράτες και εργατικούς, που μετά από χρόνια «ιδεολογικής ανορεξίας» βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια κοινωνία που δεν ζητάει μόνο αποτελεσματικές πολιτικές, αλλά χρειάζεται αξίες. Η “πολιτική είναι μια υπόθεση αξιών” υπογραμμίζει ο Ibrahim Baylan, μετανάστης τουρκικής καταγωγής που έγινε πρόσφατα Γενικός Γραμματέας του σουηδικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Οι αξίες, όμως, πρέπει να μεταφράζονται σε αποτελεσματικές πολιτικές, γιατί οι πολίτες δεν κρίνουν πλέον μόνο από την παραδοσιακή η συναισθηματική σχέση που έχουν με τα κόμματα. Περιμένουν άμεσα και απτά αποτελέσματα.


Η κρίση ανέδειξε τις αδυναμίες του νεοφιλελεύθερου μοντέλου , τη σημασία του επιτελικού ρόλου του κράτους, τα αδιέξοδα που δημιουργεί μια κοινωνία χωρίς ευαισθησία. Σήμερα περισσότερο από ποτέ κατανοούμε γιατί χρειάζεται μια ηθική των οικονομικών πολιτικών, όπως γράφει ο Jean-Christophe Cambadelis, από την ηγετική ομάδα του γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος. Η “προοδευτική κοινότητα ιδεών” βρίσκεται μπροστά στην πρόκληση να παράξει καινοτόμες πολιτικές με αξιακά χαρακτηριστικά.


Να ενισχύσει και να συνδέσει τη δημοκρατική διακυβέρνηση με μια βιώσιμη οικονομία, ώστε να ενδυναμώσει τις βασικές αξίες των προοδευτικών δυνάμεων , την κοινωνική δικαιοσύνη και την αλληλεγγύη , όπως τονίζει ο Πρόεδρος του πανευρωπαϊκού think – tank FEPS, Ernst Stetter. Να υλοποιήσει πολιτικές που συνδυάζουν, για παράδειγμα, τον προβληματισμό για το περιβάλλον με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.


Σύμφωνα με τον Kemal Dervis, πρώην Πρόεδρο του United Nations Development Fund (UNDP), η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλού άνθρακα αποτελεί μοναδική ευκαιρία για την προώθηση καινοτομιών και για τη δημιουργία πράσινων θέσεων εργασίας. Τα παραδείγματα είναι πολλά και εφαρμόσιμα – δεν έχει κανείς παρά να δει τις ισπανικές προτάσεις που περιγράφει ο Πρόεδρος του IDEAS Jesus Caldera ή τις βελγικές προτάσεις που αναλύει ο Elio Di Rupo.


Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν προσπάθειες που, συνδυάζοντας το παγκόσμιο με το τοπικό , καταλήγουν σε πρωτοβουλίες στην τοπική αυτοδιοίκηση – όπως αυτές που εφαρμόζει η Segolene Royal στην περιφέρεια του Poitou- Charentes – για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Για να πετύχουν όλες αυτές οι πολιτικές, πρέπει να βασίζονται στη συνεργασία των κοινωνικών εταίρων, έτσι ώστε να επιτευχθεί η σύναψη κοινωνικών συμφωνιών που θα διασφαλίσουν την απασχόληση, υπενθυμίζει, με βάση την εμπειρία του, ο Olaf Scholz, που ήταν, μέχρι πριν από λίγες μέρες, υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων της Γερμανίας.


Στη χώρα μας, στην Ελλάδα, το ΠΑΣΟΚ έγκαιρα εξερεύνησε μερικές από τις ενδιαφέρουσες, καινοτόμες ιδέες της σύγχρονης σοσιαλδημοκρατικής αριστεράς, όπως δείχνουν οι βασικές πολιτικές προτεραιότητες της σημερινής κυβέρνησης. Σε αυτό συνέβαλε και ο κομβικός ρόλος του Γιώργου Παπανδρέου στη μεγάλη οικογένεια των κομμάτων της Σοσιαλιστικής Διεθνούς, που επιτρέπει μια προνομιακή σχέση με την προοδευτική “κοινότητα ιδεών”.


Μια “κοινότητα ιδεών”, που ορισμένοι εκπρόσωποί της συμμετέχουν στο σημερινό αφιέρωμα του Βήματος Ιδεών και του Re-Public, και η οποία αγκαλιάζει όλες τις γωνιές του πλανήτη . Παρακολουθεί με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις προσπάθειες του Andres Velasco- παιδί θαύμα στο τιμόνι του Υπουργείου Οικονομικών της Χιλής, που έσωσε τη χώρα του από τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης.


Συζητά σε τακτική βάση με τους σοσιαλιστές που ηγούνται σημαντικών διεθνών οργανισμών, όπως ο Juan Somavia, ο οποίος επέβαλε την απασχόληση στην ατζέντα του G20. Επιχειρεί να εντάξει στον προβληματισμό της πολιτικές ενάντια στις πανδημίες, όπως αυτές που αναλύει η Επίτροπος Υγείας Ανδρούλα Βασιλείου, για να είναι προετοιμασμένη απέναντι σε όλων των ειδών τις κρίσεις. Και φυσικά ανταλλάσει καλές πρακτικές, όπως οι μέθοδοι οικοδόμησης ενός Ανοικτού Κόμματος.

Το Ανοικτό Κόμμα αποτελεί προϋπόθεση για την εφαρμοσμένη σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία, τονίζει, εμπνευσμένος από την εμπειρία του στο τιμόνι του SPD, ο Mattias Platzeck. Με δυο λόγια, το μεγάλο ζητούμενο για τα προοδευτικά κόμματα σήμερα, τονίζει ο Γραμματέας της Σοσιαλιστικής Διεθνούς Luis Ayala, είναι η ανανέωση του περιεχομένου της πολιτικής μέσα σε ένα πλαίσιο που δεν προδίδει τον ιδεολογικό τους προσανατολισμό. Μόνο έτσι μπορεί να απαντηθεί το ερώτημα των διαχωριστικών γραμμών, που έχει στοιχίσει ακριβά μέχρι τώρα σε αρκετά σοσιαλιστικά κόμματα. Τέλος εποχής, λοιπόν. Η επόμενη μέρα της οικονομικής κρίσης βρίσκει τα προοδευτικά κόμματα και κυβερνήσεις να εγκαινιάζουν ένα νέο, δημιουργικό κύκλο, που δεν μπορεί παρά να είναι φορέας αισιοδοξίας. Οι σοσιαλιστές σχεδιάζουν το μέλλον.

Η οικονομική κρίση έθεσε αμετάκλητα σε αμφισβήτηση την ορθόδοξη σκέψη για τις σχέσεις μεταξύ κρατών και αγορών και την εθνική και παγκόσμια κατανομή της εξουσίας.


Ορισμένοι λένε ότι το αγγλοσαξωνικό μοντέλο των ανοικτών αγορών πρέπει να κατεδαφιστεί, αυτό όμως θα μπορούσε να καταστείλει τις επενδύσεις και καινοτομίες που χρειαζόμαστε για να ανακάμψει η ανάπτυξη. Προτεραιότητές μας πρέπει να είναι η ελαχιστοποίηση του βάθους της ύφεσης και η διασφάλιση ότι η ανάκαμψη είναι βιώσιμη, παρέχοντας εθνικά προγράμματα δημοσιονομικής διεύρυνσης, μέτρα αντίστασης για την προστασία των εθνικών βιομηχανιών και ενισχυμένες ρυθμίσεις για τη μεταρρύθμιση του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος.


Για να προωθήσουμε την αλλαγή, οι δυνάμεις της συνεργασίας πρέπει να νικήσουν. Η επιτυχία του G 20 είναι ότι έδωσε έναυσμα σε μία νέα πολυμερή προσέγγιση και πρέπει να εκμεταλλευτούμε αυτή τη συγκυρία για να μεταρρυθμίσουμε τους διεθνείς θεσμούς, έτσι ώστε να αντανακλούν την ανάδυση ενός πολυκεντρικού κόσμου. Αντί για προστατευτισμό, πρέπει να υπερασπιστούμε την ευρωπαϊκή ενιαία αγορά και να αξιοποιήσουμε αυτή την ευκαιρία για να δείξουμε ότι η Ε.Ε. είναι εταίρος από θετική επιλογή.


Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής πρέπει να αποτελεί συνεισφορά και όχι περισπασμό για την ανάκαμψη. Οι κυβερνήσεις πρέπει να χρησιμοποιήσουν κίνητρα για να αναδομήσουν τις οικονομίες τους γύρω από τις βιομηχανίες και τις κατοικίες χαμηλού άνθρακα και τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών.


Ως σοσιαλδημοκράτες, η μοίρα μας δεν θα καθοριστεί από την ίδια την κρίση αλλά από την αντίδρασή μας. Πρέπει να αδράξουμε αυτή την ευκαιρία για να χτίσουμε τους αναγκαίους συνασπισμούς για την επίτευξη των κοινών μας στόχων.

Οι κρίσεις αντανακλούν έναν κόσμο που δεν υπάρχει πια και προαναγγέλλουν έναν κόσμο που δεν υπάρχει ακόμη. Αυτή είναι η ιστορική στιγμή που ζούμε. Η στενή αλληλεξάρτηση αυτών που, λόγω ευκολίας γλώσσας ή οκνηρίας σκέψης, αποκαλούμε κοινώς “οι κρίσεις” (χρηματοοικονομική, οικονομική, κοινωνική, οικολογική, επισιτιστική, δημοκρατική…’) και η αδυναμία να τις χειριστούμε ξεχωριστά, δείχνουν ότι η αριστερά του 21ου αιώνα πρέπει να αντιπαραθέσει σε ένα μοντέλο που, σε παγκόσμιο επίπεδο βρίσκεται στα όριά του και αποτελεί παράγοντα για πολλαπλές ανασφάλειες, αυτό που ο κοινωνιολόγος Εντγκάρ Μορέν ονομάζει ‘πολιτική πολιτισμού’.


Σε αυτή την προοπτική, οι διάφορες προκλήσεις που η παλιά αντίληψη της κοινωνίας και της προόδου διαχώριζε μέχρι υπερβολής, πρέπει να αντιμετωπιστούν μετωπικά.


Ένα παράδειγμα είναι η οικολογική πρόκληση. Είναι αδύνατον να πετύχουμε αυτήν την, κατά κοινή παραδοχή, επείγουσα οικολογική επανάσταση περιορίζοντας την σε μια προσέγγιση τεχνητά κλαδική. Μια άλλη αντίληψη της ανάπτυξης και μια πραγματική αποτελεσματικότητα της προστασίας του περιβάλλοντός μας, σημαίνει ριζική αναδιαμόρφωση των οικονομιών μας, βιομηχανικές πολιτικές προσαρμοσμένες στις μελλοντικές ανάγκες, μαζική επένδυση στην έρευνα και την επιμόρφωση για την ενθάρρυνση της δημιουργίας δραστηριοτήτων και καινοτόμων τρόπων παραγωγής . Σημαίνει, ταυτόχρονα, εμπλουτισμό της αντίληψής μας για την κοινωνική δικαιοσύνη πέρα από την οπωσδήποτε απαραίτητη κατόπιν εορτής αναδιανομή. Οι πολιτικές για πραγματική ισότητα πρέπει να ενσωματώσουν την οικολογική διάσταση, παρέχοντας πρόσβαση στις δημόσιες συγκοινωνίες, ποιότητα στους κοινωνικούς οικισμούς, μείωση στους λογαριασμούς των λαϊκών νοικοκυριών μέσω της ανανεώσιμης ενέργειας, αγώνα για την υγεία στη βιομηχανική και αγροτική εργασία, επανεφεύρεση της αλληλεγγύης Βορρά-Νότου κλπ


Όταν βρισκόμενη μπροστά στην αδιαφορία των γάλλων κατασκευαστών αυτοκινήτων, αποφάσισα να απευθύνω στην Περιφέρεια της οποίας προεδρεύω μια έκκληση για προγράμματα, κατασκευής ενός οικονομικού, ηλεκτρικού αυτοκινήτου, το έκανα για μια δέσμη λόγων. Οικολογικούς: ένα όχημα απελευθερωμένο από το πετρέλαιο, που δεν ρυπαίνει. Οικονομικούς: για την ενθάρρυνση των καινοτόμων επιχειρήσεων και τη μετατροπή μιας αυτοκινητοβιομηχανίας, που κατέχει μια τεχνογνωσία και κινδύνευε να χαθεί επειδή οι εντολείς της την είχαν αφήσει και ο φαταλισμός που είχαν οι προύχοντες την καταδίκαζαν. Κοινωνικούς: για τη μετατροπή εκατοντάδων απειλούμενων θέσεων εργασίας σε θέσεις εργασίας του μέλλοντος και διάθεση σε όλους ενός αυτοκινήτου χαμηλού κόστους. Φορολογικούς: επειδή τάσσομαι υπέρ μιας οικολογικής, αποτελεσματικής και κοινωνικά δίκαιης φορολόγησης, αντιτάχθηκα στον φόρο για τον άνθρακα που αποφάσισε η κυβέρνηση Σαρκοζί. Από τη στιγμή που σήμερα δεν είναι διαθέσιμα ηλεκτρικά αυτοκίνητα χαμηλού κόστους, ούτε μαζικά μέσα μεταφοράς για το περιφερειακό -αστικό και αγροτικό περιβάλλον, ποια είναι η ελευθερία επιλογής για ένα άλλο μέσο μεταφοράς εκτός από το βενζινοκίνητο ατομικό αυτοκίνητο και πώς μπορούν οι λαϊκές οικογένειες να είναι οικολογικά υπεύθυνες;


Θέλησα η Περιφέρεια να ενισχύσει από κοινού την προσφορά και τη ζήτηση των ηλεκτρικών οχημάτων. Πριν από όλους, κινητοποιήσαμε τις επιχειρήσεις για ένα καινοτόμο πρόγραμμα. Συμμετείχαμε στο κεφάλαιο αυτής της αυτοκινητοβιομηχανίας με 5 εκατομμύρια ευρώ (μια πρεμιέρα για τη Γαλλία!) για να ενθαρρύνουμε την εμπλοκή των ιδιωτών και να υποχρεώσουμε το κράτος να κάνει το καθήκον του ενεργοποιώντας το ταμείο στρατηγικής επένδυσης που, θεωρητικά, δημιουργήθηκε για την ενθάρρυνση της αναθέρμανσης. Δεσμευτήκαμε για τη διασφάλιση της επαγγελματικής πορείας των μισθωτών (επιμόρφωση και εγγύηση πόρων) σ’ αυτή τη μεταβατική εποχή ανάμεσα στην εξαφάνιση των παλιών θέσεων εργασίας και τη δημιουργία νέων. Παράλληλα, δρούμε ανάλογα με τη ζήτηση κινητοποιώντας τις επιχειρήσεις και τις τοπικές κοινότητες για να αγοράσουν αυτά τα ηλεκτρικά οχήματα και συνδράμοντας στην αγορά τους από ιδιώτες.


Η εμπλοκή μας δεν αποτελεί με κανένα τρόπο επιστροφή στον τρόπο διαχείρισης της οικονομίας του παρελθόντος, όπου το κράτος έπαιζε απευθείας τον επιχειρηματία. Τούτο το ταπεινό παράδειγμα απεικονίζει αυτό που πιστεύω ότι πρέπει να είναι ο νέος βολονταρισμός της δημόσιας εξουσίας, σε αντίθεση με τον υπερβολικό ψευδο-βολονταρισμό της σαρκοζικής δεξιάς: να δώσουμε απάντηση στις δυσκολίες του σήμερα εδώ και τώρα, καθώς φανταζόμαστε το μέλλον, και να επιλέξουμε πολυδιάστατες πολιτικές όπου η κοινωνική δικαιοσύνη, αποτελεί προϋπόθεση της οικονομικής, οικολογικής και δημοκρατικής αποτελεσματικότητας.

Μια προοδευτική κυβέρνηση σήμερα πρέπει επειγόντως να αντιληφθεί εκ νέου το νόημα της πολιτικής και επανεκτιμώντας την ίδια την πολιτική να παραμείνει πιστή στον ιδεολογικό της προσανατολισμό. Πρέπει να αποκαταστήσει την πίστη του κόσμου στην κυβέρνηση επανακαθορίζοντας τις προτεραιότητες. Πρέπει να ενεργεί έτσι ώστε το ζήτημα να μην είναι περισσότερη ή λιγότερη διακυβέρνηση, αλλά αποτελεσματική διακυβέρνηση και πολιτικές, και στο επίκεντρο της ατζέντας της να είναι πολιτικές που να υπηρετούν την πλειονότητα του λαού συμπεριλαμβανομένων των πιο ευάλωτων. Οι κοινωνίες που κατακερματίστηκαν ως αποτέλεσμα της κρίσης, πρέπει να ανοικοδομηθούν και να ανακτήσουν κοινή ταυτότητα και συνοχή. Για τους πολίτες, η ασφάλεια πρέπει να προέλθει από αξιοπρεπή απασχόληση, προσιτές υπηρεσίες υγείας, προσβάσιμη παιδεία, διασφαλισμένη αποταμίευση και επαρκείς συντάξεις. Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με μια γερά εδραιωμένη δημοκρατία, στηριζόμενη σε ισχυρούς θεσμούς, πρέπει να βρίσκονται στην καρδιά της προοδευτικής διακυβέρνησης και να παρέχουν τα γερά θεμέλια και τη νομιμότητα που απαιτούνται για να υπάρξει αποτελεσματικός χειρισμός των σοβαρών παγκόσμιων προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε όλοι σήμερα.


Οι αγορές και οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν πρέπει να βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο. Οι κυβερνήσεις πρέπει να ηγηθούν της ρύθμισης και της εφαρμογής της, έτσι ώστε τα λάθη του παρελθόντος να μην επαναληφθούν. Μια νέα αίσθηση ευθύνης και ανθρωπιάς πρέπει να εμπνεύσει την κυβερνητική δράση για τη δημιουργία των διεθνών θεσμών που έχει επείγουσα ανάγκη ο παγκοσμιοποιημένος κόσμος μας, έτσι ώστε μεγάλα κομμάτια της ανθρωπότητας και πολλές περιοχές του πλανήτη μας να μην μένουν πίσω. Καθώς η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει γρήγορα τον πλανήτη και τον τρόπο ζωής μας, η άμεση δράση και οι πραγματικές δεσμεύσεις για τη μετατροπή μιας οικονομίας υψηλού άνθρακα σε μια κοινωνία χαμηλού άνθρακα αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα. Με την αλληλεγγύη ως ακρογωνιαίο λίθο της προοδευτικής πολιτικής, η καταπολέμηση της φτώχιας και η παροχή επισιτιστικής ασφάλειας είναι προκλήσεις που πρέπει να υπερβούμε και για μας ένας κόσμος ειρηνικός και απαλλαγμένος από πυρηνικά όπλα πρέπει πάντα να παραμένει υπέρτατος στόχος μας.

Η πιο σοβαρή παγκόσμια οικονομική κρίση από το 1929, πλήττει αναπόφευκτα τη Γερμανία με ιδιαίτερη σκληρότητα, καθώς το 40% του ΑΕΠ της χώρας προέρχεται από τις εξαγωγές. Από την αρχή ήταν ξεκάθαρο ότι έπρεπε να κάνουμε ό, τι ήταν δυνατό για να αντιμετωπίσουμε την κρίση και να διασφαλίσουμε τις θέσεις εργασίας.


Το εργαλείο που έχουμε επιλέξει στη Γερμανία για αυτό το σκοπό είναι το πρόγραμμα μειωμένου ωραρίου εργασίας (Kurzarbeit). Έγκαιρα, γρήγορα και με εντατικά ενθαρρύνουμε δημιουργικές επιχειρήσεις, αλλά και μεγάλες εταιρίες, να αποφύγουν πιθανές απολύσεις υπαλλήλων τους με την επιδότηση προγραμμάτων κατάρτισης και επιμόρφωσης. Η επαγγελματική κατάρτιση των εργαζομένων υποστηρίζεται οικονομικά από το κράτος. Το σύνθημά μας είναι: ‘επιπλέον κατάρτιση, όχι απόλυση’.


Έτσι, η Γερμανία βρίσκεται σήμερα σε καλύτερη θέση από πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης. Παρόλο που οι οικονομικές επιδόσεις της χώρας έχουν υποχωρήσει σημαντικά, η ανεργία έχει αυξηθεί ελάχιστα.


Βάση για αυτή την επιτυχία αποτελεί η συνεργασία στο πλαίσιο των επιχειρήσεων και μεταξύ συνδικάτων και εργοδοτών. Η συνεργασία των κοινωνικών εταίρων αποτελεί το πιο αξιόπιστο θεσμικό πλαίσιο για τη σύναψη κοινωνικών συμφωνιών για τη διασφάλιση της απασχόλησης, οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση θα ήταν αδιανόητες.


Ωστόσο, δεν έχουμε ακόμη ξεπεράσει την κρίση. Πρέπει να συνεχίσουμε να αναζητούμε και να υλοποιούμε καινοτόμες λύσεις για την ενίσχυση της απασχόλησης, μια υποχρέωση που η νέα κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να ακολουθήσει.

Οι Προοδευτικοί και οι Σοσιαλδημοκράτες σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν την πρόκληση να ανταποκριθούν στη μεγάλη οικονομική κρίση του 2008-2009 με προτάσεις και προγράμματα που μπορούν να οδηγήσουν σε μια ισχυρή και βιώσιμη οικονομική ανάκαμψη. Μια ανάκαμψη σε ευρεία βάση που να δημιουργεί αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας και να γεννά οφέλη, όχι μόνο στην κορυφή, αλλά τόσο και για τη μέση οικογένεια, όπως και για τους πιο ευάλωτους πολίτες. Μια ανάκαμψη που επιχειρεί απλώς να γυρίσει τον κόσμο πίσω εκεί που βρισκόταν το 2007, δεν θα επιλύσει τα εδραιωμένα προβλήματα που τόσο οι ανεπτυγμένες κοινωνίες όσο και ο αναπτυσσόμενος κόσμος αντιμετωπίζουν τις τελευταίες δεκαετίες.


Τα δημοσιονομικά ισοζύγια πρέπει να αποκατασταθούν έτσι ώστε να εξασφαλίσουν μια πραγματικά προοδευτική φορολόγηση, να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των κοινωνικών προγραμμάτων και να δώσουν κίνητρα για τη δημιουργία θέσεων εργασίας από τις επιχειρήσεις μεσαίας και μικρής κλίμακας. Η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλού άνθρακα πρέπει να αποτελέσει ευκαιρία για την προώθηση καινοτομιών και τη δημιουργία πράσινων θέσεων εργασίας, έτσι ώστε αυτή η αναγκαιότητα να μετατραπεί πράγματι σε ευκαιρία. Ειδικά για τις μικρότερες χώρες, ο ρυθμός ανάπτυξης θα εξαρτηθεί, φυσικά, σε μεγάλο βαθμό από την ανάπτυξη στον κόσμο και στην περιοχή τους. Για την Ελλάδα, ό, τι συμβαίνει στην Ευρώπη στα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο θα έχει καθοριστική επίδραση στην ευημερία. Η οικοδόμηση μιας ισχυρής Ευρώπης και μιας ειρηνικής και γοργά αναπτυσσόμενης περιοχής στη γειτονιά μας, θα αποφέρει οφέλη που θα μπορέσουν να μοιραστούν όλοι.

Η παγκόσμια κρίση απαιτεί αντίδραση σε διεθνές επίπεδο, μολονότι οι εθνικές πολιτικές οφείλουν να αντανακλούν και να ανταποκρίνονται στην ιδιαιτερότητα της εμπειρίας της κάθε χώρας. Το Διεθνές Σύμφωνο Απασχόλησης του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO Global Jobs Pact) που υιοθετήθηκε από κυβερνήσεις, εργοδότες και συνδικαλιστικές ενώσεις στη Διεθνή Διάσκεψη Εργασίας του Οργανισμού, τον Ιούνιο του 2009, απαντά σε αυτή τη διπλή πρόκληση.


Οι παρακάτω προτάσεις πολιτικών που ακολουθούν, μπορεί να είναι χρήσιμες για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες της παγκόσμιας κρίσης:



• Πολιτικές που τοποθετούν τον χρηματοοικονομικό τομέα στην υπηρεσία της πραγματικής πολιτικής, της παραγωγικής επένδυσης, των βιώσιμων επιχειρήσεων και της αξιοπρεπούς εργασίας.
• Προτεραιότητα στην εντατικοποίηση της απασχόλησης στην οικονομική ανάπτυξη, με την προώθηση τομέων εντατικής απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένων των πράσινων θέσεων εργασίας και της προσαρμογής στις πολιτικές που έχουν να κάνουν με την κλιματική αλλαγή.
• Προώθηση ενός ισορροπημένου και βιώσιμου πρότυπου ανάπτυξης, που συνδυάζει τον δυναμισμό της αγοράς και των επιχειρήσεων με τις βασικές λειτουργίες του κράτους, στο πλαίσιο κοινών στόχων δημόσιας πολιτικής.
• Προσπάθεια για ένα πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης που κατευθύνεται από τη ζήτηση με βάση το εισόδημα, διεύρυνση των ευκαιριών για παραγωγική απασχόληση και αποφυγή της προσωρινής απασχόλησης και του αποπληθωρισμού των αποδοχών.
• Διασφάλιση ενός κατώτατου ορίου κοινωνικής προστασίας σε όλα τα άτομα και τις οικογένειες, για τη διατήρηση του ελάχιστου βιοτικού επιπέδου και της ασφάλειας των συντάξεων.
• Ενίσχυση του εργατικού δυναμικού με τις απαιτούμενες δεξιότητες για το παρόν και το μέλλον.
• Προώθηση μιας δίκαιης παγκοσμιοποίησης με ηθικό προσανατολισμό, που να παρέχει ευκαιρίες σε όλους.


Η σοβαρότητα της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης μπορεί να οδηγήσει σε πολλά χρόνια υψηλών ποσοστών ανεργίας. Μια ανάκαμψη χωρίς θέσεις εργασίας δεν θα είναι οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμη.


Το Διεθνές Σύμφωνο Απασχόλησης παρέχει ένα συνολικό πλαίσιο για να υπάρξει άμεση αντίδραση στην κρίση και να αρχίσει η διαμόρφωση πιο νέας, δίκαιης και συνεκτικής παγκοσμιοποίησης που πρέπει να υποκαταστήσει την αστάθεια και την ανισότητα που οδήγησαν στην κρίση.

Η Ισπανία προωθεί ενεργά προοδευτικές πολιτικές που στοχεύουν στην επίτευξη ενός νέου μοντέλου για την οικονομία. Οι πολιτικές αυτές σχεδιάστηκαν στις ‘καλές εποχές’ της υψηλής οικονομικής ανάπτυξης και της χαμηλής ανεργίας, και τώρα δεν είναι εύκολο να υποστηριχθούν στις ‘κακές εποχές’. Η κυβέρνηση, όμως, κάνει μια προσπάθεια, επειδή ανοίγουν ευκαιρίες για νέες επιχειρήσεις αλλά κι επειδή ενισχύουν την κοινωνική συνοχή. Μερικές από τις επιτυχείς οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές μας είναι:



• Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας: ο τομέας αναπτύσσεται γοργά (σήμερα απασχολεί 200.000 εργαζόμενους και αναμένεται να φτάσουν το 1 εκατομμύριο), με βάση τα κίνητρα που παρέχει η κυβέρνηση, ιδίως στις τεχνολογίες αιολικής και ηλιακής ενέργειας.
• Έρευνα, Ανάπτυξη και Καινοτομία: το 2005 σχεδιάστηκε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα επένδυσης περισσότερων κρατικών κονδυλίων και αναζήτησης περισσότερων επενδύσεων στους τομείς αυτούς από ιδιωτικές εταιρίες.
• Επενδύσεις σε Σιδηροδρομικό Σύστημα Υψηλής Ταχύτητας ( High Speed Rail- HSR): κατασκευάζονται νέες γραμμές για HSR (10.000 χλμ θα βρίσκονται σε λειτουργία έως το 2020), που θα δημιουργήσουν οικονομική δραστηριότητα και θα προωθήσουν νέα πρότυπα κινητικότητας για τους επιβάτες που θα περάσουν από τα αεροπλάνα και τα αυτοκίνητα στα νέα σύγχρονα τρένα.
• Επαγγελματική φροντίδα για τους ηλικιωμένους και τα άτομα με αναπηρία: μια νέα βιομηχανία αναπτύσσεται, που υποστηρίζεται από ένα μεγάλο κρατικό πρόγραμμα επιχορήγησης του δικαιώματος στη βοήθεια.
• Αύξηση των συντάξεων: οι χαμηλές συντάξεις αυξάνονται σημαντικά από το 2005, μια πολιτική που στοχεύει στην παροχή υψηλότερου διαθέσιμου εισοδήματος στους συνταξιούχους, αυξάνει την ευημερία τους και βελτιώνει την κοινωνική συνοχή.
• Επέκταση του επιδόματος ανεργίας: με την παροχή σε εκείνους τους ανέργους, που η νόμιμη περίοδος κατά την οποία δικαιούνται επιδόματος πλησιάζει στο τέλος της, ενός βασικού επιδόματος 420 ευρώ/ μήνα υπό τον όρο ότι θα παρακολουθήσουν μαθήματα κατάρτισης.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, πιστεύω ότι έχει μεγάλη σημασία η πρόσφατη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις βουλευτικές εκλογές. Ωστόσο, η πολιτική οικογένειά των προοδευτικών και σοσιαλιστών στο σύνολό της, έχει αυτή τη στιγμή να αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις για μια πιο δίκαιη και πιο συνεκτική κοινωνία.


Η σημερινή οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, θέτει σημαντικά ερωτήματα σε ό, τι αφορά στις βασικές αξίες μας. Έχει έρθει η ώρα να αδράξουμε αυτή την ευκαιρία για να αντιμετωπίσουμε την ιδεολογία της ελεύθερης αγοράς, που οδήγησε σε τεράστιες εισοδηματικές ανισότητες, χαμηλά επίπεδα επενδύσεων και έκρηξη της οικονομίας. Ας θυμηθούμε ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές πρέπει να είναι στην υπηρεσία της πραγματικής οικονομίας και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και τις προσδοκίες του κόσμου. Πρέπει να επιχειρηθεί σοβαρά μια ρύθμιση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η οποία να κατευθύνεται σε μικρο και μακρό αντι-παρελκυστικές πολιτικές. Οι αγορές δεν είναι οντότητες που αυτορυθμίζονται. Είναι κοινωνικές κατασκευές που ρυθμίζονταν πάντα εξ’ ορισμού σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Αυτό συνοδεύεται από αυστηρότερες προϋποθέσεις κεφαλαίου για τις τράπεζες, ενίσχυση του αγώνα για καλύτερη νομοθεσία σε ό, τι αφορά τα εναλλακτικά επενδυτικά κεφάλαια και ανάγκη μιας πραγματικής ευρωπαϊκής δημοσιονομικής εναρμόνισης. Ένα εργαλείο θα μπορούσε να είναι η εφαρμογή ενός ευρωπαϊκού φόρου στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές. Για παράδειγμα, ένας φόρος 0.05% στις συνολικές χρηματοοικονομικές συναλλαγές θα έφερνε ένα εισόδημα της τάξεως του 1% του ονομαστικού παγκόσμιου ακαθάριστου εθνικού προϊόντος το χρόνο!


Επιπλέον, χρειάζεται συγκεκριμένη δράση για να βοηθηθεί η Βαλκανική Χερσόνησος- οι οικονομίες των παλιών και νέων κρατών-μελών της Ε.Ε.- έτσι ώστε να ξεπεράσουν την κρίση το συντομότερο δυνατόν. Με κανένα τρόπο, δεν πρέπει να σταματήσει η ενσωμάτωση ολόκληρης της περιοχής στην Ε.Ε.


Μόνο πολιτικές σαν αυτές μπορούν να αναζωογονήσουν την οικονομία και να αποτρέψουν το ρυθμιστικό αρμπιτράζ. Η εγκαθίδρυση δημοκρατικής διακυβέρνησης για μια βιώσιμη οικονομία είναι ο μόνος τρόπος ενίσχυσης των βασικών αξιών των προοδευτικών: κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη.

Οι συνέπειες μιας πανδημίας στην παγκόσμια οικονομία είναι σημαντικές και αδιαμφισβήτητες. Είναι δε, συχνά, πολυεπίπεδες και θα μπορούσε κανείς να τις διαχωρίσει σε άμεσες- αυτές που σχετίζονται με το κόστος της αγοράς των εμβολίων και της στρατηγικής εμβολιασμού και σε έμμεσες, που μπορεί να οφείλονται στην αποχή από την εργασία, στην ανεξέλεγκτη πίεση στις υπηρεσίες υγείας, στην μείωση της παραγωγικότητας. Μια ακόμα σημαντική συνέπεια είναι η μείωση της ζήτησης και κατ’ επέκταση των πωλήσεων, σε νευραλγικούς οικονομικούς τομείς όπως ο τουρισμός, η αναψυχή και οι μεταφορές, που ενέχουν την απευθείας επαφή με τον πελάτη.


Στη σημερινή παγκόσμια πραγματικότητα μονομερείς απαντήσεις σε τέτοια θέματα δεν μπορούν να υπάρξουν. Χρειάζονται συλλογικές και τολμηρές αποφάσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να βοηθήσει στον περιορισμό του κοινωνικού και οικονομικού αντίκτυπου της πανδημίας, συντονίζει την ευρωπαϊκή απάντηση, με τη λήψη κοινών μέτρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο σε σημαντικούς τομείς της καθημερινής δραστηριότητας των πολιτών, όπως είναι τα σχολεία, τα σύνορα, ο τουρισμός και οι μετακινήσεις, ο εμβολιασμός.


Υποστηρίζουμε θερμά τον συντονισμό, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, των δράσεων για την αποτελεσματικότερη διαχείριση της κρίσης και για τον καλύτερο δυνατό προγραμματισμό. Η στρατηγική μας για τον Η1Ν1 υιοθετήθηκε τον Σεπτέμβρη και επικεντρώνεται σε θέματα-κλειδιά για την περαιτέρω συνεργασία των Κρατών Μελών. Τα θέματα που μας απασχολούν αφορούν την στρατηγική εμβολιασμού, τη σύναψη κοινών δημοσίων συμβάσεων για την προμήθεια εμβολίων για τα Κράτη Μέλη που το επιθυμούν και δεν έχουν εξασφαλίσει προηγουμένως εμβόλια, την στρατηγική επικοινωνίας κ.α.


Όλ’ αυτά τα χρόνια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επένδυσε στην προετοιμασία για μια ενδεχόμενη πανδημία και σήμερα πραγματικά βλέπουμε το όφελος και την αξία της προσπάθειας. Ακόμα και σε περιόδους οικονομικής κρίσης, όπως αυτή που διανύουμε, οι δομές και τα συστήματα που διαθέτουμε, διασφαλίζουν τον τακτικό συντονισμό των δράσεων και την επικοινωνία με όλα τα κράτη-μέλη καθώς και την πρόσβαση σε εξειδικευμένες επιστημονικές συμβουλές, και τέλος, στην εκ του σύνεγγυς παρακολούθηση και αξιολόγηση τόσο των επιδημιολογικών χαρακτηριστικών της νόσου, όσο και των μέτρων που λαμβάνονται. Σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία η προστασία του πολίτη πρέπει να είναι προτεραιότητα. Κι αυτό το σκοπό προάγουν τα μέτρα που υιοθετήσαμε. Μέτρα προοδευτικά που έχουν στο επίκεντρό τους τον άνθρωπο.

Εάν ανατρέξουμε στη δεκαετία του 1980, στη διάρκεια της κρίσης του χρέους, έλεγαν ότι όταν ο κόσμος άρπαζε ένα κρυολόγημα, η Λατινική Αμερική πάθαινε πνευμονία. Αυτό τότε ήταν αλήθεια. Δεν είναι πια. Ο κόσμος κόλλησε τον ιό της οικονομικής κρίσης όπως ποτέ στο παρελθόν, αλλά η οικονομία της Χιλής παρέμεινε υγιής. Δεν πρόκειται για σύμπτωση, αλλά για το αποτέλεσμα των οικονομικών πολιτικών που εφαρμόστηκαν τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Μια αυτόνομη Κεντρική Τράπεζα ελέγχει τον πληθωρισμό. ‘Ένα ευέλικτο καθεστώς ισοτιμίας συναλλάγματος βοηθάει το νόμισμά μας να είναι ανταγωνιστικό και την οικονομία μας να είναι πολύ λιγότερη ευμετάβλητη απ’ ό, τι στο παρελθόν. Η Χιλή έχει ένα σύγχρονο και υγιές οικονομικό σύστημα χωρίς τα τοξικά στοιχεία που δημιούργησαν αυτό το πρόβλημα.


Σε ό, τι αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, το δομικό δημοσιονομικό μας σύστημα, διασφαλίζει τη διαφύλαξη όλων των έκτακτων εισοδημάτων. Κάναμε ό, τι κάνει μια οικογένεια όταν έρχεται ανεμοθύελλα: αποταμιεύσαμε στις περιόδους αφθονίας για να χρησιμοποιήσουμε αυτούς τους πόρους στις περιόδους λιτότητας. Έτσι, όταν ξέσπασε η διεθνής οικονομική κρίση, ήμασταν σε θέση να εγκαινιάσουμε μια από τις πιο ισχυρές και αντι-παρελκυστικές πολιτικές: ένα δημοσιονομικό πακέτο της τάξης του 2.8% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος σε συνδυασμό με τη δεύτερη σε διεθνές επίπεδο πιο επιθετική παρέμβαση κεντρικής τράπεζας αυτό το χρόνο. Και αυτό χωρίς να κάνουμε την οικονομία μας πιο ευάλωτη. Με λίγα λόγια, τον επόμενο χρόνο, όταν θα αναλάβει μετά τις εκλογές η νέα κυβέρνηση, θα κληρονομήσει την ισχυρότερη οικονομική κατάσταση στην ιστορία της Χιλής.

Στην παρούσα κρίση σημασία έχει η ερμηνεία της και η ανεύρεση προοδευτικών λύσεων. Είχαμε δίκιο να αγωνιζόμαστε για τη ρύθμιση μιας αγοράς που αποτελεί μια δύναμη που προχωρεί, χωρίς να γνωρίζει προς ποια κατεύθυνση. Χρειάζεται, λοιπόν, μια ηθική των παγκόσμιων οικονομικών πολιτικών. Με λίγα λόγια, πρέπει να χαράξουμε το δρόμο μιας οικολογικής και κοινωνικής «εξημέρωσης» της οικονομίας της αγοράς. Για να πετύχει αυτό, οι λαοί μας χρειάζονται ένα κράτος προνοητικό που βάζει την πράσινη και βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη στην υπηρεσία των πολιτών. Χρειάζεται επίσης ένα συμβούλιο οικονομικής ασφάλειας που να προστατεύει απέναντι στις χρηματοοικονομικές παραλογισμούς και διατηρεί στο πρώτο πλάνο των εμπορικών δραστηριοτήτων και συναλλαγών τη δικαιοσύνη και την κοινωνική πρόοδο.


Το κράτος έχει γίνει ξανά ένα καταφύγιο έναντι των χρηματοοικονομικών αναταράξεων. Έναντι της κρίσης, χρειάζεται ένα επιτελικό κράτος που προτείνει ένα συντονισμένο πρόγραμμα ανάκαμψης που ταυτόχρονα είναι αποτελεσματικό έναντι των φορολογικών παραδείσων. Πρέπει επίσης να επανεξετάσουμε το τραπεζικό σύστημα. Εάν είναι σωστό τα κράτη να στηρίζουν τις τράπεζες καταθέσεων, τότε οι τράπεζες που βασίζονται στην κερδοσκοπία πρέπει να αναλάβουν τα ρίσκα τους.

Η διεθνής οικονομική κρίση οδήγησε τις χώρες μας σε μια τρομερή φάση οικονομικών και κοινωνικών δυσκολιών. Αποτελεί ευθύνη των σοσιαλιστών να προτείνουν ρεαλιστικά μέτρα που θα δώσουν νέα ώθηση στην οικονομία και θα επανορθώσουν τις κοινωνικές συνέπειες της κρίσης. Τα τέσσερα παραδείγματα που ακολουθούν απεικονίζουν τις πρωτοβουλίες που υποστήριξαν οι υπουργοί του σοσιαλιστικού κόμματος στο Βέλγιο προς αυτή την κατεύθυνση.


Αναθέρμανση σε σταθερή βάση της οικονομικής δραστηριότητας


Εγκατάσταση ενός προγράμματος που ενθαρρύνει την έρευνα- ανάπτυξη και την καινοτομία στις επιχειρήσεις: δημιουργία πόλων ανταγωνιστικότητας σε ορισμένους τομείς αιχμής, που έχουν εντοπιστεί από επιστημονικές μελέτες, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα δίκτυο που περιλαμβάνει τις επιχειρήσεις, την ανώτατη εκπαίδευση, τη βασική έρευνα και την εφαρμοσμένη έρευνα. Όλα αυτά με στόχο την ενθάρρυνση της καινοτομίας στις επιχειρήσεις και τη δημιουργία spin off, την προσέλκυση επενδυτών και τη δημιουργία απασχόλησης. Η στρατηγική αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στους νέους ‘πράσινους’ τομείς (οικονομίες ενέργειας, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανακύκλωση και διαχείριση απορριμμάτων, τεχνικές παραγωγής ελάχιστα ή καθόλου ρυπογόνες).


Ανάδυση της υπόγειας οικονομίας

Δημιουργία συστημάτων που επιτρέπουν την ‘αθώωση’ της μαύρης εργασίας. Για παράδειγμα: επικουρικότητα της ζήτησης σε ό,τι αφορά τις βοηθητικές εργασίες (οικιακοί βοηθοί, κηπουρικές εργασίες, μαστορέματα) για να δημιουργηθεί ένας ικανοποιητικός όγκος μαζικής δημιουργίας ανειδίκευτων θέσεων εργασίας. Είναι το σύστημα των τίτλων υπηρεσίας στο Βέλγιο και των επιταγών υπηρεσίας στη Γαλλία. Πλεονέκτημα: επιτρέπει την είσπραξη εισφορών και φόρων στη δηλωμένη με αυτόν τον τρόπο εργασία.


Διατήρηση του δεσμού μεταξύ των εργαζομένων και των επιχειρήσεων τους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες


Εγκατάσταση ενός συστήματος προσωρινής οικονομικής ανεργίας (που επιτρέπει μια αποζημίωση των εργαζομένων μεγαλύτερη από εκείνη των ισχυόντων επιδομάτων ανεργίας) σε περίοδο κρίσης, για να μπορέσουν να διαφυλαχθούν όσο περισσότερες θέσεις εργασίας γίνεται μέχρι να υπάρξει ανάκαμψη και να διατηρηθεί ο δεσμός ανάμεσα στους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις τους που βρίσκονται αντιμέτωπες με προσωρινές δυσκολίες. Το σύστημα αυτό πρέπει να συνοδεύεται από απαγόρευση απολύσεων σε ό, τι αφορά τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις, κατά το διάστημα που ισχύει η οικονομική ανεργία.


Επένδυση στην κατάρτιση των εργαζομένων και εκείνων που ζητούν εργασία


Έμφαση στην κατάρτιση των εργαζομένων και εκείνων που ζητούν εργασία. Εντοπισμός των κρίσιμων λειτουργιών (που δεν καλύπτονται μετά από έξι μήνες) και παρότρυνση των ανέργων για επαγγελματική κατάρτιση σε αυτούς τους τομείς.

Στην Ευρώπη δεν υπάρχει έλλειψη προοδευτικών ιδεών σε κανένα επίπεδο: κοινωνικό κράτος που προλαμβάνει και ενεργοποιεί, σύγχρονη πολιτική για την οικογένεια, νέα ποιότητα στην εκπαίδευση και την έρευνα, ενεργή δέσμευση για τη μετανάστευση και την ενσωμάτωση, όπως επίσης και πολιτική για το περιβάλλον που σέβεται τους φυσικούς πόρους. Οι έννοιες αυτές αποτελούν τα πολιτικά θεμέλια για την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή στον 21ο αιώνα.


Ωστόσο, τα κόμματα που τις υποστηρίζουν, συχνά αποτυγχάνουν. Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε αυτό το παράδοξο; Τα κόμματα της προοδευτικής οικογένειας προέρχονται συχνά από την περήφανη παράδοση των εργατικών κινημάτων, μια παράδοση στην οποία το κομματικά όργανα και οι ιεραρχίες έπαιζαν πολύ μεγάλο ρόλο. Από αυτή ακριβώς την οργάνωση αντλούσαν στο παρελθόν ένα μεγάλο μέρος της δύναμης τους τα προοδευτικά κόμματα που στηρίζονταν στα μέλη τους.


Σήμερα όμως αυτό αποτελεί τη μεγάλη αδυναμία μας, καθώς προτιμούμε να συζητούμε κυρίως μεταξύ μας, σε εσωκομματικές επιτροπές και ερμητικά κλειστούς κύκλους. Αυτή η οργανωτική παράδοση σήμερα δεν πληροί πια τους όρους για δημόσιες και ανοιχτές δομές επικοινωνίας και διαφανείς διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Λείπει συνήθως από τα προοδευτικά, ευρωπαϊκά μας κόμματα το θαρραλέο άνοιγμα και η εξωστρέφεια, ο προσανατολισμός προς την κοινωνία. Το πρόβλημα δεν εστιάζεται τόσο στα τεχνικά μέσα, όπως η χρήση του διαδικτύου, όσο στο γεγονός ότι τα προοδευτικά κόμματα δεν πρέπει ποτέ με τη συνολική στάση και συμπεριφορά τους να δίνουν την εντύπωση της αυτάρκειας. Η πρόοδος και η οργανωτική και πολιτική αυταρέσκεια, είναι έννοιες που αλληλοαποκλείονται. Όποιος θέλει να διαμορφώσει προοδευτικές πλειοψηφίες στην κοινωνία του 21ου αιώνα, πρέπει να ανοίξει διάπλατα τις πόρτες και να ανακατευτεί με τον κόσμο, ξανά και ξανά.

Η πολιτική δεν είναι παρά αξίες και επιλογές που βασίζονται σε αξίες. Η οικονομική κρίση προκαλεί απώλειες σε όλους μας, σε όλες τις χώρες μας, αυτό είναι αλήθεια, αλλά η επίδρασή της μπορεί να αποδυναμωθεί αν επιλέξουμε διαφορετικές δράσεις από εκείνες των φιλελεύθερων κυβερνήσεών μας. Η Ευρώπη χρειάζεται μια ενεργή, προσανατολισμένη στο μέλλον σοσιαλδημοκρατία, που στέκεται στο ύψος της σε ό, τι αφορά την αλληλεγγύη και την πρόνοια. Όλα καταλήγουν στις θέσεις εργασίας- ή στην απουσία θέσεων εργασίας. Οφείλουμε να νικήσουμε την ανεργία.


Επενδύοντας στις υποδομές, όπως οι σιδηρόδρομοι ή οι δημόσιες μεταφορές, μπορούμε να δημιουργήσουμε νέες, φιλικές προς το περιβάλλον, θέσεις εργασίας. Αποκαθιστώντας τον αστικό ιστό με προγράμματα στις περιφερειακές συνοικίες μας , θα μπορέσουμε να δημιουργήσουμε θέσεις εργασίας, όπως και να βελτιώσουμε το επίπεδο ζωής των νοικοκυριών. Αυτός είναι ένας τρόπος για να νικήσουμε την οικονομική κρίση.


Ένα άλλο βήμα είναι να διασφαλίσουμε τα φορολογικά έσοδα, προκειμένου να διατηρήσουμε αυτούς που το κόμμα μας αποκαλεί εργοδότες στο πλαίσιο ενός καθεστώτος πρόνοιας που συντηρούν την πλήρη απασχόληση στην αγορά εργασίας. Είναι καλύτερο για όλους οι νοσοκόμες να μπορούν να πηγαίνουν στις δουλειές τους στα νοσοκομεία, οι δάσκαλοι να διδάσκουν στα σχολεία. Είναι καλύτερο για τους ανθρώπους που υποφέρουν να μπορούν να νοσηλευτούν και για τους ανεκπαίδευτους ή τους νέους να μπορούν να εκπαιδευτούν, είναι καλύτερο για τους εργαζόμενους στην πρόνοια να εργάζονται παρά να υποχρεώνονται να ζουν από την πρόνοια και είναι καλύτερο για την κοινωνία ως σύνολο οι άνθρωποι να εξακολουθούν να ξοδεύουν χρήματα σε αγαθά και υπηρεσίες παρά να τα δεσμεύουν σε τραπεζικούς λογαριασμούς.


Ως Σοσιαλδημοκράτες γνωρίζουμε ότι είναι δυνατό να κάνουμε διαφορετικές επιλογές, να έχουμε διαφορετικές προτεραιότητες που ενδυναμώνουν την ευημερία μας και την αναπτύσσουν αντί να την οδηγούν στην καταστραφή.

Το σημερινό αφιέρωμα του Βήματος Ιδεών και του Re-public αποτελεί τη συνέχεια των πρωτοβουλιών του σχετικά με τη δημιουργία μιας διαρκούς εστίας διαλόγου και κριτικής αναζήτησης για τα μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά ρεύματα της εποχής. Η πρώτη πρωτοβουλία ήταν το συμπόσιο των Αθηνών που διοργανώθηκε από τις εφημερίδες ΤΟ ΒΗΜΑ και ΕL ΡΑΙSστις 12 Μαΐου 2009 και με τη συμμετοχή κορυφαίων προσωπικοτήτων απ΄ όλον τον κόσμο έθεσε ορισμένα βασικά ζητήματα για το μέλλον της Σοσιαλδημοκρατίας. Τα ζητήματα αυτά αφορούσαν την αδήριτη ανάγκη πρακτικών προτάσεων για την έξοδο από την κρίση, αλλά κυρίως επεσήμαναν τις προϋποθέσεις για μια ισόρροπη κοινωνική και οικολογική ανάπτυξη στο πλαίσιο μιας δίκαιης έννομης τάξης.


Οι συζητήσεις του Μαΐου πραγματοποιήθηκαν σε μια περίοδο όπου οι περισσότερες κυβερνήσεις των 27 κρατών -μελών δεν ανήκαν στον χώρο της Σοσιαλδημοκρατίας.


Η πολιτική αλλαγή της 4ης Οκτωβρίου στην Ελλάδα και η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Γιώργο Παπανδρέου αποτελεί για τον τόπο μας μια καθοριστική κοινωνική και πολιτική πρόκληση. Θα ήταν δε σημαντικό η πρόκληση αυτή να υποκινήσει την ευρωπαϊκή Σοσιαλδημοκρατία ώστε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις και να αναπτύξει ιδέες και κυρίως λύσεις για μιαν ανάλογη στροφή.


Το σημερινό αφιέρωμα με τίτλο«Οι Σοσιαλδημοκράτες σχεδιάζουν το μέλλον- Προτάσεις για μια προοδευτική διακυβέρνηση»αποτελεί την επόμενη πρωτοβουλία του Βήματος Ιδεών και υλοποιήθηκε με τη συνεργασία του Re-public, αυτής της σύγχρονης δεξαμενής σκέψεων. Απευθυνθήκαμε και πάλι σε προσωπικότητες του χώρου απ΄ όλον τον κόσμο και κυρίως σε πολιτικούς του μέλλοντος προκειμένου με τις θέσεις τους να προχωρήσουμε στην αναγκαία εμβάθυνση του διαλόγου. Θεωρούμε ότι οι σκέψεις αυτές, καθόσον μας αφορούν, μπορεί και πρέπει να αξιοποιηθούν και να συμβάλουν και στην αποτελεσματικότητα του, καθοριστικού για το μέλλον του τόπου μας, νέου πολιτικού εγχειρήματος Η σημερινή κυβέρνηση, πέρα από τους απαραίτητους συμβολισμούς που ασφαλώς αναδεικνύουν ένα διαφορετικό πνεύμα και ύφος εξουσίας, στην πορεία της πρέπει να συνδυάσει, κυρίως στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα, δύσκολες, αυστηρές και ριζικές αποφάσεις, με τη δεδομένη κοινωνική ευαισθησία και τις απαραίτητες ιδεολογικές αναφορές.


Βασική επιδίωξη της κυβέρνησης αυτής αποτελεί ο εκσυγχρονισμός των θεσμών. Η δίκαιη έννομη τάξη, η ανανέωση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας με το νέο εκλογικό σύστημα και η επέκταση της συμμετοχικής δημοκρατίας αποτελούν βασικούς στόχους της.


Η συμμετοχική δημοκρατία δεν αναπτύσσεται μόνο στο επίπεδο του κράτους αλλά και στο επίπεδο των πολιτικών σχηματισμών. Οι παραδοσιακές κομματικές μορφές οργάνωσης με τις συντεχνιακές εκφάνσεις οδήγησαν στον ευτελισμό της πολιτικής. Χρειάζεται μια νέα οργανωτική μορφή, όπου οι πολίτες και οι αυτόνομες κινήσεις τους θα μπορούν να λειτουργούν σε αποκεντρωμένα πεδία και βέβαια στο Διαδίκτυο. Τούτο δεν σημαίνει χαλαρές μορφές οργάνωσης, αντιθέτως θα έλεγα ότι ο εκσυγχρονισμός των δομών και η αποκεντρωτική τους διάσταση μπορεί να δημιουργήσουν μια λειτουργική δυναμική και ένα ισχυρό όχημα παρέμβασης στην κοινωνία, αρκεί να υπάρχουν συγκεκριμένες κανονιστικές διαδικασίες.


Μια τέτοια δομή όμως δεν μπορεί παρά να βασίζεται σε στέρεες ιδεολογικές αναφορές. Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο εξάλλου ότι η αποτελεσματικότητα των προοδευτικών διακυβερνήσεων εξαρτάται από την ιδεολογική σαφήνεια. Οταν αυτή δεν υπήρξε, όταν υπήρξαν συγχύσεις και θαμπές ταυτότητες, αυτό διεθνώς είχε μιαν αρνητική συνέπεια στο έργο, στην αποτελεσματικότητα αλλά και στην υστεροφημία των προοδευτικών διακυβερνήσεων, παρά την τεράστια κοινωνική προσφορά τους.

Μετά τους σταθμούς του 1974, του 1981, του 1993 και του 1996 ίσως είναι καιρός, λαμβάνοντας υπόψη την παγκόσμια αλλά και την ελληνική κρίση μας, την ανάγκη να «αναδείξουμε» την πολιτική στο κέντρο των ενδιαφερόντων της κοινωνίας, αλλά και το ότι οφείλουμε ως κοινωνία αλλά και ως ιδεολογικός χώρος να ανταποκριθούμε στα αιτήματα του μέλλοντος και των νέων, να ανοίξουμε τις πόρτες της ιδεολογικής ανανέωσης.


Με έναν ευρύ διάλογο, με ιδέες και προτάσεις και τις απαραίτητες αντιπαραθέσεις, ίσως δημιουργηθεί μια κοινωνική δυναμική που ίσως μπορεί να οδηγήσει σεκαταστατικές προγραμματικές διαδικασίες για την ιδεολογική σοσιαλδημοκρατική ταυτότητα του μέλλοντος.


Προς αυτή την κατεύθυνση είναι λοιπόν αναγκαία η ανάληψη πρωτοβουλιών από τον κοινωνικό χώρο, τον ιδεολογικό χώρο, και πρώτα απ΄ όλα από τον εκφραστή του. Θα ήταν μια πρόσθετη ιστορική συμβολή στη μεγάλη προσπάθεια που αρχίζει στον τόπο μας.